Book Title: Siddhant Lakshan Part 02
Author(s): Chandrashekharvijay
Publisher: Kamal Prakashan Trust

View full book text
Previous | Next

Page 171
________________ दीधिति:२० CLOOD00000000000000000 ADDOODOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOD000000000000000000OOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOODIOBISODODDODDODOODHODOOOOOOD mmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmm यत्किचित्व्यक्त्यनुयोगिकसम्बन्धत्वोभयाभावः तादृशप्रतियोगितानवच्छेदकं साध्यतावच्छेदकमिति हि लक्षणम्। घटवान् महाकालत्वादित्यत्र गगनाभावप्रतियोगितावच्छेदकं गगनत्वं, तदवच्छिन्नं गगनं, तत्प्रतियोगिकः सम्बन्धः तादात्म्यादिः, न तु कालिकः, कालिकेन गगनस्य कुत्रापि वृत्तित्वाभावात् । तादात्म्यसंयोगादिषु तु साध्यतावच्छेदककालिकसम्बन्धत्वाभावः स्फुट एव । अतः तादृशसम्बन्धसामान्ये तादृशोभयाभावो विद्यते । तथा च यादृशप्रतियोगितापदेन गगननिष्ठा प्रतियोगिता गृह्यते । तदनवच्छेदकं घटत्वमिति लक्षणसमन्वयः ।। वह्निमान् धूमादित्यत्रापि यादृशप्रतियोगितापदेन यदि वह्निनिष्ठा प्रतियोगिता गृह्येत, तदा तु तदवच्छेदकं वह्नित्वं, तदवच्छिन्नः वह्निः, तत्प्रतियोगिकाः सम्बन्धाः संयोग-समवाय-तादात्म्यकालिकादयः । तत्र संयोगसम्बन्धे साध्यतावच्छेदकसम्बन्धत्व-हेत्वधिकरणीभूतपर्वतानुयोगिकत्वो भयसत्वात् तादृशसम्बन्धसामान्ये तादृशोभयाभावो न विद्यते । तथा च न वह्निनिष्ठा प्रतियोगिता ग्रहीतुं शक्या। किन्तु घटनिष्ठा प्रतियोगिता एव, तदवच्छेदकं घटत्वं, तदवच्छिन्नः घटः, तत्प्रतियोगिकाः संयोग-समवाय-तादात्म्यकालिकादयः, तत्र समवायादिषु तु साध्यतावच्छेदकसंयोगत्वाभावमादायैवोभयाभावः, संयोगे तु हेत्वधिकरणीभूतपर्वताद्यनुयोगिकत्वाभावमादायो भयाभावः, घटप्रतियोगिकसंयोगस्य पर्वतादौ वर्तमानत्वाभावात् । तथा च सम्बन्धसामान्ये तादृशोभयाभावसत्वात् घटीयप्रतियोगिता एव लक्षणघटकत्वेन ग्रहीतुं शक्या । तदनवच्छेदकं च वह्नित्वमिति भवति लक्षणसमन्वयः । अनयैव रीत्याऽन्यत्रापि यथायोगं भावनीयम् । इत्थंञ्च निरुक्तरीत्याऽपि लक्षणस्य संभवात् साध्यतावच्छेदकसम्बन्धसामान्ये यादृशप्रतियोगितावच्छेदकावच्छिनप्रतियोगिकत्वसामान्य -हेत्वधिकरणीभूत यत्किचिव्यक्त्यनुयोगिकत्वसामान्यो भयाभावघटितं लक्षणं गुरुभूतं कथं दीधितिकृताऽङ्गीकृतमिति सम्यग् नावबुध्यामः । अत्र बहु वक्तव्यम् तत्तु नोच्यते । विस्तरभयात्, अनुपयोगित्वाच्च । - ચન્દ્રશેખરીયા : આના કરતા પણ લાઘવ કરવું હોય તો એમ પણ કહી શકાય કે યાદશપ્રતિયોગિતાવચ્છેદકાવચ્છિન્ન-પ્રતિયોગિક સંબંધસામાન્યમાં સાધ્યતાવચ્છેદકસંબંધત્વ-હત્યધિકરણીભૂતયત્કિંચિવ્યક્તિ-અનુયોગિક-સંબંધત્વોભયાભાવ મળે. તાદશપ્રતિયોગિતા લક્ષણઘટક બને. ‘વનિમાનું ધૂમાતુમાં વનિનિષ્ઠપ્રતિયોગિતાવચ્છેદકવહિનત્વાવચ્છિન્નવહિન-પ્રતિયોગીક એવા સંબંધો તો વનિસંયોગ, વનિસમવાય, વનિતાદાભ્યાદિ બને. એમાં વનિસંયોગમાં સાધ્યતાવચ્છેદકસંબંધત્વ + ધૂમાધિકરણપર્વતાનુયોગિકસંબંધત્વ એ ય છે. એટલે સંબંધ સામાન્યમાં ઉભયાભાવ ન મળતા યાદશપ્રતિયોગિતા તરીકે વનિનિષ્ઠપ્રતિયોગિતા ન લેવાય. ઘટાભાવીયપ્રતિયોગિતાવચ્છેદક ઘટવાવચ્છિન્ન ઘટપ્રતિયોગિક એવા ઘટસંયોગ, ઘટસમવાયાદિ છે. તેમાં ઘટસંયોગમાં સાધ્યતાવચ્છેદકસંબંધત્વ છે. પણ પર્વતાનુયોગિકત્વ ન હોવાથી ઉભયાભાવ મળી જાય. કાલિકાદિ તમામ ઘટપ્રતિયોગિકસંબંધોમાં તો સા.અ.સંબંધત્વ જ ન હોવાથી તેમાં પણ ઉભયાભાવ મળે. આમ ઘટાભાવીયપ્રતિયોગિતા જ લક્ષણઘટક બની જતા અવ્યાપ્તિ ન આવે. - કાલિકેન ઘટવાનું મહાકાલ–ાતમાં ઘટપ્રતિયોગીક એવા કાલિકમાં જ સા.અવ. સંબંધત્વ + મહાકાલાનુયોગિકત્વ બે ય છે. એટલે સંબંધ સામાન્યમાં ઘટાભાવને લઈને ઉભયાભાવ ન મળે. પણ ગગનાભાવપ્રતિયોગિતાવચ્છેદકગગનવાવચ્છિન્ન ગગનપ્રતિયોગીક તરીકે તો તાદાત્મ-સંયોગાદિ લેવાય. એ mmitmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmmm TDOODOTODDOODDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDOHORIGODDOHOROTODDOBHOOTBADDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDDITIODIODIODOODOODAIBIDOODSO999999999DOSHIODOGORIES સિદ્ધાંત લક્ષણ ઉપર ચન્દ્રશેખરીયા નામની ટીકા ૦ ૧૬ WOOOOOODOODOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOODOODITOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOD

Loading...

Page Navigation
1 ... 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214