Nyayacharya Yashovijayji Krut Granthmala

Author(s): Jain Dharm Prasarak Sabha
Publisher: Jain Dharm Prasarak Sabha

Page 291

स्ति । गौरश्व इत्यादिजातिशब्दाजिमतानामपि क्रियाशब्दत्वात् । गतीति गौः, आशुगामित्वादश्व इति । शुक्लो, नील इति गुणशब्दानिमता अपि क्रियाशब्दा एव, शुचीनवनाबुक्को, नीलनान्नील इति । देवदत्तो यज्ञदत्त इति यदृब्वाशब्दान्निमता अपि क्रियाशब्दा एव, देव एनं देयात, या एनं देयादिति । संयोगिजव्यशब्दाः समवायव्यशब्दाश्चानिमताः क्रियाशब्दा एव, दएमोऽस्यास्तीति दएमी । विषाणमस्यास्तीति विषाणीत्यस्तिक्रियाप्रधानत्वात् । पंचतयी तु शब्दानां व्यवहारमात्रात्, न तु निश्चयादित्ययं नयः स्वीकुरुते । एतेष्वाद्याश्चत्वारः प्राधान्येनार्थगोचरत्वादर्थनयाः, अन्त्यास्तु त्रयः प्राधान्येन शब्दगोचरत्वाचन्दनयाः । तथा विशेषग्राहिणोऽर्पितनयाः, सामान्यग्राहिणश्चानर्पितनयाः । तत्रानर्पितनयमते तुल्य| मेव रूपं सर्वेषां सिमानां जगवताम् । अर्पितनयमते त्वेकदिव्यादिसमयसिमाः स्वसमानसमयसिधैरेव तुट्या इति । तथा लोकप्रसिधार्थानुवादपरो व्यवहारनयः, यथा पञ्चस्वपि वर्णेषु चमरे सत्सु श्यामो चमर इति व्यपदेशः । तात्त्विकार्यान्यु|पगमपरस्तु निश्चयः, स पुनर्मन्यते पञ्चवर्णो मरः, बादरस्कन्धत्वेन तन्चरीरस्य पञ्चवर्णपुलनिष्पन्नत्वात् , शुक्कादीनां च न्यग्जूतत्वेनानुपलक्षणात् । अथवा एकनयमतार्थग्राही व्यवहारः, सर्वनयमतार्थग्राही च निश्चयः। न चैवं निश्चयस्य प्रमाणत्वेन नयत्वव्याघातः, सर्वनयमतस्यापि स्वार्थस्य तेन प्राधान्यान्युपगमात् । तथा ज्ञानमात्रप्राधान्यान्युपगमपरा झाननयाः। क्रियामात्रप्राधान्यान्युपगमपराश्च क्रियानयाः । सूत्रादयश्चत्वारो नयाश्चारित्रलदाणायाः क्रियाया एव प्राधान्यमन्च्युपगठन्ति, तस्या एव मोदं प्रत्यव्यवहितकारणत्वात् । नैगमसंग्रहव्यवहारास्तु यद्यपि चारित्रश्रुतसम्यक्त्वानां त्रयाणामपि मोक्षकारणत्वमिछन्ति, तथापि व्यस्तानामेव, न तु समस्तानां, एतन्मते ज्ञानादित्रयादेव मोक्ष इत्यनियमात्,