________________
પ્રબુદ્ધ જીવન : ભારતીય ગરુ પરંપરા વિશેષાંક :
પ્રબુદ્ધ જીવન : ભારતીય ગુરુ પરંપચ વિશેષાંક છે પ્રબુદ્ધ જીવન : ભારતીય ગુરુ પરંપચ વિશેષાંક પ્રબુદ્ધ જીવન ભારતીય ગુરુપરંપરા વિશીષાંક પ્રબુદ્ધ જીવન : ભારતીય ગુરુ પરંપચ વિશેષાંક જ પ્રબુદ્ધ જીવન ભારતીય ગુરુ પરંપરા વિશેષાંક
હોવો જોઈએ! વૈરાગ્યની તીવ્રતા અનેક ઠેકાણે જોવા મળે વિરોધ અને નિઃસંદેહપણે સ્વીકારી શકાય. 8 છે; અને તે તીવ્ર વૈરાગ્ય-પ્રેરિત કઠોર આચરણ પણ જોવા આ ગ્રંથ ગુરુતત્ત્વના સ્વરૂપનો નિશ્ચય કરવા માટેનો છે,
મળે જ છે. પણ જો શાસ્ત્રદૃષ્ટિએ તથા આત્મદૃષ્ટિએ તેની તેથી ગ્રંથના પ્રારંભે જ તેમણે “ગુરુ'નાં ગુણગાન ગવાયાં છે, ૪ જે પરીક્ષા કરવામાં આવે તો તેમાં જ્ઞાનગર્ભિતતા હોય એવું તે જોઈએ:
જવલ્લે જ જડશે. ત્યાં તે તીવ્રતાની પાછળ કે કઠોરતાની પાછળ “ગુરુ - આજ્ઞા વડે જ મોક્ષ મળે; ગુરુના પ્રસાદથી અષ્ટ જ આ કે તે પ્રકારની આશંસા ધરબાયેલી અનુભવાય છે. પોતાની સિદ્ધિ સાંપડે; અને ગુરુ-ભક્તિ થકી અવશ્ય વિદ્યાઓ સફળ = 3 ઉત્કૃષ્ટતા સાબિત તથા પ્રગટ કરવાની આશંસા, બીજાઓને - સિદ્ધ થાય.' (૨) ફ હીણા કે નીચા કે ઉતરતા દેખાડવાની આશંસા, પોતાના માન, “અતિબીહડ ભવાટવીમાં અટવાતા ભવ્ય જીવોને “ગુરુ' , 8 પ્રતિષ્ઠા, પરિવાર ઈત્યાદિ વધારવાની આશંસા - આવી આવી સિવાય કોઈ શરણું - માર્ગદર્શક હોઈ શકે નહિ.” (૩) છે વિવિધ આશંસાઓ વ્યક્ત-અવ્યક્તપણે છુપાયેલી અનુભવાય “દયાળુ વૈદ્ય જેમ વરાર્ત બિમારજનોને સમાધિ-સ્વાથ્ય છે
છે. તેથી તે તીવ્ર વૈરાગ્ય પણ જ્ઞાનગર્ભ ન બનતાં મોહગર્ભ આપે છે તેમ, ભવ-રોગ-પીડિતજનોને ધર્મ-સમાધિ આપવા છે બનીને અટકી જતો જણાય છે. આમ થવાનું કારણ શું? કારણ દ્વારા ગુરુ જ સ્વસ્થ કરે છે.” (૪)
એક જ - ગુરુ-પાતંત્ર્યનો અભાવ. આશંસાઓથી લદાયેલા “દીવો જેમ, પ્રકાશ વડે, પોતાને પણ અને અન્ય ચીજોને ૐ ગુરુઓનું પાણતંત્ર તે ગુરુ-પાતંત્ર્ય નથી. ઉપાધ્યાયજીને તથા મનુષ્યોને પણ પ્રકાશમાન કરે છે, તેમ રત્નત્રયીના 8 હું અભિપ્રેત ગુરુતત્ત્વ તો સ્વયં જ્ઞાનગર્ભિત વૈરાગ્યથી છલકાતું પ્રકાશ-યોગે ગુરુ પણ મોહનાં અંધારાં દૂર કરે છે.' (૫) છે જ હોય અને તેમની આજ્ઞાનું પાતંત્ર્ય જે સ્વીકારે તેમાં પણ “પ્રદેશી જેવા પાપી, દુષ્ટ, ધીઠ, નિર્લજ્જ જનો પણ છે સું તેવા વૈરાગ્યનો ધોધ ઉછળતો હોય.
ગુરુ”ના હાથનું આલંબન મળી ગયું તો ભવપાર પામી ગયા છે ૪. ઉપાધ્યાયજી હવેની ગાથામાં પોતાની જાતને કેન્દ્રમાં હતા.” (૬) મૂકીને વાત કરી રહ્યાં છે :
“ઈન્દ્ર પણ ગુરુનું ગુણકીર્તન કરવાને શક્તિમાન નથી अम्हारिसा वि मुक्खा पंतीए पंडिआण पविसंति । હોતા, તો અપાર ભક્તિ ધરાવતા પણ સામાન્ય લોકોને તો अण्णं गुरुभत्तीए किं विलसिअमब्भुअंइत्तो? || શું ગજું?” (૧૦)
- અમારા જેવા મૂર્ણ જીવ પણ આજે પંડિતોની હરોળમાં આથી આગળ વધીને ઉપાધ્યાયજીએ શ્રીમહાનિશીથસૂત્ર આ બેસવાને લાયક બને છે, એથી વધુ ગુરુભક્તિનો અભુત નામે આગમસૂત્રનું એક ઉધ્ધરણ ટાંકીને નોંધ્યું છે તે પણ આ પ્રભાવ બીજો કયો હોય?
જોઈએ: હું અહીં ઉપાધ્યાયજી પોતાને મૂર્ખ ગણાવીને, મૂર્ખ હોવા “હે ભગવંત! તીર્થંકરની આજ્ઞાનું ઉલ્લંઘન ન કરવું કે
છતાં, માત્ર ગુરુની ભક્તિ - ગુરુપરતંત્રતાને પ્રભાવે પોતે આચાર્ય (ગુરુ)ની આજ્ઞાનું ઉલ્લંઘન ન કરવું?' છે પંડિતોની સભામાં સ્થાન-માન પામ્યાનો સ્પષ્ટ એકરાર મતલબ કે જિનાજ્ઞા કે આચાર્યાજ્ઞા બે વચ્ચે અથડામણ છે
અથવા પ્રતિપાદન કરે છે. તેઓના અગાધ પાંડિત્યને લક્ષ્યમાં થાય તેવી પરિસ્થિતિમાં સાધકે કોનું અનુસરણ કરવાનું? |
લઈએ તો જ સમજાય કે તેઓની ગુરુનિષ્ઠા કેવી પ્રચંડ, કેવી આનો વિસ્તૃત જવાબ આપતાં સૂત્રકાર જણાવે છે કે “ચાર ? અગાધ હશે કે પોતાના માટે, પંડિત શિરોમણી થયા પછીયે, પ્રકારના આચાર્ય (ગુરુ) હોય છે, તેમાં જે ‘ભાવાચાર્ય' હોય મૂર્ખ' જેવો શબ્દ પ્રયોજી શક્યા!
તે તીર્થકરતુલ્ય ગણાય; તેથી તેમની આજ્ઞા ઓળંગવી નહિ.” તો આવું છે “ગુરુ”નું માહાભ્ય!
(૧૩)
‘તિ€યરસનો સૂરી” એ વાક્ય પણ ગુરુનું માહાત્મ જ “ગુરુતત્ત્વવિનિ થય' ગ્રંથનો ઉપર ઉલ્લેખ થયો છે. એ સૂચવે છે. પરંતુ ત્યાં તે પદ ધરાવતી આખી ગાથાના ભાવને ગ્રંથની રચના, ઉપાધ્યાય યશોવિજયજીએ, આગમગ્રંથો અને યાદ રાખવાનો છે: હું શાસ્ત્રગ્રંથોના ઊંડા પર્યાલોચનપૂર્વક તે ગ્રંથોનાં પ્રરૂપણોને ‘જે સમ્યક્ જિનમાર્ગનું પ્રકાશન કરે છે, અને જે સ્વયં
આધારે જ કરી છે. શાસ્ત્રોની પ્રાપણાને બાધ આવે તેવી વાત જિનાજ્ઞાનું યથાર્થ કે અણીશુદ્ધ પાલન કરે છે તે આચાર્ય પણ તેમણે આમાં નથી કરી. એટલે આ ગ્રંથમાં ગુરુ વિષે તીર્થકરતુલ્ય ગણાય.’ { થયેલાં પ્રતિપાદન તે જૈન શાસ્ત્રોનાં પ્રતિપાદન હોવાનું વિના નિશ્ચય-વ્યવહાર વચ્ચે કે ઉત્સર્ગ-અપવાદ વચ્ચે સંતુલન
પ્રબુદ્ધ જીવન ભારતીય ગુરુપરંપરા વિશેષાંક જ પ્રબુદ્ધ જીવન : ભારતીય ગુરુપરંપચ વિશેષાંક જ પ્રબુદ્ધ જીવન ભારતીય ગુરુપરંપચ વિશેષાંક જ પ્રબુદ્ધ જીવન : ભારતીય ગુરુ પરંપચ વિશેષાંક જ પ્રબુદ્ધ જીવનઃ ભારતીય ગુરુ પરંપચ વિશેષાંક
.
પ્રબદ્ધ જીવન : ભારતીય ગુરુ પરંપરા વિશેષાંક :
ઓગસ્ટ- ૨૦૧૭
