Book Title: Lalit Vistara
Author(s): Bhadrankarsuri, Vikramsenvijay
Publisher: Bhuvan Bhadrankar Sahitya Prachar Kendra

View full book text
Previous | Next

Page 431
________________ રાક દ્વતરાવ (૩૭૮ ઉત્તરપક્ષ-અહીં “અહંત પદ એ વિશેષ્ય-વાચક પદ છે. માટે કોઈ જાતનો દોષ નથી. વળી જો કેવલ ગુણોનું જ (લોકોદ્યોતકરત્વ-ધર્મતિર્થકરત્વજિનત્વ વિ. ગુણોનું જ) મહત્ત્વ (કીંમત) સ્વીકારવામાં આવે અને તેના આધારભૂત ગુણીરૂપ વ્યક્તિઓનું મહત્ત્વ (ફીમત) સ્વીકારવામાં ન આવે તો મિથ્યાત્વનો પ્રસંગ આવે, તે મિથ્યાત્વ પ્રસંગને દૂર કરવા અને ગુણ-આધારભૂત ગુણીરૂપ વ્યક્તિઓનું મહત્ત્વ, ગુણબરોબર જ છે એમ જાહેર કરવા માટે “અહંત’ આ પ્રમાણેનું વિશેષ પદ મૂકેલ છે. એ બરોબર વ્યાજબી આવશ્યક સાર્થક છે. પૂર્વપક્ષ- જો તમોએ “અરિહંત' રૂપ પદનું-વિશેષ્ય પદનું મહત્ત્વ સંપૂર્ણ માનેલ છે તો “અરિહંતોને હું સ્તવીશ” એટલું જ બોલો ! શા માટે લોકોદ્યોતકર-ઘર્મતીર્થકર જિન એવા અરિહંતોને હું સ્તવીશ” એમ બોલો છો ! કારણકે, વચ્છેદ્યનો અભાવ હોઈ લોકોદ્યોતકર -ઘર્મતીર્થકરત્વ-જિનત્વ એ ત્રણ વિશેષણો વ્યાવર્તક બનતા નથી એટલે નિરર્થક-નકામા-અધિક છે. ઉત્તરપક્ષ- આ તમારું કથન ગેરવ્યાજબી છે. કારણકે, “નામ વિગેરેથી અહિતો અનેક પ્રકારના છે. એટલે ભાવઅહંત ભિન્ન નામ આદિ અહંતો અહી વ્યવચ્છેદ (વ્યવરછેદયોગ્ય) છે. તથાચ નામ આદિ અહંતોના લોકોદ્યોતકરત્વ-ધર્મતીર્થકરવ-જિનત્વ રૂપ વિશેષણો વાવર્તક હોઈ આવશ્યક સફલ-સાર્થક છે. જો આ વિશેષણો ન મૂક્યા હોત તો ભાવ અહંતભિન્ન નામ આદિ અહંતોનું અવશ્ય ગ્રહણ થઈ જાત એટલે ફક્ત ભાવઅહંતના ગ્રહણસારૂ આ વિશેષણો, વિશેષ ઉપયોગી છે. - પૂર્વપક્ષ- “લોકોદ્યોતકર-ધર્મતીર્થકર અને જિન એવા અરિહંતોને હું સ્તવીશ” એટલું જ બોલો ! પરંતુ અરિહંતોનું જે “કેવલી એ પ્રમાણેનું વિશેષણ પદ છે તે બોલો ! કારણ કે, લોકોદ્યોતકરત્વ-ઘર્મતીર્થકરત્વજિનત્વ એ ત્રણ વિશેષણોથી વિશિષ્ટ અરિહંતોના કેવલિપણામાં વ્યભિચાર આવતો નથી. જ્યાં આ ત્રણ વિશેષણો છે ત્યાં અવશ્ય કેવલિપણું છે જ અથાત પૂર્વકથિત ત્રણ વિશેષણવાળા અરિહંતો કેવલીઓ જ હોય છે. જો પૂર્વકથિત ત્રણ વિશેષણવાળા હોય અને તે આત્માઓ અરિહંત ન હોય તો અરિહંતભિન્ન ત્રણ વિશેષણવાળા આત્માઓની વ્યાવૃત્તિ ખાતર ઉપયોગી કેવલિત્વ વિશેષણ બને ! પરંતુ એમ તો છેજ નહિ અથાત્ અહીં કોઈ વ્યભિચાર આવતો નથી કે જેથી આપેલું વિશેષણ સફલ બને ! વળી વ્યભિચારની હૈયાતી હોયે છતે જ વિશેષણ ગ્રહણની સફલતા છે. કહ્યું છે કે વ્યભિચાર ૧ નામણિમા બિનાના, વાણિબા પુખ નિબંહિમાગો શિખા શિખળીવા, બાવળિગા સમવસરણત્યા | ઋષભદેવ ઈત્યાદિ તીર્થકરનું જે નામ તે નામ જિનેશ્વર', અને જિનેન્દ્ર ભગવાનની પ્રતિમા તે “સ્થાપનાજિન” તથા જિનેશ્વરના જીવ તે દ્રવ્ય જિન', અને સમવસરણમાં બેઠેલા તે “ભાવજિન” કહેવાય. २ 'सम्भवव्यभिचाराभ्यांस्याविशेषणमर्थक्त्' यथा नीलो घट इत्यत्र घटस्य नीलता नीले घटे सम्भवति, पीतादिघटे व्यभिचरत्यतो घटस्य नील इति विशेषणमर्थक्त. 'यत्र विशेष्ये विवक्षितविशेषणस्य न सम्भवो नापि सम्भवासम्भवरूपो व्यभिचारस्तत्र तद्विशेषणोपन्यासो व्यर्थत्वानकार्य इत्यर्थः' રહદનાક ધડાકાર raid Hale

Loading...

Page Navigation
1 ... 429 430 431 432 433 434 435 436 437 438 439 440 441 442 443 444 445 446 447 448 449 450 451 452 453 454 455 456 457 458 459 460 461 462 463 464 465 466 467 468 469 470 471 472 473 474 475 476 477 478 479 480 481 482 483 484 485 486 487 488 489 490 491 492 493 494 495 496 497 498 499 500 501 502 503 504 505 506 507 508 509 510 511 512 513 514 515 516 517 518