Page Text
________________
मुक्ता]
अनुयोपलाया। विवक्षितच्याचाकाशप्रदेशेववगाहते सदोत्कृष्टसोऽसंख्येयोऽन्तरकालः प्राप्यते। बच द्रव्यानुपूामिव कुतो नानन्तकालः प्राप्यत इति वाच्यम् , तत्र द्रव्यविशेषाणां विवक्षितद्रव्यातिरिक्तानामनन्तस्वात् तैश्च सह क्रमतस्संयोगादनन्तकालप्राः, अत्र तु विवक्षितक्षेत्रावगाहक्षेत्रादन्यक्षेत्रस्यासंख्येयत्वात् । माताद्रव्यापेक्षया नास्वन्तरमेवमेवानानुपूर्व्यवक्तव्यकद्रव्याणां भाव्यम् । भागद्वारे-आनुपूर्वीद्रव्याणि शेषद्रव्येभ्योऽसंख्येयै गैरविकानि शेषद्रव्याणि तु तेषामसंख्येयभागे वर्तन्ते, अवक्तव्यकानि स्त्रोकानि, द्विक-। संयोगानां तत्र स्तोकत्वात् , अनानुपूर्योऽपि स्तोका एव लोकप्रदेशसंख्यामात्रत्वात् । भावद्वारे-श्रानुपूादीनि सर्वाणि द्रव्याणि सादिपारिणामिकभाव एव सन्ति । अल्पबहुत्वद्वारमिदं द्रव्यार्थवश्य प्रदेशार्थतया उभयार्थवया च विचार्यते, वत्रानुपूयां विशिष्टद्रव्यावगाहोपलक्षितारूयादिनभ:प्रदेशसमुदायाः द्रव्याणि, समुदायारम्भकास्तु प्रदेशाः । अमानुपूर्त्यां त्वेकैकप्रदेशावगाहिद्रव्योपलक्षितास्तकलनभःप्रदेशाः प्रत्येकं द्रव्याणि, प्रदेशास्तु न सम्भवन्ति, एकैकप्रदेशद्रव्ये प्रदेशान्तरायोगात् । अव- 10 क्तव्यकेषु तु यावन्तो लोके द्विकसंघोगारसंभवन्ति तावन्ति प्रत्येक द्रव्याणि लदारम्भकास्तु प्रदेशा इति । अवक्तव्यकद्रव्याणि द्रव्यार्थतया सर्वस्तोकानि, अनानुपूर्वीद्रव्याणि विशेषाधिकानि, आनुपूर्वीद्रव्यानि चासंख्येयगुणानि । अप्रदेशार्थतया सर्वस्तोकान्यनानुपूर्वीद्रव्याणि, प्रदेशार्थतयाऽवक्तव्यकद्रव्यावि विशेषाधिकानि, आनुपूर्षीद्रव्याणि यासंख्येयगुणानि । उभयार्थतया तु-अवक्तव्यकद्रव्याणि द्रव्यार्थतया सर्वस्तोकानि प्रदेशार्थतया च विशेषाधिकानि । अनानुपूर्वीद्रव्याणि द्रव्यार्थतयाऽप्रदेशार्थतया 15 च विशेषाधिकानि, आनुपूर्वीद्रव्याणि द्रव्यार्थतया प्रदेशार्थतया चासंख्येयगुणानि इसीयमनौपनिधिकी क्षेत्रानुपूर्वी नैगमव्यबहारसम्मता ॥ एवमेव संग्रहाभिमतद्रव्यानुपूर्व्यनुसारेण महाभिमसक्षेत्रानुपूर्व्यपि क्षेत्रप्राधान्याद्भाव्या । औपनिधिको क्षेत्रानुपूर्व्यपि पूर्वानुपूर्व्याविरूपेण त्रिविधा, पूर्वानुपूर्वी चाधोलोकस्तिर्यग्लोक ऊर्ध्वलोक इति क्षेत्रानुपूर्व्यधिकारात्, एतेषाञ्च क्षेत्रविशेषत्वात् । अयोलोकस्य जघन्यपरिणामवद्ध्ययोगाजघन्यतया गुणस्थानेषु प्रथमं मिथ्यादृष्टिगुणस्थानस्येवादावुपन्यासः, तलो 30 मध्यमपरिणामवद्रव्यत्वान्मध्यमवयम तिर्यग्लोकस्य तदुपरिष्टात् उत्कृष्टपरिणामिद्रव्यत्वदूर्ध्व लोकस्यीपन्यास इति पूर्वानुपूर्वीत्वसिद्धिः । पश्चानुपूर्वी चोर्द्धलोकस्तिर्यग्लोकोऽधोलोक इति, अमानुपूर्वान्तु पदत्रयस्य पूर्वोक्तक्रमेण षड्नङ्गा भवन्ति तत्र प्रथमचरमपरित्यागेन माध्यमिक्राश्चत्वासे अड़ा अनाबु. पूर्यः । एवमधआदिलोकेष्वपि प्रत्येकं रत्नप्रभादिकृथिवीमादाय पूर्वानुपूादय अहनीयाः । कालानुपूर्व्यनोपनिधिकी नैगमव्यवहारसम्ममा अर्थप्ररूपणादिविषये द्रव्यानुपूर्वीव्रदेव, समयत्रवाविरूप-25 कालपर्याय विशिष्टद्रव्याणि आनुपूर्व्यः, समयत्र्यादीनामेव मुख्यमिहानुपूर्वत्विं तद्विशिष्टद्रव्यस्य स्वभेदोपचारात् पर्यायपर्याविणोः कथबिदभेदात् । अत्रापि द्रव्यस्यानन्तसमयस्थितिर्नास्ति स्वाभाव्यात् , तेन यावदसंख्येयसमयविशिष्टद्रव्यमानुपूर्वी भवति । एकसमयस्थितिकं परमाण्वाधनन्ताणुकस्कन्धपर्यन्तं द्रव्यमनानुपूर्वी द्विसमयस्थितिक तादृशं द्रव्यमवक्तव्यकम् । द्रव्यद्वारे आनुपूर्वीद्रव्याण्यसंख्येयान्वेव नानन्तानि, समयक्रमादिरूपस्थितेरेकैकरूपत्वात् द्रव्यस्त्रात्र गौणत्वाच त्रिसमयस्थितिकानामनन्ताना-30 मपि द्रव्याणामेकानुपूर्वीद्रध्यत्वात् , एवं चतुःसमयलक्षणस्थित्यादीनाममि भाव्वं यावदसंख्येवासमयलक्षणस्थितिम् । एवमनापूर्ववक्तव्यकद्व्याण्यपि प्रलेकमसंख्येवानि बाच्यावि । क्षेत्रद्वारे एकद्रव्या
| SR No. | 022284 |
| Book Title | Sutrarth Muktavali |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Labdhisuri |
| Publisher | Labdhisuri Jain Granthmala |
| Publication Year | 1946 |
| Total Pages | 340 |
| Language | Sanskrit |
| Classification | Book_Devnagari |
| File Size | 12 MB |