SearchBrowseAboutContactDonate
Page Preview
Page 210
Loading...
Download File
Download File
Page Text
________________ ૧૫૩ - १.४.३८ રૂપે હોય તો જ આ સૂત્રની પ્રવૃત્તિ કરાવવા સૂત્રમાં સાક્ષાત્ મૂક્યો હોય? સમાધાન :- ના, ધુ પ્રત્યય પરમાં હોય અને તૃઅન્તવાળા શબ્દો વિકૃતિને પામે એવું બનતું જ નથી. વળી, આ સૂત્રમાં પૂર્વસૂત્રથી બીજા એક ૪ ની અનુવૃત્તિ આવે છે. તે અનુવૃત્તિ આ સૂત્રથી કોનો મર્ આદેશ થાય છે? તે સ્થાનીને દર્શાવવા માટે છે. જો પૂર્વસૂત્રથી 8 ની અનુવૃત્તિ ન લઈએ તો આ સૂત્રથી થતો મારું આદેશ અનેક વર્ણાત્મક હોવાથી અને વર્ગ: સર્વચ ૭.૪.૨૦૭' પરિભાષાથી આખા તૃ-તૃ પ્રત્યયાત નામો અને સ્વ વિગેરે નામોનો માર્આદેશ થવાની આપત્તિ આવે. માટે ની અનુવૃત્તિથી હવે તે નામોના અંત્ય નો જ માર્ આદેશ થશે. (A) (2) દષ્ટાંત - (અહીં પુસ્ત્રિયો:૦ ૨..૨૨' સૂત્રથી અમ્ વિગેરેને પુત્ સંજ્ઞા થઇ છે.) (i) સર્તામ્ (ii) તે (iii) : + મમ્ સ + માં कर्तृ + जस् शस् જ ‘તૃ- ૦૨.૪.રૂટ' ને કર્તા + ર્તા + ગો कर्तार् + जस् शस् જ “ જ ૨૨.૭૨' – . कर्तार જ ઃ પાજો૨.રૂ.૫૩ – कर्तारः = ર = શસ્તર = વાર્તાકા આ જ પ્રમાણે વડતુ, (B) સ્વવિગેરેની સાધનિકો સમજી લેવી. વિશેષ એ કે ક શબ્દસ્થળે ધાતુને 'પતૃવી ૧.૭.૪૮' સૂત્રથી કર્તા અર્થમાં તૃપ્રત્યય થયો છે અને વતૃ શબ્દસ્થળે વત્ ધાતુને ‘ તૃત્વ૦ ૧.ર.ર૭' સૂત્રથી શીલ અર્થમાં ન પ્રત્યય તેમજ પ્રત્યય થયો છે. (iv) ગતિશર્માન્ – શર્તારમતિ = આશિર્તા આમ અહીંતપુરૂષસમાસ છે અને સાધનિકો ઉપર પ્રમાણે કરતા તિવર્તારમ્ , મતિર્તારો અને અતિખ્તર પ્રયોગ થશે. અહીં યાદ રાખવું કે અતિર્તારમ્ વિગેરે સ્થળે તપુરૂષસમાસ જ છે. પણ અતિક્રાન્તઃ માઁ યેન સ = અતિ આ રીતે બહુવીહિસાસ નથી. કેમકે બહુવ્રીહિસાસ કરીએ તો 'ન્નિત્યંદિત: ૭.૩.૭૨' સૂત્રથી વર્ (A) આ બન્ને 8 ની વાતો બંન્યાસમાં ‘ તૃસ્યત્યાદિ-મયમર્ય-તૃદ્ધ રીત્વવ્યમવાર....' સ્થળે દર્શાવી છે તેનું અનુસંધાન કરી લેવું. તે પંકિતના વિવરણકાળે ફરી આ અર્થ નહીં દર્શાવાય. (B) સુઝુ અતિ-ક્ષિતિ પ્રાતુરમીત્યમ્ = સ્વ અર્થાત્ જે ભાઇના અપમંગળને દૂર કરે તે સ્વર્ણ કહેવાય અને નમતિ પૂર્વનેગ: = નHI: અર્થાત્ જે પોતાના પૂર્વજો (વડીલો)ને નમતો હોય તે નવૃ (પુત્ર, પૌત્ર) કહેવાય. આ રીતે ત્વષ્ટ વિગેરે શબ્દોની વ્યુત્પત્તિ પણ લઘુન્યાસમાં દર્શાવી છે.
SR No.023416
Book TitleSiddhahemchandra Shabdanushasan Gujarati Vivaran Adhyay 01 04
Original Sutra AuthorHemchandracharya
AuthorPrashamprabhvijay
PublisherSyadwad Prakashan
Publication Year2012
Total Pages564
LanguageGujarati, Sanskrit
ClassificationBook_Gujarati & Book_Devnagari
File Size36 MB
Copyright © Jain Education International. All rights reserved. | Privacy Policy