SearchBrowseAboutContactDonate
Page Preview
Page 222
Loading...
Download File
Download File
Page Text
________________ २०४ स्थांनाङ्गसूत्रे छाया-चतुर्भिः स्थानैर्जीवाश्च पुद्गलाश्च नो शक्नुवन्ति बाह्याल्लोकान्ताद गमनतायै, तयथा-गत्यभावेन १, निरुपग्रहतया २, रूक्षतया ३, लोकानुमा वेन ।। || सु० ४० ॥ ___टीका-" चउर्हि ठाणेहिं " इत्यादि-जीवाः पुद्गलाश्च चतुर्भिक्ष्यमाणैः स्थानः-कारणैः वाह्याल्लोकान्ताद्-अलोके गमनतायै-गमनाय-गन्तुं नो शक्नुवन्ति, तद्यथा-गत्यमावेन-गतिरहितत्वेन, लोकान्तात् परतो जीवपुद्गलानां गति स्वभावविरहात् , अधोगतिस्वभावरहितदीपशिखावत् १, तथा-निरुपग्रहतयाधर्मास्तिकायाभावेन तज्जनितगत्युपष्टम्भविरहात् शकटीमभृतिरहितपगुवत् २, "चउहि ठाणेहिं जीवाय पोग्गलाय' इत्यादि सूत्र ४० ॥ सूत्रार्थ-इन चार कारणोंसे जीव और पुद्गल बाह्य लोकान्तसे अलोकमें जाने के लिये समर्थ नहीं होते हैं-वे चार कारण इस प्रकार से हैं-गतिका अभाव १ गति साधक कारणका अभाव २ स्निग्ध रहितता ३ और लोकानुभाव ४ । टीकार्थ-लोकान्तसे आगे जीव और पुद्गलोंकी स्वभावताका विरह हो जाता है इसलिये वे अलोकमें जानेके लिये समर्थ नहीं होते हैं, ऐसा यह वहां न जा सकनेका प्रथम कारण है जैसे दीपशिखाका स्वभाव अधोगतिवाला नहीं होताहै, इसी तरहसे लोकान्तमें रहनेवाले जीवका भी ऐसाही स्वभाव है कि जिस कारण वह लोकान्तसे बाहर रहे हुए अलोक नहीं जाता है, द्वितीय कारण ऐसा है कि जीव और पुद्गलों की गति क्रिया निमित्त कारण धर्मद्रव्य होता है वह " चउहि ठाणेहि जीवा य पोग्गला य" या (सू ४०) સૂત્રાર્થ–નીચેના ચાર કારણને લીધે જીવ અને પુદ્ગલ કાન્તમાંથી બહાર આલાકમાં જઈ શકવાને સમર્થ થતાં નથી-(૧) ગતિને અભાવ, (૨) ગતિ સાધક रना मनाव, (3) स्निग्यताथी २डित भने (४) बानुभाव. ટીકાઈ—કાન્તથી આગળ જીવ અને પુદ્ગલેની ગતિ સ્વભાવતાને વિરહ (અભાવ) થઈ જાય છે. તેથી તેઓ અલેકમાં જઈ શકવાને સમર્થ થતાં નથી. આવું અલેકમાં ન જઈ શકવાનું પહેલું કારણ સમજવું. જેમ દીપ શિખાને સ્વભાવ અધોગતિવાળા હોતે નથી, એજ પ્રમાણે લેકાન્તમાં વિરાજમાન જીવને પણ એવો જ સ્વભાવ થઈ જાય છે કે જેના કારણે તે લેકા તથી બહારના પ્રદેશમાં (અલકમાં જઈ શકતો નથી. બીજુ કારણ–જીવ અને પુદ્ગલેની ગતિમાં ધર્મદ્રવ્ય નિમિત્તરૂપ બને છે. કાન્તની બહાર
SR No.009309
Book TitleSthanang Sutram Part 03
Original Sutra AuthorN/A
AuthorGhasilal Maharaj
PublisherA B Shwetambar Sthanakwasi Jain Shastroddhar Samiti
Publication Year1965
Total Pages636
LanguageHindi, Sanskrit
ClassificationBook_Devnagari & agam_sthanang
File Size36 MB
Copyright © Jain Education International. All rights reserved. | Privacy Policy