________________
૨૦
(પ) અલબત, દેશ, કાળ અને પરિસ્થિતિ મુજબ આ સાધુજીવનના બાહ્યાચાર, ક્રિયાકાંડો, દિનચર્યા, ઉપદેશની શૈલી અને પરિભાષા વગેરેમાં યુગાનકૂળ પરિવર્તન સાધુતાના મૂળ સંસ્કારોને ઢીલા ન બનાવે એ રીતે થવું જોઈએ. મતલબ સંસ્કાર સાતત્ય સાથે પરિવર્તન થવું જરૂરી છે.
(૬) દા. ત. અપરિગ્રહ, ભીક્ષાચારી, પાદવિહાર જેવી બાબતો સાધુજીવન કેળવવામાં દઢાવવામાં અને વિકસાવવામાં મદદગાર અને ઉપયોગી છે. એનું શબ્દાર્થમાં અને ભાવાર્થમાં પણ પાલન થાય એ જરૂરી છે. જૈન સાધુ માટે તો એનું પાલન કડકાઈવાળું હોય છે. એમાં ક્ષતિ થાય તો તેનું પ્રાયશ્ચિત પણ લેવાતું હોય છે.
આ થઈ સાધુતાના મૂલ્યો માટે સાતત્યરક્ષાની વાત.
(૭) પરિવર્તન પણ જરૂરી છે. દા. ત. મોઢા પર મુહપત્તી બાંધેલી જ રાખવી, અતિ કષ્ટદાયી થાય એમ દેહદમન, કે કેશલુંચન જેવી ક્રિયાઓ કરવી.
સ્નાન નહિ કરવું, આરંભ સમારંભના દોષો ન લાગે, અને કોઈ કોઈનું કલ્યાણ કરી શકતું નથી માટે સમાજજીવનની સમસ્યાઓથી સાવ અલગ થઈ સ્વકલ્યાણમાં જ રત રહેવું વગેરે બાબતો જૂની પરંપરા અને રૂઢિગત પકડી રાખવાને બદલે એના મૂળ ભાવ સાચવીને વિવેક દૃષ્ટિથી યુગાનુકૂળ પરિવર્તન થવું જોઈએ.
(૮) ધર્મનાં મૂળતત્ત્વો અહિંસા, સંયમ, તપ કે પરિગ્રહ વગેરેને સામાન્ય જનજીવનના વહેવારમાં કંઈક અંશે પણ સ્થાન આપી શકાય છે એવો અનુભવ મુનિશ્રી પ્રેરિત ભાલ નળકાંઠો પ્રયોગમાં થવાથી એમ કહેવાનું મન થાય કે, વર્તમાનકાળે સાધુજીવનની ઉપયોગીતા અગાઉ ક્યારેય નહિ હોય એવી છે. પણ એ માટે સાચા સાધુ જીવનને અનુરૂપ તાલીમ, સાધુ જીવન સ્વીકારતાં પહેલાં અને પછી પણ આપવી જોઈએ.
(૯) અને સહુથી પાયાની વાત સમાજે સાધુઓ પાસે સ્થૂળ ભૌતિક લાભો, ચમત્કાર કે મંત્ર જેવી સિદ્ધ મેળવવાની લાલચથી મુક્ત બનવું પડશે. સમાજમાંથી જ સાધુઓ પેદા થાય છે. એટલે સાચા સાધુ પેદા કરવા માટે પ્રથમ સમાજે પણ સાચા ગૃહસ્થો પેદા કરવા પડશે. એમ પણ કહેવું આ સંદર્ભમાં પ્રસ્તુત ગણાશે.
વિશ્વવાત્સલ્ય : ૧૬-૨-૧૯૮૭
અનુભવની આંખે
