________________
१२८
भगवतीसूत्रे संक्षिपञ्चन्द्रियतिरश्चः यथा संज्ञिपश्चेन्द्रियतिरश्चो मध्यमास्रयो गमाः कथिता स्तथैव संज्ञिमनुष्यस्यापि मध्यमानयो गमा वर्णनीया ज्ञातव्याश्च 'सेसं तं चेव' शेष तदेवसंज्ञिपञ्चेन्द्रियस्य यत् यत् प्रतिपादितम् परिमाणलेश्यादिकं कथितम् संज्ञिमनुष्यस्यापि परिमाणादिकं सर्वमवगन्तव्यमिति। जघन्यस्थितिकसंवन्धिनिगमत्रये यथा लब्धिः कथिता तथैवेहापि वक्तव्या सा च लब्धिः संज्ञिपञ्चेन्द्रियमुत्रादेव अवगन्तव्या। 'पच्छिल्ला तिनि गमगा जहा एएस्स चेव ओहिया' पश्चिमाश्वरमाः सप्तमाष्टम. नवमगमकाः, यथा एतस्य संज्ञिमनुष्यस्यौधिका आधास्त्रयो गमाः कथिता स्तथैव ते चरमास्त्रशो गमा ज्ञातव्याः। अस्यौधिकगमापेक्षया यद्वैलक्षण्यम् तदर्शयति -'वर' इत्यादि, 'णवरं ओगाहणा जहानेणं पंचधणुसयाई' नवरम् -केवलं शरीरा. वगाहना जघन्येन पञ्च धनुः शतानि पञ्च धनुःममाणा जघन्यावगाहना ज्ञातव्या. आदि की लब्धि-प्राप्ति-संज्ञि पंचेन्द्रिय तिर्यञ्च के मध्य के तीन गमकों के जैसा ही है, 'सेसं तं चेव' बाकी का परिमाणे लेख्या आदि का कथन संज्ञि पञ्चेन्द्रिय निर्वञ्च के प्रकरण जैसा ही है, जघन्य स्थितिक सम्बन्धी तीन गमों में जैसी उत्पाद परिमाण आदि की लब्धि कही गई है उसी प्रकार से वह लब्धि संज्ञि पञ्चेन्द्रिय सूत्र से ही जाननी चाहिये, 'पच्छिल्ला तिन्नि गमगा जहा एयस्स चेव ओहिया' तथा सातवां गम, आठवां गम और नौवां गम ये तीन अन्त के गम इसी संज्ञी मनुष्य के आदि के औधिक तीन गम जैसे कहे गये हैं ऐसा समझना चाहिये, परन्तु इसके औधिक गमों की अपेक्षा जो इनमें वैलक्षण्य है उसे प्रकट करने के लिये सूत्रकार 'णधरं ओगाहणा जहन्नेणं पंच धणुसयाई' इस सूत्र द्वारा यहां प्रकट करते हैं कि यहां शरीर की यिनी मध्याना तय माना थन प्रमाणे छ, 'सेस त चेव' पाहीन કથન એટલે કે પરિમાણ, વેશ્યા, વિગેરે સંબંધીનું કથન સંજ્ઞી પંચેન્દ્રિય તિર્યંચના પ્રકરણમાં કહ્યા પ્રમાણે છે. જઘન્ય સ્થિતિ સંબંધી ત્રણ ગમમાં ત્ર પ્રમાણે ઉત્પાત, પરિમાણ વિગેરેની લબ્ધિ-પ્રાપ્તિના સંબંધમાં કથન કર્યા છે. એ જ રીતે તે લબ્ધિ સંજ્ઞી પંચેન્દ્રિયના સૂત્રથી જ સમજવી. पछिल्ला तिन्नि गमगा जहां एयस्स चेव ओहिया' तथा सातमा मामा અને નવમે ગમ આ ત્રણે છેલ્લા ગમે અસજ્ઞિ મનુષ્યના પહેલા ત્રણ ગમના કથન પ્રમાણે છે. તેમ સમજવું. પરંતુ સંજ્ઞી પંચેન્દ્રિ યના ગમાની અપેક્ષાથી આમાં જે જુદા પણ છે, તે બતાવવા માટે સૂત્રકાર जय ओगाहणा जइण्णेणं पंच धणुनयाई' मा सूत्रा द्वारा प्रगट ४२ કહે છે કે-અહિયાં શરીરની અવગાહના જઘન્યથી પાંચસો ધનુષની છે. અને
શ્રી ભગવતી સૂત્ર : ૧૫
