________________
૧૦૭
પ્રતિક્રમણ હેતુગર્ભિત સ્વાધ્યાયઢાળ-૧૨/ગાથા-૨થી ૧૧ ભાવાર્થ“પડિહરણા” પર્યાય સમજાવવા માટે દૃષ્ટાંત આપે છે.
જેમ તે કુલપુત્ર પોતાની બહેનોના દીકરાઓને દૂધ લાવવાનું કહે છે, તેમ તીર્થકર ભગવંત ચારિત્રનું પાલન કરવાનું કહે છે. અને તે બે પુત્રોમાંથી એક પુત્ર નિકટ અને વિષમમાર્ગથી આવે છે અને તેનો ઘડો ભાંગ્યો અને પગ ખસવાથી બીજો ઘડો પણ પડ્યો. તેમ અગીતાર્થ અતિ દુષ્કર એવો જિનકલ્પ માર્ગ સ્વીકારે તો સંયમમાં અતિચાર લાગવાથી અને અતિચારની પરંપરા થવાથી ચારિત્રનો નાશ થાય. તેથી જેમ તે પુત્રને કુલપુત્રએ પોતાની પુત્રી આપી નહિ તેમ શક્તિથી ઉપવરટ જઈ જિનકલ્પ સ્વીકારનાર સાધુને નિવૃત્તિ દુર્લભ થાય છે. માટે ભગવાને મોક્ષમાં જવા માટે પોતાની શક્તિનું સમાલોચન કરીને ઉચિત ક્રિયા કરવાનું કહ્યું છે. પરંતુ જેમ તે પુત્ર જલ્દી પહોંચવા માટે વિષમમાર્ગે ગયો તેને તે કુલપુત્ર કહે છે મેં જલ્દી આવવાનું ક્યાં કહેલુ? દૂધનું રક્ષણ કરવાનું કહ્યું હતું. તેમ ભગવાને પણ કઠોર અનુષ્ઠાન કરવાનું કહ્યું નથી. પરંતુ શક્તિ અનુસાર અનુષ્ઠાન કરી ચારિત્રનું રક્ષણ કરવાનું કહ્યું છે. વળી, તેઓ જેમ ગોકુલમાં દૂધ લેવા ગયેલા તેમ મનુષ્યજન્મ પામીને મોક્ષના અર્થી જીવો સંયમરૂપી દૂધ લાવવા પ્રયત્ન કરે છે અને જેમ તે સમમાર્ગથી દૂધ લાવે છે તેમ સંયમરૂપી દૂધ પણ તાજપરૂપ માર્ગથી પ્રાપ્ત થાય છે.
વળી, બીજો પુત્ર સમાન માર્ગે આવ્યો અને દૂધનું રક્ષણ કર્યું. તેમ જે સાધુ પોતાની શક્તિને અનુરૂપ સંયમમાર્ગમાં અપ્રમાદથી યત્ન કરે છે તેઓ ચારિત્રરૂપી દૂધનું રક્ષણ કરે છે અને ક્રમે કરીને શીધ્ર મુક્તિરૂપી કન્યાને પરણે છે.
આ રીતે “પડિહરણા”નો અર્થ એ થયો કે શક્તિથી ઉપરવટ સંયમમાર્ગનો ત્યાગ કરવારૂપ અવિશદયોગથી પાછા ફરવારૂપ પ્રતિકરણા કરવા દ્વારા અપ્રમાદથી સંયમમાં યત્ન કરવામાં આવે તે “પડિહરણા” છે. [૨થી ૧૧ાા
