________________
નય પ્રદીપ પુષ્પદંત શબ્દથી કેમે કરીને જ તક્તવતુ અથવા સૂર્ય ચંદ્રના અર્થની પ્રતીતિ (નિશ્ચય) થાય છે.
- તંદ્રાદિ પદ (શબ્દ) અર્થની યુગપત્ પ્રતીતિ કરાવે છે, એ માનીનતા પણ આથી ખંડિત થાય છે. . g.
ઘવી સ્તઃ '—ધાવડી અને ખાદિરનું વૃક્ષ છે.' આ દ્વન્દ્રમાં કામ કરીને જ જ્ઞાન થાય છે, યુગપત નહિ, કેમકે સમકાલે શબ્દનું અવાચકપણું હોવાથી કમે કરીને જ જ્ઞાન પ્રત્યય થાય છે, માટે અવક્તવ્ય છે. +
જીવાદિ વસ્તુ યુગપત અસ્તિત્વ-નાસ્તિત્વ ધર્મ કરીને સંયુક્ત હોવા છતાં તેમ યુગપત કડી ન જાય, માટે અવકત
+ અહીંઆ એવું કહેવાનો હેતુ છે, કે જૂદા જૂદા અર્થ એક સમયે વચનગોચર ન થઈ શકે; શબ્દનું સામર્થ્ય એક સમયે એક અર્થ પ્રગટ કરવાનું છે, વધારેનું નહિં. અહિં કઈ પ્રશ્ન કરે કેસંકેતરૂપ એક શબદ હોય તેથી શું જેના માટે એ સંકેત હોય તે બધા અર્થ સાથે સમજાઈ ન જાય? દાખલા તરિકે –
(૧) પુષ્પદંત સૂર્ય, ચંદ્ર, (૨) વન અનેક પ્રકારનાં ઝાડ. (૩) સેના=હાથી, ઘોડા, પાયદળ આદિ. (૪) જગત્રદેશ, નગર,
ગામ આદિ.
ઇત્યાદિ શબ્દો સંકેતરૂપ છે; તો તેમાં રહેલા અર્થ યુગપત સમજાઈ નથી જતા ? હા, સમજાઈ જાય છે, પણ એ સંકેતરૂપ શબ્દથી પ્રતીત થતા અર્થોના સમૂહરૂપ એક જ અર્થ પ્રગટ કરવાનું સામર્થ્ય શબ્દમાં છે, એમ અહીં કહેવાનું છે. તેમજ ધંધાદ સમાસનું પણ જાણવું.
