________________
બત્રીશી-૧૪, લેખાંક-૯૦
૯૮૫ યોગસાધના દ્વારા સંપૂર્ણપણે નિર્મૂળ કરી શકાય છે અને એ નિર્મૂળ થાય એટલે આત્માનો મોક્ષ થાય છે. આટલી બાબતમાં બધા ધર્મો એક સમાન છે.
આમાં આત્માને વળગેલ જે છે કે જેના કારણે સંસાર છે તેને કો’કે પ્રકૃતિ નામ આપ્યું છે, કો” કે અવિદ્યા... કો'કે વાસના તો કો’કે કર્મ.. કોઈક દર્શનકાર એને મૂર્ત માને છે, કોઈક અમૂર્ત.. કોઈક એને આત્મગુણરૂપ માને છે તો કોઈક સ્વતંત્ર પુદ્ગલદ્રવ્યરૂપ.. આમ, માત્ર ઈશ્વરમાં જ નામાદિભેદ છે એમ નહીં, કર્મમાં પણ નામાદિભેદ છે. તેમ છતાં, કાલાતીતનું કહેવું છે કે આ નામાદિભેદ અકિંચિકર છે. એને કર્મ કહો કે અવિદ્યા કહો કે વાસના કહો કે પ્રકૃતિ કહો.. કશો ફરક પડતો નથી. માત્ર, “આત્માને અનાદિકાળથી કશુંક વળગેલું છે, એના કારણે સંસાર છે. ને એને યોગસાધનાથી દૂર કરી શકાય છે આટલી જ વાત મહત્ત્વની છે. ને એ તો બધા સમાન રીતે માને જ છે. વળી, એને મૂર્ત માનો કે અમૂર્ત માનો.. યોગસાધનાથી એનો ક્ષય થવારૂપ જે ફળ મળે છે, એમાં કશો ફરક પડતો નથી. પછી એનું વિશેષ સ્વરૂપ કેવું છે? એની ઝંઝટમાં પડવાની શી જરૂર છે? મૂર્ત–વગેરે વાતો નથી યોગસાધનામાં પ્રતિબંધક બનતી કે નથી યોગસાધનાથી મળનારા ક્લેશક્ષયરૂપ ફળમાં પ્રતિબંધક બનતી.
તેથી તેના ભેદનું વિવિધ માન્યતાઓનું જે નિરૂપણ કરવું એ અસ્થાન પ્રયાસ છે. વળી અનુમાનનો વિષય સામાન્ય મનાયેલો છે. એટલે અનુમાનથી પણ કોઈક અતીન્દ્રિય કર્મ સિદ્ધ થશે, પણ એમાં કેવી કેવી કેટલી કેટલી વિશેષતાઓ હોય છે એ નહીં. પછી એની મહેનત શું કરવી ?
આ અંગેની વિશેષ વાત આગામી લેખમાં જોઈશું.
