SearchBrowseAboutContactDonate
Page Preview
Page 601
Loading...
Download File
Download File
Page Text
________________ सुधा टीका स्था० ३ उ०१ सू०५ योगस्वरूपनिरूपणम् यवर्नानां नैरयिकादि वैमानिकान्तानां योगः प्रोक्तस्तथा प्रयोगोऽपि भावनीयः । मनोवाकायसम्बन्धेनैवकरणमूत्रमाह-'तिविहे करणे' इत्यादि, क्रियते येन तत करणं मननादि क्रियासु प्रवर्तमानस्यात्मन उपकरणभूतस्तथातथा परिणामयुक्तः पुद्गलसंघात इत्यर्थः, तत् त्रिविधम्-मनाकारणं, वाक्करणं, कायकरणंचेति । तत्र मन एवकरणं-मनःकरणम् । एवमितरे अपि वाच्ये । ' एवं ' इत्यादि, एवम्-पूर्वोक्तपकारेणैव योगप्रयोगसूत्रवदत्रापि नारकादारभ्य विकलेन्द्रियवर्जवैमानिकपर्यन्त. को अधिक से अधिकरूप मे व्यापारयुक्त करना इसका नाम मनःप्रयोग है वचन को अधिक से अधिक रूपमें प्रयुक्त करना वचनप्रयोग है। कायको अधिक से अधिक रूप में प्रयुक्त करना काययोग है । यह त्रिविध प्रयोग भी नैरयिक से लेकर वैमानिक तक के जीवों में होता है । मनःप्रयोग और वचनप्रयोग एकेन्द्रिय जीव में और मनःमयोग विकेन्द्रियों मे दो इन्द्रिय, तेइन्द्रिय और चौहन्द्रय जीवों में नहीं होता है। अब सूत्रकार मनोवाकाय के सम्बन्ध से ही करण सूत्र का कथन करते हैं-"तिविहे करणे" इत्यादि-मननादि क्रियाओं में प्रवर्त. मान आत्माको उपकरण भूत जो तथा तथा परिणामयुक्त पुदगलसंघात है उसका नाम करण है। वह करण तीन प्रकार का है। मनःकरण, वचनकरण और कायकरण, मनरूप करण का नाम मनःकरण है, वचनरूप करण का नाम वाकरण और कायरूप करण का नाम कायकरण है, (૨) વચનપ્રયોગ અને (૩) કાયમયેગ. મનને અધિકમાં અધિક રૂપે વ્યાપારયુક્ત કરવું તેનું નામ મનઃગ છે. વચનને અધિકમાં અધિક રૂપે વ્યાપારયુક્ત કરવું તેનું નામ વચનગ છે અને કાયને અધિકમાં અધિકરૂપે વ્ય પારયુક્ત કરવી તેનું નામ કાયમ છેઆ ત્રણે પ્રયોગને સદૂભાવ પણ નારકેથી લઈને વૈમાનિક પર્વતના જીવમાં હોય છે. એકેન્દ્રિય જીવેમાં મન પ્રાગ અને વચન પ્રગને સદ્ભાવ હેતે નથી, તેમજ હીન્દ્રિય, ત્રીન્દ્રિય અને ચતુરિન્દ્રિય જીવોમાં મન પ્રયોગને સદૂભાવ હોતે નથી. હવે સૂત્રકાર મન, વચન અને કાયરૂપ ત્રણ કરણનું નિરૂપણ કરે છે – “तिविहे करणे" त्याहि મનનાદિ ક્રિયાઓમાં પ્રવૃત્ત થયેલા આત્માને ઉપકરણભૂત એવા તે તે પરિણામયુક્ત પુકલને જે સંઘાત થાય છે, તેનું નામ કરણ છે. તે કરણના नीय प्रभारी २ -(१) मनः२६, (२) क्यन ४२६१ (वा४२) અને (૩) કાયકરણ, મનરૂપ કરણનું નામ મનઃકરણ છે, વચનરૂપ કરણનું નામ વાકુકરણ છે અને કાયરૂપ કરણનું નામ કાયકરણ છે. રોગ અને પ્રગની
SR No.009307
Book TitleSthanang Sutram Part 01
Original Sutra AuthorN/A
AuthorGhasilal Maharaj
PublisherA B Shwetambar Sthanakwasi Jain Shastroddhar Samiti
Publication Year1964
Total Pages706
LanguageHindi, Sanskrit
ClassificationBook_Devnagari & agam_sthanang
File Size41 MB
Copyright © Jain Education International. All rights reserved. | Privacy Policy