________________
મંગળ આશા - ૨૧૫
દરેક જણ હવે ગાંધીજીનું નામ દે છે. એમના નામની પ્રતિષ્ઠા હવે એટલી બધી બંધાઈ છે કે તેમના નામ સિવાય કોઈ પણ પક્ષના કોઈ પણ માણસનો આરો જ નથી. પણ અંતે સવાલ એક જ રહે છે, અને તે એ કે શું આ લોકશાહીના વૈમનસ્યપ્રધાન વાતાવરણમાંથી તેમ જ સમય, શક્તિ અને ધનના બેફામ અવિવેકી વ્યયથી બચવાનો કોઈ માર્ગ દેશ સમક્ષ છે કે નહિ ? અને આવો માર્ગ ગાંધીજીની પેઠે મક્કમપણે લોક સમક્ષ મૂકનાર, તેને અમલમાં લાવનાર, કોઈ વ્યક્તિ છે કે નહિ?
આ પ્રશ્નનો ઉત્તર અત્યારે તો શૂન્યમાં ભાસે છે. પણ ભારતની પ્રકૃતિ અને ઇતિહાસ જોતાં એમ લાગે છે કે કોઈ વ્યક્તિ એવી પાકવાની જે બુદ્ધ અને ગાંધીજીની પેઠે આ સમયમાં કામ આપે એવી નીવડશે. સંત વિનોબાજીની કઠોર તપસ્યા અને તેમનો જ્ઞાનયોગ, ભક્તિયોગ તથા ક્રમયોગ જોતાં એમ વિચાર તો આવે જ કે જેવી વ્યક્તિની ખોટ અત્યારે દેખાય છે તેવી વ્યક્તિ શું વિનોબાજી નથી ? આનો ઉત્તર “હા” અને “નામાં છે. ‘હા’માં એટલા માટે કે વિનોબાજી ગાંધીજીના આદર્શ કર્મયોગી અનુગામી છે. ‘ના’માં એટલા માટે કે સીધી રીતે દેશવ્યાપી તાત્કાલિક પરિણામે એમની તપસ્યાથી રાજકીય ક્ષેત્રમાં અને વિશાળ જનસમાજના માનસ ઉપર દેખાતું નથી. પણ એમની તપસ્યાનાં સુબીજો એવાં યોગ્ય રીતે વવાતાં જાય છે કે - એને પરિણામે ભારતની કોઈ પ્રતિભા નવો અવતાર પામ્યા વિના રહી શકે નહીં.
- પ્રસ્થાન, ૧૯૬૩
