SearchBrowseAboutContactDonate
Page Preview
Page 82
Loading...
Download File
Download File
Page Text
________________ चतुर्थाध्यायस्य प्रथमः पादः उदा० - शोणी ( प्राचां मते) । शोणा (पाणिनिमते ) । आर्यभाषाः अर्थ- ( शोणात्) शोण प्रातिपदिक से (स्त्रियाम्) स्त्रीलिङ्ग में (ङीष् ) ङीष् प्रत्यय होता है (प्राचाम् ) प्राग्देशीय आचार्यों के मत में । ४५ उदा०- -शोणी, शोणा । (वडवा) लाल घोड़ी। सिद्धि - (१) शोणी । शोण+ ङीष् । शोणी+सु । शोणी । यहां रक्तवर्णवाची 'शोण' शब्द से स्त्रीलिङ्ग में इस सूत्र से प्राग्देशीय आचार्यों के मत में ङीष्' प्रत्यय है। 1 (२) शोणा । शोण+टाप् । शोणा+सु । शोणा । पाणिनि मुनि के मत में 'अजाद्यतष्टाप्' (४/१/४ ) से 'टाप्' प्रत्यय होता है । ङीष् - विकल्पः (५) वोतो गुणवचनात् । ४४ । प०वि०-वा अव्ययपदम् उत: ५ ।१ गुणवचनात् ५ ।१ । स०- गुण उच्यते येन तत् गुणवचनम्, तस्मात्-गुणवचनात् (उपपदतत्पुरुषः) । अनु० - ङीष् इत्यनुवर्तते । अन्वयः-गुणवचनाद् उतः प्रातिपदिकात् स्त्रियां वा ङीष् । अर्थ:- गुणवचनाद् उकारान्तात् प्रातिपदिकात् स्त्रियां विकल्पेन ङीष् प्रत्ययो भवति । उदा०-पट्वी, पटुर्वा ब्राह्मणी । मृवी, मृदुर्वा ब्राह्मणी । आर्यभाषा: अर्थ- (गुणवचनात्) गुणवाची (उतः) उकारान्त प्रातिपदिक से (स्त्रियाम्) स्त्रीलिङ्ग में (वा) विकल्प से (ङीष् ) ङीष् प्रत्यय होता है। उदा० - पट्वी, पटुर्वा ब्राह्मणी । चतुर ब्राह्मणी । मृद्वी, मृदुर्वा ब्राह्मणी । कोमल स्वभाववाली ब्राह्मणी । सिद्धि - (१) पट्वी । पटु+ङीष् । पटु+ई। पट्वी+सु । पट्वी । यहां उकारान्त, गुणवाची 'पटु' शब्द से स्त्रीलिङ्ग में इस सूत्र से 'ङीष्' प्रत्यय है । 'इको यणचिं' (६ /१/७४) से यण्- आदेश होता है। ऐसे ही - मृद्वी । (२) पटुः | यहां विकल्प पक्ष में 'ङीष्' प्रत्यय नहीं है। ऐसे ही मृदुः आदि । Jain Education International For Private & Personal Use Only www.jainelibrary.org
SR No.003298
Book TitlePaniniya Ashtadhyayi Pravachanam Part 03
Original Sutra AuthorN/A
AuthorSudarshanacharya
PublisherBramharshi Swami Virjanand Arsh Dharmarth Nyas Zajjar
Publication Year1998
Total Pages624
LanguageHindi, Sanskrit
ClassificationBook_Devnagari
File Size22 MB
Copyright © Jain Education International. All rights reserved. | Privacy Policy