Book Title: Manusmruti
Author(s): J R Gharpure
Publisher: J R Gharpure
Catalog link: https://jainqq.org/explore/020474/1

JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLY
Page #1 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir / kobAtIrthamaMDana zrI mahAvIrasvAmine namaH / / / / anaMtalabdhinidhAna zrI gautamasvAmine namaH / / / / gaNadhara bhagavaMta zrI sudharmAsvAmine namaH / / / / yoganiSTha AcArya zrImad buddhisAgarasUrIzvarebhyo namaH / / / cAritracUDAmaNi AcArya zrImad kailAsasAgarasUrIzvarebhyo namaH / / AcArya zrI kailAsasAgarasUrijJAnamaMdira punitapreraNA va AzIrvAda rASTrasaMta zrutoddhAraka AcAryadeva zrImat padmasAgarasUrIzvarajI ma. sA. jaina mudrita graMtha skeniMga prakalpa graMthAMka :1 jaina ArAdhanA na kandra mahAvIra kobA. // amarta tu vidyA zrI mahAvIra jaina ArAdhanA kendra zahara zAkhA AcAryazrI kailAsasAgarasUri jJAnamaMdira kobA, gAMdhInagara-zrI mahAvIra jaina ArAdhanA kendra AcAryazrI kailAsasAgarasUri jJAnamaMdira kobA, gAMdhInagara-382007 (gujarAta) (079) 23276252, 23276204 pheksa : 23276249 Websiet : www.kobatirth.org Email : [email protected] AcAryazrI kailAsasAgarasUri jJAnamaMdira zahara zAkhA AcAryazrI kailAsasAgarasUri jJAnamaMdira traNa baMgalA, Tolakanagara parivAra DAiniMga haoNla kI galI meM pAlaDI, ahamadAbAda - 380007 (079)26582355 - - - For Private And Personal Use Only Page #2 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only Page #3 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir The Collections of Hindu Law Texts NO. IX. MANUSMRITI WITH THE BHASHYA OF BHATTA MEDHATITHI EDITED BY J. R. GHARPURE, B. A. LL. B., (Hons.), Pleader, High Court, Fellow of the University of Bombay. FIRST EDITION. All rights reserved ). 1 920. For Private And Personal Use Only Page #4 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir Printed by C. $. Deole at the "Bombay Vaibhav Press ", Servants of India Society's Building, Sandhurst Road, Girgaum Bombay, AND Published by J. R. GHARPURE, B.A., LL.B., Vakil High Court, Angro's Wadi, Girgaum, Bombay. For Private And Personal Use Only Page #5 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir dharmazAstragranthamAlA granthAGkaH 9 manusmRtiH bhaTTamedhAtithikRtabhASyasahitA jagannAtha raghunAtha ghArapure, bI. e. el. el. bI. hAyakorTa vakIla, phelo oNpha dhi yunivharsiTI oNpha baoNve. ityanena saMzodhitA prakAzitA ca namra sUcana isa grantha ke abhyAsa kA kArya pUrNa hote hI niyata samayAvadhi meM zIghra vApasa karane kI kRpA kareM. jisase anya vAcakagaNa isakA upayoga kara sakeM. ( asyAH sarve'dhikArA rAjazAsanAnusAreNa svAyattIkRtAH) - - zakAbdAH 1842; kistAbdAH 1920 For Private And Personal Use Only Page #6 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org prakAzanapatrikA. zrutismRtivihito dharmaH / tatra cAkhilasmRtikAreSu bhagavAnmanurAdyo vanyazca / tatproktasmRterbahvaco bhAvyaTIkAdirUpA vyAkhyAH santi / tAsvapi medhAtithi- sarvajJanArAyaNa-kullUka-rAghavAnanda-nandanarAmacaMdra-goviMdarAja-mAdhavAcArya- dharaNIdhara- zrIdharasvAmI rucidatta- vizvarUpa-bhojadeva-bhAruciprabhRtti TIkAkAraistattatsammataM vyAkhyAnamupaddhitam / teSAmapi bhaTTamedhAtithestadbhASyasya zAstrIyatvAtprAcInatvAJca mahAnevAdhikAraH / tadetasyAM dharmazAstragranthamAlAyAM navamatvena grathyate vidvajjanasamIpaM prakAzyate ca / prAGgirdiSTaTIkA puMjAdA dyaTIkA saptakeM vyavahArazAstramArtaDI bhUtairbhaTTavizvanAthanArAyaNa maMDalI kaimAnavadharmazAstraM iti prakAzitam / tathApi bhaTTamedhAtitheH zAstrIyatvasya paramabhaktiparaikatayA punarapi nAnAdezagrAmebhyo mahatA yatnena klacitklezenApi vividhapustakAnsaMgrAhya saMpAdito'yaM granthaH / atrApi navamAdhyAye keSAMcinlokAnAM bhASyaM khaMDitameva / mahatA kaSTenApi na kutrApyakhaMDaM labdhaM / khaNDitamapi tathaiva mudrApitam / yadAkadAcidbhAgyavazAdakhaMDaM labhyate'cirAdeva vidvajjanasamIpa - mAnIyate / manusmRterbhadRmedhAtithezva kAlasthAnAdiviveko'smadIyavyavahAra prastAve * 'cirAdeva kriyate / x Introduction to the study of Hindu Law. AdarzapustakollekhapatrikA | asya granthasya saMzAdhenArthaM yaiH parahitaikaparatayA pustakAni pradattAni yAni ca prAptAni teSAM nAmAdIni saMjJAzca pradarzyante / yathA a - Dekkana kAlejAtprAptam ( saptamASTamanavamAdhyAyarahitaM ) ( sarvottama zaMkara phaDake ityasyeti ) Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir Da " " pha - bhaTTamaNDalI kairmudrita mAnavadharmazAstrIye ka--AnandAzramAtprAptam- -- ( puNyapattanasthakhAjagIvAle ityeteSAM ) ra--Na-rAyala eziyATika sosAyaTI Apha beMgAlataH prApte kacitkhaMDitasamagrAdhyAyasahite kha- saradArabivalakaraiH preSitaM. kSa - phargyusanakAle jAtprAptaM ( 11 / 12 adhyAyAveva ) paramupakRtametairiti zam ghArapurekulopana raghunAthasUnurjagannAthazarmA | For Private And Personal Use Only Page #7 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir zrIH . // manusmRtiH // // medhAtitibhASya smlNkRtaaH|| boor . - 11 11 11 12 12 - - - - // viSayAnukramaNikA // // adhyAyaH prathamaH // pR. paM. / zAstrapratipAdanaprayojanam icchAmAtreNApaH sasarjeti iha gRhItavedasyAdhyayanAdhikAraH brahmANDaviriJcayorudbhavaH dvaye pratipattAro nyAyapratisaraNAH brahmA IzvareNa sRSTaH . prasiddhipratisaraNAzca nArAyaNazabdavyutpattiH kartRvizeSasaMbandhopi pravRtyaGgam brahmazabdArthaH ekAgratAsvarUpam jagadutpattivicAraNA agranyAyaRSizabdArthAH sRSTyutpAdanam sarvadharmaprasAraH | brahmANDasya dvaividhyam varNagrahaNe'nantarajAtInAM grahaNa neti aNDazakalAbhyAM dyAvApRthivI sarvapuruSopakAryaMtacchAstram mano'haMkArAditatvasRSTiH dharmAdharmAnubhAvapyetacchAstrasya viSayaH 2 4 mahatsRSTiH vaidikavidhedvaividhyam 2 5 triguNendriyasRSTiH sAkSAtpratipAdyodAharaNam 3 5 sarvabhUtasRSTiH pratipannArthasAmarthyagamyasamarthanam 3 5 zarIrazabdArthaH vedamUlAH smRtayaH sarvabhUtakRttadAvizatIti kAryarUpI vedasya tatvArthaH sUkSmAtsthUlamutpadyata iti kAryerthe vedaH pramANam AdyAdyasya guNaM paraH para Amoti jagato'vasthAvarNanam nAmakarmasaMsthAnirmANam jagataH kartRpUrvatA sAdhyagaNayajJayorudbhavaH tamasA jagataH sAdRzyam vedasRSTiH 'apratAdipadArthasamanvayaH kAlAdisRSTiH avyaktavyaJjanakathanam dhAgAdisRSTiH bhagavataH svayaMbhUtvakathanam dharmAdharmavyavasthA bhagavato'tIndriyatvam sRSTathupasaMhAraH bhagavataH sanAtanatvaM sarvabhUtamayattvaM ca karmaNi jIvAnAM niyogaH bhagavato jagatsraSTatvam punaHsRSTau niyuktakarmapratipatiH bhagavaccharAdvizvotpattiH 8 10 pUrvakarmapratipattiH prabhAna bhagavaccharIram 11 mAmaNAdisaSTiH m h s 17 m m m 23 18 .24 19 m m m , 28 20 , 28 21 28 21 29 22 For Private And Personal Use Only Page #8 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir viSayAnukramaNikA / [ditIyaH 71 38 25 varNAnAmutkarSApakoM virATsRSTiH manoHsvajanmavAkyam maharSisRSTiH manudevanikAyAdisRSTiH jyotiHsRSTiH kinarAdisRSTiH sthAvarajaGgamasRSTiH jarAyujAdiparigaNanam ubhayavidhavRkSasRSTiH udbhija antaHsaMjJam sraSTurantardhAnam jAgaryAsvApau prajApateH pravRttinivRttI puruSasya dehAntararaprAptiH jantoH zarIropAdAnam dharmazAstrodbhavaH bhaguniyogaH manuvaMzyAH sapta manavaH kAlaparimANam udagayanadakSiNAyane divyAhorAtre yugaparimANam pR. paM. 31 23 divyaM yugam brAhmamahaH manvantaraparimANam 35 24 / sargasaMhArau parameSTI kurute dharmasya catvAroM'zAH dharmapratipAdakaM vAkyaM dharma iti 39 25 yuge yuge dharmAzahAniH 41 26 kRtAdiyugadharmAH 43 26 varNakarmopakramaH brAhmaNakarma 49 28 kSutrakarma 51 28 vaizyakarma 52 29 zUdrakarma 55 30 dharmato brAhmaNazreSThayaM samarthanam 58 30 brahmavicchaiSThyasamarthanam 60 32 | brAhmaNotpAdanoddezaH 61 32 brAhmaNasya karmavivekArtha 62 32 zAstraprakalpanam 64 33 / zAstrastutiH 67 34 zrautasmA"cAraprazaMsA 68 34 tapaso mUlamAcAraH 69 34 | zAstrArthasaMkalanam dvitiiyo'dhyaayH||2|| pR. paM. 1 48 zrutiprAmANyato dharmamanutiSThet 1 49 zrutismRtyordharmodbhadhaH 50 zrutismRtyavamantA bahiSkAryaH dharmajJAnaphalam zrutidvaidhe vikalpaH zrutidvaidhodAharaNam 6 54 | zAnAdhikAriNaH '6 6. brahmAvartamaryAdA sadAcAraH 6 63 brahmarSidezaH -665 madhyadezaH ..66 bhAryAvartaH 43 1.3 104 108 11. 4 dharmalakSaNam hRdayazabdArthaH kAmAtmatAniSedhaH kAme mUlam yathAsaMkalpitakAmapratipattiH dharmamUlam pramANasmRtisamarthanam smRtiprAmANyasamarthanam smRtInAM vedamUlatvam zIlaM dharmamUlam AcAraprAmANyam manako dharmo vedamUla; For Private And Personal Use Only Page #9 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] vissyaanukrmnnikaa| / yaziyadezalakSaNam dvijAtinivAsayogyA dezAH varNadharmopakramaH niSekAdisaMskAraprayojanam saMskAraphalam jAtakarma nAmadheyakAla: mAmadheyaprakAra: khInAmadheyavidhA niSkamaNAnnaprAzane cUDAkarma upanayanam upanayane kAlavizeSaphalam upanayanakAlamaryAdA vrAtyalakSaNam vAtyainaM saMsRjyeta ajinAdisaMbhAraprakAraH varNAnupUrvyA mekhalAH sukhAlAme pratinidhayaH upavItAni 23 76 strINAM vaivAhiko vidhirUpanayanam 24 77 | upanayanena dvijatvasiddhiH 25 78 | zaucAcArAn zikSayet 27 79 adhyayanadharmAH 28 81 adhyApyAcArAH gurupAdopasaMgrahaNaprakAraH 30 86 guruniyogaH adhyayanArambhavirAmI adhyanArambhaparikarma 34 88 praNavAdidohaH 35 89 / sAvitryudbhavaH 36 89 | sAvitrIjapaH | sAvitrIjapaphalam tyakasvAdhyAyo nindyaH brahmamukham maunAtsatyaM viziSTam praNavaprazastiH mAnasajapaphalam japayajJaH japayajJastutiH indriyajayaH indriyaparigaNanA buddhikarmendriyANi ubhayAtmakaM manaH 51 96 indriyasaMyamaH kAmatyAgaprazaMsA 54 98 indriyasaMyamopAyaH | duSTe bhAve siddhineti jitendriyatA 58 10. indriyakSaraNe pravAhAni 59 1.1 | indriyajayopasaMhAraH 6. 101 prAtAMsAyaMsaMdhye saMdhyAphalanirdeza: 62 102 saMdhyAhImA zulavataM 63 103 sAvitrIjapa: 64 103 | vedopakaraNAdiSu nAnadhyAyaH 65104 | svAdhyAyaphalam 66 104 | payodadhikRtamadhuzabdArthAH pR. paM. 6. 105 68 107 69 105 77 106 71 106 72 107 73 108 73 108 75 109 76 110 77 110 78 110 79 112 8. 113 81 113 183 114 84 114 85 115 86 115 87 116 88 116 96 117 93 117 95 118 daNDaparimANam brahmacAriparikarma apratyAkhyAyinamagre bhikSeta bhikSAbhyavaharaNaniyamAH azane AcamanAdi zra pratinandeta ucchiSTadAnAdiniSedhAH pratyazananiSedha upasparzamaprakAra: brAhmAdIni tIrthAni Acamanam Acamanajalam alaparimANam upavIzyAvItinivItinaH jIrNamekhalAdityAgaH kezAntakAla: strINAmamantrakAH saMskArAH 99 119 r wr r! 1.1 120 102 122 1.3 122 1.5 123 107 124 107 124 For Private And Personal Use Only Page #10 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir vissyaanukrmaannikaa| [ dvitIyaH bhAsamAvartanAdamIndhanAdi dharmato'dhyApyAH adhyApakadharmAH adhamaNAdhyApane doSaH imeM nAdhyApyAH apAtre vidyAvitaraNaM na brAhmaNaM prati sarasvatIvAkyam brahmasteye adhyApakA'bhivAdanam ayantrito nA'bhivAdyaH zreyAMsamabhivAdayet abhivAdane hetuH abhivAdanaprakAraH pratyabhivAdaH pratyabhivAdA'vedI nAbhivAdyaH kuzalapraznaH dIkSitAbhivAdanam parapalyabhivAdane mAtulAdyabhivAdane mAtRSvasrAdyabhivAdane bhrAtRbhAyadyabhivAdane etA mAtRvatsaMpUjyAH paurAdisakhyavicAraH brAhmaNakSatriyau pitAputrau mAnyatAhetavaH mAnArhavicAraH ebhyaH panthA deyaH deyapathasamavAye AcAryalakSaNam upAdhyAyalakSaNam gurulakSaNam RtviglakSaNam adhyApakaM na duhyet mAtRprazaMsA brahmado garIyAnaM guruvicAra adhyApakaH pitA adhyApake pitRtvasamarthanam .. .108 124 | devavAkyam 109 125 anUcAno mahAn 110 125 | zreSThayavicAraH 111 126 adhIyAno vRddhaH 112 126 | adhyetastutiH 113 127 anRvipro'phalaH 114 127 adhyApanaprakAraH .116 128 alokyAM vAcaM nodIrayet 117 128 samAnAvamAnayoH 118 128 sarahasyo vedo'dhigantavyaH 119 129 vedAdhyayanavidhisamarthanam 120 129 vedA'bhyAsaprazaMsA 122 130 vedAbhyAsatyAge 125 131 dvijazabdopapattiH 126 132 A maujibandhanAtkarmA'nadhikAraH 127 132 upanItasya vratAdezanam 128 133 vrateSu daNDamekhalAdi 129 133 varNiniyamopakramaH 130 133 varNiniyamAH 131 134 brahmacAriNA vAni 132 134 abhyaGgAdauni vAni 133 134 yUtAdi varjanIyam 134 135 retaHskandananiSedhaH 136 136 akAmato retaHseke yAvadarthe bhaikSam 137 138 bhaikSAharaNayogyagRhANi 138 139 gurukulAderbhekSAharaNe bhaikSAharaNe varNyagRhANi 140 139 samidAharaNAdi 141 140 bhaikSAnAharaNe 142 141 bhaikSaprazastiH 143 141 | vratI naikAnAdI syAta 144 141, devapitryayorazane 145 142 rAjanyavaizyayoH zrAddhabhojanamiSadhaH 146 142 adhyayanAcAryahitayoH 149 143 gurusAnnidhAvavasthAnaprakAraH 150 143 gurusannidhau niyamAH 151 144 gurUpahAsaniSedhaH 152 144 154 145 155 145 156 145 157 146 158 146 159 146 161 147 163 147 165 148 165 149 166 152 168 152 169 153 171 153 173 154 174 155 175 155 176 155 177 157 178 158 179 158 180 159 181 159 182 159 183 159 184 160 185 160 186 160 18. 161 188 161 188 161 189 161 190 166 191 166 192 165 195 168 199 169 For Private And Personal Use Only Page #11 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] vissyaanukrmaannikaa| gurunindane gurvAyAm parahastena gurvacananiSedhaH guruNA sahAsane gurorgurau guruvat gurusute guruyoSitsu guruyoSitpAdAbhivAdane strIsvabhAvakathanam mAtrA'pi naikAnte vaset viproSA-gurupatnI-pAdA'bhibandane guruzuzrUSAphalam jaTilattvAdi zayAnasya sUryodaye sarvataH zreyaH samAcaret 201 169 zreyaHzabdArthaH 202 169 AcAryAdayo nAvamAnyAH 202 169 AcAryAdistutiH 203 170 AcAryAdizuzrUSaNaphalam 205 171 AcAryAdibhyo vRttaM nivedayet 208 172 avarAdapi vidyAmAdadIta 210 173 sarvataH samAdeyAni 212 173 abrAhmaNAdadhyayane 213 173 abrAhmaNe gurau nAtyantiko vAsaH 215 174 gurAvAtyantikavAse 217 174 | AtyantikavAsaphalam 218 174 gurudakSiNAharaNam 219 175 guruprItikarANi 220 175 nivRttagurukasyAtyantikavAse 223 176 / brahmacaryaphalam tRtIyo'dhyAyaH // 3 // 224 177 225 177 230 178 233 179 135 180 239 181 240 181 241 181 242 182 243 183 204 183 245 183 146 183 247 184 249 184 pR. paM. 582.4 59 204 30 204 31 205 32 205 33 205 34 206 35 207 35 208 vedapradaNAntaM brahmacaryam gRhasthAzramaH gRhasthAzramAdhikArasvarUpam brahmadAyaharArcanam kRtasamAvartanasya dAndadvahanam udvAhyakanyAlakSaNam strIparigrahe varNyakulAni imA nodvAhyAH udAhyakanyA: putrikA nodvaheta masavarNodvAhe asavarNodvAhavidhA brAhmaNakSatriyayoH zUdrodvAhaniSedhaH zUdrAvedI patati vRSalIvivAhanindA aSTau vivAhAH brAhmAdayo varNazaH paizAcAsurAvadhamyauM varNakrameNa brAhmAdibhyavasthA brAjhavivAhalakSaNam 1185 daivo vivAhaH 2 189 ArSoM vivAhaH 2 189 prAjApatyo vivAhaH 3 191 Asuro vivAhaH 4 191 gAndharvo vivAhaH 5 192 | rAkSaso vivAhaH 7 195 paizAco vivAhaH 8 195 kanyAdAnasvarUpam 1. 196 | brAhmAdivivAhaguNAH 11 196 | brAhmAdiSu cutuSu brahmavarcasvinaH sutAH 12 197 gAndharvAdibhyo nRzaMsAnRtavAdinaH 13 198 nindyavivAhavarjanam 14 198 savarNAsu pANigrahaNam 16 199 utkRSTavedane dArAbhigamanayogyakAlaH RtukAlaH 23 201 abhigamanayogyA rAtrayaH 25 201 | yugmAsu saMvizet 25 202 puruSottpattisAmAnyahetuH 27 203 / RtugAmino brahmacaryam 41 209 44 210 45 210 46 213 21 201 48 214 49 214 50 214 For Private And Personal Use Only Page #12 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir vissyaanukrmnnikaa| [ tRtIyaH 59 216 zulkagrahaNAniSedhaH strIdhanopanahe pitrAdInAM doSaH kanyAthai dhanagrahaNam kanyApUjanam nAryaH prayatnataH satkAryAH akulInatAkAraNAni vaivAhike'nau gRhya karma paJca sUnAH mahAyajJaprayojanam paJcayajJasvarUpANi paJcamahAyajJaphalam paJcamahAyajJastutiH paJcayajJAH zrutimUlAH daivasvAdhyAyayornityayuktaH syAt mUlamAzramANAM gRhI gRhAzramastutiH gRhiNendriyasaMyamaH kAryaH RdhyAdyarcanam nityazrAddhANi vaizvadavike brAhmaNabhojanam vaizvadevaH paizvadevadevatAH baliharaNadevatAH balizeSaH zvapatitebhyo'nnadAnam bhUtayajJaphalam brahmacAriNe bhikSA deyA vidhivadbhikSAdAnaphalam satpAtrAya deyam satpAtralakSaNam atithipUjanaprakAra: bhatithyanaccane atithipUjanAzaktasyA'nukalpaH atithizabdArthaH gRhiNA parAnnagrahaNe bhanAzite'tithau atithiparicaryA bhuktavatsvatitherAgaya 79 223 80 224 pR. paM. 51 215 | kulagotranivedane 52 215/ brAhmaNasya rAjanyAdayo nAtithayaH 54 215 kSatriyAdyatithisabhAjanaprakAraH 55 216 vizudbhAvanukampyau mitrAdisabhAjanam svavAsinyAdibhojane atithibhRtyAntebhyaH pUrva bhokturdoSaH 68 218 dampatIbhojanakAla: 69 219 / gRhasyaH zeSabhuk yajJaziSTAzI bhavet ete madhuparkeNa ayajJe zrotriyanRpau na madhuparkeNa sAyaMprAtarvaizvadevaH sAyaM vaizvadevaH palyA kAryaH 77 222 amAyAM piNDAnvAhAryakam 78 223 anvAhAryazrAddham brAhmaNasaMkhyA vistaro heyaH 81 224 vistarahAne hetavaH 83 225 zrAddhakaraNe saMntatyavicchedaH havyakavyadAnArhAH 85 226 dUrAdrAhmaNaparIkSaNam 88 226 mantravidahaH 91 227 jJAnotkRSTaH prazastaH 92 228 aviduSaH zrAddhabhojane 93 228 jJAnaniSThAdayo havyakavyadAnArhAH zrotriyazreSThayasamarthanam 95 229 mitrArI zrAddhe na bhojyau 97 229 mitrapradhAnaM zrAddhamaphalam 98 230 zrAddhamitro nindyaH 99 230 saMbhojanI 10. 23. anuce dattamaphalam 101 231 zrAvate yatnataH 102 231 mAtAmahAdayo'nukalpa 104 232 pitroryatnataH parIkSaNam .106 232 ete'narhAH zrAddhe 107 233 cikitsakAdayo pAH 107 233 zrAddhAnaIbrAhmaNaparigaNanam 109 234 110 234 111 234 112 234 113 235 114 235 115 236 116 236 117 236 118 237 120 237 121 238 121 239 121 239 122 420 123 241 125 242 125 242 126 242 127 243 128 243 130 244 131 244 132 244 133 245 135 246 147 246 138 247 139 247 140 244 141 244 142 244 94 228 140 250 149 250 151 251 152 251 153 253 For Private And Personal Use Only Page #13 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra adhyAyaH ] ete varjanIyAH ete'pi ipi anadhIyAnAya havyaM na deyam atratApAGkeyaiH zrAddhe bhuMkte parivittiH parivedane didhiSUpatiH kuNDagolako apAGkana patidarzane paGkAvandhAdisannidhAne zUdrayAjako'pratigrAhyaH devalakAdibhyo na deyam paGktipAvanasaMgrahaH brAhmaNanimantraNam niyantritaniyamAH niyamatyAge doSaH strIgamane doSaH pitRstutiH pitRgaNotpattikathanam gotrazabdArthaH somasadAdayaH pitaraH viprakSatraviTzUdrANAM pitaraH somapAdInAmutpattikathanam viprANAM pitaraH devamAnavAH pitRpUrvAH pitRpAtrANi rAjatAni daivapitryatAratamyam pUrve daivamarakSA zrAddhaidaivAdyantam zrAddhabhUmiparikarma pitRsantoSakArakANi AsavAdaya upacArAH anaukaraNam agnyabhAve viprapANau brAhmaNo devatArUpaH reeaantar www.kobatirth.org viSayAnukramaNikA / pR. paM. 158 254 piNDanirvApaH 160 255 kuzeSu hasta nirmArjanam 164 256 | AcamanodakparAvarttanAdi 166 257 | piNDamAtrAzanam 168 257 | jIvati pitari pUrveSAma 170 158 | pitAmahe jIvati 171 258 | svadhAvAcanam 172 259 pariveSaNaprakAraH 173 259 | zrAddhe'srapAtAdi na kAryam 206 272 | madhyamaM piNDaM patitratA 207 272 | uccheSaNodvAsanaM vaizvadevazca 209 272 | ciratRptikarANi munyannAni 210 273 | mAsaM tRptikarANi Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 174 260 svAdhyAyAyAzrAvaNam 176 260 | brAhmaNAn harSayet 177 261 | dauhitraM prayatnataH 179 261 etAni zrAddhe pavitrANi 180 231 bhokturniyamAH 184 262 | azave ziroveSTanAdi na 187 264 ete'zanavIkSaNAnarhAH 188 264 khajAdayo'pasAraNIyAH 190 265 | brAhmaNAjJayA pUjanIyau 191 265 | vikirotsargaH 192 265 | vikirocchiSTaMbhAginaH 245 285 194 266 | sapiNDIkaraNAtprAgekapiNDamadaivaM zrAddham 247 285 194 267 | sapiNDIkaraNottaram 248 286 195 268 | vRSalAyoccheSaNadAne doSakathanam 197 268 | strIgamane doSakathanam 249 290 250 290 198 269 svaditAbhiramaNe 251 290 199 269 viprAbhyarthanaprativacanAni 201 270 zrAddhasaMpadaH 202 270 | havyasaMpadaH 203 270 haviH saMgrahaH 204 271 | vipravisarjanamabhyarthanAmantraca 205 271 | piNDaprAzanArhAH 212 273 | AsaMvatsaraM krameNa tRptikarANi 213 275 akSayyAnna saMgrahaH 214 275 | vANasazabdArthaH For Private And Personal Use Only 7 pR. paM. 215 276 216 276 217 277 219278 220 278 221 279 223 279 225 280 229 281 232 281 233 282 234 282 235 282 236 283 238 283 239 283 242 284 243 284 244 285 254 291 255 291 256 292 257 292 258 293 260 293 262 293 265 294 266 294 267 294. 267 295 272 295 271 295 Page #14 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra sarpirmadhumizram trayodazyAdayo'kSayyAH kAlAH gajacchAyA zraddhayA dattamakSayyam zrAddhArhatithikathanam samaviSamamatithiphalam prAcInAvItinA pitryamAvidhanAt gArhasthyadharme vRttavidhiH gRhasthasAmAnyA vRttiH svaiH karmabhirdhanasaMcayaH RtAdayo vRttayaH zvavRtiyA RtAdisvarUpam pratigrahazabdArthaH satyAnRtasvarUpam dhanadhAnyasaMgrahaH azvastanikaH zreyAn ziloJcchajIvanavicAraH Rtena jIvatA kevalA iSTIH ziloccchavRtyadhikArinirNayaH zuddhAM jIvikAM jIvet sukhaM santoSamUlam vedoditakarmakaraNe tastato'rthe na kAmato neti sA kRtakRtyateti ucitaveSAdikaraNe hitAni zAstrANyavekSeta zAstrAdhigamaphalam RSiyajJAdayo yathAzakti AtmayajJAdhikAraH, indriyAmiSu mahAyajJasaMpAdanam vAgAdiSu yajJanirvRttiH jJAnayajJasamarthanan afai homakAla www.kobatirth.org viSayAnukramaNikA / pU. paM. 272 296 azrAddhIyaH kAlaH 273 296 | saMvatsare zrAddhaM triH 274 296 | AhitAnervizeSaH 275 296 | pitRtarpaNe pitRyajJaphalam 276 296 | vasudvAdityAH 278 297 vighasAmRte 279 297 upasaMhAraH caturtho'dhyAyaH // 4 // paM. pra. 1 301 2 301 3 302 4 302 4 302 5 302 5 303 6 304 7 304 8 305 9 305 10 306 10 306 pratipattibhedAdindriyabhedaH AgrayaNAdIni nAniSTA navAnnaprAzanam AgrayaNaM nityam atithyarcanaM grahiNo nityam ete nArcanIyAH pASaNDAdibhyo'nnadAnaM zvapacAdivat havyakavyAbhyAM pUjArhAH saMvibhAgaH bhUtazabdenAcetanAtmakaM jagAditi dhanAnveSaNArhAH sIdata ApaddharmAzrayaNam vibhave jIrNavAsA na bhavet 11 307 snAtakAcArAH 12 307 | yaSTidhAraNAdi 14 308 vedo darbhamuSTiH AdityadarzanAdau niSedhAH 15 308 16 308 mRdAdIni pradakSiNAni 17 309 Artavadarzane neti 18 309 | strIviSaye niSedhAH 19309 pathi mUtrotsargAdi neti Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 20 309 21 310 viNmUtrotsarganiyamAH 21 310 agnIndhanAdiviSaye gobrajAdiSu viNmUtrotsargoM na 22 310 prANAbAdhaM nAcaret 23 311 etAni varjanIyAni 24 311 zUnyagRhasvApAdiSu niSedhAH 25 311 atra dakSiNapANayuddhAraH For Private And Personal Use Only [ caturthaH pR. paM. 280 297 281 298 282 298 283 299 284 299 285 299 286 300 pR. paM. 25 312 26 312 27 313 28 314 29 314 30 314 30 315 31 315 31 316 32 316. 33 316 34 317 34 317 35 317 36 318 36 319 37 320 39 319 40 320 42 321 45 321 48 322 52 322 53 323 54 323 55 324 57 324 58 324 Page #15 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyaay|] vissyaanukrmnnikaa| indrAyudhaM na darzayet vyAdhibahule na saMvaset zaharAjyAnivAse niSedhAH saptaprakRti rAjyAmiti azane niSedhAH nartanagAyanAdiSu niSedhAH kAMsye pAdadhAvanaM na anyadhRtaM vastrAdi na dhArayet vinItaidhuvrajennAvinItaiH bAlAtapasevanAdi niSiddham mRlloSThamardanAdau vigRhyakathAkaraNAdi advAreNa pravezAdau akSadevanAdi na rAtrau satilAzanAdi na bhojane ArdrapAdaH syAcchayane na acakSurviSayagamanAdau patitasaMvAsAdi na zUdrAya matiM na dadyAt vRttyartha zUdrAya matihAne niSedha iti paryuSitaprAyamucchiSTam dravyAntaratvavicAraH zadradharmopadezavicAraH zadradharmopadeSTustamaH ziraHkaNDUyanAdau kezabahAdau niSedhAH arAjanyAdibhyo na pratigRhNIyAt arAjanyo rAjA sainikaH lubdhAt kSatriyAt pratigraho na tAmisrAdayaH dinacaryopakramaH dIrghakAlaM saMdhyopAsanam upAkaraNam puSye chaMdasAmutsarjanam utsarjanottaramaharnizamanadhyAyaH zuklakRSNau vedavedAGgAdhyayanAya adhyayane niyamAH chandaskRtamadhIyIta 29 324 anadhyAyAH 6. 325 sajyotiranadhyAyaH 61 325 pUtigandhe'nadhyAyaH 61 325 rodanAdAvanadhyAyaH 62 325 ekoddiSTabhojane'nadhyAyaH 64 326 zayAno nAdhIyAta 65 326 diyohAdAvanadhyAyaH 66 327 amAdayo'nadhyAyAH 67 327 pAMsuvarSAdau 69 328 grAmAntAdau nAdhIyIta 70 328 zrAddhikaM labdhvA nAdhIyIta 71 328 AkAlikAnadhyAyAH 73 329 upAkarmAdau 74 329 etAdRzena nAdhyeyam 75 329 sAmadhvanizravaNAdau 76 330 sAmadhvanirazuciH 77 330 sAmadhvanau RgyajuSoH pratiSedhaH 79 330 trayIniSkarSAdhyanam 80 331 | pathyantarAgamane 80 331 dvAvanadhyAyau yadAmA'zuciryaddezaH 8. 331 nityabrahmacaryA rAtrayaH naitAdRk snAyAt devatAdInAM chAyAM nAtikAmeta 81 333 | udvartanAdi nA'dhitiSThet 82 334 adhArmikAnnopaseveta 83 334 paradArAnopaseveta kSatriyAdInAvamanyeta 84 334 nAtmAnamavamanyeta 87 335 satyakathane vizeSaH 9. 335 zuSkavAdaM nAcareta 92 335 asahAyagamane 93 336 hInAGgAdayo nAkSepyAH 95337 ucchiSTo gavAdIna spRzeta 96 336 / azucergavAdisparze prAyazcitam 97 337 animittata indriyasparza niSedhaH 98 337 nityaM atandritaH syAt 99 338 maGgalAcArAdiphalam 100 338 | vedAbhyAsaH paro dharmaH 102 338 106 339 107 340 108 340 111 341 112 341 113 341 114 341 115 341 116 342 117 342 118 342 119 342 121 343 123 243 124 344 124 344 125 344 126 344 127 345 128 345 129 345 130 346 132 346 133 346 134 347 134 347 137 347 138 348 139 348 140348 141 349 142 349 143 349 144 349 14.1 349 146 350 147 350 For Private And Personal Use Only Page #16 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir vissyaanukrmnnikaa| [ caturthaH EEEEEEEEE pR. paM. 21. 367 211 367 211 368 212 368 213 368 214 369 216 369 217 369 218 370 222 371 225 372 227 372 228 373 229 373 vedAbhyAsAdInAM phalam homASTakAdivicAraH maitrAdIni pUrvANhe dharmamUlakAcAraprazaMsA durAcArasadAcArau paravazaM varjayet sukhaduHkhalakSaNam kiMkathikAyuktaM parihareta AcAryAdIna hiMsyAt nAstikyAdIni ca varjayet brAhmaNAyAvaguraNe ayudhyamAnasyAmRgutpAdane adhArmikAdayo na sukhabhAginaH api sIdan adharmaphalam vAgbAhUdarasaMyataH syAt dharmavarjitAvarthakAmau tyajet heyadharmasvarUpakathanam vAkpANipAdacApalyaM heyam pitRpaitAmahadharmAnuSThAne vicAraH vivAdAnahasaMgrahaH RtvigAdiprazaMsA pratigrahaprasaktiheyA apratigrAhyasaMgrahaH aviduSaH pratigrahe doSaH bakavrataM na deyam biDAlavratikAdibhyo na deyam baiDAlavratikaH bakavatacaraH pApaM prachAdya na vrataM caret chadbhanA kRtaM rogAmi parakIyanipAne na snAyAt parayAnAdyupabhoge nadyAdI snAnam yamaniyamau yugapat abhojyayajJasvarUpam mattAdayo na bhojyAnAH bhrUNanAdyavekSite gavAghrAtAdi 148 350 | stenAdyannAdau 150 351 / abhizastAdyanne 152 352 vijAtIyaiH sahabhojananiSedhaH 186 352 | cikitsakAdyanne 158 353 | anarcitAdyanne 159 353 / pizunAnaM na bhujIta 160 353 karmArAdayo na bhojyAnnAH 161 353 | atuSTikaraM na bhuJjIta 162 353, zUdrAdyannabhakSaNe 163 354 abhojyAnnabhakSaNe prAyazcittam 165 354 zuddhAdAmAnnagrahaNe 167 355/ zraddheyAnaprazaMsA 170 355, dhanArjanopAyAH sapta 171 356 kusadiAdyarjitaM dhanaM zabalam 173 356 | utkocAdyarjitaM kRSNam 175 357 dAnadharmAH 176 357 | annAdi deye tatphalaM ca 176 357 vastradAnAdIni 177 358 brahmadAnastutiH 358 dAtRpratigRhItroH 180 359 vismayAdayo heyAH 359 dattvA na kIrtayet 186 360 | dharmaH sahAya iti 188 360 | dharmasAhAyyasamarthanam 191 361 dharmaprAdhAnyastutiH 192 361 | uttameruttamaiH saMbandhamAcaret 192361 hInasaMbandho heyaH 195 362 dRDhakAriprazaMsA sarvataH pratigrAhyasaMgrahaH 198 363 AhRtopahRtabhaikSalakSaNam 199 364 | AhRtopahRtAvamAnane 201 364 imAnyapratyAkhyeyAni 202 364 svatRptyartha na savartaH pratigrahaH 203 365 | zUdreSu pratigrAhyAnnAH 204 365 AtmApahArakaH stenaH 205 366 vAgyamaH 207 366 anRNasya mAdhyasthyam 208 366 hitamekAkI cintayet 209 367/ adhyAyopasaMhAraH 232 374 234 275 236 276 238 276 239 276 239 378 242 377 244 377 246 378 247 378 248 378 249 379 250 379 251 379 252 380 253 38. 254 380 256 381 258 302 259 382 260 382 261 382 262 383 For Private And Personal Use Only Page #17 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra adhyAyaH ] RSipraznopakramaH parigrahaduSTAnnAtsvabhAvaduSTaM gurutaraM vedazAstravidAM kathaM mRtyuriti dvijamRtyuhetuparigaNanam abhakSya saMgrahaH lazunAdInyabhakSyANi amedhyaprabhavANi tatsaMsargajAni ca abhakSyA vRkSaniryAsAdayaH sAhacarya adRSTaprayogANAM prayogajJApakaM na vRthAkRsarasaMyAvAdibhakSaNe abhakSyakSIrasaMgrahaH zukaM na bhakSyam bhakSyANi zuktAni abhakSya pazupakSisaMgrahaH kalaviGkAdayo na bhakSyAH asatizAstrabheda ekavAkyatA pratudAdayo na bhakSaNIyAH jAlapAde vikalpasamarthanam bakAdayo na bhakSyAH matsyabhakSaNe matsyabhakSaNe vizeSaH paJcanakhAnna bhakSayet bhakSyapaJcanakha parigaNanam matyA chatrAkA dibhakSaNe abhakSyabhakSaNe prAyazcittam ajJAta prAyazcittam bhakSyaprasaMgato hiMsAbhyanujJAnam yajJArthaM hiMsAbhyanujJAnam bhakSaNArhaparyuSitatricAraH yavagodhUmAdicirasthitamapi mAMsabhakSaNavicAraH prAkSitamAMsabhakSaNe hRtaziSTaM mAMsa prokSitam brAhmaNakAmyayA mAMsabhakSaNAvacAraH niyoge prANAtyaye ca mAMsabhakSaNavicAraH prANasya sthAvarajaGgamamannam www.kobatirth.org viSayAnukramaNikA / paMcamo'dhyAyaH // 5 // pU. paM. 1 384 annamattArazca 1 384 | yajJiyamAMsabhakSaNe 2 384 | krItamAMsabhakSaNe 4 385 | avaighamAMsabhakSaNe 5 385 | vRthAmAMsabhakSaNe 5 385 asaMskRtapazannAdyAt 5 386 | sItAyAgAdau pazuhanane 6 386 | vRthA pazuhanane doSaH 6 386 yajJe vadho'vadhaH 7387 | yajJahatAnAM jAtyutkarSaH 8 388 | atraiva pazavo hiMsyA nAnyatra 9 388 | avedavihitA hiMsA'padyapi na 10 389 vaidikI hiMsA'hiMsaiva 11 390 | dharmamUlaM vedaH 12 390 | ahiMsakAni bhUtAni na hanyAt 12 391 | avaidhamAMsabhakSaNanivRttiphalam 13 391 | anumantrAdayo'STaghAtakAH 13 391 hiMsAprayojaka vicAraH 14 392 | sarvathA mAMsabhakSaNaM heyam 15 392 | mAMsazabdArthaH 16 392 mAMsabhakSaNaniSedhopasaMhAraH 17 392 | athAzaucopakramaH 18 393 jAtadantAdau mRte 19 393 | dazAhatryahai kAhAzaucanirNayaH 20 393 | AzaucavikalpavicAraH 21 394 | sApiNDyaM samAnodakatvaM ca 22 394 | vijAtIyA asapiNDA iti 23 394 | kanyAnAM sApiNDayavicAraH 24 395 jananAzaucam Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 25 395 piturjananAzaucam 26 396 | zavasparze 27 396 | guroH pitRmedhaM kRtavataH 27 396 | garbhasrAve 27 398 akRtacUDasya kRtacUDasya ca 27 399 | unadvivArSike mRte 28 400 | UnadvivArSikasyAbhisaMskAro na For Private And Personal Use Only 11 pU. paM. 29 400 31 400 32 400 33 401 34 401 36 402 37 402 38 403 39 403 40 - 403 41 404 43 405 44. 405 44 405 45 406 50 407 51 407 51 408 53 400 55 409 56 409 57 410 58 410 59 411 59 412 60 412 60 413 60 414 61 414 62 415 63 416 64 416 65 416 66 417 67 417 68 418 Page #18 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir vissyaanukrmnnikaa| [ paMcamaH pR. paM. 420 . dantajAte vikalpa 69 418 azaucyAnAdane sabrahmacAryakodakaviSaye 7. 418 | pretAnugamane zuddhikalpaH avivAhitastrImatau 71 419 | zavasya zUdrasparza azaucinAM niyamAH 72 420 jJAnAdIni zuddhikarANi dazAhe'tikrAnte saMvatsare ca / arthe zuciH zuciH putrajanma zrutvA kSAntyAdIni zodhakAni bAle pRthak piNDe ca 421 jalAdIni zodhakAni antardazAhe AzaucapAte 78 421 / buddhirjJAnena zudhyati AcAryatatpanIputreSu 79 421 dravyazudhyupakramaH mitrazrotriyamAtulAdiSu 80 421 tejozmamayAnAM zodhakAni rAjJi sajyotiH 81 422, lepagandhApAmArjanaM zaucamiti varNakrameNa AzaucadinAni 82 422 zAstrAdevAzucitvanirNayaH AzaucAhani na vardhayet 83 423 nirlepabhANDazuddhiH Azauce nityanaimittikavyavasthA 83 424 haimaraupyazuddhiH divAkIrtyAdisparza 84 424 tAmramayAdizodhakAni nApito nA'spazya iti 84 424 dravakaThinAdizodhanaprakAraH azucidarzane 85 425 yajJapAtrazodhane narAsthisparza 86 425 carvAdizuddhiH bratAnte brahmacAriNa Azaucam 87 426 dhAnyavastrazodhane vRthAjAtAdiSu mRteSu 88 426 carmavedalAdizodhanam 88 426 kauzeyAdizodhanakalpaH saMkarajAtA AyogavAdayaH 88 426 zaMkhazRGgAdizuddhiH rAjajAtAdInAmudakadAnavicAraH 88 427 vezmazuddhiH caNDAlahatoddhAraprAyazcittam 88 427/ bhUmizuddhiH pASaNDAdiSu mRteSu nAzaucam 89 428 prakSijagdhAdIni kAmacarAsu mRtAsu nAzaucam 89 428 IdRgiyIzuddhiH surApAyinyAM mRtAyAM nAzaucamitivicAraH 89 429 etAni pavitrANi jAtimAtrasya pratiSedhanirNayaH / 89 439 imA ApaH zuddhAH vratinA'cAryAdiniharaNe 90 431 kAruhastAdIni nityazuddhAni varNazaH pretaniharaNadvArANi 91 431 atra zakunyAdayaH zuddhAH ete nAzucinaH 92 431 vyAddhatamAMse rAjJaH prajAkArya AzaucaM neti 93 432 medhyAmadhye indriyavicAra: DimbAhavamRtAnAM nAzaucam 94 432 sparza medhyAni nRpecchayA'dhikRtA nAzucinaH 94 432 daihikaH zuddhikalpaH lokezAdhiSThitatvAdrAjJo nAzaucam 96 432 vasAdayo malAH kSatradharmahatasya nAzaucaM 97 433 mRdvAribhyAM zodhanaprakAraH varNakrameNa zuddhikarupaH 98 433 dvitriguNatA zauce asapiNDapretaniharaNe 100 433 / atrAcamanam pR. paM. 101 433 102 434 103 434 104 434 105 434 106 435 108 435 108 435 109 436 110 436 11. 436 11. 437 111 438 112 439 113 439 114 440 11544. 116 441 117 441 118 441 119 443 120 442 121 443 122 443 124 443 125 444 126 449 127 445 128 446 AtmatyAginAmAzAcam 139 447 131 447 132 448 133 448 134 440 13544 137 449 For Private And Personal Use Only Page #19 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] viSayAnukramaNikA / 152 454 153 454 154 454 155 455 156 455 AcamanaprakAraH zUdrANAM vaizyavat etAni nocchiSTaM kurvanti ucchiSTasaMsparza vAntaviriktAdeH suptotthitAdirAcAmet strIdharmopakramaH striyA na svAntryeNa kiMcitkAryam pitRtantrAH striyaH strIbhya upadezaH pitrAdiryasmai dadyAttaM zuzrUSeta pradAnaM svAmyakAraNam 138 442 iha paratra patiH sukhadAtA 139 450 | satataM devavatpatiH 140 451 strINAM yajJAdau pRthaGgAdhikAraH 142 451 pANigrAhasyApriyaM nAcaret patyo prete'nyasya nAmApi na 144 451 mRte patyAvAtmatyAgamImAMsA 145 452 ekapatnIvratenAsIta api brahmacaryeNa svargaH anyasaMprayoganiSedhaH parapUrvA 149 453 pAtivratyaphalam 150 453 patyuH prAGmRtAyAH saMskAraH 151 454 | punaropasaMgrahaH SaSTho'dhyAyaH // 6 // 147 453 157 456 159 456 161 457 162 457 164 450 166 457 167458 pR. paM. 21 465 22 465 23 465 24 466 466 28 467 30 467 31 467 32 468 vanavAsopakramaH gRhasthasyAraNyavAsakAla: saha bhAryayA vane vAsaH sAgniko vanamAvaset zAkAdibhiryajJanirvRttiH cIrajaTAdhAraNAdi yadbhakSastato homabhikSa nityaM svAdhyAyayuktatvAdi vaitAnikahomAdi agnihotravAcyamImAMsA vaitAnikazabdArthaH mRtabhAryasyAgnihotram anAhitAgneH kathaMcit smAte banino dshessttyaadiH carupuroDAzA vaikhAnasazAstroktAH baikhAnasabhakSyasaMgrahaH madhumAsAdIni varSyAni pUrvasaMcitAnAdityAgaH prAmajAtAni nAznIyAt kAlapakkAzanAdiH saMcitAzane maryAdA naktabhojanAdi 1 459 puSpamUlAzanAdi 2 459 sthAnAsanazayanAdikalpaH 3 459 grISmAdiSu paJcAmisevanAdi 4 460 | snAnatarpaNe tapazca 5 460 | Atmani vaitAnasamAropaH Atmani kRtavaitAnasya vRttibAdhanam 7 461 kRtasamAropasya bhaikSAharaNe 8 461 upaniSaduktadIkSAsevanam 9 461 RSyAdisevitadIkSAsevanam 9 461 | mahAprasthAnam 9 462 A mRtyu maharSicaryAphalam 9 463 ahaMkAramamakAratyAga eva saMnyAso 9 463 | nAzeSazAstrArthatyAgaH 10 463 | tApase'pyadvaitAvasthAnamAviruddham 11 463 | mahaSicaryayA dehatyAgasamarthanam 13 463 viraktaH pravrajet 14 463 / pravrajyAphalam 15 464 mano mokSe nivezayet 16 464 mokSe manonivezanakramaH 17 464 | mokSe manonivezanAdhikAramImAMsA 18 465 anapAkRteSu RNeSu 19 465 (prAjApattyeSTyAdIni pravrajyA ca 32 468 32 469 32 469 33 469 34 470 36 470. 37 471 38 471 For Private And Personal Use Only Page #20 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 15 vissyaanukrmnnikaa| [ SaSThaH 2 sarvabhUtAbhayadAnam nirapekSaH parivrajet ekArAmaH syAt vidharmyamanagnikattvAdi vRkSamUlAzrayaNAdi sarvasmin samateti muktalakSaNam kAlapratIkSaNam dRSTipUtapAdanyAsAdi ativAdatitikSAdi nAnRtAM vAcaM vadet AtmasahAyo vicaret saMdhivigrahAdikathAbhirbhikSA na lipset AkArNamagAra varjayet apIDayan vicaret yatipAtrANi bhikSAkAlaH yAtrikamAtrI bhikSeta abhipUjitalAbhAnnAbhinandeta rahaHsthAnAsanaH syAt indriyanirodhAdayaH prasaMkhyAnazabdArthaH / karmadoSAvekSaNam jarayA'bhibhavAdi duHkhayogAvekSaNAdi vibhorAtmana utkramaNamitimImAMsA paramAtmanaH sUkSmatAnvIkSaNaM yogena na liGgaM dharmakAraNam pR. paM. 39 471 samIkSya vasudhAcAraprayojanam 41 472 ajJAnato jantuhanane 42 472 prANAyAmAH paraM tapaH prANanigrahaphalam 45 473 rAgAdinimittamazubhAcaraNaM doSa iti 45 473 dhAraNApadArthamImAMsanam 45 473 dhyAnaM pratyAhArazca dhyAnayogenA'ntarAttmagatisaMdarzanam dhyeyamImAMsA 48 474 samyagdarzanasaMpannasya bandho neti 49 474 tapaAdIni tatpadasAdhakAni jJAnakarmasamuccaye jJApakamiti 51 475 vairAgyabhAvakasaMgrahaH 52 475 priyApriyavisarjanam 54 475 nispRhaH sukhamaznute 56 475 tyaktasaMgasya brahmaNyavasthAnam 57 475 dhyAnayogopasaMhAraH 58 476 adhiyajJajapAdi 59 476 anarthajJasyApi japayajJaH phaladAyI 60 476 pravrajyAphalam 61 476 vedasaMnyAsinAM karmayogaH 61 476 gArhasthyazyaiSThyapratipAdanam 62 477 AzramiNAM gRhastha AzrayaH 64 477 | dharmarUpANi dhRtyAdIni 64 677 dharmamanutiSThan saMnyaset 65 678 ! vedasaMnyAsaH 66 678 | Azramadho'paMsahAraH saptamo'dhyAyaH // 7 // 68 478 69 479 70 479 71 479 72 479 72 480 72 481 73 481 73 481 74 482 75 482 75 482 76 483 79 484 80 484 81 484 82 485 83 486 84 486 85 487 86 487 89 488 9, 490 92 490 97 492 nRpadrohe rAjadharmopakramaH rAjA nayana draSTavyaH 1. 495 vedasaMskRtasya kSatriyasya parirakSaNAdhikAraH 2 493 napaH sarvatejomayaH 11 495 yathAnyAyamImAMsA 12 495 rAjasRSTihetuH 3 494 rAjA zAstrAcArAviruddha dharma na vicAlayet 13 496 rAjJaH surendrebhyaH saMbhavaH 494 rAjAjJA nA'tikAmyeti rAjaprabhAvakathanam rAjakAryasiddhaye brAhmatejomayo daNDaH 14 496 bAlo'pi rAjA nAvamantabhyaH daNDabhayAntAni dharmAnna vicalanti 15 496 rAjJo'vamAne yathArhato daNDapraNayanam dharmasidhyarthe rAjJo vizvarUpattva 10 495 | daNDa eva rAjaguNA iti 17 497 For Private And Personal Use Only Page #21 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] viSayAnukramaNikA / 56 510 58 510 59 511 61 511 62 511 daNDa eva dharmaH 18 497 sahAyasaMgrahaprayojanam samyak samIkSya daNDaH praNeyaH 19 497, AtmasamAH sahAyAH daNDApraNayane 20 498 sacivaiH saha nAtirahasyasaMdhivigrahAdi daNDabhayAdeva nRNAM dharme'vasthAnam 22 498 / saMdhivigrahAdisvarUpamAmAMsA devadAnavA api daNDA'dhInAH 23 498, sacivAnAM pRthak pRthagabhiprAyagrahaNam / daNDavibhrame 24 499, atirahasyamantramantraNAhasvarUpam daNDastutiH 25 499 | sarvakAryanikSepasya vicAraH dharmArthakovidasya rAjJo daNDapraNayane'dhikAraH 26 499 itikartRtAparyAptAnamAtyAnkurvIta asamyak daNDapraNayane 27 500 arthAdhiraNAhIH dharmAdvicalitaM nRpaM daNDo hanti 28 500 dUtalakSaNam asamyak praNayane 29 500 AsannakAryeSu niyojyalakSaNam daNDapraNayane sahAyasaMgrahaH 30 501 rAjAmAtyadUtAnAM karmavibhAgaH daNDapraNetuH sahAyAnAM ca lakSaNam 31 501 | dUte saMdhivigrahI svarASTre pararASTre ca vartanakramaH 32 501 dUtakAryam nyAyyavRttastutiH 33 502 tatvataH padarAjacikIrSitaM jJeyam svasvadharmarakSako rAjA 35 502 rAjanivAsAoM dezaH sabhRtyasya rAjJaH karma 36 503 sadurga puramAvaset vidyavRddhAjJAparipAlanam durgaprakAraH vRddhasevAstutiH 38 503 giridurgaprazaMsA karmavaddhebhyo nityaM vinayaM zikSeta durgaguNadoSayorUhaH vinayAt rAjyapratipattiH 40 503 durgAzrayaNe hetuH avinayanaSTodAharaNam 41 504 durgasaMpatparigaNanam vinayavRddhodAharaNam 42 504 rAjabhavanaM taddezazca etebhyo daNDanItyAdi zikSeta 43 504 rAjA mahAkulInAM savarNo kanyAmudhet vArtArambhAnU vaNibhyaH 43 504 purohitavaraNAdi indriyajayaH 44 505 purohitaguNAH kAmakrodhajavyasanavarjanam 45 505 yajeta dadyAca dharmArtham vyasanavarjanaprayojanam 46 506 sAvatsarikaM baligrahaNam kAmajavyasanaparigaNanam 47 506 kAryadarzanArthamadhyakSakaraNam krodhajanyasanaparigaNanam 48 506 snAtakasatkAraH nyasanamUlaM lobhaM jayet 49 506 / vedapAragasnAtakapUjanaprazaMsA imAni krodhajeSvatIva duSTAni 50 507 dAnaprazastiH krodhajeSu kaSTAni sAmAnyato dAnamImAMsanam pAnAdiSu pUrvapUrva kaSTam 52 507, dAnaphalaM pAtrAnusArIti pAnAdidoSamImAMsanam 52 507 idaM dharmasAdhakaM dAnam mRtyorapi kaSTaM vyasanam saMgrAmAna nivarteta saptASTau sacivAH talakSaNaM ca 54 508 AhUto nikRSTabalamapi hanyAt sacivaguNaparisaMkhyAnam 54 509 sarvopAyaparikSaye yuddhamiti 1512 65 512 66 513 67 513 68 513 69 513 70 513 70 513 71 514 72 514 74 514 75 514 76 514 77 515 78 515 78 515 79 515 80 515 81 516 82 516 84 516 85 517 85 517 86 518 87 518 88 518 88 518 For Private And Personal Use Only Page #22 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir vissyaanukrmnnikaa| [ saptamaH 91 520 saMgrAmAnivartitvAdi rAjJAM zreyaskaram yudhyato maraNe svargaH yudhyato maraNe nAtmahatyAdoSa iti bhRtiparikItAnAM yudhyatAM maraNe'pi yuddhadharmAH kUTAyudhairna yudhyeta zaraNAgatAdIna hanyAta prekSakAdInna hanyAt atiparikSatAdIna hanyAt bhayAtsaMgrAmatyAge yena yajitaM tattasyaiva sthAzvAdi rAjJa uddhAro na deyaH rAjJA ca bhRtyAH saMvibhajanIyAH yodhadharmopasaMhAraH alagthalipsAdi nityaM hastyazvavinayanAdi vinItasainyasya pratApakhyAtiH ariprayuktamAyAvedI syAt amAyayA varteta arimAyAvedanamImAMsanam upajApamImAMsA acchidrazcchidravedI ca syAt bakasiMhavRkazazavadarteta sAmAdibhiH paripanthivazIkAraH aridaNDayogavicAraH sAmadaNDau raSTrAbhivRddhaye pUrva rASTrarakSAparipaMthihanane rASTrakarSaNaM na kurvIta rASTrakarSaNe balanAzaH rASTrasaMgraho'pakramaH rASTrarakSAvidhAnam rASTrarakSArtha prAmAdhipattyAdayaH asamAdheyagrAmadoSazaMsanamAsahasrapati rAjadeyanivedanaM grAmAdhipatau prAmAdhikRtakarma sacivaiH parIkSeta nagare nagare sarvArthacintakanyAsaH rakSAdhikRtebhyaH prajAH svayaM rakSeta rakSAdhikRteSu zAThyasaMbhAvanA 89 519 kAryikabhyo'rthagrahIturdaNDaH 125 528 . 90 519 rAjakarmaniyuktAnAmanvAhikI vRttiH 126 528 90 519 vRttikalpanavidhA 127 528 90 520 saMprekSya vaNigbhyaH karAdAnam 128 528 rASTrAtkarAhaNe 130 529 520 karaniyamanam 131 529 92 521 dhAnyAdiSu karagrahaNaprakAraH 131 529 93 521 zrotriyAt karo na grAhyaH 134 529 94 521 kSudhA zrotriyasIdane 135 530 95 521 zrotriyavRttiprakalpanaM tadrakSA ca 136 530 97 522 vyavahAribhyaH karAdAnam 138 530 98 522 kArukAdibhyaH karAdAnaprakAraH 139 530 98 522 karazulkAdibhirmUlaM nocchindyAt 140 530 99 522 tIkSNamUdurbhavet 141 530 100 523 zrAntaH kAryekSaNe'mAttyaM sthApayet 142 531 103 523 apramattaH prajAH pAlayet 143 531 104 524 | anvAhikarAjakarmopakramaH 145 531 105 524 sabhApravezaH prAkkarma ca 146 531 105 524 prajApratinandanavisarjane 147 532 105 524 avivibhAvitaM mantribhiH saha mantraNam 148 532 105 524 nAsyAmantriNo mantraM vidyaH 149 532 106 524 | mantradezApasaraNIyAH 151 533 107 525 strINAM mantradezAdapasa 151 533 108 525 | vigataklamaM mantrayet 152 533 109 525 | parasparaviruddhasamupArjanAdi 153 533 110 525 dRtasaMpreSaNAdi 154 533 111 525 | aSTavidhakarmasaMgrahaH 155 534 112 526 paJcavargamImAMsA 155 534 113 526 maNDalapracAraH 156 535 114 526 maNDalaprakRtayaH 158 535 115 526 arimitrodAsInAH 159 536 116 526 arimitrodAsInAnAM sAmAdibhiranusaMdhAnama 160 536 118 527 SaguNAstanmantraNaM ca 161 536 119 527 vIkSya yAnAsanAdi kAryam / 162 536 121 527 sandhivigrahayAnAsanAdInAM dvauviSyam / 163 536 123 527 sandhiH 164 537 124 528 | vigrahaH 165 537 124 528 | yAnam 166 537 For Private And Personal Use Only Page #23 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] vissyaanukrmnnikaa| 177 539 178 540 179 540 180 541 Asanam dvaidham saMzrayaH saMdhikAla: vigrahakAla: tadAyAnam AsanArhatA dvadhakAlaH saMzrayAhatA duSTe saMzraye saMzrayadoSaliGgAni zaktitrayeNa nAbhyadhikamitraH syAt tattvata AyatyAdivimarzanam asau nAbhibhUyate vijaye saMvidhAnam arirASTrayAnopakramaH yathAbalaM yAnakAla: avazyaMbhAvini jaye riporvyasane ca / mUlarakSAsaMvidhAnAdi sAMparAyikakalpamArgabalazodhanAdi kaSTatararipuprakAraH daNDAdayo vyUhyAH balavistAraH padmavyUhazca senApatibalAdhyakSau yato bhayaM tataH prAcI prakalpanam gulmasthApanam alpabahuyodhanavyUhaH rAjA bhinnasaMdhAnArthamiti mImAMsanam rathAzvAdiklaptidezAH agrAnIka yogyodAhAraH api yodhayatAM ceSTAjJAnAdi balahaSarNam 167 537 uparudhyAsanam 196 546 168 538 taDAgabhedanAdi 197 546 169 538 upajapyopajApAdi 199 547 170 538 uparodhe sAmadAnAdi 199 547 anityo vijayo yuddhe 200 547 172 539 saMpano yudhyeta / 200 547 173 539 jayottaramabhayakhyApanAdi 202 548 174 539 paurecchayA tadvezyasthApanaM samayakriyA ca 203 548 176 539 | pramANakaraNAdi 204 548 abhIpsitArthadAnaM kAleSu yuktam 205 548 177 540 daivamAnuSe vidhAne karmAyattamiti 206 549 daivayutaM pauruSamarthasAdhakamiti 207 551 | daivapuruSakArayoH phaladAne zaktatvamiti 208 551 181 541 saMdhiM kRtvA sahayAne 210 551 182 541 mitram 213 552 183 541 214 552 184 542 udAsInaH 215 552 185 542 bahuguNavadbhamityAgavicAraH 216 552 186 542 AtmAnaM rakSediti 217 552 187 543 ApadAM sahasamutthAne 218 553 188 543 sarvopAyasamAzrayaNam 219 553 189 544 atha madhyAhna iti karma 220 554 190 544 abhyavahAraH 221 554 190 544 viSaghnayojanA 222 554 191 544 parIkSitAH paricArikAH 192 545 prayatnekSitaM upabahaH 224 555 192 545 yathAsukhaM kAlavihAraH 225555 193 545 AyudhIyAdidarzanam 226 555 194 545 praNidhiceSTAzravaNam 227 555 195 546 | praNidhivisarjanamantaHpurapravezazca 228 555 195 546 / bhRtyeSu kAryapratividhAnam 230 556 assttmo'dhyaayH|| 8 // ariH bia kAryadarzanopakramaH sabhApravezaH anyeSAmapyastyeva rAjye'dhikAraH 1 557 prajaizvarya hi rAjyam 1 557 | saha vyavahAradarzanam 1 550 kAryadarzane vinayodAhAraH 5 558 For Private And Personal Use Only Page #24 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir viSayAnukramaNikA / [ aSTamaH bh s lh sh lh sh sh sh s 2 562 h m m mr vyavahAravinayamImAMsanam 2 559 vazAdibhyaH vastrAnapAnAdi 28 572 kulAdIni vyavahArapratiSThAsthAnAni 2 560 / strIzarIradhanarakSakodAhAraH 28 572 kAryasya punaruddhAre 2 560 AturAnAturarakSAvicAraH 28 572 nirNayahetavaH vivAdapadasaMkhyA ca apativratAH strIdhanAnIMH 28 572 ubhayavidho hetuH niSkAsanaM gRhAntike vAsazca 28 572 vyavasthArUpahetumImAMsA strIdhanApahAridaNDanam lekhyaprAmANyam pranaSTasvAmikarikthavyavasthA 31 573 lekhyaprakAraH naTalabdhasvAmiparIkSA 32 574 lekhakapratyayaH naSTalabdhasvAmyavisaMvAde daNDaH 33 574 dvivighaM lekhyam naSTalabdharakSAMzagrahaNam 34 574 lekhyasAkSiNaH naSTalabdhApahAridaNDanam svahastalekhye aviditanidhAtRkanidhilAbhe 36 575 lekhyAntaradarzanam 563 nidhAvanRtavAdI daNDyaH 37 575 vivAdapadasaMkhyAnam brAhmaNasvAmikanidhau 38 575 deyAdeyaRNaprakAraH rAjJa nidhilAbhe 39 575 dharmamAzritya kAryanirNayaH 8 565 AkArAdAvardhabhArAjA 40 576 svayamadarzane vipraviniyogaH ardhazabdaH SaT-daza-dvAdazabhAgavacana iti 40 576 prADivAkaH 9 565 cauraprattyAhRtaM svAmibhyo deyam 41 576 prADivAkasahAyodAhAraH 10 566 / azakyapratyAnayanaM rAjJA deyamiti 41 577 sabhyasabhAstutiH 11 556 | jAtijAnapadAdIn svasvadharme'vasthApayet 41 577 sabhyadhikRtavinayanam 12 566 | jAtijAnapadadharmamImAMsA 42 577 mithyA pazyatsu sabhyeSu viduSastUSNIM bhAvo neti13 567 zreNIdharmAH 42 578 paryanuyoge'pasAra iti 13 567 jAnapadAdidharmavyavasthAmatikrAman daNDyaH 42 578 bharmazAstra-nyAya-deza-niyatA vyavasthA 14 567 | svakarmanirataH priyo bhavati 43 578 bhayAdinA dharmAdyapetaM na kartavyam 15 567 notpAdayetsvayaM kAryamiti 44 578 dharmalopI vRSalaH anyaprApitaM na aseta 44 578 snehAdibhirdharmAtikramo na kAryaH 17 568 arthakAraNAdhigame mithyAdarzane doSaH 18 568 vyavahAre satyAdi saMdarzanam 46 579 sattyaprakaTIkaraNe sabhyA nirdoSAH 19 568 AtmAnaM sAkSiNamiti 46 58. dharmanirNaye zUdro nA'dhikAryaH 20 569 deza-kulAcAraprAmANye 47 58. na ca mantritve purohitavajAtiniyamaH 20 569 vibhAvitArthadApanam 48 581 vivAdanirNAyazudbhUyastve rASTraviplavaH 22 569 RNapratidApanavyavasthA . 49 582 kAryadraSTurvinayaH 23 570 paJcapratidApanopAyAH 50 582 vyavahArisannipAte kramavyavasthApanam 24 570 chalAcArau rAjAnamajJApayitvA neti 50 583 vyavahAribhAvajJAnahetavaH 25 570 nAvasAdya dApanam AkArAdibhirantarbhAvo'haH 26 571 svamartha saMsAdhayannAbhiyoktavyaH 51 583 bAladAyAdikarakSaNam 27 571 apahRvAne daNDaH anAyadhanarakSA 28 571 RNavibhAvanakAraNAni 583 For Private And Personal Use Only Page #25 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] viSayAnukramaNikA / h h 61 58 63 588 m RNavibhAvane sAkSilekhyAdi 53 583 | alubdha eko'pi sAkSI 78 595 arthahAnikAraNAnyadezyadezanAdIni 54 584 strINAM na sAkSyAmiti 78 595 adezyadezanAdimImAMsanam 54 584 zaMkyamAnavyabhicArahetusadbhAvA na sAkSiNaH 78 595 apadizyApadhAvanAdi 55 584 svAbhAvika grAhyamiti asaMbhASya sAkSisaMbhASaNAdi 56 585 apArthakamagrAhyam pUrvA'parAvedanaM cArthahAnikArakam 57 585 ArthapratyarthisaMnidhau sAkSyanuyogaH 80 596 uttare kAlaharaNamaryAdA 57 585 sAkSyanuyogavidhA 81 597 pUrvapAkSikasya tu tadahareva svArthanivezanam sAkSiprotsAhanam 82 597 pUrvapakSazodhanadinamaryAdA 57 586 satyavAdaprazaMsA 84 598 sAhasAdiSu sadyo vivAdayet AtmAnaM mAvamaMsthA iti 85 598 sAhasakArI nigrahItavya iti 57 586 devAH sAkSiNa iti hInatAkAraNopasaMhAraH 58 586 pUrvANhe sAkSyamiti 88 599 atha daNDayAvarthipratyarthI 59 587 sAkSipraznavidhA 89 599 nihnave mithyAvAde ca damaH 60 587 satyazapathazrAvaNam sapratibhuvibhAvane sAkSisaMkhyAniyamaH vitathaM brukto'dhaHpAta iti vyavahArasAkSilakSaNam sakaNTakamatsyAzanopamA 97 601 yahacchAvagatArtho mukhyatamaH sAkSI 63 588 kSetrajJo'tizaGkata iti 97 601 aryuktasAkSiNAM sAkSyam 63 589 kauTasAkSye 98 6.1 avisaMvAdakAH sAkSiNaH 64 589 pazvanRtAdiSu paJcetyAdi asaMbhAvitapralabhakatvAH sAkSiNaH 64 589 saMkhyAvRddhiH prAyazcittagauravArthA asAkSiparigaNanam 65 59. bhUmyanRte doSagauravam 1.0 6.2 mithyAbhidhAnakAraNasaMgrahaH 65 590 bhUmigItA gAthA kAsakuzIlavAdayo na kAryA sAkSiNa iti 66 590 bhUmyapahAramImAMsA 100 603 zrotriyanRpayAH sAkSya netivicAraH / 66 590 kUpAdiSu bhUmivat 1.1 6.3 adhyadhInAdayo na sAkSiNaH 67 591 satyazapathA'zrAvaNopasaMhAraH 102 604 dasyu tidAsa iti 67 591, gorakSakAdayaH zudbhavatpraSTavyAH 103 604 ArtAdayo na sAkSiNaH 67 591 | vizeSe'nRtaprazaMsA 104 6.4 strIsAkSyavicAraH 69 592 | anatAbhidhAnaM dharma iti 104 605 dvijAdInAM sadRzAH sAkSiNa iti 69 592 atrAnRtaM satyAdviziSTam 1056.5 anubhAvI sAkSI 70 592 | anRtavAdasya pratiSedhazeSatA nyAyyeti 105 605 amubhAvini jAtiniyamo neti 70 592 prayojakamImAMsanam asaMbhave sAkSiNaH nimittatvamImAMsanam 105 607 bAlAdisAkSye mRSAvArohaH anRtavAde prAyazcittam sAisAdiSu sarve'pi sAkSiNa iti | vAgeva sarasvatIti 106 608 sAkSidvaidhe grAhyAgrAhyavicAraH | kUSmANDamaMtroma iti 107 6.9 darzanazravaNAbhyAM sAkSyamiti 75 594 tripakSaM sAkSyamabruvato daNDaH 108 610 asatyavakturdoSaH 76 595 bandhazabdArthaH 109610 lekhyArUDhasAkSiNi 77 595 kUTasAkSye daNDaH 1.9610 m m 594 For Private And Personal Use Only Page #26 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 20 asAkSikeSu zapathAlambhanamiti zapathaprAmANyam vRthAzapatha niSedhaH atra zapathe pAtakaM neti varNazaH zapathAH agnyAharaNAdi zucisvarUpam agnizapathetihAsaH zapathAnAM mithyAsvaM neti sAkSyakArya nivartteta maitrAdibhiH sAkSyaM vitatham amRtasAkSye daNDavizeSaH bAlizyAdanRtasAkSye daNDaH kausAkSye daNDavivAsane daza daNDasthAnAnyupasthAdIni anubandhAdyavezya daNDa iti adaNDapadaNDa daNDacatuSTayam likSAdisaMjJopakramaH likSAtrasareNu - gaurasarSapalakSaNAni va-kRSNasuvarNAH pala-dharaNe kArSApaNAdayaH prathamamadhyamottamasAhasasvarUpam deyApahnavayordaNDaH nItiH sRSTikAlaprabhRtivyavasthA vasiSThavihitA vRddhiH dvizatikA vRddhiH varNazo mAsavRddhiH sopakAra Adhau na kausIdI AdhibhedAH Adhernisargasargavikrayo neti nisargazabdArthaH dviguNe praviSTe dhane AdhirmocyaH rAzi nivedyAdhirvikreyaH bhogyAdherbAdupabhoge AyupanibhyoH kAlAtyaye www.kobatirth.org viSayAnukramaNikA / pU. paM. 110 610 upanidhiH 111611 | saMprItyA svAmyahAnirdhenvAdiSu na 112 611 | dazavarSopabhoge Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 117 613 117 614 bhogaprAmANyamImAMsA 113611 prekSaNaM jJeyatAmAtram 114 612 | jJAttyAdibhyo'nyatropekSito bhogaH svAmyakAraNam 115 612 148 624 116613 | jaDabAlAdyasamarthadhaneSu no'pabhogaH svAmyakAraNam 149 624 [ aSTamaH 118 614 | dazavArSikI maryAdA 119 614 viMzativArSikI maryAdA bhoge pR. paM. 146 622 147 623 148 623 148 624 149 625 149 625 149 625 149 625 120 614 | tripuruSabhuktiH 122 615 cirantanopabhogaH svattvajJApakaH na kAraka iti 149 625 149 625 134 618 | ananujJAtAdhibhoge 135 618 | kusIdavRddhau dvaiguNyakramo neti 136 619 | dhAnyAdiSu paJcatAtikramo neti 137 619 | dviguNadhanapravezamImAMsA 139 619 | dviguNe dhane praviSTe Adhirmocya iti 140 619 | vRddhibhedAH 140 620 | dvaiguNyamImAMsanam 141 620 | karaNa parivartane dvaiguNyavicAraH 142 620 | puruSAntarasaMcAre dvaiguNyavicAraH 143 620 | azAstrIya vRddhau na siddhiH 144 621 vRddhiniyamanam 144 621 | atisAMvatsarI vRddhiti 144 621 | kRta-kAla-vRddhidApane 144 621 anupacitA vRddhiti 144 621 |cakravRdhyAdayo neti 144 621 | cakravRddhimImAMsanam 146 622 | kAntArasAmudravRddhI 145 622 karaNaparivartanam For Private And Personal Use Only 124 615 anAgamaprakArAH 149 626 126 616 sthAvareSu bhogasya vizeSataH prAmANyam 127 616 | bandhasiddhau svalpo'pi bhogaH pramANam 149 626 128 616 | vibhAgasamIkaraNe viMzativArSikI maryAdeti 149 626 129 617 | smRtivirodhe vyavasthA 149 627 130 617 | cirantapabhogo vizaMtibhogena bAdhyate 149 627 131 617 | AdhyAdiSu 150 627 151 628 152 629 152629 152 629 152 629 152629 152 630 152 630 152 630 153 631 153 631 154 631 154 631 154 632 154 632 154 632 154 632 155 633 Page #27 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] vissyaanukrmnnikaa| zlo. pR. zlo. pR. dazavarSApekSitamRNamasAdhyam arthipratyarthivipratipattinirAkaraNam zaktivihInedhamaNe 155 634 nikSepanyAsaH punaHkaraNe mUlAttpRthak prAgvRddhilekhanam 156 634 yathAdAyaM nikSepagrahaH vRddhimUlasaMkare laghIyasI vRddhiH 156 634 | sAkSyabhAve nikSepayAcA prADivAkena / cakravRddhau dezakAlAtikrame 157 634 vyatyastakramaH zloka iti vyavahAristhApitavRdhyadhigamaH 158 635 nikSepApahave darzanapratibhuvi 159 635 apahave daNDaH trividhaH pratibhUH 159 636 pratyanantare nikSepopanidhI na deyau aputragAmiprAtibhAvyAdisaMgrahaH 160 636 nikSeptari mRte prAtibhAvyAdimImAMsanam 160 636 samudranikSepe putragAmiprAtibhAvyam 161 636 corahRtAdau pratibhUpraznaH 162 637 nikSepAdizodhane prAtibhAvyaM putre'pi 163 638 na tattvAnizcaye nigraha iti mattonmattAdikRtavyavahAre na siddhiH 164 638 apahnave coravat aprakRtisthakRtamakRtam 164 638 nikSepopanidhyapahAre aprakRtisthalakSaNam 164 638 / punardaNDavacanamImAMsanam asvatantraH sahetuta iti mImAMsanam 164 638 opadhikaH sasAhAyo vadhya iti asvatantrakRtamakRtam 164 639 upadhodAharaNam asvatantrasaMgrahodAhAraH 164 639 nikSepavipravAde strINAM svAtantryaM neti 164 639 | mithadAye strINAM svadhanaviniyoge svAtantryaniyamanam 164 640 | aprakAzakRtasya prakAzakaraNaM neti bAlo'prAptavyavahAra A SoDazAta 164 640 nikSepanirNayopasaMhAraH azAstrIya pratiSThitamapi na sattyama 165 641 asvAmivikrayaH yogAdhamanAdivikrItaM nivartayet asvAmivikrayI stenavat yogAdhamanamImAMsanam 166 641 asvAmivikrayI daNDayaH yogakartuH kArayituzca daNDaH asvAmivikraye daNDanigrahI atha vibhaktairapi deyamitivicAraH / / 167 642 anvayApasarazabdayorarthaH kuTumbArthamadhyadhInakRtavyavahAre / 168 642 asvAmikRtamakRtam balAllekhitAdiSu 169 643 AgamaH svAmyakAraNam na bhogaH svayamupetya sAkSyAdineti 170 644 svAmyakAraNakrayavicAraH svayaM kArya notsAhayediti 644 anyAyataH kraye adeyAnAdeye 171 644 prakAzakraye nASTiko dhanam . svAdAnAdibhI rAjJo balavRddhiH 173 645 vikrayAnaIsaMgrahaH yAmyayA vRttyA varteta 174 645 vikrayadharmAH adharmeNa kAryakaraNe 175 645 | ekazulkena ubhe dharmeNArthadarzane 176 645 evaM kanyAM dadato na daNDaH chandato dhanaM sAdhayatA daNDaH 177 646 | atha saMbhUyasamutthAnam zaktivihIna'dhamaNe 178 646 / yajJavRtasya karmAnurUpamaMzadAnam 180 647 181 647 182 648 182648 183649 185649 186650 187 650 189651 190 651 191 651 191 651 192 651 193 651 193 652 194 652 194 652 195652 196653 196653 197 653 198 653 198 653 199 654 199 654 199 654 200 654 201 654 202 655 202 655 203 655 204 655 204 655 205 656 206656 206 656 207 656 166 642 quo For Private And Personal Use Only Page #28 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir vissyaanukrmnnikaa| [ aSTamaH zlo. pR 240 669 dattadakSiNe vizeSaH pratyaGgadakSiNAvicAraH avayUM rathahAra iti pradhAnadakSiNAvibhAgaH saMbhUyasamutthAnaM'zavibhAgaH atha dattApradAnam dattapratyAharaNavicAraH dattasyAnyathA viniyoge atha vetanAnapakarma dodakurvato paitAnikasya daNDaH dhanavyayaM kRtvA ardhatyAge karmattyaktvA zilpinAmapasAre bhaktadAse Arte vaitanike Artasusthasya karmAkaraNe atha saMvidyatikramaH saMvidvayatikrame vivAsanam saMvidyatikramodAharaNam samayavyaticAre daNDaH krayavikrayAnuzayaH anuzaye kAlamaryAdA paNyakrayAnuzaye dazAhAtparato'nuzaye sadoSakanyAdAne dveSAt kanyAdoSakathane akanyAsu pANigrahamantrA neti saptame pade nivRtte'nuzayo neti anuzayo'saMhAraH atha svAmipAlAvavAdaH pAladoSavicAraH pAlayogakSemavicAraH yogakSemopakalpane dezavyavasthAzrayaH naSTaM pAlena deyam caurahRta vicAraH pazau mRte'Gkadarzanam anAyatte pAle tagAmIdoSaH parIhAralakSaNam parIhAre'parivRtadhAnyanAze zlo. pR 208 656 pazupravezavAraNArthA vRtiH 209 657 parivRte kSetre pazupraveze 210 657 kSetre bhakSaNe sapAdaH paNaH 211 658 vipAle pazau gatalAbha: 212 658 ete pazavo na daNDyAH 213 658 kSetrikabhRttyayoratikrame 213 659 atha sImAvivAdaH 214 659 sImAnayanakAla: 215 659 sImAvRkSAH 216 659 sImAliGgAni 216 660 sImAsandhiH 216 660 bhuktyudakAgamau sImni pramANam 216 660 sImAvivAde sAkSipratyayaH 217 66. sImAvAde sAkSipraznavidhA 218 660 sImAnizcayanibandhaH 219 661 sImAninayanakalpaH 220 661 viparItanayane daNDaH 220 661 sAkSyabhAve sImAniNatRsaMgrahaH 221 662 vanacAryuktasImAsaMdhyabhyupagamaH 223 662 kSetrAdiSu sAmantapratyayaH 223 662 mRSAvAdisAmantadaNDanam 223 662 bhISayA kSetrAdiharaNe 224 663 aviSahyAM sImAM samopakAraM nayet 225 663 vAkpAruSyam 225 663 brAhmaNAkSepe 227 664 kSatraviTzUdrANAmAkSepe 228 664 kSatrAdInAM parasparAkSepe 2296 dvijAtInAM samavarNAkSepe 230 666 rAjanyavaizyazUdrANAM dhanavarjam 231 665 dvijAnAmekajAtinAkSape pratilomA jaghanyaprabhavA eva 232 667 nAmajAtigrahamAkSepe 233 667 | darpaNa dharmamupadizataH zUdradaNDaH 234 667 | zrutAdivaitathye 235 667 | kANAdInAmAkSepe 236 668 jananyAdInAmAkSAraNe 238 668, AkSAraNavidhA 239 669 brahmakSatrayoH parasparamAkSepe 242 669 242 670 243 670 244 670 246 671 246 671 247 671 250 671 251 672 253 672 254 673 255 673 256 673 257 673 258 674 259 674 262 675 263 675 264 675 265 675 266 676 267 676 268 676 269 677 269 677 27. 677 270 677 271 677 271 677 272 678 274 378 274 678 275 678 276 679 276 679 277 679 For Private And Personal Use Only Page #29 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] vissyaanukrmnnikaa| iti zlo. pR. zlo. pR. viTzadrayoH parasparAkSepe 278.679 rAjJA'dhikSepaH kSamyaH 313 689 atha daNDapAruSyam 279 680 stenonasvayaM gantavyo rAjJeti 315 690 antyajena zreSThahiMsane 280680 suvarNa caurazAsanaprakAraH pANipAdo'dhamAvaguraNayoH 281 680 stenazAsane 317 690 utkRSTena sahAsane 282 680 zAsana-vimocana-mImAMsanam niSThIvanAvamUtraNayoH 283 681 kilbiSamArjanasthAnAni 318 691 kezagrahAdau 284 681, rAjadhRtadaNDAH pApA api nirmalAH 319 691 svagbhedanAdau 285681 vadhyahiMsA rakSA satI hiMsyamAnasaMskAra asthibhedakaH pravAsyaH 285681 319 692 pravAsanaM arthazAstrapravRtyAmAraNaM nirvAsanaM vA285 681 zarIradaNDe pApAnmuktirna dhanadaNDe 319 692 vanaspativinAzane 286 682 prapAbhedanAdau daNDaH 320 692 prahRte yathAnubandhaM daNDaH 287 682 dhAnyasteye 324 692 aGgAvapIDanAdau 088 282 dharimameyAdisteye 322 693 dravyavinAzane ratnAdisteye 324 693 dravyANi gRhopakaraNAnyanyAni vA 289 683 zastrAdisteye'pahAre ca 335 694 eSu mUlyAtpaJcaguNo'daNDaH 29. 683 zastrAdiharaNe kAlakAryAdyapekSo daNDaH 325 694 ganvyAdivinAzane daNDavicAraH 291683 gavAdiharaNe 326 694 AkasmikeSu prAjakAdInAM na daNDaH 293 684 churikAzabdArthaH 326 694 prAjakavaiguNyAgrugyApavartane 294 684 sUtrakArpAsAdiharaNe 327 695 prAjakadoSavicAro daNDava 296 684 atra mUlyAdiguNo damaH 330 695 manuSyamAraNe prANabhRnmAraNe ca 297 685 puSpAdisteye . 331 695 vatsatarAdimAraNe 298 685 niranvayasAnvayattvA'pekSo daNDaH zubhamRgapakSihanane 298 685 steyasAhase gardabhasUkarAdihanane 299 686 upaklaptasUtrAdisteye agnistaye bhAryAdyaparAdhe tADanavidhA 300 686 334 696 anyathAtADane daNDaH 301 686 yAgAGgadravyasteye 334 697 atha stenanigrahaH 302 686 punaHpunaH steye stenanigrahe yateta 303 687 nAdaNDyo nAma kazcit 336 697 abhayadAnaprazaMsA 304 687 api nRpo daNDya iti 337 697 abhaya caurAdibhyo'dhikRtebhyazcAsaddAha varuNo rAjJAM daNDadhara iti 337 697 nivAraNe na AttmAnamaniyamya paroniyantuM na zakyaiti337 697 arakSatyadharmaSaDbhAgaH 306:687 guNadoSavidAM daNDane samyagrakSaNe 306 688 guNadoSavidAM daNDAdhikyamImAMsanama 339 698 vadhyahanane 307 688 asteyaparigaNanam 340 898 arakSataH karazulkAdiharaNe 308 688 adattAdAyI stenavat adhogtirne| ityudAhAraH 310 689 nAtra dvijo daNjya: 342 699 triprakAro nigrahaH 311 689 bhaktadAsAdyapahArakaH stenavat sApanigrahaphalam 312 689. azvAdyapahAre daNDanavivAH .. For Private And Personal Use Only Page #30 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 24 vissyaanukrmnnikaa| [ aSTamaH sAhasikaM nopakSeta sAhasikaH pApakRttamaH sAhasikAna samutsRjet dharmopalave dvijaiH zastraMdhAryam sArvakAlikaM zastragrahaNaM dharmyam varNaviplAvakavadhe na doSaH AtatAyI vadhyaH AtatAyisaMgrahaH AtatAyivadhe paradArAbhimarza varNasaMkaro divaH patitavRSTinAzakaH saMgrahaNe pUrvamAkSAritasya strIsaMgrahaNAhaH saMgrahaNaprakAra: saMgrahaNe prANAnto daNDaH prANAntadaNDamImAMsanam saMgrahaNe'nubandhA'pekSayA daNDaH parastriya mupajapataH nivAritasaMbhASasya daNDaH cAraNadAreSu saMgrahaNaM na cAraNanAryArahaH saMbhASaNe akAmakanyAdRSaNe jadhanyasevikanyAnigrahaH sakAmottamAsevanopajaghanyasya vadhaH gAMdharvakAlaH sakAmakanyApratipattivicAraH nikRSTajAtIyakanyASaNe sakAmakanyAvikRtIkAre kanyAyAH kanyayA vikRtIkAre striyA kanyAdUSaNe mauNDyam bharturatilaMghane jAradaNDanam saMvatsarAbhizastAdIna damaH vrAttyAsaMvAse vrAtyA nirNayaH naca strINAM vivAhakAlo niyata iti gupta guptastrIgamane kSatravizobrahmadArAdhigamane zlo. pR. zlo. pR. 344 700 tayoreva guptAbrAhmaNIgamane 377 711 346 700 guptabrAhmaNIgamane 378 711 348 701 | varNazaHprANAntivAdaNDaprakAraH 380 711 349 7.1 brAhmaNaM pravAsayena hanyAt 381 712 350 701 | brAhmaNavadhapratiSedhahetuH 382 712 350 701 guptazUdrAdhigamane 384 712 351 702 guptAguptakSatraviTzUdrAgamane 386 713 351 703 pAradArikanigrahaphalam 388 713 RtvigyAjyayoH parasparaM tyAge 389 714 353 703 | pitroH strIputrayozca tyAge 390 714 dharmasaMzayAtmakavivAde rAjJA na brUyAt / 391 714 255 704 dharmasaMzayAtmakavivAdanirNayakalpaH 392 715 357 704 prAtivezyA'nuvezyA'narhaNe 393 715 359 705 sabrahmacAryanahaNe 394 715 andhAdibhyaH karagrahaNaM na 395 715 360 706 anugrAhyasaMgrahaH 396 716 360 705 nirNejakaniyamaH 397 716 360 706 tantuvAyavRddhiH 399 716 paNyagrAhyaHkaraH 399 716 363 706 paNyArthavyavasthA 399 717 364 707 rAjapratiSiddhapaNyanirhAre daNDaH 400 617 365 707 zulkasthAnavyasane 401 417 366 707 saMkhyAnamithyAvAde 401 417 367 707 krayavikrayavyavasthApanam 402 717 367 708 ardhasaMsthApanam 402 717 367 708 mAnapratImAnayoH parIkSaNam 404 718 368 708 tarArdhavyavasthA 405 718 bhANDatAryakalpaH 406 718 dIrghAdhvatare 407 718 371 709 garbhiNyAdayastArikaM na dAdAH 408 719 372 709 dAzAparAdhAnnAvyabhANDanAze 409 719 373 709 viTzUyorvattiniyamanam 411 719 274 709 karzito kSatravizo brAhmaNo bidhyAt 412 720 374 709 prAbhavatyAddAsya 412 720 374 710 zUdro dAsyAyaiva 414 72. 374 710 zUdre naisargika dAsyamiti 415 720 375 710 yuddhAhRtAdayaH sapta dAsAH 376 710 anyaddAsyamanyA paricaryeti 416 721 For Private And Personal Use Only Page #31 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] vissyaanukrmaannkaa| zUdre dAsyaM naityaka neti arjitadhanA apyadhanAstrayaH . adhanArjitaM dhanaM tatsvAminaH adhananirNayaH 722ka strIpuMdharmopakramaH strI pitrAdInAM vaze tiSTheta strINAM rakSakAH prasaMgebhyastriyo rakSyAH dArasaMgopanahetavaH jAyAzabdArthaH prajAvizudhyartha striyaM rakSet strIrakSaNopAyadik strIbhiH suzIlatayA''smA rakSaNIyaH * pAnAdIni SaT nArisaMdUSaNAni strIsvabhAvaH strIrakSaNe yatnamAtiSThet strIsvabhAvabhUtAni nirindriyAH striyaH strIrakSaNasamarthanam svabhAvato'zuddhahRdayAH striya iti strIsvabhAvanidarzakaM zrutivAkyam bhartRtulyAH striyaH guNavadbhartRsaMyogAdadhamayonijA api prajAsvAmyopakramaH strINAM prayojanaM prazaMsA ca strIlokayAtrAyA nibandhanam : etAni dArAdhInAni pAtivratyam vyabhicAraphalam vizvajanya upanyAsaH bhartuH putra iti bIjavaiziSTyam bIjaprAdhAnyapakSaH yathAbIjaM prarohaH * yathA bIjaM praroha iti samarthanam zlo. pR. zlo. pR. 416 721 bhAryAputradAsAnAM bhartRtantratvam 417 721 417 721 Apadi dAsazUdrAtpratigrahe na doSaH 418 722 417 721 viTzUdrayorniyamanam 419 722 417 721 ahanyavekSaNIyasaMgrahaH 421 722 nvmo'dhyaayH||9|| 1722 a | kSetriNaH prajeti samarthanam 41 730 , paraparigrahe bIjavApaniSedhaH 42 730 722 ba vAyugItAgAthAH | yasya bhAryA tasyApatyam 45 731 niSkrayavisargAbhyAM bhAryAtvaM nApati 46 731 | trINi sakRt 47 731 gozvoSTAdiSu 47 732 11 , kSetriNaH svAmyam 51 732 12 722 Da asaMvidi bIjAdyonirbalIyasI 13 723 saMvidi santAnasvAmyanirNayaH 14 723 kSetrikasyApatyamiti 16 723 gavAzvAdiSvevameva 55 733 17 723 niyogopakramaH 56. 734 18 724 parasparaM gurupatnIsnuSA ceti 18 724 anApadi niyoMge 58 734 19 724 niyogakalpaH . 59 734 20 725 na hi striyAH putrapratinidhAvadhikAro neti 725 | sati bhrAtRvye na niyoga iti 59 735 niyuktaniyamAH 60 735 niyoge na dvitIyotpAdananiSedhaH 60 735 dvitIyotpAdanapratiprasavaH 61 735 27 726 / vihitaniyogapratiSedhaH viSayasamatve vidhiniSedhayorvikalpa iti 64 736 29 727 niyoge zyenatulyatA 64 736 30 727 niyoge guruvacanaprAmANyaM neti 64 737 31 727 niyoge zrutiprAmANyaM neti niyogo venapravartitaH 34 728 venanindA 67 738 || vAcA satye kRte mRte niyoga iti 70 738 36 728 punaH kanyAdAnaM neti 71 739 40 729 / pratigRhItakanyAtyAge 72 739 734 24 726 502 For Private And Personal Use Only Page #32 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir vissyaanukrmnnikaa| [ navamaH 76 740 743 zlo. pR. zlo. pR. sadoSakanyAdAne 73 739 viMzoddhArAdi 112 749 bhAryAvRttiprakalpanam 74 739 azrutadeza-kAla-niyamAbhAvasamarthanam 112 750 proSitapatikAvRttikalpaH 75 740 guNinAmuddhAravidhiriti 112 750 proSitapatipratIkSaNakAla: 76 740 madhyamadhanabhAginaH 113 750 vRttikarzitAproSitapatikA'gau~H zilpaiH agrajabhAgaH 114 750 pratIkSaNakAlaH 740 agrajAdabhyadhikeSUddhAro neti 115 751 dviSANAM pratIkSaNakAla: 77 741 samAMzakalpanam 116 751 dAyaharaNaniSkAsane 77 741 jyeSTajabhAgaH 117 751 traimAsikatyAgAhI 78 741 bhaginIbhyasturIyo bhAgaH 118 751 tyAgadAyApavartanArhasvarUpam anUDhAbhAgaH 118 751 adhivedanAhasvarUpam trInazAnuputra AdadItaturIyaMkanyetisamarthanam 118751 vandhyAdyadhivedane kAlamaryAdA 81 742 | A saMskArAddharedbhAgamiti 118 752 apriyavAdinIviSaye 81 742 pradAnikam 118 752 anujJApyA'dhivedanIyA 82 742 ajAvikavibhAgaH 119 752 adhivedanaruSTAyAnirodhastyAgo vA 83 743 niyogotpannasyodhdAro neti 120 753 kSatriyAdyAH pratiSiddhapAnAdau daNDaH upasarjanaM pradhAnasya neti 121 753 naikajAtisapatnISu zreSThayavicAraH 85 743 jyaSThAkAnaSThAputrAvabhAgaH dharmanaityakAdiSu sajAtIyAyA evAdhikAraH 86 743 mAtRto jyaiSThyaM na janmataH 123 753 kumAyudvAhaH 88 744 samAnajAtIyeSu na mAtRto jyaiSThayam 125 754 guNavadvarAlAme janmato jyaiSThyasamarthanam 126 754 RtumatyA sadRzaH svayaMvaraNIyaH 9. 744 yamayorjanmato'to jyaiSThayamiti 126 754 svayaMvare nAparAdhastadA 91 744 putrikAkaraNam 127 754 svayaMvarAtprAkmAtRdattAlaMkArAdiviSaye 92 745 putrikAkaraNe rUDhiH 128 754 RtumattyudvAhe zulkaM na 93 745 putreNa duhitA sameti 130 755 yavIyasI voDhavyeti putrikA piturdhanahAriNIti 130 755 bhAryA na tyAjyati 95 745 / yautakakumArIbhAgaH 131 755 vivAhAt prAk zulkadamRte 97 746 aputrasya dauhitraH 131 755 punaH zulkagrahaNaniSedhaH saudAyike strIsvAtantryamiti 131 755 zulkadamRte svayaMvaraH 99 747 yautakabhAgavicAraH 131 755 strIpuMdharmopasaMhAraH 101 747 aprattAdhiSThitAnAM yautakam 131 755 atha dAyabhAgaH 103 747 putrikAputra eva dauhitra iti mImAMsanam 131 755 dAyabhAgakAlaH 104 748 putrikAputrasya piturdhanahArittvavicAraH 132 755 jyeSThAnujIvanam 105 748 anyohi janya-janakabhAvo'nyazcApatyavatsaM.132 756 jyeSThaprazaMsA kAnInanirNayaH 132 756 avarajeSu pitRvadvateta 108 748 pautradauhitrau samAnAviti 133 757 jyeSThakarma 110 749 | putrikAkaraNottaramaurase jAte samo vibhAgaH134 750 pRthagvAsopakramaH 11 749 aputraputrikAdhanaM tadbhartuH 135 758 avibhaktAnAmeko dharma iti mImAMsanam 111 749 putrikAputrasya mAtAmahadhanahAritvasamarthanam 136 758 107 748kAnAnAnaNayaH For Private And Personal Use Only Page #33 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] vissyaanukrmaannkaa| 2 zlo. pR. zlo. pu. putrazabdavyutpattiH 138 759 aurasasvarUpam 166 767 putrikAputraH pautravat 139 759 putramImAMsanam 166 767 putrikAputrakartakaM piNDadAnam 140 759 kSetraja-datrimau 168 768 dattako rikthahArI 141 768 kSatriyAdirapi brAhmaNasya dattakaH 168 769 sati tvaurase prajIvanamAtraM kSetrajAdInAm 141 760 kRtrimasutalakSaNam 169 769 kRtrimaputrabhAgaH 141 760 | gUDhotpannA'paviddhakAnInAH 172 769 dattakagotrakthiyonirNayaH 142 760 sahoDhakrItako 174 769 jArajAtakakAmajau bhAgAnahIM 143 760 paunarbhavaH 175 770 aniyuktAputrasya nArthahAritvam 143 761 punarbhUsaMskAraH 156 770 prajIvanaparyAptarikthahAriNaH 143 761 svayaMdattaH 733 330 patitotpAditasya nArthahAritvam 144 761 pArazavaH 179 770 niyuktAja aurasavaditi 145 761 zUdrAddAsyAM jAtasya 179 770 vibhaktadhananiyoge 146 762 ekAdazaputrapratinidhayaH 180 770 kAmajo rikthaH 147 762 dAyaharavyavasyA 181 771 asamAnajAtIyavibhAgopakramaH 149 762 | kAnInAdayo grAsAcchAdanamAja iti 181 771 vijAtIyasapatnIjoddhArakramaH 150 763 / ekasyAmapi putriNyAM sapalyaH putravatya iti 183 771 asamAnajAtIyasapatnIjAMzakalpaH 154 763 zreyaso'bhAve pApIyAn 184 771 asamAnajAtIyajavibhAgamImAMsanam 153 763 aputrasva pitA rikyaM harediti 185 771 pratigrahabhUH kSatriyAjasya neti 153 763 | putra-pitR-bhrAtRNAMrikvaharatvaM kramaza iti 186 771 zUdrAputrasya na bhUmibhAga iti 153 763 | sarveSAmabhAve viprarikthahArinirNayaH / / zUdrAputrasya prajIvanamAtroM'za iti 153 763 sagotrAt putramAharet 190 772 zUdAputrasya dazamo'zaH 154 763 dvAbhyAM jAtayorvivAde yo yasmAstattasya 192 772 brAhmaNIkSatriyAvaizyAputreSusatsvaMzanirNayaH 154 764 mAtRdhanavibhAgaH 193 772 jIvadvibhAge'pi zUdrAputrasya dazamo'za iti 155 764 strIdhanaM SaDigham 194 772 aparigRhatiAMzavicAraH anvAdheyaprItidatte prajAyA iti 195 772 samavAjavibhAgaH 156 765 jastrIdhanam 196 772 zUdrasya savarNaiva bhAryA 157 765 mAtRpitagrAhyamaprajastrIdhanam 197 772 samo vibhAgaH zUdrANAm 157.765 / pitRdatte strIdhane 198 772 dAyAdA'dAyAdabAndhavAH 158 766 svadhananihAre bharturanujJApekSaNam 199 772 SaTdAyAdAH 159 766 dAyAdAgAmistrIdhanasaMkathanam 200 772 adAyAdAH 160 766 anaMzAHklIbapatitAdayaH 201 772 kSetrajAdayaH kuputrAH 161 766 anaMzAnAM zaktyA prAsAcchAdanam 202 773 aurasakSetra jayorekarikthahAritve 162 766 anaMzApatyadAyaH aniyuktAsutAnAM rikthahAritvavicAraH 162 766 pitari prete sarvasAdhAraNadhananirNayaH 204 773 aurasAdanye prajIvanabhAjaH 163 767 kRSyAdilabdhe samo vibhAgaH 205 773 kSetrajabhAgaH 164 767 vidyAdhanAdi 206 774 aurasakSetrajau yugapadbhAgaharau 165 767 zaktasyAvyaharato lAbhAMzo na deyaH 207 774 dattake kSetrajavat 165 767 / zakto'nIhaH pRthakkArya iti 207 774 For Private And Personal Use Only Page #34 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir vissyaanukrmnnikaa| [ navamaH 210 775 zlo. pR. paitRkA'virodhisvAjite 208 774 alabdhalipsA labdhaparipAlanaM ca jIvadvibhAgaH 209 774 dezadurganivezanAdi pitAmahadhane jAtamAtrasyAdhikAra iti 209 775 kaNTakazodhanaphalam vibhaktasaMsRSTavibhAge | AryavRttaM zAstranoditam bhAgo na lupyata iti 211 775 | taskarAnigrahe doSaH sodaryA'sodaryasaMsRSTivibhAgamImAMsanam 212 775 taskaradvaividhyam lobhAdaMzavinikAre 213 776 prakAzA'prakAzAzca taskarAH vikarmasthabhrAtRSu 314 776 prakAzataskarodAhAraH yautikakaraNe 214 776 | gUDhAgUDhataskaramAgaNam sahotthAne bhrAtRNAm 215 776 doSAnAbhavyApya taskaradaNDaH vibhAgottaraM jAtasya pitryoM'zaH 216 777 taskarAnveSakacArapracAraH pitrA saMsRSTAnAM paitRkoM'za iti 333 prasAvadhArhAH mAtRpitAmahyAvaputrasya 217 777 sahoDhaM sopakaraNaM ghAtayet vibhAgottaraM jAte 218 777 coropakArakaghAtanam avibhajanIyasaMgrahaH 219 777 abhyAghAtamadhyasthazAsanam vAstuni vibhAgo neti 219 777 dharmasamayacyutadaNDanam dyUtadharmopakramaH 220 778 grAmaghAtAyuprekSakanirvAsanam dyUtasamAvhayau nivAraNIyau 221 778 upajApakAdInAM vadhaH yUtasamAhvayA 223 778 sandhibhedakacauradaNDaH nirvAsanIyaparigaNanam 225 778 upakArakAzcoravat yUtadoSAH 227 778 koSThAgArabhedakA vadhyAH daNDazodhanavidhA 229 778 taDAgAdibhedane strIbAlAdidaNDanaprakAraH 230 778 rAjamArge'medhyotsarge niHsvIkaraNAsH 231 779 paribhASaNAzodha haparigaNanam prakRtidUSakAdayo vadhArhAH 232 779 mithyApracAricikitsakadamaH tIritAnuziSTe na nivatye 233 779 saMkramabhedakAdInAM damaH punaruddhAraH 234 780 dravyadUSaNAdau mahApAtakiparigaNanam 235 780 samaviSamamUlyApacAre mahApAtakidamo daNDazca 237 780 rAjamArge cArakAgArasaMnivezaH prAyazcittakarturnAGkanam 240 781 prAkAraparikhAbhedanAdau sarvasvahAraH pravAsanaM ca 242 781 bhUlakarmAdau damaH mahApAtakidhane 244 781 maryAdAbhedakAdInAM vadhaH rAjJAM varuNo daNDadhara iti 245 782 kaNTakamakAradaNDaH mahApAtakidaNDo jale nivezanIyaH 247 782 lAGgalAdiharaNe kAmato brAhmaNabAdhane 248 782 sapta rAjyAGgAni vadhyamokSaNe doSaH 249 782 prakRtivyasanaM guru vadhyAn bandhanAdinA niyacchato na doSaH 249 782 prakRtisAmyasaMrakSaNasamarthanam vyavahArapadopasaMhAraH 250 783 / parasyAtmanazca zakti vidyAt zlo. pR. 251 783 252 783 253 783 253 783 254 784 256 784 257 784 259 785 261 785 262 785 266 786 129 786 270 786 271 786 272 786 273 786 274 786 275 786 277 787 278 787 280 787 281 787 2.2 787 283 788 2.4 788 285 788 286 788 287 788 288 789 289 789 290 789 291 789 292 790 293 790 294 790 295 791 297 791 298 792 For Private And Personal Use Only Page #35 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAya / ] vissyaanukrmnnikaa| WWW. zlo. pR. zlo. pR. parAtmapIDanavyasanavicAraH 299 792 raNaprAyaNaM tatprAkkRtyaM ca / 323 796 kAryArambhasvarUpam 299 792 svarASTrIyA bhRtyA niyoktavyA iti 324 796 punaH punaH kAryArambhaprazaMsA 300 792 rAjakarmopasaMhAraH 325 796 rAjA hi yugamucyate 301 792 viTzUdrakarmopakramaH 325 796 anabhyutthAyI rAjA kaliH 302 793 vaizyaH pAlyavArtAyuktaH syAt indrAdivRttaM caret 303 793 vize prajApatinA pazavo dattA iti 327 796 lokapAlavattavratopadezaH 308 793 pAzupAlyaM vaizyasyaiva candrAgnyovRttam 310 794 maNimukkAdyarghabalAbalaM jJeyam 329 797 lokapAlavRttena khapararASTranigrahaH 312 794 mAnayogAdIni jJeyAni 330 797 Apadyapi brAhmaNAnna kopayet 313 794 sArAsArAdIni jJeyAni 331 798 brAhmaNAtikramatyAgahetavaH 316 794 | sthAnayogAdIni jJeyAni 332 798 brahmaiva kSatrasaMniyanta 320 795 dravyavRddhau dharmeNa yateta 333 798 brajhasaMbhUtaM kSatramiti 320 795 zUdradharmaH 334 798 brahmakSatraM saMpRktaM vardhata itei 322 795 zuzrUSAH 334 798 daNDadhanaviniyogakathanam 323 796 brAhmaNAdyAzrayaphalam 335 798 dazamo'dhyAyaH // 10 // traivarNikA adhyayane'dhikAriNaH 1 799 | anantarajAtA sadRzajAtIyA na tu brAhmaNaH pravaktA netarAviti 1 799 tajjAtIyA iti 6804 veda eva zAstram 1 799 Anulomye mAtRtaH prAtilomya pitRtaH 6804 upadiSTakArI pravaktA syAt yekAntarajAtiparigaNanam 8 805 varNAnAM brAhmaNaH zAsiteti ambaSThAdayo'pasadAH 10 805 brAhmaNaH zAsiteti samarthanam 3 800 sUtAdayaH pratilomajAH 12 805 varNajAtivivekopakramaH 4 800 anulomasamau kSata-vaidehako 13 806 catvAro varNA iti saMkhyAniyamanam caNDAla ekaH pratilome'spRzyaH 13 806 trayo dvijAtaya iti anantarazabdArthaH 14 806 caturtha ekajAtiriti AvRtAdayaH 15 806 varNajAtimImAMsanam 58.1 pratilomApasadAH 17 806 jAtilakSaNamImAMsA 5 101 zvapAkAdayaH 19 806 savarNodvAhajAtAstattajjAtIyA iti 5 801 vrAttya-vrAttyajaparigaNanam 23 807 sajAtIyAtsajAtIyAyAM jAtaH sajAtIya iti05 802 varNasaMkarahetavaH jAtisamarthane nyAyAzrayaH 5 802 saMkIrNayoni-vyatiSaGgajaparigaNanam 27 808 sarvasyaiva saMjJAvizeSo vidyata iti sUtAdayaH sadRzAsu svasamAnajAtIyAniti 27 808 sarvavizeSAbhAve kutaH sAmAnyamiti pratilomAnulomeSu dvijatvanirNayaH 28 808 apadhvaMsajadharmamImAMsA 5 803 bAhyA jAtayaH / / 30 809 kSatriyasya tu mAtRjAtIyatvameveti 5803 | bAhyA jAtayaH pratilomajAH 31 809 liGgadarzanaprAmANyasamarthanam 5 804 / paJcamavarNAbhAvAt paJcadazasu varNatvamupacArAt 31 810 800 0 000 0 24 807 tm khh For Private And Personal Use Only Page #36 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir vissyaanukrmnnikaa| [ dazamaH 36 811 atha sairandhrAdayasteSAM jIvikA ca mAdhUkastatkarma ca kaivartaH sairandhrAdaya AyogabIjaH kArAvarAdayaH pANDusopAkAdayaH sopAkAntyAvasAyinI saMkarajAtijJAnahetavaH dvijadharmiNaH SaTa zUdrasadharmiparigaNanam anantarajA utkarSagA iti pauNDrakAdInAM vRSalIbhavanahetuH dasyuparigaNanam apasadApadhvaMsajayoHkarma sUtAdikarmopakramaH niSAdAdInAM karmANi bhANDavAhanAdIni veNAdInAm bahinAmAt nivAsanIyaparigaNanam caNDAlasya vastrAbharaNAdIni caNDAlAdibhiH saha kAryakaraNaM neti caNDAlAdInAM mitho vyavaharaNam caNDAlAdibhyo'naM deyam caNDAlAdInAM rAtripracAro niSedhyaH rAjazAsanacinhadhAraNe caNDAlA abAndhavaM zavaM nirhareyuH nRpAjJayA vadhyAn caNDAlA hanyuH kaluSayonijavibhAvanakalpaH varNadUSakodbhave rASTahAniH varNavAhyAnAM svargaprAptisAdhanakathanam ahiMsAdimanuSyasAdhAraNo dharmaH | bIjakSatraprAdhAnyopakramaH nikRSTajAtIyasyotkRSTajAtIyabhavanakalpaH zUdro brAhmaNatAmetItivAdaH pratilomeSu kSetraprAdhAnyaM neti anAryajo'nArya eveti nizcayaH pArAzavacaNDAlAvasaMskAyau~ AryAdAryAyAM jAtaH saMskAryaH bIjakSetraprAdhAnyopasaMhAraH zlo. pR. zlo. pR. 32 810 bIjaprazaMsA 72 818 33 810 Aryo'nAryakarmA'nAryaH 7: 819 adhyApanAdikopakramaH 74 819 35 810 | adhyapanAdIni SaT brAhmaNasya 75 819 viprajIvikAprayojanAni trINi 76 819 kSatravizoradhyayanAdIni 77 820 | kSatraviTjIvikAkarmasaMgrahaH 79 820 | brahmakSatravizAM zreSThavRttiparigaNanam 80 820 41 812 | svenAjIvan vipraH krameNa svAnantaravRttibhiH 82 820 41 812 brahmakSatrAbhyAM kRSirvarjanAyeti 83 821 42 812 kRSivarjane hetuH / 84 821 43 813 imAni brAhmaNo vikrINIta 86 822 45 813 vikrayapratiSiddhasaMgrahaH 88 822 46 813 brahmakSatrAbhyAM nIlyAdIni na vikrayANi 47 813 | tilavikraye 9. 823 48 814 mAMsAdivikraye doSaH 92 824 49 814 kAmato vaizyavRttyA jIvane 93 824 51 814 vikraye prakRtivinimayAreNi 94 824 52 814 kSatriyAdiAyasI vRttiM nAzrayet 53 814 brAhmaNavRttyA jIvantamabrAhmaNaM vipravAsayet 96 825 53 814 svenAjIvan vaizyaH zUdravRtyA 18 825 54 814 zaktimAnasvavRttyA nivarteta 98 825 54 814 ApanaH zUdraH zilpai vat 100 825 55 815 sarvataH pratigrahakAlaH 101 826 sarvataHsIdane sarvataH pratigRhAyAt 101 826 55 815 56 815 asatpratigraho vaizyavRtterapi hInatara iti 101 826 57 815 Apadi sarvataH pratigrahaH 103 826 61 815 jIvitAtyaye yatastato'nnapratigrahaH 104 826 62 816 yatastataH pratigrahasamarthanam 108 827 63 816 yAjanAdhyApanAbhyAM pratigrahaH pratyavara iti 109 827 64 816 pratigrahapratyavaratve hetuH 110 827 64 817 yAjanAdhyApanapratigrahainonibarhakasaMgrahaH 111 827 65 817 pratigrahAt zila: zreyAniti 112 828 67 817 rAjapratigrahanimittAni 113 828 67 817 eSu pUrvapUrvamadoSavat 114 828 68 818 dhA vittAgamAH sapta 115 828 69 818 vidyAdayo dazajIvikAhetavaH 116 829 70 818 brahmakSatrAbhyAM vRddhirna grAhyA 117 829 824 For Private And Personal Use Only Page #37 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra adhyAyaH ] vaizyebhyaH karAharaNam vyavahArikarAharaNakalpaH zUdrebhyaH karo na grAhya iti jIvikA kSatravizau zUdraH seveta zUdrasya vizuzrUSaNe viprasevA mukhyaH zUdradharmaH navaite snAtakAH dAnavidhyupakramaH dAnaM snAtakebhyo deyam sadakSiNAnnadAnArhAH bahirvedidAnArhAH rAjJA yathArthe vidvabhyo deyam ratikAmo na sAntAnika iti yathAzaktidAnaphalam somayAgAdhikArI punaH somayAge dharmapratirUpakasvarUpam bhRttyoparodhe naurdhvadehikakaraNe yajJe ekAGgasaMpattau vaizyAddavyamAharet yajJiyadravyAharaNAIsaMgrahaH AdAnanityAdapaharet AtmakuTumbAvasAde'parAdapahartavyamiti avasAde'pahRtamAkhyAtavyamiti asAdhubhyo'rthamAdAya sAdhubhyo deyam guNavadbhayo nApahartavyamiti avasIdato brAhmaNasya vRttiH prakalpyA yajJArthaM zUdraM na bhikSeta yajJabhikSitasya kAryAntaraniyoge doSaH devabrAhmaNasvApahAre vaizvAnarIM nirvapet anApadyApatkalpAzrayaNe doSaH vidhipratinidhikAraNam zaktasyAnukalpo neti nimitte'bhicAro na doSAya apakAriNaH svayaMziSyAditi www.kobatirth.org viSayAnukramaNikA / zlo. pR. 119 829 | zuzrUSotrRttiprakalpanakalpaH 120 830 mantravarjye sadvRttAnuSThAnaM zUdrasya 120 830 121 830 122 830 sadvRttAcAraphalam 123 830 | cAturvaNyadharmopasaMhAraH ekAdazo'dhyAyaH // 11 // 127 831 | devatArcanagurubrAhmaNanamaskArAdi sadvRttam 127 832 128 833 131 832 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 2 833 dvijaH svavIryeNAnigRhNIyAt 2 833 / svavIryeNApadaM haret 2 833 maitro brAhmaNa iti 3 833 agnihotraM naite juhuyuH 4 834 3 833 | vaitAnakuzale hotA syAt anAhitAgniviSaye atpadakSiNo na yajeta nAlpadhano yajediti 5 834 6 834 7834 8 835 9 835 vRSalAgnyupasevI 10 835 prAyazcittanimitta saMgrahaH anyapavedhaprAyazcittam zUdrAdarthamadhigamyAgnihotre doSaH 11 835 vihitAkaraNAtpratiSiddhasevanAcca 14 836 15 836 16 836 28 839 mahApAtakAni 29 839 brahmahatyAsamAni 30 839 | surApAnasamAni nityA'karaNe pratyavAya mImAMsanam ubhayathA prAyazcittamiti akAmataH kRtaM vedAbhyAsena zudhyati 17 837 prAyazcittAni nimittamAtraparyavasAyIni uta 18837 kAryaparyantAna 19837 | akAmato laghu kAmato garIya iti 22 837 | akRtaprAyazcittairna saMsRjyAditi 24 838 janmAntaritaM pApaM liGgAnumeyam 25 838 | janmAntaritapApacihvodAhAraH 26 838 pApavizeSA dvikRtAkRtayo jAyante 27838 prAyazcittaprayojanam 31 839 | suvarNasteya samAni 31 839 | gurutalpasamAni For Private And Personal Use Only 31 zlo. pR. 124 830 32 839 34 840 35 840 36 840 37 840 38 841 39 841 40 841 41 841 42 841 43 842 44 842 44 842 44 842 45 843 46 844 46 844 46 844 47 845 47 845 50 845 52 846 53 846 54 846 55 846 56 847 57 847 57 847 Page #38 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir vissyaanukrmnnikaa| [ ekAdazaH 61848 849 upapAtakopakramaH govadhAdIni parivedanAdIni kanyAdRSaNAdIni apaNyavikrayAdIni abhicArAdIni dumAvapAdanAdIni kauzIlavyAdIni strIvadhAdIni copapAtakAnIti jAtibhraMzakarANi saMkarIkaraNAni apAtrIkaraNAni malinIkaraNAni brahmahatyAprAyazcittopakramaH brahmanaprAyazcittam brahmaghnaprAyazcittakalpA: brahmAnaprAyazcittaniyamAH dvAdazavArSikaM brahmAnaprAyazcittam enonivedanapUrvakamavabhRthasnAnam parSatkathitAniSkRtiH prAmANikI garbhahatyAdau brahmanaprAyazcittam strIvadhAdiSu brahmahatyAprAyAzcittam kAmato brAhmaNavadhe surApAnaprAyazcittam kAmataH surApAne strINAmapi surA pratiSiddhati prANAtyaye surApAne surApAnapratiSedhahetuH surAzabdavAcyodAhAraH mAdhvIzabdArthamImAMsanam brAhmaNena madyaM na peyamiti madyazabdArthaH maghapAnapratiSedhe hetuH madyapaH zUdravat suvarNasteyaprAyazcittopakramaH svargazataharaNe prANAntaM prAyazcittam svarNasteye brahmanaprAyazcittam gurutalpaprAyazcittam zlo. pR. zlo. pR. 59 848 prAjApatyaM cAdrAyaNaM gurutalpe 106 861 59 848 ! upapAtakaprAyazcittopakramaH 107 861 60 848 gonaprAyazcittaniyamodAhAraH 108 861 gozuzrUSaNavidhA 111 862 traimAsikaM gonnanatam 115 863 63 849 ! gohatyAvratAnte deyAni 116 862. 64 849 abuddhipUrvakagovadhe 116 864 65 850 upapAtake gonavadavakIrNivarjam 117 864 66 850 avakIrNatAyAzcattam 118 864 67 851 kANagardabhayAgaH 119 864 68 851 avakINinirvacanam 120 865 avakINiniyamAH 123 865 jAtibhraMzakaraprAyazcittam 124 865 saMkarIkaraNe'pAtrIkaraNe malinIkaraNe ca 125 866 71 852 | kSatraviTzUdravadhe prAyacittam 126 866 72 852 | akAmato rAjanyavizorvadhe 129 866 78 853 zUdravadhe 120 867 81 854 | mArjAranakulAdivadhe 131 867 | samudAyavadhaprAyazcittametaditi 131 867 85 855 | pratyekavadhaprAyazcittam 132 868 sarpavadhaprAyazcittam 133 868 varAhAdihanane prAyazcittam 134 868 haMsAdihanane 135 869 90 857 azvAdivadhe 136 869 91 857 kavyAdAkravyAdavadhe 137 869 91 857 anavasthitanArIvadhe 138 869 92 857 sAdivadhe kRcchramiti 139 869 sattvasamudAyahanane 14. 869 94 858 asthimadvadhe'nasthAMca 141 870 94 858 phaladavRkSacchede 142 870 95 859 phalapuSpodbhavasatvaghAte 143 870 95 859 oSadhyAdidhAte 143 870 abhakSyabhakSaNaprAyazcittopakramaH 145 870 97 859 jJAnato'jJAnAto vA vAruNIpAne 146 871 99 859 pramAdAdasurAmadyapAne 146 871 10. 860 surAmadyabhANDasthajalapAne 147871 101 860 madyapratigrahe 148 871 103 860 zUdrocchiSTajalapAne 148 871 For Private And Personal Use Only Page #39 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] vissyaanukrmnnikaa| zlo. pR. murApagandhAghrANe 149 871 vRSalIgamanaprAyazcittam viSamUtrasurAsaMspaSTaprAzana 150 872 | vRSalyatra caNDAlIti punaHsaMskAre vizeSaH 151 872 patitasaMprayogaprAyazcittopakramaH abhojyabhojanAdau 152 872 | patitasaMsargisvarUpam vaya'zuktabhakSaNAdau 153 873 | patitasaMsargI patitaprAyazcittaM kuryAt varAhAdimUtrapurISaprAzane 154 873 saMsargapatitamImAMsA zuSkamAMsabhakSaNAdA 155 873 upadezAtidezayoH svarUpam kavyAnmUtrapurISabhakSaNe 157 873 | loke tAvat AvRttimAtramabhyAsa iti ekoddiSTAnabhakSaNe 157 873 patite prAyazcittamanicchati brahmacAriNA madhumAsamakSaNa 158 873 ghaTasphoTottaramahorAtramAzaucam biDAlAdhucchiSTabhakSaNe brahmasuvarcalapAnam 159 874 sphoTottaraM dAyAdyasyApradAnaM nAbhojyamattavyamiti 160 874 jyeSThe patite steyaprAyazcittopakramaH 161 874 kRte prAyazcite punarghaTotkSepaprakAraH dhAnyAnadhanacaurya 162 874 ghaTasphoTaH strISvapi manuSyaharaNAdau 163 875 patitAyai vastrAnapAnAdideyavicAraH alpasAradravyApaharaNAdau 164 875 strIpAtityahetavaH bhakSyabhojyAdyapahAre 165 875 kRtaprAyazcittAnna jugupseta tailaguDAdyapahAre 166 855 bAlanAdibhirna saMvaset maNimuktAdyapahAre sAvitryativartane prAyazcittam kApAsAdyapahAre 168 876 vikarmasthaprAyazcittam agamyAgamanaprAyAzcittopakramaH 169 876 | asatpratigrahaprAyazcittam bhaginyAdigamane 17. 876 vrAtyayAjanAdau antyAvasAyigamane 170 876 abhicAraprAyazcittam paitRSvaneyyAdigamane zaraNAgatattyAge 171 876 paitRSvajJeyyAdayo nopayamyAH zvazRgAlAdidaMze 172 876 agatyA hi vikalpa AzrIyata iti 172 877 apAtayavizodhanam amAnuSIgamana udakyAgamane ca nagnasnAnAdau jale retaHseke 173 877 apsu viNmUtrotsarge gavi gurutalpasamam. nityakarmasamatikrame ayonI retaHseke 173 877 garIyasi huMkAratvakArakAre maithunI snAyAditi 174 877 atra praNipattya prasAdanam caNDAlAntyastrIgamanAdau 175 877 avaguraNAdau prAyazcittam svairiNIprAyazcittam 176 878 anuktaniSkRtikalpaH uttamAdhamagamane 176 878 zakti-pApAnusArI kalpa iti strINAmadhe prAyazcittam 176 878 prAjApattyAdilakSaNopakramaH aprajAtAH prAyazcitteneti 176 878 prAjApatyasvarUpam samAnajAtIye na punaHsaMsarge 177 879 sAntapanalakSaNam / mAtRtulyAparigaNitam 177 879 atikRccham 168 876 178 879 178 889 179 880 180880 181880181 881 181 181 181 881 182 881 183 881 184 882 185 882 186 883 188 883 188 883 188 883 189 883 190 884 191 884 192 884 193 885. 197 885. 197 885 199 886 199 886 200886 201887 202887 203 887. 204887 205887 208 888 209 888 209 888 210 889 211889 212 889 213 89.. 877 For Private And Personal Use Only Page #40 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 34 vissyaanukrmnnikaa| [-dvAdazaH zlo. pR. 237 896 238 896 238 816 242 897 243 897 244 89.8 245 898 246 898 247 898 248 899 249 899 250 899 251 899 252 900 253 900 255 900 256 900 zlo. pR. parAtkaH kRcchaH 215 890 tapasA sidhyantIti vAndrAyaNam 216 890 abhyudayArthatA kRcchrANAmiti yavamadhyamam 217 890 sarvaphalAni tapAsIti yaticAndrAyaNam 218 891 kAmyakArambhe pUrva tapa Avazyakam zizucAndrAyaNakalpaH 220 891 tapomUlamidaM zAstram cAndrAyaNakArinirdezaH 221 891 tapastutiH sarvaprAyazcittamImAMsanam 221 891 vedAbhyAsAdinityakarmaphalam prAyazcitta itikartavyatA 222 892 jJAnAgniH sarve dahatIti atraparakartRkatA nivartata iti 222 892 rahasyaprAyazcittopakramaH prAyazcittiniyamAH 224 892 bhrUNahatyAsamapApahAniH prANAyAmaH sarvavrateSu sAvitrIjapAdi 225 892 surApAnasamapApeSu anAviSkRtapApazodhanakalpaH 226 893 suvarNasteye pApahAnikArakANi 227 893 gurutalpe pApakhyApanaguNAH 228 893 sthUlasUkSmainonibarhaNe anutApaH 229 893 apratigrAhyapratigrahe tapasA pApahAniH 230 893 apsvaprazastakaraNe manovAGmUrtibhiH zubhamAcaret / 231 894 sarvamahApAtakeSu pratiSedhe'pi kAryavyApAraparyanto viSaya iti231 894 mahApAtake gavAnugamanaM pAvamAnIjapazca punarakAryapravRttAvadhikataraM prAyazcittam 232 894 sarvapAtakaprAyazcittam prAyazcittAvRttistadA 233 895 aghamarSaNastutiH tapaHprazaMsA 234 895 RgvedadhAraNe varNazastapaH RgayajuHsAmasaMhitAbhyAsaphalam tapasA carAcarajJAnam 236 895 sa vedavit atha dvaadsho'dhyaayH|| 12 // RSikRtaH praznaH 1 903 karmadoSamUlA gatiH dharmazabdazca kartavyatAvacana iti 1 903 asau tridaNDI karmaphalapraznamImAMsanam adhyAtmikatvopanyAsaH niyogarUpatvAvidheritimImAMsanam 1 904 kSetrajJabhUtAtmAnau karmaphalanirNayopakramaH 2 904 jIvasvarUpanirNayaH manovAgdehasaMbhavaM karma | bhUtasaMpRktau mahAn kSetrajJazceti nRNAM karmajA gatayaH kSarAkSarasvarUpam karmapravartakaM mana iti paramAtmasvarUpakathanam trividhaM mAnasaM karma 5 905 paramAtmazarIrAdasaMkhyazaktayudbhavaH abhidhyAnapadArthaH 5 906 yAtanIyazarIrodbhavakathanam caturvidhaM vAcikam 6 906 yAtanIyazarIrazarIravilayaH trividhaM zArIram 7 906 / vyapetakalmaSagatiH 258 901 260 9.1 261 9.1 262 901 264 902 m h 10 907 11 907 12 907 13 907 14 908 14 908 14 908 15 909 sh sm 4 905 m 17 9.9 For Private And Personal Use Only Page #41 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] viSayAnukramaNikA 911 33 913 zlo. pR. mahatparamAtmanodharmAdharmadraSTavam 19 910 mAMsAdicaurya 64 918 svargasukhAptiH 20 910 paradravyApahArI tiryaktvam 70 918 yAtanAvAptikAraNam 21 910 svakarmacyutapApagatipradarzanam 72 919 yAtanAnte punaH 22 911 saMsArisvarUpAnuvAdaH 73 919 jIvagatijJAnaprayojanam 23 911 pratiSiddhakarmAbhyAse 74 919 vidyAkANDopakramaH 24 911 yAtanAsvarUpAnuvAdaH 80 920 guNatrayasvarUpakathanam karmaphalalambhanaprakAraH 81 920 mahAnvyApya sthita iti 24 911 atha naiHzreyasAni karmANi 82 920 mahAniti ca pradhAnamevAcyata iti 24 911 vedAbhyAsAdIni naiHzreyasakarANi 83 921 atiriktaguNasadRzaH puruSaH 25 911 AtmajJAnaM paraM nazreyasakaram 85 921 guNalakSaNopakramaH 26 911 AtmajJAnAdamRtatvam 85 921 satvarajastamaHsvarUpANi 29 912 dvividhamAtmajJAnamekaM karmAnuSThAnopayogi guNatrayasvabhAvakopakramaH 30 912 vedAntopadiSTamaparam ___85 921 sattvasvabhAvaH 31 912 vaidikaM karma zreyaskarataram 86 922 rajaHsvabhAvaH kArya ca 32 912 vaidikakarmanirNayaH 86 922 tamaHsvabhAvaH smArtebhyo vaidikAni balIyAMsi 86 922 tAmasaM guNalakSaNam 35 913 vaidike karmayoge sarveSAmantarbhAva iti / 87 923 rAjasaM guNalakSaNam 36 913 brahmaniSThApareNApivedAbhyAsAdInyanuSTeyAni 87 923 sAtvikaM guNalakSaNam 37 914 vaidikaM karma dvividham 88 924 dharmArthakAmAH satvarajastamaHkAryANi 38 914 pravRttanivRtte karmaNI 89 924 guNamUlA saMsRtiH 39 914 pravRttanivRttamImAMsanam 9. 925 gatividhyam 40 914 AtmayAjisvarUpakathanam . trividhA gatiH pratyekaM trividheti 41 914 AtmajJAne yateta 92 926 tAmasyo gatayaH 44 914 AtmajJAne kRtakRtyateti 926 rAjasamatiprakArAH 47 915 vedaprAmANyasamarthanam 927 sAtvikamatiprakArAH 49 915 vedasyApauruSeyatvamiti 927 AnupUrvI vizeSaH zabdovedaH 49 915 | vedavAhyAHsmRtayo na pramANam 928 uttamA sAttvikI gatiH 50 916 vedasya nityatvamiti 97 928 paramAtmaviSayAveva mahAna vyakta ittyeto zabdau50 916 | sukhasAdhanAnAM vedAdeva prasUtiriti 98 929 karmamUlaH saMsAraH vedaH paraMpuruSArthakAraNam 99 929 saMsaraNakAraNAni vedavitstutiH 10. 929 karmavipAkopakramaH | vedajJAnaM karmajaM doSaM dahati 101 929 nirayAnte saMsArapratipattividhA vedazAstrArthatatvajJo brahmAdhigame zakta iti 102 930 brahmahAzvamUkarAdiH 55 917 vyavasAyizreSTayasamarthanam 103 930 surApaH kRmikITAdiyonim tapovidhe tatphalaM ca 104 930 stenAnyastrIniSeviNe 59 917 pramANatrayaM suviditaM kAryamiti 105 930 brahmarAkSasave hetuH 6. 918 | dharme vedazAstrAvirodhi tarkAnusandhAnam dhAnyacaurAdayaH 62 910 / UhApohAntaryAsaddhistarkaH 186 931 916 916 917 110 917 For Private And Personal Use Only Page #42 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 36 vissyaanukrmnnikaa| [ dvAdazaH zlo. pR. dharmazudhyarthaM mImAMsAvedanam atha zAstrarahasye zAstrarahasyaprakAzanAnahasaMgrahaH sAmAnyata AmnAte vizeSeSu ziSTAH pramANam ziSTalakSaNam dazAvarA ziSTapariSat pAriSadguNAzca dhyavarA pariSat eko'pi vedavitpramANaM nAyutamajJAnAm pAriSattvAnahasaMgrahaH pratijJAtazAstropasaMhAraH manurmamedamuktavAniti zlo. pR. 106 932 athAtmopAsanA 107 932 sarvamAttmani saMpazyat 107 932 Atmani sadasadupAsanamImAMsanama sadasacchabdArthaH 108 932 Atmaiva devatAH sarvA iti 109 932 Atmatvena devatA draSTavyA iti 111 933 Atmani mahAbhUtopasaMhAraprakAraH 112 934 | AtmAna devatAdhAnakalpaH 113 934 paramAtmAvedanam 114 934 | paramAtmA sarvANi bhUtAnIti 116 934 | sarvatrAttmadarzanam 117 935 zAstrastutirUpasaMhArazca 118 935 117 935 118 935 119 936 119 936 119 936 120 936 121 937 122 937 120 937 125 938 126 938 iti mAnavaM dharmazAstram / For Private And Personal Use Only Page #43 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir // shriiH|| mnusmRtiH| medhaatithikRtbhaassysmlNkRtaa| manumekAgramAsInamabhigamya mhrssyH|| pratipUjya yathAnyAyamidaM vacanamabruvan // 1 // zrIkRSNAya namaH // vedAntavedyatattvAya jagatritayahetave / pradhvastAzeSadoSAya parasmai brahmaNe namaH // 1 // caturbhiH padazlokairviziSTakartRtvamananyapramANavedyapuruSArthopadezakatvaM cAsya zAstrasya prati-.. pAdyate pratiSThArtham / pratiSThite hi zAstre kartRbhiH svargayazasI prApyete yAvatsaMsAramanapAyinI ca bhavataH / zAstraM ca pratiSThAM labhate yadi tatra kecidadhyayanazravaNacintanAdiSu pravartante / na 10 ca buddhipUrvavyavahAriNo'dhyayanAdiSvanavadhRtaprayojanAH pravartitumarhanti / ataH " puruSArthasiddhAvupAyaparijJAnArthamidaM zAstramArabhyate" ityetatpratipAdanArtha zlokacatuSTayamAcAryaH ppaatth| na ca vAcyam antareNaivAditaH prayojanavacanaM vakSyamANazAstrapaurvAparyaparyAlocanayaivedaM paryavasyAmaH kiM tatpratipAdanArthena yatneneti / kiMca / uktamapi prayojanaM yAvatparastAnnAvamRSTaM tAvanna nizcIyate / na hi sarvANi 15 puruSavacAsyarthe nizcayanimittam / na caipa niyamaH sarvatra prayojanaparijJAnapUrvikaiva pravRttiH svAdhyAyAdhyayane'tannibandhanAyAH pravRtterdarzanAt / pauruSeyeSvapi grantheSu naiva sarveSu prayojanAbhidhAnamAdriyate / tathAhi / bhagavAnpANiniranukvaiva prayojanam / atha zabdAnuzAsanamiti' sUtrasaMdarbhamArabhate / atrocyate / Arambhe'navadhRtaprayojanA naiva prathamato granthamupAdadIran / anupAdAnAcca kutaH zAstraM kAtsyena pAlocayeyuH / kiMca paurvAparyaparyAlocanayA 20 yo'rtho buddhigocaratAmAvahati sa eva tvAditaH saMkSepeNocyamAnaH sugraho bhavati / taduktam " iSTaM hi viduSAM loke smaasvyaasdhaarnnmiti"| yattUktamapi na nizcIyate pauruSeyebhyo vAkyebhyo'rthanizcayAbhAvAt evamevAyaM puruSo vedeti pratyayo na tvevamartha iti / nAtra vivadAmahe nizcayo'sti nAstIti / granthagauravaprasaMgAt arthasaMzaye'pi prvRttisiddheH| niyataviSayasaMzayotpattirnAntareNa pryojnvcnm| 25 1 a-b-k-shriignneshaaynmH| Da-OM namo bhagavate vAsudevAya / 2 a-ka-Da-kartRNAM / 3 Da-prathete 4 prayojanavacanaM c| 5pha-paurvAparyAlocatayA yo'rtho / 6 pha-a-bhavati pratyayaH 7 ph-prvRtisiddhau| For Private And Personal Use Only Page #44 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [prathamaH anukte hi kimidaM dharmazAstramarthazAstraM kAkadantaparIkSAdilakSaNarUpaM vetyapi saMzayaH syAt / abhihite tu prayojane'yaM tAvadevamAha naH "zreyasaH panthAnaM drshyaamiiti"| na ca me pravRttasya kAcitsatirasti / bhavatu, paryAlocayAmIti pravRttisiddhiH / yA tu svAdhyAyAdhyayane pravRttiH sA''cAryaprayuktasya na svaadhikaarprtipttyaa| na hi tadAnIM bAlatvAtsvAdhikAra pratipattatsahate, paraprayuktyaiva ca pravRttisiddhiH / nAdhikArapratipAdanenApi cAvedyate / atastatra pravRttasya prayojanamarthAvabodho'tazca pravRttiH / iha tu " yo'nadhItya dvijo vedamanyatra kurute zramamiti " gRhItavedasyAdhyayanAdhikAraH / tadAnIM cAbhyutpannabuddhitvAtprayojanamanvicchati / bhagavataH punaH pANineratisaMkSiptAni sUtrANi naivArthAntarAbhidhAnaparatvAzaGkA / tatra AkumAraM ca yazaH pANineH prakhyAtamiti suprasiddhaprayojanatvAdnupanyAsaH / ayaM tu vitato grantho'nekArthavAdabahulaH sarvapuruSArthopayogI tatra sukhAvabodhArthe prayojanAbhidhAne na kiMcitparihINam / dvaye ca pratipattAro nyAyapratisaraNAH prasiddhipratisaraNAzca / tatra "manurvai yatkiMcAvadatadbheSajamiti" / "Rco yajUMSi sAmAni mantrA AtharvaNAzca ye / saptarSibhistu yatproktaM tatsarva manurabravIdi" tyAdyarthavAdetihAsapurANAdibhyaH prakhyAtaprabhAvoloke tatprasiddhyaiva vA nirUpita15 mUlapAtena prajApatinaitatpraNItamityetAvataiva zrotriyAH pravartanta iti / tAnprati kartRvizeSa saMbandho'pi prvRttynggm| ata eva ca praznaprativacanabhaGgayA pryojnopnyaasH|mhrssyH praSTAraH prajApratirvaktA, dharmalakSaNazcArtho na lokAvagamyaH zAstraikagocaro'yam / yatra maharSayo'pi saMzerata ityevaMpara aadesho'pi| sa taiH pRSTa iti nAhaM pRSTa iti / tathA''tmano brahmaNo'kRtrimapratimatvaM cetyevamAdiH / tadvyutpAdanArtho yuktaH-zAstrArambha iti zlokacatuSTayasya tAtparyam / 20 yathA cAnena puruSArthopadezaparatA zAstrasyocyate tathA padArthayojanAtpratipAdayi SyAmaH / tatra manumabhigamya maharSaya idaM vacanamabruvan / 'dharmAnno vaktumarhasIti / sa pRSTaH pratyuvAca 'shruuytaamiti'| evaM praznaprativacane ekArthapratipAdake tAtparyeNa bhvtH| ato dharmA atra pratipAdyanta ityuktaM bhavati / dharmazabdazca loke zreyaHsAdhane pratyakSAdibhilaukikaiH pramANaiH zabdAditarairavihite prayujyate / ataH sa zrUyatAmiti saMbandhe viziSTapuruSArthasAdhanatvamuktaM bhavati / manu ma kazcitpuruSavizeSo'nekavedazAkhAdhyayanavijJAnAnuSThAnasaMpannaH smRtiprNpraaprsiddhH|tmbhigmyaabhimukhyen tatsamIpaM gatvA vyApArAntaratyAgena, na yadRcchayA sNgmy| anenacAbhigamanaprayatnena pRchyamAnavastugauravaM vaktuzca prAmANyaM khyaapyte| na hyakuzalaH prati vacane yatnena pRcchayate aagty| ekAgramAsInamekAgraM sthitamekAgraM santaM na tvatra bRsyAdhu. 1 a-ka-u-cakhedyate / 2 pha-avyutpanna / 3 pha-padArthaprayojanA / 4 pha-yadRcchayA / For Private And Personal Use Only Page #45 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mnusmRtiH| adhyAyaH pavezanamAsanamanupayogAt / Asanena svasthavRttitA lakSyate / tathAbhUtaH prativacanasamartho bhavati / 'abhigamyeti' kevala eva manuH karma / praznakriyAyAstvekAgramAsInamiti vishessnnm| kuzalapraznAnurUpakathApravRttyAdinaikAgramavikSiptamanaskaM jJAtvA praznazravaNe dattAvadhAnamidaM vacanamabruvan / ekAgrazabdo rUDhyA nizcalatAmAha / pratyAhAreNa parihRtarAgAdidoSasaMsargasya vika- 5 lpanivRttau tattvAvabodhacintAyAM manasaH sthairyamekAgratA / tathAbhUta eva ca saMnihitarUpazabdAdiviSAvadhAraNe yogyo bhavati na sdsdviklpyuktH| athavA yogato'grazabdo manasi vartate'rthagrahaNe cakSurAdibhyo'gragAmitvAt / prathamapravRttiyuktaH puraHsaro loke'ya ucyate / ekasmin dhyeye grAhye vA'gramasyeti vigrho| vyadhikaraNAnAmapi bahuvrIhirgamakatvAt / atrApi vyaakssepnivRttirevaikaagrtaa| pratipUjya yathAnyAyam / nyAyaH zAstravihitA maryAdA / tAmanatikramya yAdRzI zAstreNAbhivAdanopAsanAdikA guroH prathamopasarpaNe pUjA vihitA tathA pUjayitvA bhaktyAdarau drshyitvaa| maharSayaH RSirvedastadadhyayanavijJAnatadarthAnuSThAnAtizayayogAt purusse'pyssishbdH| mahAntazca ye RSayazca teSAmeva guNAnAmatyantAtizayena mahAnto bhavanti / yathA "yudhiSThiraH zreSThatamaH kuruunnaamiti"| athavA tapovizeSAt pUjAkhyAtivizeSAdvA mhaantH| 15 idaM vacanamabruvan / ucyate'neneti vacanaM / vakSyamANaM dvitIyazlokapraznavAkyamiti tadeva pratyAsannatvAdidamiti pratinirdizati / yeSAmapi pratyakSavastupratinirdezaka idaMzabdasteSAmapi buddhisthatvAt praznasya pratyakSatA / athavocyata iti vacanaM pRcchyamAnaM vastvabruvan vAkyapakSa idaM vaakymuccaaritvntH| karmasAdhane tu vacanazabda idamapRcchan / dvikarmakazca tadA brU akathitakarmaNA manunA / tisRNAM kriyANAM manuH karma // 1 // abhigamya pratipUjya (kiM ? ) abruvannityapekSAyAM dvitIyaH zlokaH bhagavan sarvavarNAnAM ythaavdnupuurvshH|| antaraprabhavAnAM ca dharmAnno vaktumarhasi // 2 // aizvaryaudAryayazovIryAdau bhagazabdaH / so'syAstIti, manuH / tena saMbodhanaM bhagavAniti / varNazabdazca tisRSu brAhmaNAdijJAtiSu vartate / sarvagrahaNaM zUdrAvarodhArtham / itarathA maharSINAM 25 praStRtvAt traivarNikaviSaye ca praznaH kRtaH syAt / antaraM tanmadhyaM dvayorjAtyoH saMkarAdekA'pyaparipUrNA jAtiH / antare prabhava utpattiryeSA te'ntaraprabhavAH anulomapratilomA mUrdhAvasiktAmbaSThakSattRvaidehikAdayaH / na hi te mAtApitroranyatarayA'pi jAtyA vyapadeSTuM 1 pha-viSayAnavadhAraNe / 2 ph-tyaa| pha-vAkpakSe / pha-vIryAdi / 5 pha-pRSTatvAt / 20 For Private And Personal Use Only Page #46 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir meghAtithibhASyasamalaMkRtA / [ prathamaH yujyante / yathA rAsabhAvasaMyogajaH kharo na rAsabho nAzvo jAtyantarameva / ataH varNagrahaNenAgrahaNAtpRthagupAdIyante / nanvanulomA mAtRjAtoyA iSyaMte / neti brUmaH / sadRzAneva tAnAhuriti mAtRjAtisadRzAste na tajjAtIyA eva / so'pyeSAM dharmo vAcaniko na vastusvabhAvasiddho'taH pramANAM - 5 taragocaratvAddharmapakSapatitatve zAstropadezArhA eva / pratilomAnAmapyahiMsAdayo dharmA vakSyate / yattu dharmahInA iti tadvratopavAsAdidharmAbhAvAbhiprAyeNa / sarvapuruSopakAritA cAnena zAstrasya pradarzyate / yathAvat / 'arhatyarthe vatiH' yena prakAreNAnuSThAnamarhati / idaM nityamidaM kAmyamidamaMgamidaM pradhAnaM dravyadezakAlakartrAdiniyamazca prakAro'rhaterviSayaH / anupUrvazaH / AnupUrvI 10 kramaH / yena krameNAnuSTheyAni so'pyucyatAm / "jAtakarmAnaMtaraM cauDamauMjInibaMdhanetyAdi " / yathAvadityatra padArthaviSayaM kAryamupAttaM kramastu padArtho na bhavatyataH pRthaganupUrvaza ityupAttam / 1 " dharmazabdaH kartavyAkartavyatayorvidhipratiSedhayoradRSTArthayostadviSayAyA ca kriyAyA dRSTaprayogaH tasya tu kimubhayaM padArtha utAnyataratra gauNa iti nAyaM vicAraH kriyate / graMthAtare 15 vistareNa kRtatvAdihAnupayogAcca / sarvathA tAvat aSTakAH kartavyAH ' ' na kalaMjaM bhakSayet' ityAdAvaSTakAviSayA kartavyatA pratIyate, kalaMjabhakSaNaviSayazca pratiSedhaH / tadaSTakAkhyaM karma dharmastadviSayA vA kartavyateti phale na vizeSaH / dharmarUpopadezAcca yattadviparItamadharmo'sAvityarthAtsidhyati / ato dharmAdharmAvubhAvapi zAstrasya viSaya ityuktaM bhavati / tatrASTakAkaraNaM dharmo brahmahatyAdivarjanaM ca dharmaH / aSTakAnAmakaraNamadharmo brahmahatyAyAzca 20 karaNamadharmo'yaM dharmAdharmayorvivekaH / arhasIti sAmarthyalakSaNayA yogyatayA pravacanAdhikAramAcAryasyAhuH yatastvaM samartho dharmAnvaktamato'dhikRtaH sannadhyepyase brUhIti / yo yatrAdhikRtastattena kartavyamiti sAmarthyagamyaM brUhItyadhyeSaNApadmadhyAnhiyate // 2 // uktamadRSTArthe vyApAramAtre dharmazabdo vartate / tatra yathA'STakAdau tasya prayoga evaM caityavandanA - 25 dAvapIti / tatra katame dharmA atrocyanta iti saMzaye dharmavizeSapratipAdanArthamuktasAmarthyopAdanArthaM ca ' tvameka iti ' / tvameko hyasya sarvasya vidhAnasya svayaMbhuvaH || acintyasyAprameyasya kAryatatvArthavitprabho // 3 // 1 pha-a-dharmAdinA iti / 2 pha - kartavyayoH / 3 pha-ato / 4 a-ba-ka-pha-vyApAramAtreNa Da- adRSTArthe pAramAtreNa / 5 pha-- sAmarthyapatipAdana / For Private And Personal Use Only Page #47 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH manusmRtiH / tvmevaiko'shaayo'dvitiiyH| sarvasya vidhAnasya kAryatatvAvit / vidhAnaM zAstra vidhIyante'nena karmANIti / tasya svayaMbhuvo nityasyAkRtakasyApauruSeyasya vedAkhyasya / sarvasya pratyakSAkSarasyAnumeyAkSarasya ca * agnihotraM juhuyAdayaM sahasramAnava' ityetayAAhavanIyopasthAne viniyogaH / aSTakAH kartavyA' ityatra tu smRtyA'numIyate vedaH / 'bahirdevasadanaM dAmIti 'liGgAdanena barhilunAtIti zruteranumAnam / ayaM hi maMtro darzapUrNa- 5 mAsaprakaraNe paThito barhirlavanaM ca tatrAmnAtam / anena maMtreNa lunIyAt ityetattu nAsti / mantraH punA rUpAdvarhirlavanaprakAzanasamarthaH / prakaraNAtsAmAnyataH siddho darzapUrNamAsasaMbandhaH / svasAmarthyena tu bahirlavane pryujyte| eSA hyatra prtiitiH| prakaraNAdarzapUrNamAsAvanena mantreNa kuryAt kathamiti yathA zaknuyAdityanuktA'pi zaktiH sarvatra sahakAriNI / kiM ca zaknoti mantraH kartuM barhirlavanaM prakAzayituM / tataH prakaraNAt svasAmarthyAccAnena mantreNa 'barhirjunA- 10 tIti' buddhau zabda Agacchati savikalpakavijJAnaiH pUrva zabdaH pratIyata iti / sa buddhisthaH zabdo'numeyo veda ucyate / vedatvaM ca tasya darzapUrNamAsavAkyamantravAkyAbhyAM zrutyantarAbhyAM svsaamrthyenotthaapittvaaditikumaarilpkssH| athavA vidhividhAnamanuSThAnaM prayojanasaMpattistasya svayaMbhuvo nityasyAnAdiparaMparAyAtasya svayaMbhuvA vedena vA pratipAdyasya sarvasya zrUyamANAkSarapratipAdyasya pratipannArthasAmarthyagamyasya 15 ca / dvividho hi vaidiko vidhiH / kazcitsAkSAcchabdapratipAdyo yathA 'saurya caLaM nirvapet / brahmavarcasakAma' iti saurye carau brahmavarcasakAmo'dhikriyate / tasya carorbrahmavarcasaM sAdhayata iyamitikartavyatA Agneyavadityavagamyate / ubhayatrApi ceyaM pratItiH zabdAvagamamUlatvAt / zabdodayo'pi shbdaadbhidhaantH(c)prtiiyte| tathA abhidheyprtipttito| vizeSastu vyavadhAnAdikRto na zabdatAM vihanti / yathA vApIsthamudakaM hastenAbhihataM pradezAntaramabhihanti 20 tadapi hastasaMyogenaivAmihataM bhavati na tu sAkSAt / zarkarANAM recakakarmaNyAdyaprayatnakRtA evotplutyotplutya pAtAH / tAdRzametat / vaikRte karmaNi viziSTetikartavyatAsaMbandhaH / evaM vizvajitA yajetetyutpattiAdhikArazUnyA'stIti svargakAma ityadhikArAvagatiH pratipannArthasAmarthyagamyA / anyato vairUpyaM vidhAnasya / sarvasyetipadaM sarvasya tAtparyamevaM rUpaM, vedamUlAH smRtaya iti jJApayitum / dvitIye caitaddarzayiSyAmaH / / ___ nanu liGAdipratipAdyo'rthaH kartavyatArUpo vidhiH / sa ca sarvatra pratyakSazabdapratipAdya eva / tatra kimucyate dvividho hi vaidiko vidhiriti / nirvapeditikartavyatA'vagamyate / itikartavyatA'rthasAmarthyagamyA uktena prakAreNa / naiSa doSaH / nirvapedyaneteti na kevale 1 ba-pha-abhayaM / 2 a-ba-ka-kha-dAsIti / 3 pha--siddhadarzanapUrNamAsa / 4 a-ba-ka-Dapha-pUrvazabdaH prtiiyte| For Private And Personal Use Only Page #48 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithimASyasamalaMkRtA / [prathamaH dhAtvarthaviSayatve'vagate paripUrNA kartavyatA bhavati / yAvadaMzAntarANyadhikAretikartavyatAprayogarUpANi nAvagatAni / etairaMzairvitatarUpo vidhiH pratIyate / ato'zarUpANyapi vidhizabdAbhilapyatayA na viruddhAni / etadevAha / acintyasyeti / apratyakSasyetyarthaH / pratyakSa hyanubhUyata ityucyate / na cintyate iti / na smaryata iti / aprameyasya kalpyasya prAyazaHsmRtivAkyamUlasya / na hi pratyakSeNa pramIyate / ato'prameyasyetyucyate / athavA'prameyasyeyattayA parimAtumazakyasyAtimahattvAt |anekshaakhaabhedbhinno vedo na zakyate sarvaiH pramAtum / ata evAcintyasya / yadatibahu tadurgrahatvAdacintyamityucyate / yathA ca loke vaktAro bhavanti / anyeSAM kA gatiH ? cintayitumapyetanna yujyata iti / manaH kila sarvaviSayam / ayaM cAtimahattvAttasyApi na 10 viSaya iti / padadvayena bAhyAntaHkaraNaviSayatayA mahattvasye khyApanenAcAryaH protsAhyate / tvayaiva kevalenaivaMvidho veda Agamito'taH tasya yaH kAryarUpastattvArthastaM vetsi jAnISe / ___ kAryamanuSTheyamucyate / yatra puruSo'nuSThAtRtvena viniyujyata idaM tvayA kartavyamidaM tvayA na kartavyamityagnihotrAdi kartavyam kalaJjabhakSaNAdi na kartavyam / pratiSedho'pyanuSThA nameva / yadbrAhmaNavadhasyAnanuSThAnaM tadeva prtissedhsyaanusstthaanN| pravRttizca kriyA nivRttizca kriyeti / 15 na hi prispndmaansaadhnsaadhymevaanusstthaanmucyte| kiM tarhi ? prApte tadrUpe tannivRttirapiAyathA / 'hitasevI cirAyuriti' / yaH prApte kAle bhuGke prApte na bhuke| abhojanamapi hitmev| athavA kAryazabdaH pradarzanArtho vidheH pratiSedhasya ca / etAvadeva vedasya tattvarUpaH pAramArthiko'rtho vstu| itivRttasaMvarNanarUpaH "so'rodIdyadarodIttadrudrasya rudratvamiti" sa na tattvArthaH vidhyantareNaika vAkyatvAtprazaMsAparatvena svArthaniSThatvAbhAvAt / asti patra vidhyantaram 'tasmAdvarhiSi rajataM 20 na deyamiti' 'so'rodIdi' tyAdIni purA'sya saMvatsarAdgRhe rodanaM bhavatItyantAni tadekavAkyatApannAni barhiSi rajatadAnanindayA tatpratiSedhaM stuvanti / taduktaM 'sAdhye'rthe vedaH pramANaM, na siddharUpe' / arthavAdAnAM hi siddharUpo'rtho / na hi tadarthasya kartavyatA pratIyate / vidhyupadezaparatvaM ca pratIyate / yadi ca svArthaparA api syustadA vidhiparatvaM vyAhanyeta / tatazca pratIyamAnaikavAkyatA bAdheta / na ca saMbhavatyeka25 vAkyatve vAkyabhedo nyAyyaH / na ca sAdhyasya siddhArthaparatvenaikavAkyatA ghaTate / tathAhi / na kiMcidvedenopadizyate kartavyam / atazcApramANameva vedaH syAt / vidhyarthatA cAvagamyamAnA liGAdInAM tyaktA syAt / tasmAtkAryarUpI vedasya tattvArtha iti manurbhagavAnAha / 1 Da-anubhUta / 2 ph-tddhi| 3 a-ba-ka-Da-pha-pratyakSaNe pramIyeta / 4 a-b-kdd-ph-bhedo| 5Da-kha-mahattvakhyApanena / pha-mahattvasya / etenA cArya / 6 a-pha-etAvAnvedasya tattvarUpaH pAramArthiko'rthA yastu itivRttaH / 7 pha-a-ka-ekavAkyatAbAdhanena / For Private And Personal Use Only Page #49 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / jaimininA'pyuktam ' kArye'rthe vedaH pramANam' / 'codanAlakSaNo'rtho dharma' iti / atazca niravazeSapadArthaparijJAnAtizayayogAddharmapravacanasAmarthyaM siddhavadupAdAya / prabho ityAmantraNam / he prabho dharmAbhidhAnazakta tvamanubrUhi dharmAniti / evamanayA trizlokyA dharmAn pRSTa uttareNa zlokena pratijajJe // 3 // sa taiH pRSTastathA samyagamitaujA mahAtmabhiH || pratyuvAcArcya tAnsarvAnmaharSIcchrayatAmiti // 4 // sa manuramitaujAstairmaharSibhirmahAtmabhiH pRSTastathA tAn pratyuvAca / zrUyatAmiti / tathA tena prAguktena prakAreNa / pRcchayamAnavastupraznavidhizca prakAravacane tathAzabde'ntarbhUtaH / tenAyamarthastathASpRSTastAn dharmAn pRSTaH pratyuvAca / athavA tathetiprakAramAtramAcaSTe / pRSTa iti pUrva zlokAtpRcchayamAnavizeSo buddhau viparivartata eva / tena yatpRSTastatpratyuvAca ' zrUyatA- 10 miti ' praznaprativacanayorekakarmatA siddhA bhavati / tadA ca tathAzabdaH zlokapUraNArthaH / Adye tu vyAkhyAne tathAzabdopAttaiva praznaprativacanayorekakarmatA / samyakzabdaH prtivcnvishessnnm| samyak pratyuvAca / prasannena manasA na krodhAdiyogena / amitaujA akSINavAgvirbhavo'mitamanantamojo vIryamabhidhAnasAmarthyamasyeti / mahAtmatayA maharSINAM dharmapraSTratvaM maharSitvaM cAviruddhamityAha / mahapaniti / ' parArthakArI satataM mahAtme ' tyucyate / tena 15 yadyapi svayaM vidvAMso'dhigatayAthAtathyA anyathA maharSitvAnupapattestathA'pi parArthamapRcchan / manuH prakhyAtatarapramANabhAvaH / etena yaducyate tallokenAdriyate / pratyayato'yaM samupAsyate'taH zAstrAvatArArthamupAdhyAyIkurmaH / asmAbhizca pRcchyamAnaH pramANatarIkariSyate 5 T 1 neneti / ata evArcya tAn sarvAnityarcanamaviruddham / anyathA ziSyasyopAdhyAyAtkIdRzyarceti / arcayaterAGpUrvasya lyabantasya rUpamAyeti / pAThAntara 'marcayitvA tAniti' / 20 atra yatheocyate / yadi manunA'yaM granthaH kRtaH parApadezo na yuktaH sa taiH pRSTaH pratyuvAceti / ahaM pRSTaH pratyabravamiti nyAyyam / athAnyatara eva granthasya kartA mAnavavyapadezaH kathamiti / tadacodyaM prAyeNa granthakArAH svamataM paropadezena bruvate / atrAha ' atra pariharantIti naivamahaM taiH pRSTa iti'| yo yaH pUrvataraH sa sa pramANataro loke natveva nAbhyupagamyate / 'tatpramANaM bAdarAyaNasyeti' / athavA bhRguproktA saMhiteyaM / mAnavI tu smRtirUpanibaddheti 29 mAnavavyapadezaH / pratyuvAca tAnmaharSIn kiM tadyadahaM pRSTastat zrUyatAmiti ' // 4 // AsIdidaM tamobhUtamaprajJAtamalakSaNam // apratarkyamavijJeyaM prasuptamiva sarvataH // 5 // kva astAH kva nipatitAH / zAstroktanipatitadharmAn pRSTastAneva vaktavyatayA pratijJAya jagato vyAkRtAvasthAvarNanamaprakRtamapuruSArthaM ca / so'yaM satyo janapravAdaH 'AmrAn pRSTaH ko- 30 For Private And Personal Use Only 1 pha - dharmazabdatvaM; dharmapraSTatvaM dharmadRSTAva / 2pha - aneneti / 3 Da - paropadezena / 4 kha - evamiha savaiH pRSTha iti / Page #50 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [prathamaH vidArAnAcaSTa iti / na cAsmin vastuni pramANaM na ca prayojanImattaH sarva evAyamadhyAyo nodhyetanyaH / ucyate / zAstrasya mahAprayojanatvamanena sarveNa pratipAdyate / brahmAdyAH sthAvaraparyantAH saMsAragatayo dharmAdharmanimittA atra pratipAdyante / ' tamasA bahurUpeNa veSTitAH karmahetuneti' (zlo. 49 ) / vakSyati ca / etA dRSTvA tu jIvasya gatIH svenaiva cetasA / dharmato'dharmatazcaiva dharme dadhyAtsadA mana' iti ( a. 12 zlo. 23 ) // tatazca niratizayaizvaryaheturdharmastadviparItazcAdharmastadrUpaparijJAnArthamidaM zAstraM mahAprayojanamadhyetavyamityadhyAyatAtparyam / sUtraM tvatra mantrArthavAdAH sAmAnyato dRSTaM ca / tathA ca mantraH / " tama AsIttamasA gULhamagre'praketam / salilaM sarvamA idam / tucchenAmvapihitaM yadAsI10 ttamasastanmahinA'jAyatakam " candrArkAmyAdiSu bAhyAdhyAtmikeSu mahApralaye prakAzakeSu naSTeSu tama eva kevalamAsIt / tadapi tamaH sthUlarUpatamasA guDhaM saMvRttam / na hi tadAnIM kazcidapi jJAtA'sti / ato jJAturabhAvAnna kasyacit jJAnamastIti tamasA gUDhamucyate / agre bhUtasRSTeH prAk apraketamajJAtaM sarva AH AsIt / idaM salilaM saraNadharmakam kriyAvat yatkicicceSTAvattatsarvaM nizceSTamAsIt / tucchena sUkSmeNAbhu sthUlamapihitaM prakRtyAtmani 15 vizeSarUpaM lInamityarthaH / etAvatA'vyAkRtAvasthA jagato dyotitA / caturthena pAdenAdyA sRssttyvsthocyte| tamasastanmahinA mahattvena ekaM yadAsIttadajAyata vizeSAtmanA'bhivyajyate sma / karmavazAtpunaH prAdurbabhUvetyarthaH / athavA tasyAmavasthAyAM tamaH karmaNA mahattvena hiraNyagarbha AtmanA'jAyata prAdurAsIt / yathA vakSyati / tataH svayaMbhUriti' (zlo. 6) / sAmAnyato dRSTena mahAlayo'pi saMbhAvyate / yasya hyekadeze nAzo dRSTastasya sarvasyApi 20 nAzo dRzyate / yathA zAlA'pi kvaciddahyamAnA dRSTA kadAcitsarvo grAmo dahyate / ye ca kartRpUrvA bhAvAste sarve vinazvarA gRhaprAsAdAdayaH kartRpUrva cedaM jgtsritsmudrshailaadyaatmkm| ato gRhAdivannaMkSyatIti saMbhAvyate / kartRpUrvataiva na siddheti cettannivezavizeSavattvAdinA gRhAdivatsA'pi sAdhyata ityAdi sAmAnyato dRSTam / na ca pramANazuddhau tadRSaNe vA prayatA mahe'nidaMparatvAcchAstrasya / etaddhi yAvanna vicArya nirUpitaM tAvanna samyagavadhAryate / tathA25 nirUpaNe ca tarkazAstratA syAnna dharmazAstratA granthavistarazca prasajyate / prakriyAbahulaM cedaM sarvamapanyasiSyate / kvacitpaurANI prakriyA kvacitsAMkhyAnAm / na tayA jJAtayA'jJAtayA vA kazciddharmAdharmayorvizeSa iti nipuNatayA na nirUpyate / arthitA cettata evAnvepyA / padArthayojanAvyAkhyAnamAtraM tvadhyAyasyopadizyate tadeva karipyAmaH / tAtparyamupadarzitameva / 1 vRkSAvizeSAn / 2 Da-bAdhyetavyaH / 3 pha-ka-a-bhUtasRSTerAk praketamajJAtaM / 4 anumAnena / a-da-kSa-Abhu / 5pha-kSa-ka-pralaye'pi / 6 pha-siddhau / For Private And Personal Use Only Page #51 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / AsIdidaM jagattamobhUtaM tama iva / bhUtazabdo'nekArtho'hyupamAyAM prayuktaH / yathA 'yattadbhinneSvabhinnaM chinneSvacchinnaM sAmAnyabhUtaM sa zabda iti' sAmAnyabhUta iti sAmAnyamivetyarthaH / kiM tamasA jagataH sAdRzyamata Aha / aprajJAtaM vizeSANAM svabhAvAnAM vikArANAM prakRtAvupalayanAdataH pratyakSeNAjJAtam / anumAnAttarhi jJAyeta / tadapi cAlakSaNam / lakSaNaM liGgaM cinhaM tadapi tasyAmavasthAyAM pralInameva sarvavikArANAM vizeSAtmanA vinaSTatvAt / apratayai yadrUpamAsIttarkayitumapi na tadrUpatayA zakyam / tarkaprakAramanumAnaM niSedhati / na sAmAnyato dRSTamanumAnamasti tadrUpakAvedakaM na vizeSato dRSTamatazcAvijJeyam / naiva tarhyasIdasadevAjAyateti prAptametanniSedhati / I 1 prasuptamiva sarvataH / nAsataH sata utpattiH / uktaM ca 'sadeva somyedamagra AsIt. kathamasataH sajjAyete " tyAdyupaniSatsu / atazcAvijJeyamavacchedaviSayaiH pramANaiH / 10 AgamAttAdRzAdeva gamyate / prasuptamiva jAgratsvapnavattAM parityajya saMprasAdAvasthA suSuptirha - STAntatvenopAttA yathA 'ayamAtmA suputyayasthAyAM niHsaMbodhaklezapradhvastAzeSavikalpa Aste na ca nAstIti zakyate vaktuM prabuddhasya sukhamasvApsamiti' pratyabhijJAnadarzanAt / evaM jagadAgamAtsiddhArtharUpAdAbhAsAnumAnebhyazca tArkikANAmavasIyate / AsIditi / vartamAnA tu sA'vasthA na kasya vijJeyeti / aMte uktamavijJeyam / sarvato naikadezapralaya ityarthaH // 5 // 19 tataH svayaMbhUrbhagavAnavyakto vyaJjayannidam / / mahAbhUtAdivRttaujAH prAdurAsIttamonudaH // 6 // / tasyA mahArAtryA anantaraM / svayaM bhavatIti svayaMbhUH svecchayA kRtazarIraparigraho na saMsAryAtmavatkarmaparatantraM zarIragrahaNamasya / avyakto dhyAnayogAbhyAsaMbhAvanAvarjitAnAmaprakAzaH / athavA 'avyaktamidamityevaM paThitavyam / idamavyaktAvasthaM vyaJjayan sthUlarUpai- 20 rvikAraiH prakAzamAnayan / yadicchayA punarjagatprAdurbhavati / prAdurAsIt / prAduHzabdaH prAkAzye / tamonudaH tamo mahApralayAvasthA tAM nudati vinAzayati punarjagatsRjatyatastamonudaH / mahAbhUtAni pRthivyAdIni / AdigrahaNAttadguNAH zabdAdayo gRhyante / teSu vRttaM prAptamojo vIryai sRSTisAmarthyaM yasya / sa evamuktaH svayamasamarthAni mahAbhUtAni jagannirvartayitum / yardA tu tena tatra zaktirAdhIyate tadA vRttAdyAtmanA vikriyante / na tu prakRti- 25 zaktyavasthAni prakRtirUpApannAni mahAbhUtAni jagatsargAdau mahAbhUtazabdenAbhipretAni / pAThAntaraM ' mahAbhUtAnuvRttaujA' iti / anuvRttamanugatamiti prAgukta evArthaH // 6 // yo'sAvatIndriyagrAhyaH sUkSmo'vyaktaH sanAtanaH // sarvabhUtamayo'cintyaH sa eva svayamudrabhau // 7 // 1 Da -- upalaMbhanAt 1 pha yadAttaM tu...... tadAvRttAdyAtmanA ... / 2 For Private And Personal Use Only Page #52 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [prathamaH yo'sAviti / sarvanAmabhyAM sAmAnyataH prasiddhamiva paraMbrahmoddizati / yo'sau vedAntepvanyAsu cAdhyAtmavidyAsvitihAsapurANeSu ca prasiddho vakSyamANairdhamaiH sa eSa prAdurAsIdityatroktaH svayamuddhabhAvudbhUtaH zarIragrahaNaM kRtavAn / bhAtiranekArthatvAdudbhave vartate / athavA dIptyartha eva svayaMprakAza aasiinnaadityaadyaalokaapekssH| indriyANAmatyayo'tIndriyam / avyyiibhaavH| atIndriyagrAhyaH supsupetismaasH| indriyANyatikramya gRhyate na kadAcidindriyasya gocaraH / anyadeva tadyogajajJAnaM yena gRhyate / athavendriyANyatikrAntamatIndriyaM mana ucyate / parokSatvAdindriyANAmaviSayaH / tathA ca vaizeSikA 'yugapajjJAnAnutpattirmanaso liGgamityAnumAnikatvaM manasaH pratipannAstena gRhyte| tathA ca bhagavAnvyAsaH- naivAsau cakSuSA grAhyo na tu shissttairpiindriyaiH|mnsaa tu prayatnena gRhyate sUkSmadarzibhiriti' // prasannena raagaadidossai| rakaluSitena tadupAsanAparatvena lbdhsuukssmdrshnshktibhiH| sUkSma iva sUkSmo'Nurna hyasAvaNusthUlAdivikalpAnAmAzrayaH / sarvavikalpAtIto hyasau / uktaM ca / 'yaH sarvaparikalpAnAmArbhAse'pyanavasthitaH / tAMgamAnumAnena bahudhA parikalpitaH / vyatIto bhedasaMsargAdbhAvAbhAvau kramAkramau / satyAnRte ca vizvAtmA sa vivekAtprakAzata iti' / sUkSmatvAdavyaktaH sanAtano 'vyaktasvAbhAvikenAnAdinidhanenaizvaryeNa yukto| yeSAmapi karmaprApyaM hairaNyagarbha padaM tanmate'pi 15 sanAtanatvaM satyapyAdimattve'ntatvAbhAvAt / na hi sargAdiphalabhoktRtvAvasthA kdaacidpaiti| sarvANi bhUtAni mayA sraSTavyAnItyevaMbhAvitacitto bhUtAtmA evaM saMpannaH sarvabhUtamaya ityucyte| yathA mRnmayo ghaTo mRdvikAratvAnmRdbhirArabdhazarIra evaM yaH kazcitkicidatyantaM bhAvayati sa tanmaya ityupacArAducyate / yathA strImayo'yaM puruSaH RGmayo yajurmaya iti / athavA dvaitadarzane "naiva cetanAcetanAni bhUtAni pRthaktvena santi tasyaivAyaM vivartaH / ato virva20 tAnAM bhUtamayatvAttaizca tasyAbhedAdyuktameva tanmayatvam / kathaM punarekasya nAnArUpavivartito papattirekatvAdvirodhinI ucyate / evmaahurvivrtvaadino| yathA samudrAdvAyunA'bhihatA UrmayaH samuttiSThanti te ca na tato bhiyante nApi lipyante' sarvathA bhedAbhedAbhyAmanirvAcyA evamayaM brahmaNo vizvavivartaH / apizabdazcAtra drssttvyH| svarUpe sthito'grAhyo vivartAvasthAyAmindri yagrAhyaH / evaM sUkSmaH / apizabdAt sthUlAvasthAyAM sthUlaH / avyakto vyaktazca zAzvato25 'zAzvatazca / bhUtamayastadrUparahitazca / vivartAvasthAbhedenaiva vyAkhyeyam / acintyaH AzcaryarUpaH sarvavilakSaNayA zaktyA yogAt // 7 // so'bhidhyAya zarIrAtsvAtsisRkSurvividhAH prajAH / / apa eva sasarjAdau tAsu vIryamavAsRjat // 8 // sa pUrvanirdiSTavizeSaNairhiraNyagarbhaH samavartatAgre" ityaadibhirmntrairlbdhhirnnygrbhaabhidhaanH| 1 pha-kSa-abhyAse / 2 pha-kSa-na tto'dhipdynte| For Private And Personal Use Only Page #53 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH manusmRtiH / 1 prajA vividhA nAnArUpAH sisRkSuH sraSTumicchannapaH udakamAdau prathamaM sasarvotpAditavAn / zarIrAt svAdyattena gRhItaM zarIraM advaitadarzane "pradhAnameva tasyedaM zarIraM tadicchAnuvartitvAt svaM tasya zarIranirmANahetutvAcca " / sarvalokAnAM zarIraM kiM bhautikena vyApAreNa kuddAlakhananAdinA sarsaja ? netyAha / kathaM tarhi ? abhidhyAya 'Apa utpadyantAm ' / evamicchAmAtreNa / atretthaM cocyate / pRthivyAdInA tadAnImabhAvAdapAM sRSTAnAM 5 ka AdhAraH / anyebhya idamucyate / sraSTurapi paramezvarasya gRhItazarIrasya ka AdhAra ityapi vaacym| atha vilakSaNaizvaryAtizayayogAdanyaiva sA kartRzaktirasaMcodyA prakRtadharmasAmAnyenetyevameSvapi draSTavyam / tAsu vIrya zukramavAsRjat nyaSiJcat // 8 // tadaNDamabhavaddhaimaM sahasrAMzusamaprabham // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 11 tasmiJjajJe svayaM brahmA sarvalokapitAmahaH // 9 // 10 prathamaM pradhAnaM sarvatobhavaM mRdrUpaM saMpadyate / hiraNyagarbhavIryasaMyogAtkAThinyaM pratipadyate / tadaNDaM smbhvdityucyte| hemna idaM haimaM svarNamayamityarthaH / zuddhasAmAnyAttasya suvarNamayasya / nanu nAgamiko'yamartho, na cAtra ivazabdaH zrUyate, tatra kathamupacArato vyAkhyAnamasati pramANAntare ? ucyate / vakSyati, ' tAbhyAM sa zakalAbhyAM tu divaM bhUmiM ca nirmame' iti / iyaM ca bhUmirmRnmayI na sarvataH suvarNamayItyata upacAra AzritaH / sahasrAMzurAditya ityarthaH / 15 aMzavo razmayastattulyA prabhA dIptistasyANDasya tasminnaNDe svayaM brahmA jAto jajJe saMbhUtaH / brahmA hiraNyagarbha eva / svayamiti uktArtham / yogazaktyA prAggRhItaM zarIraM parityajyAntaraNDamanuprAvizat / athavA'zarIra evApaH sasarja / tato'ntaraNDaM svazarIraM jagrAha / athavA'nyo 'yo'sAvitya'tra nirdiSTaH (lo. 7) anyazcAyamaNDajo brahmeti / tathA ca vakSyati (lo. 11) 'tadvisRSTa' iti / tenezvareNa sRSTaH / kathaM tarhi svayaM jajJe 20 svayaMbhUtazca tatra brahmocyate / naiSa doSaH / pitRnAmnA putro vyapadizyate / ' AtmA hi jajJa Atmana' iti / anidaMparebhya Agamebhyo likhitamAcAryeNa, nacAtrAbhiniveSTavyam / 'sa eva svayaM jAyatAmanyo vA tena sRjyatAmiti' na dharmA'bhidhAna upayujyata ityuktam / sarvalokAnAM pitAmaha iti saMjJA / tasyopacArato'vAstavadRSTatvAt piturapi sakAzAdadhikaH pitAmahaH pUjyaH // 9 // I Apo nArA iti proktA Apo vai narasUnavaH // tA yadasyAyanaM pUrva tena nArAyaNaH smRtaH // 10 // yaH kutracinnArAyaNazabdena kartRjJAtRzaktyatizayayogena jagatkAraNapuruSa tayA''game For Private And Personal Use Only 25 1 pha--svataH zarIra / 2pha-kSa a-- asaMgacoyA / 3 pha-kSa aMzusAmAnyAt / 4 Da-nanu cAgamiko'yaM / Page #54 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [prathamaH pvAmnAtaH, so'yameva / na zabdabhedAdarthabhedaH / brahmA nArAyaNo mahezvara ityeka evArthoM nopAsanAkarmatayA bhidyate / tathA ca dvAdaze darzayiSyAmaH / tathAcaitattathocyate / Apo nArA ityanena zabdena proktAH / nanu nAyaM vRddhavyavahAro'tha ca na tathA prasiddho'ta Aha 'Apo vai nrsnvH| sa bhavet bhagavAnnaraH puruSa iti prsiddhH| Apazca tasya sanavoDa patyAni / atastA narazabdenocyante / dRSTo hi pitRzabdo'patye vasiSThasyApatyAni vasiSThA, bhRgavastathA babhrumaNDulomaka ityabhedopacAreNa tA Apo narazabdavAcyAH / yat yena prakAreNa asya prajApateH pUrvamayanaM prathamasarga Azrayo vA garbhasthasya, tena hetunA nArAyaNaH smRtaH / narA ayanamasyeti narAyaNa iti prApte'nyeSAmapi dRzyate' (vyA. sU. 6 / 3 / 134) iti dIrghaH / 'puruSa iti' yathA / athavA sAmUhiko'N // 10 // yattatkAraNamavyaktaM nityaM sadasadAtmakam / / tadvisRSTaH sa puruSo loke brahmeti kIyate // 11 // kAraNameva na kAryo na parecchAvidheyazarIraH, svAbhAvikena mahinA yuktam / avyaktaM nityamuktamityuktvA,* viruddhasya bhAvAbhAvarUpadharmadvayasya yoga ucyate / arvAgdarzanAnAM tadviSayAyA upalabdherabhAvAtsattAvyavahArAMyogyatvAdasadAtmetyucyate / AgamebhyaH sarvasyAsya 15 tatkAraNatvAvagamAtsadAtmakam / ataH pratipattRNi abhedAdubhayato'pi vyavahAro brhmnnyviruddhH| nanu ca sarva eva bhAvA evaMrUpAH svena rUpeNa sadAtmakAH pararUpeNAsantaH kimucyate brahmaNyaviruddha iti? ucyte| advaitadarzane naivAnyadbrahmaNaH kiMcidastIti kiMtat paraM yat tadrUpatayA'bhAva ityucyate / tena visRSTa utpAdito'ntaraNDaM nirmitaH puruSo loke brahmeti kIrtyate / yo'sAvugratapasAM devAsuramaharSINAM varadAnArtha tatratatropaviSTa iti mahAbhAratAdau 20 zrUyate sa eSa tena mahApuruSeNa pareNa brahmaNA prathamaM visRSTaH / ___ anye tu 'tvamevaika' ityAdyanyathA varNayanti / asyeti pratyakSAbhinaye , jagannirdizyate sarvasyAsya jagato yadvidhAnaM nirmANaM tatsvayaMbhuvaH saMbandhi acintyamadbhutarUpaM vicitramatimahadaprameyaM na zakyaM sarveNa jJAtum / tathA RSiH / 'ko addhA veda ka iha pravocat kuta AjAtA kuta iyaM visRSTiriti' / kimidaM jagatsarvamupAdAnamapeya jAyata uta nairmA25 NikamAtram / yethA buddhasya darzana kimIzvarecchAdhInamuta kevalakarmavazajamuta svAbhAvikamaprame yam / tathA kiM mahadAdikrameNotpadyata uta dvayaNukAdikrameNa ? asya tvaM kArya tattvamartha ca 1kSa kha-yathA caitat / 2 "tasya smuuhH| vyA. sU. 4 / 2 / 37 / 3 a-ka-pha-nityayuktam / * Dakha-mityuktAryo sadasadAtmakam / saccAsacca sadasatI, te AtmA svabhAvo yasya tadevamucyate / kathaM punarekasya viruddhasyAviruddhasya bhAvAbhAvarUpadharmadvayasya yoga ucyate / 4 a-kha-pha-Da-sattAvyavahArayogyatvAt / 5 a-ka-Da-pha pratipattRtvabhadAt / 6 a-ka-Da-pha-abhinayane / 7 a-ka-Da-pha saMbaMdhe / 8 a-k-dd-ph-avekssy| 9 a-ka-Da-pha-yajJabudhasya / 10 a-ka-Da-pha-svaM / / For Private And Personal Use Only Page #55 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir panana 5 adhyAyaH mnusmRtiH| vetsi| kArya mahato'haGkAro'vizeSastanmAtrANyahaMkArasya tanmAtrANAM vizeSAH paJcamahAbhUtAni / ahaGkArasyendriyANyekAdaza / vizeSANAmapi piNDIkArya brahmAdistambaparyantAH / teSAmapi pratyayAttattvaM svabhAvo / yathA mahato mUrtimAtrattvaM pradhAnasya sarvasya vikArAvasthA mahadityucyate / prakRtermahAniti / prakratiH pradhAnamityeko'rthaH / ahaGkArasya tattvamasmipratyayamAtratvamavizeSANAmavizeSapratyayasaMvedyatvamiti / arthaH prayojanaM / puruSArthamidaMvastvanena prakAreNa puruSAyopayujyate imaM cAthai sAdhayati / yadyapi dharma jijJAsamAnasya jagannirmANajJatA AcAryasaMbandhinI na kvacidupakAriNI na ca praSTavyA tathA'pyanyato durvijJAnaM maharSINAM vaiSamyAjjagannirmANamAdau praznAha bhavati / mano hyavacanIyam / yadvastu pramANaSaTrasyApyaviSayastadapi tvamArSeNa cakSuSA vatsi / dharmaH punarvedagocaraH so'vazyaM tvayA vijJAta ityevaM prakRtaviSayaiva pravaktRprazaMsA / 10 evaM stutyA protsAhito jagannirmANameva tAvadvakti 'AsIdidamiti' / 'tataHsvayaMbhUriti' / pradhAnamevaitaiH zabdairabhidhIyate / svayaM bhavati pariNamati vikriyAmeti mahadAditattvabhAvena / na kazcidIzvaraH svabhAvasiddho'sti yathecchamacetanaM pradhAnamanuvartate vastusvabhAva evAyaM taduta prakRtirUpaM pradhAnaM punarvikriyate / yathA kSIramacetanaM maNDakAvasthAbhirdadhIbhavati / bhagavAniti / svavyApAra Izvaro mahAbhUtAdidvAreNa pravRttaH / svakAryo- 15 tsAha ojaH sAmarthyam / AdizabdaH prakAre vyavasthAyAM / tena mahadAdikAraNamavyaktaM bhavati / vikArAvasthAyAM pracyutaM prApAtsUkSmabhAvAt prakAzamayaM tamo nudatItyucyate / arthazabdAdhyAhAreNa vA pradhAne pulliGganirdezaH / puruSazabdazca pradhAnAdiSu dRSTaH / teSAmidaM tu 'saptAnAM puruSANAmiti' / yo'sAviti pUrvavat / so'bhidhyAyeti / abhidhyAnaM guNato'cetanatvAtpradhAnasyAbhidhyAnAsaMbhavAt / yathA kazcidabhidhyAyaiva kArya nivartaye- 20 danyakAryanirapekSameva vastusvAbhAvyena pariNamamAnamIzvarecchAnapekSatayA'bhidhyAyetyucyate / apa Adau sasarja / mahAbhUtAntarApekSayA tAsAmAditvaM, na tu mahadAditattvotpatteH / vakSyati hi teSAmidaM tu saptAnAmiti' / prathamaM tattvotpattistato bhUtAnAm / tAsu vIryamiti / vIrya zaktimavAsRjat / pradhAnameva kartR bhavati / sarvataH pradhAnaM pRthivyAdibhUtotpattau kAThinyameti / aNDarUpaM saMpadyate / tadaNDamiti / yathA tattvAni strIpuruSasaMyogaM vinotpannAni prathamamevaM pUrvakarmavazena brahmA'pi svamahimnaivAyonijaM tasya zarIraM daMzamazakAdivat / tadvisRSTastena pradhAnena visRSTastanmayatvAttaccharIrasya tadvisRSTa ityucyate / zeSaM pUrvavat / yadatrArthatattvaM tadasmAbhiruktameva / arthavAdA ete yathAkathaMcidguNavAdena nIyante // 11 // 1 a-ba-ka-Da-asminpratyaya / 2 puruSazabdAdhyAhAreNa / 3 agre 19 zloke / For Private And Personal Use Only Page #56 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 14 5 www.kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / tasminnaNDe sa bhagavAnuSitvA parivatsaram // svayamevAtmano dhyAnAttadaNDamakarodvidhA / / 12 / / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir [ prathamaH sa bhagavAn brahmA parivatsaraM saMvatsaramuSitvA tasminnaNDe sthita utpannaH sarvajJaH kathaM nirgaccheyamiti dhyAtavAn / tadaNDamakaroddvidhA / tAvatA kAlena garbhaH paripacyate / aNDamapi tAvatkAlena bhedajAtaM paripAkAdataH kAkatAlIyanyAyena tadaNDamakarodvidhetyucyate // 12 // tAbhyAM sa zakalAbhyAM ca divaM bhUmiM ca nirmame // madhye vyoma dizazrASTAvapAM sthAnaM ca zAzvatam // 13 // zakale aNDakapAle tAmyAmaNDakapAlAbhyAmuttareNa divaM nirmame nirmitavAn / adhareNa 10 pRthivI madhye vyomAkAzaM dizo'STau ca prAgAdyAH / avAntaradigbhirdakSiNapUrvAdibhiH saha apAM sthAnamantarikSe samudramAkAzaM ca pRthivI pAtAlagatA // 13 // udbhabarhAtmanazcaiva manaH sadasadAtmakam // manasazcApyahaGkAramabhimantAramIzvaram // 14 // tttvsRssttiridaaniimucyte| yA ca yathAvayavA pazcAduktA'rthAtpUrveti tthoktm| tatpradhAnAt 15 svasmAdrUpAnmana uddhRtavAn / prAtilomyeneyaM tattvotpattirihocyate / manasaH pUrvamahaMkAramabhimantAram / ahamityAbhimAnitA'haMkArasya vRttiH / IzvaraM kAryanirvartanasamartham // 14 // mahAntameva cAtmAnaM sarvANi triguNAni ca // viSayANAM grahItRNi zanaiH paJcendriyANi ca / / 15 / / mahAniti saMjJayA sAMkhyAnAM tattvaM prasiddham / AtmAnamiti mahatA sAmAnA20 dhikaraNyam / sarvapiNDasRSTau ca mahattayA'nurUpamata AtmavyavahAraH / ahaGkArAtpUrva pUrveNa nyAyena sasarja / sarvANi triguNAni ca / yathAnukrAntaM yathAnukramyate tatsarvaM triguNaM satvarajastamAMsi guNAH / kSetrajJAH kevalaM nirguNAH, prAkRto bhAgaH sarvaH sattvarajastamomayaH 1 paJcendriyANi teSAM nirdezaviSayANAM rUparasAdInAM yathA svaM grahItRNi vijJAnajanakAni / paJca 'zrotraM tvagityAdinA' vakSyante vizeSanAma caMzabdena / viSayAMzca zabdasparzarUparasa25 gandhAn pRthivyAdIni ca // 15 // teSAM tvavayavAnsukSmAn SaNNAmapyamitaujasAm // sannivezyAtmamAtrAMsu sarvabhUtAni nirmame // 16 // teSAM SaNNAM yA AtmamAtrAstAsu sukSmAnavayavAn sannivezya sarvabhUtAni nirmame / For Private And Personal Use Only 1 ka- pha-Da-mahAniti saMjJAyAM iti // a-saMjJAM / 2 kha - cazabdAt-a- pha- cazabdAn / 3 Da - mAtrAbhiH / Page #57 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / 15 tatra paTsaMkhyayA, vakSyamANAni paJca tanmAtrANi atikrAntazcAhaMkAraH pratirnirdizyate / AtmamAtrAsteSAM svavikArAH tanmAtrANAM bhUtAni / ahaMkArasyendriyANi pRthivyAdiSu bhUteSu zarIrarUpatayA tiSThatsu sUkSmAnavayavAMstanmAtrAhaMkArAnaM sannivezya yathAsthAnaM yojanaM kRtvA sarvabhUtAni devamanuSyatiryakpakSisthAvarAdIni nirmame / etaduktaM bhavati / SaDavizeSA avayavA ekadezArambhakAH sarvasya jagatastasya tadArabdhatvAt / sUkSmatvaM tanmAtrasaMjJayaiva 5 siddham / tAni saMnivezya saMnihatya teSAmevAtmamAtrAstadvikArAH / bhUtendriyANi nirmame taizca piNDasRSTim / cakArAt 'mAtrAsvi' tyatra 'mAtrAbhi' riti yuktaH pAThaH // 16 // yanmUrtyavayavAH sUkSmAstaoNnImAnyAzrayanti SaT // tasmAccharIramityAhustasya mUrti manISiNaH // 17 // 1 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mUrtiH shriirN| tadarthAstatsaMpAdakA avayavAH sUkSmAH SaDuktasvarUpAzca vizeSAkhyAstAMnI- 10 mAnIndriyANi vakSyamANAni ca bhUtAnyAzrayanti / tasyotpatterbhUtAnyAzrayantItyucyate / tadAzrayotpattisteSAm / paThitaM ca, 'paJcabhyaH paJcabhUtAnI'ti / yadyena kAraNenAzrayanti tasmAt kAraNAccharIram / tasya pradhAnasya yeyaM mUrtiH zarIramityucyate / manISiNaH / manISA buddhistadvantaH / paNDitAH / athavA viparItaH kartRbhAvaH / sUkSmAH kartAra indriyANi karma / avayavAzcendriyANAmAzrayabhAvaM pratipadyamAnA AzrayantItyucyate / yathA ' bahubhirbhukta' iti, 15 bhojayan bhukta ityucyate / athavA'nekArthatvAddhAtUnAmAzrayanti janayantItyarthaH // 17 // tadAvizanti bhUtAni mahAnti saha karmabhiH // manazcAvayavaiH sUkSmaiH sarvabhUtakRdavyayam // 18 // 4 tadetatpradhAnaM sarvabhUtakRdbhavati / avyayamavinAzaM kAraNAtmanA / kathaM sarvANi bhUtAni karoti ? yatastadAvizantImAni / kAni punastAni / manaH sUkSmairavayavaiH saha tanmAtrairbuddhyahaM - 20 kaarerondrylkssnnaiH| anantaraM mahAnti bhUtAni pRthivyptejovaayvaakaashaakhyaani| saha karmabhirdhRtisaMhananapaktivyUhAvakAzAH pRthivyAdInAM yathAkramaM karmANi / tatra dhRtiH dhAraNaM saraNapatanadharmakasya / ekatrAvasthAnaM / saMgrAhakAdvikIrNasya saMhananam / yathA pAMsavo vikIrNA udakena saMhanyante piNDIkriyante / pattirannauSadhatRNAdestejasaH kAryatayA prasiddhA / vyUho vinyAsaH snniveshH| avakAzo mUrtyantareNApratibandhaH / na hi yasmindeze mUrtirekA 25 sthitA tatra mUrtyantarasya sthAnaM suvarNapiNDe na kasyacidantaH saMbhavaH / manograhaNaM sarvendriyapradarzanArtham / karmagrahaNena ca karmendriyANi vA gRhyante / athavA tatkArya sUkSmairavaya 1 a-ba-ka - ahaMkArAt / 2 a-ba- pha-ka - vizeSAkhyA / 3 ba - pha-tasyemAni / ..aba * pha- kAraNa saraNapatanadharmasya / 5 a-ba-ka-- 5- pratibaMdhaH / For Private And Personal Use Only Page #58 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth cong www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir Acharya Shri Kalassagarsuri G medhAtithimASyasamalaMkRtA / [prathama vairyuktaM mahAnti bhUtAnyadhitiSThati pazcAdityevaM yojanA indriyANi ca manaHzabdasya pradarzanArthatvAt // 18 // teSAmidaM tu saptAnAM puruSANAM mahaujasAm // sUkSmAbhyo mUrtimAtrAbhyaH saMbhavatyavyayAyiyam // 19 // sUkSmAtsthUlamutpadyate sambhavati / avyayAdvayayamityetAvati tAtparyam / na tu SaNNAM saptAnAM vA tattvAnAM mAtrAmya iti / caturviMzatitattvAni tAni sRSTau sarveSAM nimittam / athavA piNDasRSTau saptaiva pradhAnaM kAraNam; paDavizeSAH saptamo mahAn , tebhyo bhUtendriyANyutpadyante / teSu cotpanneSu piNDIbhavati zarIram / / atha yAvatpradhAnAdupasaMbhRtasarvavikArAdekIbhUtAdidaM bahudhA viprakIrNa vizvarUpaM jagadutpa10 dyate kiM yugapadeva samastairvikAraiH sthUlarUpaiH pradhAnaM vikriyate ? netyAha / teSAmidAmati / yAdRzaH prAguktaH kramastenaiva / prakRtermahAMstato'haMkArastasmAdgaNastu Sor3azaka iti puruSazabdastattve puruSArthatvAtprayuktaH / mahaujasA svakArye vIryavatAm / aparimitavikArahetutvAmahattvam / teSAM yAH sUkSmA mUrtimAtrA mUrtiH zarIraM tadarthA mAtrAstAmya idaM bhavati / ata ucyate / avyayAyayamiti / kAH punasteSAM sUkSmA mAtrAH / na hi tanmAtrANAma15 nyA mAtrAH saMbhavanti yena teSAM sUkSmA mAtrA iti vyatireka upapadyate / na teSAM vAgatamAtrApekSatvam / kiM tarhi ? tanmAtrebhyaH sUkSmo mahAnmahataH prabhUriti // 19 // AdyAdhasya guNaM tveSAmavApnoti paraH prH|| yo yo yAvatithazcaiSAM sa sa tAvadguNaH smRtaH // 20 // pUrvazloke kecidanyathA saptasaMkhyA parikalpayanti / paJcendriyANi cakSurAdIni 20 vargIkRtAnyekIbhavanti / bodhahetutayaikena dharmeNa yogAdekatvena nirdizyante / evaM karmendriyANi / tau ca vargadvitvAdvau puruSau bhavataH / paJcabhUtAni bhedenaiva nirdiSTAni kAryavailakSaNyAt / tadevaM saptapuruSAsteSAM yA mUrtyAH sUkSmA mAtrA nirmANakAryANi tanmAtrANyahaGkArazca / anyatsamAnam / atazca bhUtAnAM pUrvazloke saMnidhAnA deSAmiti teSAM pratinirdezaH / yadyapi ca vyavahite bahUni ca tAni saMnihitAni tathApi ya 25 ihArthaH pratipAdyate viziSTasaMkhyAkartRguNavattvaM tadbhUtAnAmeva saMbhavati, nAnyeSA prakRtatve satyapi / ato'yaM zlokArtha eSAM bhUtAnAM yadAdyantavattasya yadrUpaM tato'nantaraM paThitaM tattatpUrvasya saMbandhena guNaM gRhNAti / guNazabdena zabdAdayaH paJcocyante / AdyatvaM cAtra vakSyamANayA vyavasthayA''kAzaM jAyata iti / guNatvaM ca zabdAdInA tatraiva vakSyati / 1svAgatameva svagataM / 2 ka-pha-prabhuriti-ba-svarUpa iti Da-prakRtiriti / For Private And Personal Use Only Page #59 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] manusmRtiH / yo ya AkAzAdilakSaNo'rtho yAvatithaH yAvatAM pUraNaH / torithuka dvitIdeM tRtIye'vasthAne sthitaH sa tAvadguNastAvanto guNAstasya bhavanti / dvitIyA sthitI dviguNa ityAdi parasparAdyAdyaguNasaMbandhitvaM prathame'rdha zloka uktam / tatra yaH svazabdena yasyaiva yo guNo'bhihita 'stasya zabdaguNaM vidustadrUpaguNamucyata' ityAdi / tatazca pUrvaguNAvAptau dvaiguNyam AkAzaM varjayitvA bhUtAnAM prAptamata uktaM ' yo yo yAvatitha iti'| 5 tena dviguNo vAyustriguNaM tejazcaturguNA ApaH paJcaguNA bhUmiriti / AdyAdyasyeti katham ? / AdyasyAdyasyeha bhavitavyam / 'nityavIpsayoriti, dvivacanena / yathA paraH para iti / chandobhiravizeSAt smRtInAM lugvRttAnurodhAccaivaM paThitam // 20 // sarveSAM tu sa nAmAni karmANi ca pRthak pRthak // vedazabdebhya evAdau pRthak saMsthAzca nirmame // 21 // 1. sa prajApatiH sarveSAmarthAnAM nAmAni cakre / yathA kazcit putrANAM jAtAnAmanyeSAM vA saMvyavahArArtha karoti / 'vRddhirAdaic', 'dhIzrIstrI'miti zabdArthasaMbandhaM kRtavAn gaurazvaH puruSa' iti / karmANi ca nirmame / dharmAdharmAkhyAnyadRSTArthAnyAgnihotrAdIni ca / sRSTvA ca karmANi tatra saMsthA vyavasthAzcakAra / idaM karma brAhmaNenaiva kartavyaM kAle'muSmai ca phalAya / athavA dRSTArthA maryAdA saMsthA / 'gopracAra iha ca pradeze na kartavya', 'idaM udakaM 15 sasyasekArthamamupmin grAme na deyaM yAvattasmAdrAmAdasmAbhirayamupakAro na labdhaH' / dRSTArthAni ca karmANi nirmame / tatra yAnyadRSTArthAni tAni vedazabdebhyo vaidikebhyo vAkyebhyaH / nanu sarvasya tenaiva sRSTatvAttasyaiva svAtantryAdvedaM sasarja karmAnuSThAnaparipAlanArthamityevaM vaktavyaM vedasRSTizca vakSyate agnivAyuravibhyazcetyatrAntare / ucyate / bhinnamatra darzanam / kecidAharanyasminkalpe vedAstenAdhItAste ca mahApralayena pralInAH punaranyasmin kalpe 2. saptapratibaddhavatsarva prathama pratibhAti svapnapaThito yathA kasyacicchokaH pratibhAti / bhAti ca vede -- gauranubandhyA''zvastUparogomRga' ityAdivAkyebhyaH zabdAnusmRtipUrvakaM jhaTiti tAnarthAn smRtvotpadyamAnAMzca padArthAn dRSTvA tasyArthasyAyaM zabdaH kalpAntare nAmAsItsaMpratyasyaiva kriyatAmityubhayaM vedazabdebhya eva nAmAni karmANi ca sRSTavAn / athavA naiva vedAH pralIyante mahApralaye'pi / yo'sau puruSaH keSAMcidiSTastathA vedA Asate / sa 25 evAntaraNDaM brahmAkhyaM puruSaM nirmAya vedAnadhyApayAmAsa / evaM sa brahmA vedazabdebhyaH sarva nirmitavAn / yatra tatvaM tadasmAbhiruktameva / atha paurANikIprakriyA prayujyate sA'smAbhiH pradaryata eva / Adau jagatsarga ityarthaH / athavA''dau yAni nAmAnyanapabhraSTAni na punaridAnIMtanAnyazaktinAni gavyAdIni pRthak / yathA zarIraM ca samudAyarUpamevaM (na !) nirmame / kiM tarhi ? pRthak // 21 // 1vyA. sU. 5-2-53 / 2 vyA. sU. 8-1-4 / For Private And Personal Use Only Page #60 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [prathamaH karmAtmanAM ca devAnAM so'mRjatmANinAM prbhuH|| sAdhyAnAM ca gaNaM sUkSmaM yajJaM caiva sanAtanam // 22 // karmAtmAnaH zarIriNaH prANinaH karmasu tatparA manuSyA ucyante / teSAmarthasiddhaye yajJamasRjat / ye brahmopAsanAsva ( na ) bhiratAH putrapazvAdiphalArthino dvaitapakSAzritAste karmAnuSThAnaparatvAtkarmAtmAna ucyante / SaSThyapi tAdarthya brUta iti tadartha yajJamasRjaditi gamyate / devAnAM ca gaNaM tadarthamevAsRjat / karmAtmanAM cetyayamadeze caH paThitaH / tasya dezo devAnAmityato'nantaraM yajJaM sasarja / agniragnISomAvindrAgnI ityAdi yajJasiddhayartha devAnAM gaNamasRjat / tathA sAdhyAnAM devAnAM gaNamityanuSajyate / bhedenopAdAnamahavirbhA ktvAtteSAM stutibhAja eva te kevalam / 'yatra pUrve sAdhyAH santi devAH' iti / 'sAdhyA vai 10 nAma devA' iti / 'sAdhyA vai nAma devA Asan ' / athavA brAhmaNaparivrAjakavat / sUkSma maruto rudrAGgirasa ityetadapekSayA sAdhyagaNaH sUkSmaH / sAdhyagrahaNaM cAnyAsAmapyahaviHsaMbandhinInAM devatAnAM venostunItirityAdInAM pradarzanArtham / ___ anye tu karmAtmanAM devAnAM prANinAmiti samAnAdhikaraNAni manyante / karmANi AtmA svabhAvapratilambho yeSAM te karmAtmAnaH / yAgAdikarmanivartanaparatvAt pradhAnatayA vA karmA15 tmAnaH / kAzciddevatA yAgAdikarmaNyeva svarUpata itihAse shruuynte| yathendro rudro viSNu riti / anyAsAM tu yAga eva devatAtvaM na svarUpataH / akSAgrAvANo rathAGgAni / na hi yathA bhArate indrAdInAM vRtrAdibhirasurairyuddhAdi karma zrUyate tathA'kSAdInAM varNyate / asti ca sUkte haviHsaMbandhe teSAmapi devatAtvam / akSANAM 'prAvepAmA ' iti / grAvNAM praite vadantviti' / ' vanaspate vIDaGga' iti rathAGgAnAm / ata eva prANinAmiti / dvividhA 20 hi devatAH / prANavatyastadrahitAzca / yathendrAdayaH puruSavigrahAH prANavantaH purANe vrnnynte| nAkSAdaya itihAsadarzanA / atazcAyaM sarvaH sargAdiprapaJcaH / cazabdazcAtra draSTavyaH / prANinAmaprANinAmapi / niruktadarzane'pi dvividhA devatA / azvA 'mAno'mitra' iti / zakuniH 'kanikradaditi' / gAva * AgAvo ammanni' ti / etAH prANavatyaH aprANA uktAH / sanAtanagrahaNaM yajJavizeSaNaM pUrvakalpe'pi yajJasya bhAvAtpravAhanityatayA 25 nityatvam // 22 // agnivAyuravibhyastu trayaM brahma sanAtanam // dudoha yajJasiddhyarthamRgyajuHsAmalakSaNam // 23 // titra eva devatA agniprabhRtaya iti nairuktAH satyapyabhidhAnanAnAtve / atastena darzanenocyate / etAbhyastisRbhyo yajJasiddhyartha yAgasaMpradAnatvAttAsAM caturthI / trayamRgyajuHsAma ph-drshnenocyte| For Private And Personal Use Only Page #61 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir bhadhyAyaH] mnusmRtiH| lakSaNaM brahma vedAkhyaM dudoha / dvikarmako'yaM dhAtuH / pradhAnaM karmatrayam / apradhAnena dvitIyena karmaNA bhavitavyam / na ca tadasti / ataH paJcamyeveyamiti manyAmahe / agnyAdibhyo dudohAkSArayadabhAvayat / kathaM punaramnyAdibhyo varNAtmA zabdo mantravAkyAni brAhmaNavAkyAni ca bhaveyuH / kiM nopapadyate ? kaiH zaktIradRSTA asatIrvaktumarhati / nAkhyAtAoM vikalpayituM yuktaH / paJcamI tarhi kimartha ? 'duhi yAcIti dvitIyayA bhavitavyam / kiMca 5 dRSTapramANavirodhI prAgvRtto'rtha ucyamAno manasaH paritoSamAdhatte / prAmANikAnAM parihato virodhaH / svarUpaparatvAzrayaNenaiSAmAgamAnAmRgveda evAgnerajAyata, yajurvedo vAyoH, sAmaveda AdityAditi / agnyAdayo'pi devatA aizvaryabhAjo niratizayazaktizca prajApatistatra kA nAmAnupapattiH? asmin darzane paJcamyapi vivakSyA / ataH kArakANi kathitAnyatrApAdAnasaMjJetyapAdAnavivakSAyAM bhASye samarthitAni / anyadarzane kathaM caturthI tAvadyuktaiva / 10 arthavAdAzcaite tatra dvitIyaM karmAtmaiva prajApatirAtmAnaM dudoha / dohanaM cAdhyApanaM parasaMkrAntisAmAnyena / athApi paJcamI / tatrApyAgneyA mantrA AdAvRgvede 'to'nerajAyate'tyucyate, yajurvede'pi "iSetvotveti" / iDannaM tanmadhyasthAnatvAdvAyunA varSadAnena kriyate / urva prANaH sa vAyureva / ata Adito vAyukAryasaMbandhAdvAyorityupamA / athavA''dhvaryavamAvijyaM bahuprakArAzceSTAzca sarvA vAyorityanena sAmAnyena vAyorjanma yajurvedasya / anadhi- 15 kArasya sAmagItyayogyatvAduttamAdhyayanAni sAmAnyuttamasthAnazcAditya iti // 23 // kAlaM kAlavibhaktIzca nakSatrANi grahAMstathA // saritaH sAgarAJchailAn samAni viSamANi ca // 24 // dharmasAmAnyAdAha / dravyAtmA kAlo vaizeSikANAM kriyArUpo'nyeSAm / AdityAdigatipratAna AvRttimAn / kAlavibhaktayo vibhAgA mAsavayanasaMvatsarAdyAH / nakSatrANi 20 kRttikArohiNyAdIni / grahA AdityAdayaH / sarito nadyaH / sAgarAH samudrAH / zailAH parvatAH / samAni sthalAnyekarUpA bhUbhAgAH khAtapradaravarjitAH / viSamANi ArohAvarohavanti // 24 // tapo vAcaM ratiM caiva kAmaM ca krodhameva ca // sRSTiM sasaje caivemA sraSTumicchannimAH prajAH // 25 // 25 ratirmanasaH paritoSaH / kAmo'bhilASo manmatho vA / anyatprasiddham / evamAdikAM sRSTiM sasarnemAmatrazloke pUrvA ca yA sRSTiruktA / imAH prajAH sraSTumicchan devAsurA yakSarAkSasagandharvAdyAstadupakaraNaM tadAtmadharmavaccharIraM dharma cAdAvasRjadityarthaH / atha keyaM 1-kAH zakIradRSTA na santIti vaktumarhati / For Private And Personal Use Only Page #62 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 20 5 www.kobatirth.org 30 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ prathamaH vAcoyuktiH sRSTiM sasarjeti ya evArthaH sRSTiM kRtavAniti / sarve dhAtavaH karotyarthasya vizeghAvacchinne vartante / pacati pAkaM karoti, yajati yAgaM karoti / tatra kRdantAdvizeSesagata AkhyAtagato dhAtuH karotyarthamAtrapratipAdanaparo bhavati / tanminnapi kutazcitpratipanne punaHpratipAdane'nuvAdadoSo mA bhUditi kAlakArakAdiSu tAtparyam / athavA sRjyamAnavizeSAH pramANAvacchinnA sRSTiH sAmAnyasRSTeH karma; yathA svapoSaM puSTa iti // 25 // karmaNAM ca vivekArthI dharmAdharmau vyavecayat // dvandvairayojayaccemAH sukhaduHkhAdibhiH prajAH // 26 // 1 dharmAdharmau vyavecayadvivekena pRthagbhAvena vyavasthApitavAn / ayaM dharma evAyamadharma 10 eva / nanu ca naivAyaM viveko'sti / santi hi karmANyubhayarUpANi dharmAdharmAtmakAni / yathAhuH zabalAni vaidikAni karmANi hiMsAsAdhanakatvAt / yathA jyotiSTomasvarUpeNa dharmo hiMsAGgatvAttvadharma iti ata Aha / karmaNAM tu vivekAya / karmazabdenAtra prayogaH karmaNAmanuSThAnamucyate / sa eva padArtho'nyathAprayujyamAno viparItasvabhAvo bhavati / dharmaH sannadharmarUpatAmApadyate'dharmo dharmatvam / tathA hiMsaiva hiMsA bahiHprayujyamAnA adharmaH saH 11 'na hiMsyAtsarvabhUtAnIti' pratiSedhagocaratvAt / antarvedikRtA agnISomIye dharmaH vidhi - kSaNatvAt / evaM tayordharmastadeva tu dambhenAsamartho na vA kriyamANamadharmaH / evaM devaragamanaM strINAmadharmo, guruniyuktAnAM putrArthinInAM ghRtAktAdyanugraheNa dharmaH / ataH svarUpai - katve'pi prayogabhedAddharmAdharmavyavasthA / ekatvaM ca pramANAntaradRSTyA tu svarUpabheda eva / atha ca karmaphaleSu karmazabdaH kAraNe kAryopacArAt / tenaitaduktaM bhavati / karmANi vyave20 cayat karmaphalavibhAgAya / kaH punaH karmaNAM phalavibhAgo'ta uktaM dvandvairayojayat sukhaduHkhAdibhiH / dharmasya phalaM sukhamadharmasya duHkham / ata ubhayakAriNo dvandvaiyajyante dharmakAritvAtsukhenAdharmakAritvAhuH khena / dvandvazabdo'yaM rUDhayA parasparaviruddheSu pIDAkareSu vartate zItoSNavRSTyAtapakSutsauhityAdiSu / AdigrahaNaM sAmAnyavizeSabhAvena jJeyam / kevalau sukhaduHkhazabdau svarganarakayorvAcakau niratizayAnandaparitApavacanau vA / vizeSa25 svargagrAmaputrapazvAdilAbhastadapahArazcAdizabdasya viSayaH / karmaNAM pUrvamutpattiruktA'nena teSAmeva prayogavibhAgaH phalavibhAgazca prajApatinA kRta iti pratipAdyavivekaH // 26 // 1 aNvyo mAtrA vinAzinyo dazArdhAnAM tu yAH smRtAH // tAbhiH sArdhamidaM sarva saMbhavatyanupUrvazaH / / 27 / / upasaMhAro'yam / dazArdhAnAM paJcAnAM mahAbhUtAnAM yA aNvyaH sUkSmA mAtrA ava * yavAstanmAtrAstA vinAzinyaH, pariNAmadhArmitvAt sthaulyapratipattyA vinAzinya ucyante, For Private And Personal Use Only Page #63 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / tAbhiH sArdhamidaM jagatsarvaM sambhavatyutpadyate / anupUrvazaH krameNa / sUkSmAtsthUlaM sthUlAtsthUlataram / yAdRzo vA krama uktaH prAk // 27 // yaM tu karmaNi yasminsa nyayuGkta prathamaM prabhuH / / sa tadeva svayaM bheje sRjyamAnaH punaH punaH // 28 // asyaaymrthH| yadyapi prajApatirIzvaro bhUtasRSTau zaknoti yathecchaM prANinaH sraSTuM tathApi na pUrvakalpakRtAni karmANyanapekSya prANinaH sRjati yena yAdRzaM purAkalpe karma kRtaM tatkamakSiptAyAM jAtau taM janayati / na jAtyantare / zubhena karmaNA tatphalopabhogyAyAM devamanuSyAdijAtau janayati, viparItena tiryakpretAdiSu / yathaiva bhUtendriyaguNAH kalpAdau prakRtisthA udbhavanti evaM karmANyapi pralaye svaprakRtisthAni punarudbhavanti sargAdau / ' tataH zeSeNe' tyeSa nyAyastatrApyastyeva / For Private And Personal Use Only 11 15 1 yadi tarhi karmApekSotpattiH kva prajApateraizvaryamupayogi kIdRzaM vA sApekSamaizvaryaM tasmin sati jagata utpatteH / kathamanupayogaH na tamantareNa sthityutpattipralayAH santi nityatvAtasya svakRtAnyapi karmANi kAraNaM tadicchA'pi prakRtipariNAmazca / etasyAH kAraNasAmagryA idaM jagadutpadyate tiSThati pralIyate ca / sApekSasyApyaizvaryaM vihanyate yatheha rAjAdi - rIzvaro bhRtyAdIn phalena yojayedevamevAdikarmAnurUpeNaiva yojayati / na cAnIzvaraH / nanu nAsya zlokasyAyamarthaH pratIyate / kiM tarhi pratIyate ? vidhAtureva prANinAM karma - viniyoge svAtantryam / sa yaM prANinaM prathamaM sargAdau yasmin karmaNi hiMsAtmake tadviparIte vA nyayukta sa tadeva karma bhajate karoti na pitrAderanuzAsanamapekSya svecchayA'nyathA pravartate / kiM tarhi prAkprajApatiniyogavazAtsAdhvasAdhu vA svayamanyAnuzAsananirapekSo'nutiSThati / sRjyamAnaH punarjAyamAnaH kalpAntare'sminneva vA kalpe prajApatireva kSetrajJAM- 20 statkartRtvena niyuGkte / atastanniyogamevAnuvartamAnAH prAcInaM zubhamazubhaM vA karma kurvanti / taduktam / "kartRtvaM pratipadyante anIzAH sveSu karmasu / mahezvareNa preryante zubhe vA yadi vA'zubhe" iti|" ajJo janturanIzo'yamAtmanaH sukhaduHkhayoH / Izvaraprerito gacchetsvargaM vA zvabhrameva vA" / ucyate / evaM sati karmaphalasaMbandhastyaktaH syAt puruSakArAnarthakyaM ca syAdagnihotrAdikarmAdyupadezo brahmopAsanAzca vyarthAH prasajyeran / ya evezvarasvarUpA - 25 nabhijJAsta eva dRSTAdRSTArtheSu karmasu pravarteran / ye tu tadadhInaM kartRtvaM bhoktRtvaM ca manyante teSAM sarvatrApravRttiprasaGgaH / kRtamapi na tatkarma phalati / akartAro'pi bhokSyAmaha iti manyamAnA udAsIran / na ca vyAdhirivApathyAdviduSAM balAdicchopajAyate kartRtva IzvarapreraNayA / atha karmaphalasRSTyA tadicchA nizcitA asmAtkarmaNa idaM kartRphalaM bhavatIti / 1 1 a - kha-ka-pha-sApakSasyaizvaryaM / Page #64 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [prathamaH na tarhi 'yaM tu karmaNI'tyetadapi zAstrAdeva niyogaH pratipattavyaH / tasmAyaM puruSaM sa prabhuH prathamaM nyayuktAnAdau saMsAre prathamaM vartamAnApekSyaM niyoktRtvaM cAsya sarvabhAveSu dikkAlanimittakAraNatvAt / ___ anye tu vyAcakSate / jAtyantarApannasyAtmano na pUrva jAtisaMskArApekSA ataH svabhAvAnuvRttiH / yaM jAtivizeSaM yasminkarmaNi niyuktavAn paravadhAdau sa siMhAdijAtIya AtmA saMpanno manuSyatve mArdavamabhyastamapi hitvA jAtidharma pratipadyate / anyenAnupadiSTamapi svAbhAvyAtprajApatikRtatvAt karmANi balavanti prAgabhyAsaM jAtyantaragatasya vismArayantIti pradarzitaM bhavati / etadeva vistArayati // 28 // hiMsrAhiMsra mRdutare dharmAdharmAdRtAnRte // yadyasya so'dadhAtsarge tattasya svayamAvizat // 29 // hiMsraM paraprANaviyogakaraM sarpasiMhahastyAdi / tadviparItamahiMsraM rurupRSatAdi / mRdu pezalamanAyAsam / krUraM kaThinaM paraduHkhotpAdanAtmakam / anyatprasiddham / yadetadvizaH prasiddhaM karma jAtaM tato yasya yadeva adadhAddattavAn kalpitavAn sa prajApatiH sarge sR STyAdau pUrvakarmAnurUpyamavekSya tatkarmasaMsRSTaH prANI svayamAvizat pratipadyate / bhUtakAlatA 15 na vivkssitaa| Adyatve'pi jAtidharmasyAnupadiSTasya svayaMpratipattidarzanAt // 29 // yathartuliGgAnya'tavaH svayamevartuparyaye // svAni svAnyabhipadyante tathA karmANi dehinaH // 30 // atra dRSTAntaH / acetanA api yathA bhAvAstanmaryAdayaiva vyavasthitasvabhAvAH evaM cetanA api puruSakRtakarmasahAyena prajApatinA kRtAM maryAdAM nAtikrAmanti / yasyAM 20 jAtau jAtAstadeva kurvanti nAnyadicchanto'pi zakuvanti kartum / Rtavo vasantAdayaH svaliGgAni cihnAni ptrphlkusumshiitossnnvrssaadiini| paryaye yasyauryaH paryAyaH svakAryAvasarastasmin sa RtustaM dharma svayameva pratipadyate, na puruSaprayatnamapekSate / cUtamaJjaryo vasante svayameva puSyanti na mUle salilasekamapekSante / evaM puruSakarmANyadRSTAni / nAsti sa padArtho yo na karmApekSate / tathAhi / varSANA svasvabhAvo yo vRSTiprado bhavati ca / 25 rAjadoSAdrASTradoSAdvA kadAcidavagrahaH tasmAtkarmazaktirevAnapasAryA / vRttAnurodhAdasakRdanugrahaNam / anye tu zlokatrayamapyanyathA vyAcakSate / karmazaktInAM svabhAvaniyamo'nenocyata ityAhuH / yatphalaM yasminkarmaNyAhitaM prajApatinA sa karmavizeSaH punaHpunaH sRjyamAno'nuThIyamAnaH svayaM tatphalaM bhajate dadAtItyarthaH / tena yAgaH kRto yadA phalipyati na For Private And Personal Use Only Page #65 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] manusmRtiH / tadA kiMcidanyadapekSata iti pratipAditaM bhavati / sarvo hi svakRtAvapi mantripurohitAdivAkyamapekSate / naiva yaagH| dRSTastu vyaapaarstenaapekssyte| dRSTAdRSTakAraNadvayajanyattvAtsarvasya kAryasyAdRSTAntarApekSA niSidhyate tadAnIm / karmANISTAniSTaphalapradAni vidhipratiSedhaviSayANi / karmANi dviza udAharati / hiMsrAhiMsre iti / hiMsA pratiSiddhA / tasyA narakAdiphalapradAnaM niyamitam / yo brAhmaNAyAvaguret yo mAmakAyAvagurettaM zatena 5 yAtayAditi vAkyazeSebhyaH sA tataH svabhAvAnna cyavate / prAyazcitteSu vizeSaM vakSyAmaH / ahiMsraM vihitam / tasyApi neSTaphaladAnAt svabhAvacyutirasti / dharmAdharmayoreva vizeSAyate / vihitaM karma dharmaH, pratiSiddhamadharmastayovizeSAH satyA'nRtAdayaH / satyaM vihitamanRtaM pratiSiddham / evaM sarvANi pUrvottarapadAni vihitapratiSiddhavizeSapradarzanAni / avyabhicaritadRSTakAryakAraNasaMbandhIni karmANi / dRSTAntaH yathartuliGgAnIti / zeSa samAnam // 30 // 10 lokAnAM tu viddhayartha mukhabAhUrupAdataH // brAhmaNaM kSatriyaM vaizyaM zUdraM ca niravartayat // 31 // pRthivyAdInAM lokAnAM viddhayarthaM vRddhiH puSTirbAhulyaM vA brAhmaNAdiSu caturpu varNeSu satsu trayANAM lokAnAM vRddhiH / itaH pradAnaM devA upajIvanti / te rca yAgAdyadhikRtA atastaiH karma kRtamubhau lokau vardhayati / puruSakarmapracoditA devAH / -- AdityAjjAyate 15 vRSTiriti ' asyApi lokasya sRSTiddhiH / brAhmaNAdIn varNAniravartayannivartitavAn asUjanmukhabAhUrupAdataH / yathAkramaM mukhAbrAhmaNaM, bAhubhyA rAjanyaM, UrubhyAM vaizya, zUdraM pAdata iti / tasiH apaadaane|kaarnnaatkaary niSkRSyata iveti bhavati apAye sati apAdAnatvam / AdyaM kaMcidrAhmaNaM svamukhAvayavebhyo daivyA zaktyA nirmitavAn / adyatanAnAM sarveSAM mithunasaMprayogadvAreNa tattvebhya utpattidarzanAt / paramArthataH stutireSA varNAnAmutkarSA- 20 pakapradarzanArtham / sarveSAM bhUtAnAM prajApatiH zreSThastasyApi sarveSAmaGgAnAM mukhaM brAhmaNo'pi sarveSAM varNAnAM prazasyatamaH / etena sAmAnyena brahmamukhAdutpanna ityucyte| mukhakarmAdhyApanAdhatizayAdvA mukhata ityucyate / kSatriyasyApi bAhukarma yuddhaM vaizyasyApyUrukarma paizurUpaM rakSato gobhizcarantIbhirdhamaNaM sthalapathavAripathAdiSu vANijyAyai gamanam / zUdrasya pAdakarmazuzrUSA // 31 // dvidhA kRtvA''tmano dehamardhena puruSo'bhavat / / ardhena nArI tasyAM sa virAjamasRjatprabhuH // 32 // eSA sRSTiH sAkSAtparasya puruSasya / iyaM tu brahmaNastasyaivetyanye / yattadantaraNDaM samudgata zarIraM tadvidhA kRtvA'rdhena puruSo'bhavat pumAnsaMpannaH zukrasekasamartho'rdhena nArI gaurIzvara 1 a-ka-ba-pha-cetanAyogAdyadhikRtA / 2 Da-pazUnU rkssto| 3 DaM--prayANam / For Private And Personal Use Only Page #66 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [prathamaH bhaGgayA / athavA pRthageva tAM nirmitavAn / tAM nirmAya tasyAM maithunena dharmeNa virADiti yasya nAma prasiddhaM taM janitavAn / etaducyate / prajApatiH svAM duhitaramagacchat / idamapi jAyApatyoH zarIramAtrabhedAt sarvatra kAryeSvavibhAgAt tadAlambanaM dvaidhakAravacanam // 32 // tapastatvA'sajadyaM tu sa svayaM puruSo virAT // taM mAM vittAsya sarvasya sraSTAraM dvijasattamAH // 33 // sa virAT tapastaptvA yaM puruSamasRjat taM mAM vitta jAnIdhvam / evaM smRtiparaMparayA nAtra vaH kiJcidaviditaM mama varNayitavyamasti / tanmadhye zuddhimAtmana AcaSTe / asya sarvasya sraSTAramanena sarvazaktimAha / janmakarmAtizayavantaM mAM pratyayitarIkariSyatItyabhiprAyaH / nizcayotpattyarthaM cAnyato'vagate'pi manujanmani svayamabhidhAnAt / yathA'nyataH zruto'pi kazcit pRcchayate, 'devadattasya tvaM putra' iti, 'bADhamiti' tenokte nizcaya upajAyate / abhijanavarNanaM kavInAmatrapAkara satyAmapi pAraMparyeNAtmastutau / dvijasattamA ityAmantraNam / sattamAH sAdhutamAH zreSThA iti yAvat // 33 // ahaM prajAH sisRkSustu tapastaptvA suduzcaram // patInprajAnAmasRjaM maharSInAdito daza // 34 // 15 ahamamRjamutpAditavAn / dazaprajApatInmaharSIn / AditaH suduzcaraM tapaH kRtvA suSTu duHkhena tapazcaryate'tipIDAkaraM bahukAlaM ca / tAnmahanniAmato nirdizati // 34 // marIcimatryaGgirasau pulastyaM pulahaM kratum // pracetasaM vasiSThaM ca bhRguM nAradameva ca // 35 // ete manastu saptAnyAnasRjan bhUritejasaH // devAn devanikAyAMzca maharSIzvAmitaujasaH // 36 // ete maharSayaH saptAnyAnmanUnasRjan / adhikArazabdo'yaM manuriti / manvantare yasya prajAsateM tatsthitau vA'dhikAra uktena prakAreNa sa manurityucyate / bhUritejasa amitaujasa iti caika evArthaH / ekaM prathamAntaM sraSTurvizeSaNam / dvitIyaM dvitIyAntaM sraSTavyAnAM manvAdInA vizeSaNam / nanu devA brahmaNaiva sRSTAH / satyaM, na sarve / aparimitA hi deva25 saMghAtAH / devanikAyA hi devasthAnAni svargalokabrahmalokAdIni // 36 // yakSarakSaHpizAcAMzca gandharvApsaraso'surAn // nAgAn sarpAn suparNAzca pitRNAM ca pRthaggaNAn / / 37 // yakSAdInAM svarUpabhedazcetihAsAdipramANaka eva na pratyakSAdInAmanyatamena pramANena pari. 1tatra / 1 u-pratyayaiva tarIkariSyati / - For Private And Personal Use Only Page #67 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| cchidyate / tatra vaizravaNAnucarA ykssaaH| rakSAMsi bibhISaNAdayaH / tebhyaH krUratarAH pishaacaaH| azucimarudezAdivAsino nikRSTA yakSarAkSasebhyaH / hiMsrAstu sarva eva / chadmakaraMNena kecit prANinAM jovamAkarSantyadRSTayA zaktyA vyAdhIMzca janayantItyatihAsikA mantravAdinazca / gandharvA devAnucarA gItanRttapradhAnAH / apsaraso devagaNikA urvazyAdyAH / asurA devazatravo vRtravirocanahiraNyAkSaprabhRtayaH / nAgA vAsukitakSakAdayaH / sarpAH prsiddhaaH| 5 suparNAH pakSivizeSA garutmatprabhRtayaH / pitaraH somapAjyapAdinAmAnaH / svasthAne devavadvartante teSAM gaNamasRjan // 37 // vidyuto'zanimeghAMzca rohitendradhanUMSi ca // ulkAnirghAtaketUMzca jyotISyuccAvacAni ca // 38 // meghodaraM dRzyaM madhyamaM jyotirvidyuducyate / yasyAstaDitsaudAminItyAdayaH paryAyA 10 vishessaashryaaH| azaniH zilAbhUtA himakaNikA sUkSmadRzyazca varSadhArAdivatpatantyo vegavadvAtapreritAH sasyAdivinAzinya ucyante / meghA abhrodakamarujjyotiHsaMghAtA aantrikssaaH| rohitaM daNDAkAramantarikSe nIlalohitarUpaM kadAcit dRzyate / AdityamaNDalalagnaM kadAcit / kadAcitpradezAntare'pi / tasyaiva vizeSa indradhanuH vakratvaM dhanurAkAratA'dhikA'sya / ulkA saMdhyApradoSAdau visAriprabhANyutpAte dikSu patanti yAni jyotIMSi dRzyante / nirghAtaH 15 bhUmyantarikSa utpAtazabdaH / ketava utpAte dRzyamAnAni zikhAvantijyotIMSi prsiddhaani| anyAnyapi dhruvAgastyArundhatIprabhRtIni nAnAprakArANi // 38 // kinnarAnvAnarAnmatsyAn vividhAMzca vihaGgamAn // pazUn mRgAnmanuSyAMzca vyAlAMzcobhayatodataH // 39 // azvamukhAH prANino himavadAdiparvateSu bhavanti te kiMnarAH / vAnarA markaTamukhA 2. puruSavigrahAH / vihaGgamAH pakSiNaH / anAvikoSTragardabhAdayaH pazavaH / mRgA rurupRsstaadyH| vyAlAH siMhanyAghrAdayaH / dve dantapaMktI uttarAdhare yeSAM bhavataste ubhayatodataH // 39 // kRmikITapataGgAMzca yUkAmakSikamatkuNam / / sarva ca daMzamazakaM sthAvaraM ca pRthagvidham // 40 // kRmayo'tyantasUkSmA prANinaH / kITAstebhya IpatsthUlA bhuumicraaH| pataGgAH zalabha- 25 pakSakAdayaH / sthAvaraM vRkSaparvatAdiH / pRthagvidhaM nAnAprakAram / kSudrajantava ityekvdbhaavH||40|| 1-chadmanA / 2 a-ba-ka-u-pha-kenacit / 3amarakoze 1 / 3 / 9 / / Da-hiMvA vaaghraadyH| For Private And Personal Use Only Page #68 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [prathamaH evametairidaM sarva manniyogAnmahAtmabhiH // yathAkarma tapoyogAt sRSTaM sthAvarajaGgamam // 41 // evamiti prakAntaprakArapratyayaparAmarzaH / etairmahAtmabhirmarIcyAdibhiH / idaM sarva sthAvarajaMgamaM sRSTam / yathAkarma yasya janmAntare yAdRzaM karma tadapekSam / yasyAM jAtau yasya tu yuktamutpattuM karmavazAtsa tasyAmevotpAditaH / maniyogAnmadAjJayA / tapoyogAnmahatkRtvA tapaH / yAvatkicinmahadaizvaryaM tatsarva tapasA prApyamityetadanenAha // 41 // yeSAM tu yAdRzaM karma bhUtAnAmiha kIrtitam // tattathA vo'bhidhAsyAmi kramayogaM ca janmani // 42 // yeSAMbhUtAnAM yAdRzaM karma svabhAvato hiMsramahiMsra vA tadvattathaiva kIrtitam / idAnIM 10 janmakramayogamabhidhAsyAmi / kva punaH karma kIrtitaM yatredaM yakSarakSa ityAdi nAmanirdezo na karmanirdezaH / ucyate nAmanirdezAdeva karmAvagatiH karmanimittatvAdeSAM nAmapratilambhasya / tathAhi / yakSaNAdbhakSaNAdazanAdvA yakSAH / rahasi kSaNanAdrakSAMsi / pishitaashnaatpishaacaaH| adbhayaH sRtA ityapsarasaH / amRtAkhyAyAH surAyA alAbhAdasurA / ityAdyapyUhyam / janmani kramayogo jarAyujANDajA ityAdi vakSyate // 42 // pazavazca mRgAzcaiva vyAlAzcobhayatodataH // rakSAMsi ca pizAcAzca manuSyAzca jarAyujAH // 43 // ete jarAyujAH jarAyurutvaM garbhazayyA / tatra prathamaM te saMbhavanti / tato muktA jAyante / eSa eteSAM janmakramaH / dantazabdasamAnArtho datzabdo'nyo'stItyubhayatodata iti prathamAbahuvacane rUpaM yujyate // 43 // aNDajAH pakSiNaH so nakA matsyAzca kacchapAH // yAni caivaprakArANi sthalajAnyaudakAni ca // 44 // nakAH zizumArAdayaH / kacchapaH kUrmaH / yAni caivaMprakArANi kRkalAsAdIni sthalajAni / evaM rUpANyaudakAni jalajAni zaGkhAdIni // 44 // svedajaM daMzamazakaM yUkAmakSikamatkuNam // USmaNazcopajAyate yaccAnyatkiJcidIdRzam // 45 // svedaH pArthivAnAM dravyANAmagnyAdityAditApasaMbandhAdantaHkledastato jAyate daMzamazakAdi / anyadapi yadIdRzamatyantasUkSmaM puttikApipIlikAdi yadUSmaNa upajAyate / 1 dd-prkaarprtyvmrshH| For Private And Personal Use Only Page #69 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| USmAsveda eva taddheturvA tApaH / 'upajAyanteti' vA pAThaH / ye cAnye :kecidIdRzA iti paThitavyam // 45 // udbhijjAH sthAvarAH sarve biijkaannddprrohinnH|| oSadhyaH phalapAkAntA bahupuSpaphalopagAH // 46 // udbhedanamudbhit / bhAve kvim / tato jAyanta iti udbhijAH / uptaM bIjaM bhUmiM ca 5 bhittvA vidArya jAyante vRkSAH / sarve bIjAtkANDAcca prarohanti jAyante mUlaskandhAdinA dRDhIbhavanti / tathauSadhyaH auSadhaya iti yuktamIkAraH / 'kRdikArAditi' chAndaso vA / idaM tAsAM svAbhAvikaM karma / pAkAntAH phalapAkaH anto nAza AsAmiti / pakke phale brIhyAdayo nazyanti, bahunA ca puSpaphalenopagatAH yuktA bhavanti / auSadhInAM vRkSANAM ca yathAsaMbhavametadvizeSaNam // 46 // apuSpAH phalavanto ye te vanaspatayaH smRtaaH|| puSpiNaH phalinazcaiva vRkSAstUbhayataH smRtAH // 47 // vinA puSpeNa phalaM jAyate yeSAM te vanaspatayaH kathyante, na vRkSAH / puSpiNaH phalinazca vRkSA ubhayayogAt kvacidvanaspatayo vRkSA api ucyante, vRkSAzca vanaspatayo'pi / tatra vizeSahetutvaM darzayiSyAsaH / vayaM tu brUmaH / nAyaM zabdArthasaMbandhavidhirvyAkaraNasmRtivat / 15 tena nAyamartho ya evaMsvabhAvAste vanaspatyAdizabdavAcyAH, kiM tarhi puSpaphalAnAM jnmocyte| tasya vaktavyatayA prakRtatvAt 'kramaM yogaM tu janmanIti' / dvidhA phalAnAmutpattiH / antareNa puSpANi jAyante puSpebhyazca, evaM puSpANi vRkSebhyazca / tena yadyapyevamabhidhAnaM ye phalinaste vanaspatayo jJeyAstathApi prakaraNasAmodyattadorvyatyayaH kartavyaH / ye vanaspataya iti evaM prasiddhAstemAH phalavantastebhyaH puSpamantareNa phalAni jAyante iti sAmarthyAccAyaM kramo- 20 'vatiSThate / yathA ' vAsasA stambhaM pariveSTayati' vAsasi paridhAtavye'yamartho'sya bhavati / stambhe nidhAya vAsaH paridhApayeti / prasiddhamapyetadanUdyate / tamasA bahurUpeNetye 'tatpratipAdayitum // 47 // gucchagulmaM tu vividhaM tathaiva tRnnjaatyH|| bIjakANDaruhANyeva pratAnA vallaya eva ca // 48 // 25 yAH saMhatA bhUmeddhA ekamUlA anekamUlAzca latA uttiSThanti na ca vRddhiM mahatIM prApnuvanti tAsAM saMghAto gucchagulmazabdavAcyaH / tRNamUlakAdistayostu bhedH| puSpavadapuSpakRto vA'nyA vA tRNanAtayaH kuzazAdvalazaGkhapuSpIprabhRtayaH / pratAnA dIrghA bhUmigatAstRNa For Private And Personal Use Only Page #70 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 28 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [prathamaH prarohAH / vallayo vratatyaH bhUmarutpatya vRkSamanyaM vA kaMcitpariveSTayordhvamAruhanti / sarvametat vRkSavat bIjakANDaruham // 48 / / tamasA bahurUpeNa veSTitAH karmahetunA // antaHsaMjJA bhavantyete sukhaduHkhasamanvitAH // 49 // karma adharmAkhyaM heturyasya tamasastena veSTitA vyAptAH / bahurUpeNa vicitraduHkhAnubhavanimittena / yadyapi sarvaM triguNaM tathA'pyeSAMtama udriktam / apacite sattvarajasI / atastamobAhulyAnnityaM nirvedaduHkhAdiyuktA adharmaphalamanubhavantaH suciramAsate / sattvasyApi tatra mAvAt kasyAMcidavasthAyAM sukhalezamapi bhunyjte| tadAha / sukhaduHkhasamanvitA iti / antaHsaMjJA buddhistalliGgasya bahirvihAravyAhArAdeH kAryasya ceSTArUpasyAbhAvAdantaHsaMjJA ucyante / anyathA'ntareva sarvaH puruSazcatayate / athavA yathA manuSyAH kaNTakAditodaM prAk cetayante naivaM sthAvarAH te hi mahAntaM pratodaM parazuvidAraNAdiduHkhasaMjJAyAmapekSante / yathA svApamadamUrchAvasthAgatAH prANinaH // 49 // etadantAstu gatayo brahmAdyAH samudAhRtAH // ghore'smin bhUtasaMsAre nityaM satatayAyini // 50 // eSo'nto'vasAnaM vallIgatiryAsAM gatInAM tA etdntaaH| kRtakarmaphalopabhogArthamAtmanastaccharIrasaMbandho gatirucyate / asyAH sthAvarAtmikAyA gateranyA nikRSTA duHkhabahulA gatirnAsti / brahmagatezcAnyA''dyottamA gatirAnandarUpA nAsti / etA gatayaH zubhAzubhaiH karmabhirdharmAdharmAkhyaiH prApyante / parabrahmAvAptistu mokSalakSaNA kevalAnandarUpA jJAnAt jJAnakarma samuccayAvati vakSyAmaH / bhUtasaMsAre bhUtAnAM kSetrajJAnAM saMsAre janmamaraNaprabandhe jAtyantarA20 gamane / ghore pramAdAlasyavatAM bhISaNe / iSTaviyogAniSTayogotpattyA satataM sarvakAlaM ga manazAlini vinAzinyasAre 'pi nityaM ghorena kadAcidaghore / devAdigatiSvapi suciraM sthitvA martavyamiti nityaM ghoraH / tadanena dharmAdharmanimittatvasaMvarNanena saMsArasya zAstrasya mahAprayojanatA pratipaditA bhavati / zAstrAddhi dharmAdharmayovivekajJAnamityadhyetajyam // 50 // evaM sarva sa sRSTvedaM mAM cAcintyaparAkramaH // Atmanyantardadhe bhUyaH kAlaM kAlena pIDayan // 51 // evaM kiMcitsAkSAtkiMcitprajApatiniyogena sa 'gavAn sarvamidaM jagatsRSTvotpAdya mAM ca jagatsthitau niyojya sve'ntare'cintya AzcaryarUpo mahAn prabhAvaH parAkramaH sarvaviSayAzaktiryasya sa sRSTvA'ntardadhe'ntardhAnaM kRtava.nicchAgRhItaM zarIraM yogazaktyojjhitvA 18 For Private And Personal Use Only Page #71 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 29 adhyAyaH ] mnusmRtiH| punaraprakAzaH saMvRttaH / AtmanIti / yathA'nye bhAvAH prakRtAvanta(yanta evaM so'nyatretyevaM na / kiM tAtmanyeva pralInaH / na hi tasyAnyA prakRtirasti yatrAntardhIyeta sarvabhUtAnAM tatprakRtitvAt / jagatsarvavyApArAnnivRttirvA'ntardhAnam / bhUyaH kAlaM kAlena pIDayan / sRSdetyetakriyApekSaH zatAdraSTavyaH pralayakAlaM sargasthitikAlena vinAzayan / bhUyaH punarityarthaH / vakSyati 'anantAH sargasaMhArA' iti // 51 // yadA sa devo jAgarti tadevaM ceSTate jagat // yadA svapiti zAntAtmA tadA sarva nimIlati // 52 // sa devo yadA jAgarti yadetadicchatIdaM jagadutpadyatAmetAM sthitiM ca kAlamiyantaM labhatAmiti tadA ceSTate / mAnasavAcikabhautikairvyApArairAntarairbAhyezca zvAsaprazvAsAhAravihArakRSiyAgAdibhiryuktaM bhavati / yadA svapiti yadA nivRtteccho bhavati jagatsargasthitibhyAM 10 tadA sarva nimIlati pralayaM prApnoti / jAgaryAsvApazca prajApatericchA pravRttinivRttI ucyate / zAntAtmattvaM bhedAvasthopasaMhAraH // 12 // tasmin svapati tu svastha karmAtmAnaH zarIriNaH // svakarmabhyo nivartante manazca glAnimRcchati // 53 // pUrvavyAkhyAnazloko'yaM vispaSTArthaH / svasthe susthire / zAntAtmavacchuddharUpe svAtma- 15 nyavasthAnamaupAdhikabhedanivRttiH / karmAtmAnaH karmapradhAnAH saMsAriNaH kSetrajJAH zarIriNaH karmasaMbandhena zarIrasaMbandhAnubhAvAdevamucyante / tasminsvapati zayAne svakarmabhyo nivrtnte| shriircessttaanivRttiretenocyte|mnshc glAnimRcchati etenaantrvyaapaarninvRttiH| ato bAhyAntaravyApAranivRttyA pralayaH pratipAdito bhavati / glAnirnirutsAhaH svavyApArAnniHzaktatAmRcchati prApnoti // 53 // yugapattu pralIyante yadA tasminmahAtmani // tadA'yaM sarvabhUtAtmA sukhaM svapiti nirvRtaH // 54 // yattadorvyatyayenAyaM zloko vyAkhyAtavyaH / anyathA pUrva zlokApekSayetaretarAzrayaH prasajyeta / etaduktam / yadA svapiti tadA nimIlati sarvam / sukhaM svapiti nirvRtaH sukhasvarUpameva paraM brahma na tasya svApAvasthAyAM sukhamanyadA duHkham / svApazca tasya yAdRzaH 25 sa prAgukta eva / nirvatizca tasya sarvakAlam / na hyasau paramAtmA'vidyopaplavataraGgairAmazyate / kevalasukhamayastasya sarvasya kRrtRtvaM uppdyte| yathA'yaM puruSa uparato gRhakRtyebhyaH kRtakRtyatayA'rjitaM mayA dhanaM gRhopayogi nirupadravazvAsmi saMvRtta ityevaM sukhaM svapiti nirvRto nirA 20 For Private And Personal Use Only Page #72 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [prathamaH zaGkAtmavAdha evamupamIyate'sAvapi / tasyApIdaM jagat kuTumbabhUtamiti prazaMsA / pradhAnaviSayo vA'yaM zloko varNanIyaH / tadA pradhAnaM svapiti / yadA yugapatsarvANi bhUtAni tatra pralIyante tadAtmatAM kAraNarUpatAmApadyante vikArAvasthAmudgacchanti yugapadyAvanti trailokyo daravartIni / svApazca pariNAmanivRttirna punarjJAnopasaMhatiH acetanasya pradhAnasya / 5 sukhaM copacArato'cetanatvAdeva // 14 // tamo yaM tu samAzritya ciraM tiSThati sendriyH|| na ca svaM kurute karma tadotkrAmati muurtitH|| 55 // idAnIM saMsAriNaH puruSasya maraNaM dehAntaraprAptizcAbhyAM zlokAbhyAM kathyate / tamo jJAnanivRttistAM samAzritya ciraM tiSThatyAste sendriyaH / na ca svaM kurute karma zvAsa10 prshvaasaadikN.| tadA mUrtitaH zarIrAdutkramati gacchati / nanu ca sarvagata AtmA''kAzavadvibhustasya kIdRzyukrAntiH? karmopArjitazarIratyAga evokrAntiH / na punarmUrtasyaivArthasya dezAddezAntaragamanam / athavA kaizcidiSyate astyanyadantarAbhavaM zarIraM sUkSmaM yasyeyamukrAntiH / anyastvantarAbhavadeho neSyate / yathAha bhagavA vyAsaH / " asmindehe vyatIte tu dehamanyannarAdhipa / indriyANi vasantyeva tasmAnnA15 styantarAbhavaH / " sAMkhyA api kecinnAntarAbhavamicchanti vindhyavAsaprabhRtayaH / ko'yama ntarAbhavo nAmAsmiJcharIre naSTe mAtRkukSyAdisthAnaM dvitIyazarIragrahaNArtha yAvanna prApta tAvadantarA nirupayogizarIramupajAyate sUkSmaM yasya na kvacitsaMyogo nAgnyAdidAho na mahAbhUtaiH pratibandhaH / anye tu mUrti paramAtmAnamAhuH / sarvAtmarUpaH paramAtmA samudra sthAnIyastataH prAdurbhavanti jIvA avidyAvazAdbhedamupayanti mahodadherivormayaH / tasya ca 20 tato niSkrAmataH puryaSTAkAkhyaM liGgamabhyupagamyate / dharmAdharmapUrvakRtavazAtpratyekasya jIvasya vAsaHsthAnIyaM sUkSmaM zarIram / yathA purANa uktam / "puryaSTakena liGgena prANAkhyena sa yujyate / tena baddhasya vai bandho mokSo muktasya tena tu" // te ca prANApAnavyAnodAnasamAnAH paJcabuddhIndriyavarga evaM karmendriyavargo'STamaM mana ityetatpuryaSTakam / taccharIraM na nazyati aamokssaavsthaayaaH| taduktaM "saMsarati nirUpabhogabhAvairadhivAsitaM liGgam" // 15 // yadANumAtriko bhUtvA bIjaM sthAsnu cariSNu ca // samAvizati saMsRSTastadA mUrti vimuJcati // 56 // aNvyaH sUkSmA mAtrA avayavA yasya so'NumAtrikaH / puryaSTakamantarAbhavadeho vaa| svabhAvata eva vA''tmA naH / sUkSmAH yathoktam / "pha. eSa AtmA'ntarhRdaye'NIyAnityAdi 1 i-avikArAvasthAmApadyante / 2 Da-nIrUpabhogaM / 25 For Private And Personal Use Only Page #73 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| bIjaM zarIrotpattikAraNam / sthAsnu vRkSAdijanmahetubhUtam / cariSNu jagamam / samAvizatyadhitiSThati pratinibadhyate / yadA tena saMsRSTaH prANAdibhistadA mUrti vimuJcatyAbadhnAti zarIraM gRhNAtItyarthaH // 56 // evaM sa jAgratsvamAbhyAmidaM sarva carAcaram / saMjIvayati cAjasraM pramApayati caavyyH|| 57 // upasaMhAraH pUrvoktasya / AtmasaMbandhibhyAM jAgratsvapnAbhyAM carAcaraM sthAvaraM jagamaM jIvayati mArayati ca jagat / avyayo'vinAzI // 17 // idaM zAstraM tu kRtvA'sau mAmeva svayamAditaH // vidhivadrAhayAmAsa marIcyAdIMstvahaM munIn // 58 // iha zAstrazabdena smArto vidhipratiSedhasamUha ucyate / na tu granthastasya manunA 10 kRtatvAt / tathA hi mAnava iti vyapadezo'sya itarathA hi hairaNyagarbha iti vyapadizyeta / kecittu hiraNyagarbhenApi kRte granthe manunA bahUnAM prakAzitatvAttena vyapadezo yujyata eva / yathA himavati prathamamupalabhyamAnA gaGgA'nyato'pyutpannA haimavatIti vyapadizyate, yathA ca nityaM . darzanAtkAThakaM pravacanaM kaThena vyapadizyate / satsvapyanyeSvadhyetRSvadhyApayitRSu ca pravacanaprakarSAtkaThena vyapadezaH / nAradazca smarati / 'zatasAhasro'yaM granthaH prajApratinA kRtastataH 15 sa manvAdibhiH krameNa saMkSipta iti / ato'nyakRtatve'pi mAnavavyapadezo na viruddhH| zAstrazabdena granthAbhidhAnamapi zAsanarUpArthapratipAdakatvAdRSTameva / mAmeva grAhayAmAsAha tenAdhyApita ityarthaH / svayamAdito vidhivadityebhiH padairAgamasyAvibhraMza ucyate / granthakAreNa hi svakRto grantho yaH svayamadhyApyate prathamaM tatra mAtrA'pi na parihIyate / anyasya hi tasmAdadhigatavato'nyamadhyApayato na tadranthAvinAze yatno bhavati kartarapyadhyApita- 20 pUrvasya pratiSThApito mayA pUrvamayaM grantha iti dvitIyavAraM pramAdAlasyAdinA bhraMzaH saMbhAvyata ata Adita ityuktam / vidhivacchiSyopAdhyAyayorananyamanaskatAdiguNo'vahitacittatA vidhiH / arhe vatiH / marIcyAdIMstvahaM munInmarIcyAdayaH prasiddhaprabhAvAstairapyetanmatsakAzAdadhItamityAtmano viziSTaziSyasaMbandhena siddhamaupAdhyAyikaM darzayanmaharSINAM zAstramAhAsmyena ca zraddhAtizayaM janayatyadhyayanAvirAmAya / evaMvidhametanmahacchAstraM yanmarIcyAdibhi- 21 rapyadhItam / eSa cedRzo mahAtmA manusteSAmupAdhyAya iti yuktamatasya sakAzAdetadranthAdhyayanamityAzAstraparisamApte!paramante zrotAra ityubhayathA'pi zAstraprazaMsA // 58 // .... For Private And Personal Use Only Page #74 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir Acharya Shri medhAtithibhASyasamalaMkRtA / * [prathamaH etadvo'yaM bhRguH zAstraM zrAvayiSyatyazeSataH // etaddhi matto'dhijage sarvameSo'khilaM muniH // 59 // etacchAstraM vo yuSmAkamayaM bhRgurazeSataH sarva zrAvayiSyati karNapathaM neSyatyadhyApayiSyati vyAkhyAsyati ca / etacchAstrasyaitadA pratyavamarzaH / etacchAstrameva munirakhilamazeSaM matto matsakAzAdadhijage'dhigatavAn jJAtavAn / gurumukhAdvidyA niSkrAmatIva ziSyaH pratigRhNAtIvetyataH apAdAne tasirmatta iti yuktaH / bhRgustu maharSINAM prakhyAtataraprabhAvaH / tasya pravaktRtvaniyogenAnekAzeSaniratizayavidyAvidAmAgamanaparaMparayAgatametacchAstramiti pradarzyate / atazca keSAMcidayamapi pravRttiprakAro dRzyate / bahubhyo mahAtmabhyaH zAstramidamavatIrNamiti kimiti nAdhImaha ityadhyayanAdipravRttyAbhimukhyaM zAstre janyate // 59 // tatastathA sa tenokto maharSirmanunA bhRguH // tAnabravIdRrSAnsarvAn pItAtmA zrUyatAmiti // 60 // sa maharSibhRgustena manunA tathokta eSa vaH zrAvayiSyatIti niyuktastato'nantaraM tAnRSInabravIcchyatAmiti / prItAtmA'nekaziSyasannidhAvahamatra niyukta iti bahumAnena prItAtmatvaM pravaktRtvayogyatayAjJAkaro'hamanena saMbhAvita ityAtmani bhRgorbahumAnaH // 60 // svAyaMbhuvasyAsya manoH SaDzyA manavo'pare // sRSTavantaH prajAH svAH svA mahAtmAno mahaujasaH // 61 // upAdhyAyo dharmAnpRSTo jagadutpattyAdi varNitavAn / tathaiva ziSyo'pi tanniyuktastacchepameva varNayitumArabdhaH / asyeti sAkSAtkAreNa manuM pratyavamRzati / asmadupAdhyAyasya vAyaMbhuva iti khyAtasya SaDanye'pare manavo vaMzyA ekasminvaMze kule jAtAH sarve vaMzyAH / 20 sarve hi sAkSAdbrahmaNA sRSTA ityekakulasaMbhavAdazyA ucyante / athavA ekasminkArye'dhi kRtA vaMzyA ekakarmAnvayena prANinAM vaMzavyavahAro bhavati / 'dvau munI vyAkaraNasya vaMzyau" / taM caikaM dharma darzayati "sRSTavantaH pranAH svAH svAH" iti / manvantare manvantare yasya manoradhikAraH sa eva prajAnAM pUrvamanvantaravinaSTAnAM sraSTA pAlayitA ca / ato yena yAH prajAH sRjyante tAstasya svA bhavanti // 61 // svArociSazcottamazca tAmaso raivatastathA / / cAkSuSazca mahAtejA vivasvatsuta eva ca // 6 // tAnmanUnnAmato nirdizati / mahAtejA iti vizeSaNam / anyAni nAmAni rUDhyA 1dd-amitaujsH| For Private And Personal Use Only Page #75 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] manusmRtiH / saMbandhena vA / vivasvatsuta iti samAsapadarUpaM zabdAntaraM kRSNasarpanarasiMhAdizabdavat // 62 // svAyaMbhuvAdyAH saptaite manavo bhuuritejsH|| sve sve'ntare sarvamidamutpAdyApuzcarAcaram // 63 // . atra sapta manavo mayA proktAH / anyatra caturdaza saMpadyante / sve sve'ntare'vasare 5 prApte'dhikArakAle iti yAvat / utpAdya prajA ApuH pAlitavantaH / sve sve'ntare'dhikArAvasare yasya manoryasminkAle prAptaH sargasthitipAlanAdhikAraH / anye tvantarazabdaM mAsAdizabdavatkAlavizeSavAcinaM manyante tadayuktam / manuzabdopasaMhitaH kAlavizeSaviSayo manvantaro nAma kAlo na tu kevala iti // 63 // nimeSA daza cASTau ca kASThA triMzattu tAH kalA // 10 triMzatkalA muhUrtaH syAdahorAtraM tu taavtH|| 64 // sthitipralayakAlaparimANanirUpaNAthai jyotiHzAstragocaraM kAlavibhAgaM vaktumupakramate / aSTAdaza nimeSAH kASThA nAma kAlo bhavati / triMzatkASThAH kalAH / triMzatkalA eko muhUrtaH syAt / tAvataH triMzadityarthaH / triMzanmuhUrtaH ahorAtram / vidyAditi kriyApadamAhatya tAvaditi dvitIyAbahuvacanam // 64 // _ ahorAtre vibhajate sUryo mAnuSadaivike // rAtriH svamAya bhUtAnAM ceSTAyai karmaNAmahaH // 65 // atha ko'yaM nimeSo nAma / akSipakSmaNonaisargikaM kaimpa unmeSasahacArI / anyaistu paThitaM yAvatA kAlenAvika~tamakSaramuccAryate sa nimeSaH / ahazca rAtrizca te ahorAtre / tayovibhAgaM karoti AdityaH / udita Aditye yAvattadIyA razmayo dRzyante tAvadahaLava- 20 hAraH / astamite tu prAgudayAdrAtrivyavahAraH / manuSyaloke devlokevaa| yatra tAdityo na vyApnoti razmibhistatra kathamayamahotravibhAgo vijJeyo'ta Aha / rAtriH svmaayeti| svayaMprabheSu bhUteSu nityaprakAzitvAtkarmaceSTAkAryArambheNa svApena ca vibhaagH| yathaivauSadhInAM niyataH prAdurbhAvakAlaH svAbhAvyAdevaM karmaceSTAsvApAvapi kAlasvabhAvata eva niyatau // 65 // pitrye rAtryahanI mAsaH pravibhAgastu pkssyoH|| 25 karmaceSTAsvahaH kRSNaH zuklaH svamAya zarvarI // 66 // yo manuSyANAM mAsaH sa pitRNAmaharnizam / kataradahaH katamA ca rAtririti pravibhAgaH ? idamahariyaM rAtrirityeSa vibhAgaH / pakSayoH paJcadazarAtrisaMmitayorardhamAsAkhyayorvyavasthitaH / pakSAzrita ityarthaH / ekaH pakSo'haraparo rAtristayozca bhinnasvabhAvatvAnniyata 1ph-naiprgikonmessshcaarii| 2 Da-vyaktam / a-ba-va-ka-pha-prakAzatvAt / For Private And Personal Use Only Page #76 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [prathama kramatvAcca vizeSamAha / ahaH kRSNaH pakSaH / zuklaH pakSaH zarvarI rAtriH / karmaceSTAbhya' iti yuktaH pAThaH / yathA -- svapnAyeti / tAdarthyameva viSayabhAvena vivakSitaM vRttAnurodhAdataH saptamI // 66 // deve rAtryahanI varSa pravibhAgastayoH punH|| ahastatrodagayanaM rAtriH syAdakSiNAyanam // 67 // varSa manuSyANAM dvAdazamAsAstadekamahorAtraM devAnAm / tayozca vibhAga udgyndkssinnaaynaabhyaam| tatrodIcI dizamabhipratiSThamAnasyAdityasya SaNmAsA udagayanaM bhavati / ayanaM gamanamadhiSThAnaM vA / tasyAM dizi SaNmAsAnAditya udeti / tataH parAvRttasya dakSiNAyanam / tathA hi dakSiNAM dizamAkramyodIcIM hitvA hyudayaM karoti // 67 // brAhmasya tu kSapAhasya yatpramANaM smaastH|| ekaikazo yugAnAM tu kramazastannibodhata // 68 // brahmA prajAnAM sraSTA tasya yo lokastatra kSapAhasyAhorAtrasya yatpamANaM yugAnAM caitatsamAsataH saMkSepeNa nibodhata matsakAzAcchRNuta / ekaikazaH ekaikasya yugasya / vakSyamANasya prakaraNasya piNDArthakathanArtho'yaM zlokaH zrotRNAmavardhAnArthaH / tathA ca 15 saMbudhyante nibodhateti / prakRte kAlavibhAge punaH pratijJAkaraNaM taratvajJApanArtham / tena vakSyamANo'rtho na zAstrArambhazeSa eva / api tu dharmAyApi / tathA ca vakSyati ' brAhma puNyamaharviduriti ' / tadvijJAnAcca puNyaM bhavatItyarthaH // 68 // catvAryAhuH sahasrANi varSANAM tatkRtaM yugam // tasya tAvacchatI saMdhyA saMdhyAMzazca tathAvidhaH // 69 // prakRtatvAdevikAni varSANi parigRhyante / tathA ca purANakAraH " ityetadRSibhirgItaM divyayA saMkhyayA dvijAH // divyenaiva pramANena yugasaMkhyA prakIrtitA" // tAni catvArisahasrANi kRtayugaM nAma kaalH| tasya kRtayugasya tAvantyaiva zatAni catvAri saMdhyA / saMdhyAMzastasya tathAvidhastatparimANazcatvArivarSazatAnItyarthaH / tatrAtItasya kAlasyAgAminazca svabhAvAnuvRttiH sA sNdhyaa| ubhayakAladharmAnuvidhAnaM saMdhyAMzaH / yatreSatpUrvadharmAnuvRttirbhUyasI 25 bhAvino yugasya // 69 // itareSu sasaMdhyeSu sasaMdhyAMzeSu ca triSu // ekApAyena vartante sahasrANi zatAni ca // 70 // kRtayugAdanyeSu tretAdiSu triSu yugeSu sandhyAsandhyAMzasahiteSu sahasrANyekApAyane 1pha-avadhAraNArthaH / 2 kha-pha-tadvedanAca / For Private And Personal Use Only Page #77 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / vartante / hAnirapAyaH / ekaM sahasraM haniM tretAyAM kRtayugAt / evaM tretAto dvAparasya dvAparAtkaleH / evaM ca trINi varSasahasrANi tretA dve dvApara ekaM kaliriti bhavati / zatAni hIyante sandhyA tadaMzayoH / viziSTo'haH saMghAto yugAkhyastasya vizeSAH kRtAdayaH / tAvacchatIti IkAraH smartavyaH / iha smRtiH / tAvatAM zatAnAM samAhAraH / tAvacchabdasya 'bahugaNavatuDatIti' / vatvantatvAtsaMkhyAsaMjJAyAM satyAM ' saMkhyApUrvI dviguriti' dvigusaMjJAyAM satyAM 'TApopavAdo dvigoriti GIp / zataM parimANamasya iti / 'yattadetebhya' iti vatup |'aa sarvanAmna' ityAkAraH / anyathA bahuvrIhau tAvanti zatAni yasyAH zatazabdasyAkArAntatvAt'ajAdyataSTAp ' iti TApA bhavitavyam / tasminkRte tAvacchatA iti syAdityabhiprAyaH // 70 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir daivikAnAM yugAnAM tu sahasraM parisaMkhyayA || brAhmamekamajJeyaM tAvatI rAtrireva ca // 72 // yadetatparisaMkhyAtamAdAveva caturyugam // etAdvadazasAhasraM devAnAM yugamucyate // 71 // yadetaditi laukikI vAco yuktiH / samudAyena prakrAnto'rthaH parAmRzyate / yadetacaturyugaM parisaMkhyAtaM catvArisahasrANItyAdinA nizcitasaMkhyamAdau prAgasmAcchokAdekasya caturyugastha dvAdazabhiH sahasrairdevAnAM yugamucyate / dvAdazacaturyugasatrANi devayugaM nAma kAla ityarthaH / sahasrazabdAtsvArthe'N / dvAdazacaturyugasahasrANi parimANaM yasminniti 15 vigrahaH // 71 // 35 10 devayugasAhasraM brAhmamekamahaH / tAvatI brahmaNorAtrirdevayugasahasrameva / parisaMkhyayA saMkhyAnena yatsa'hasramiti saMbandhaH / zlokapUraNArthazcAyamanuvAdaH / na hyasaMkhyayA sahasrAdi- 20 vyavahAraH / henau tRtIyA // 72 // For Private And Personal Use Only tadvai yugasahasrAntaM brAhmaM puNyamaharviduH // rAtriM ca tAvatImeva te'horAtravido janAH // 73 // | yugasahasramanto yasyAhnastadyugasahasrAntam / ye manuSyA etajjAnate te'horAtravidaH / kiM teSAmityapekSAyAM puNyaM bhavatIti saMbandhaH / brAhmasyAhnaH parimANavedanaM puNyamatasta- 25 dveditavyamiti stutyA vidhipratipattiH // 73 // tasya sosharnizasyAnte prasuptaH pratibudhyate // pratibuddha sRjati manaH sadasadAtmakam // 74 // 1 Da - kha- hIyate / 2 vyA. sU. ( 1 / 1 / 23 ) / 3 vyA. sU. ( 211/52 ) / 4 TApaH - AkArAnta strIliM gazabdA-ajAdyataSTApU ( vyA. sU. ( 4 / 1 / 4 ) / 5 vyA. sU. ( 5/2/39) / 6 vyA. su. ( 6 / 3 / 91 ) 7 vyA, sU. ( 4 / 114 ), Page #78 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [prathamaH sa brahmA tAvatI dIrghA nizAM nidrAM anubhUya pratibudhyate / tataH punarjagatsRjati / 5 svApo brahmaNa uktarUpaH / na hyasau prAkRtapuruSavatsvapiti nityaM pratibodhAt / tatra sarga kramamAha / 'manaH sadasadAtmakamiti' / nanu cApa eva sasarjAdAvityuktam / kecidAhuvividhaH pralayaH mahApralayo'vAntarapralayazca / avAntarapralaye'yaM kramaH / manazcAtra na tattvAntargataM tasya pUrvamutpannatvAt / kiM tarhi prajApatiH prabuddhaH manaHsargAya sRjati niyukte ityarthaH / dvitIye tu mahApralayapakSe manaH kAraNatvAnmahattattvameva manastatazca 10 prAguktam / mahAniti / purANe hi "mano mahAnmatirbuddhimahattatvaM ca kIrtyate // paryAyavAcakAH zabdA mahataH parikIrtitA" iti // 74 // manaH sRSTiM vikurute codyamAnaM sisUkSayA // AkAzaM jAyate tasmAttasya zabdaM guNaM viduH // 75 // uktA'pyeSA tattvasya sRSTiryo vizeSo noktastatpratipAdanAya punarucyate / brahmaNA 15 codyamAnaM tasmAnnoditAdAkAzaM jAyate / tasyAkAzamya zabdAkhyo guNo bhavati / guNa Azrita ucyate / AkAzaM tasyAzrayaH / na hyAkAzaM vinA zabdasya saMbhavaH // 79 // AkAzAttu vikurvANAtsarvagandhavahaH shuciH|| balavAJjAyate vAyuH sa vai sparzaguNo mataH // 76 // bhUtAdbhUtAntarasyotpattirneSyate / mahataH sarvabhUtAnAmutpattyabhyupagamAttenaivaM vyAkhyA20 yate / AkAzAdanaMtaraM, mahato vikurvANAtsparzamAtrabhAvaM gatAdvAyurjAyate / sarvagandhAnchu cInazucIMzca vahati / atha ca zuciH pavitraH / balavAn / yAvatI kAcibdalakRtizceSTArUpA sA vAyukarmaNaH / kampAkSepordhvAdhastiryaggamanAdilakSaNA yatkiJciccalitaM spanditaM tatrva vAyvAyattamityetatpradarzayituM balavAnityuktam / uttaratrApi yAH paJcamyastA na jnyrthaapekssaaH| kiM tarhi vAyoH parato'nantaramityevaM yojanIyAH // 76 // vAyorapi vikurvANAdvirociSNu tamonudam // jyotirutpadyate bhAsvattadrUpaguNamucyate // 77 // virociSNu bhAsvaditi samAnArthena zabdadvayena svaparaprakAzatA pratipAdyate / svayaM dIptimatparaM ca bhAsayati // 77 // jyotiSazca vikurvANAdApo rasaguNAH smRtAH // 30 adbhayo gandhaguNA bhUmirityeSA sRSTirAditaH // 78 // 1pha-sparzamAtrAbhAvam / 2 i-sarvagatatvAt / 25 For Private And Personal Use Only Page #79 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| raso madhurAdiH salilaguNaH gandhaH surabhirasurabhizca / sa bhUmerguNaH / tathA ca vaizeSikAH / kSitAveva gandha ityete sAMsiddhikA ekaikasya guNAH saMsargAttu saMkIryante / taduktaM 'yo yo yAvatitha' iti / etacca gunnaanukthnmdhyaatmcintaayaamupyujyte| uktaM hi purANakAreNa-" dazamanvantarANIha tiSThantIndriyacintakAH // bhautikAstu zataM pUrNa sahasraM tvabhimAninaH" // ahaMkAracintakAH / "mahAtmakAH sahasrANi daza tiSThanti vijvarAH // pUrNa 5 zatasahasraM tu tiSThantyavyaktacintakAH // puruSaM nirguNaM prApya parisaMkhyA na vidyate" // 7 // yatmAgdvAdazasAhasramuditaM daivikaM yugam // tadekasaptatiguNaM manvantaramihocyate // 79 // ekasaptatirdaivikAni yugAni manvantaraM nAma kAlaH // 79 // manvantaNyasaMkhyAni sargaHsaMhAra eva ca // krIDannivaitatkurute parameSThI punaHpunaH / / 80 // naiSA saMkhyA vidyata ityasaMkhyAni / nanu caturdaza manvantarANIti saMkhyA zrUyate jyotiHzAstrAdau / ucyte| AvRttyA hyasaMkhyAni / yathA dvAdazamAsAH / sargasaMhArayorapyAvRttiranuparataiva / krIDannivaitatkuruta iti / sukhArthitayA krIDA / tasya cAptakAmatvAdAnandaikarUpatvAcca / na krIDAprayuktau sargasaMhAravata iva zabdaH prayuktaH / atra parihAraH sa prAgukta 15 eva / lIlayA'pi kautukenApi loke rAnAdInAM pravRttirdRzyata iti brahmavidaH // 10 // catuSpAtsakalo dharmaH satyaM caiva kRte yuge // nAdharmeNAgamaH kazcinmanuSyAnprativartate // 81 // catvAraH pAdA yasya catuSpAddharmaH / yAgAdezca dharmatvAttasya cAnuSTheyasvabhAvatvAdvigrahAbhAvAnna pAdazabdaH zarIrAvayavavacanaH / kiM tarhi aMzamAtravacanaH / na hi dharmasya 20 zarIramasti puruSavidhaM pazupakSyAdividhaM vA / tena svAMzaizcaturbhirupetazcatuppAducyate / tena yo'yaM dharmaH catuppAtsakalaH kRtayuga AsIt yAgasya tAvatprayogAvasthasya catvAro hotRkAH / hotA brahmA udgAtA adhvaryuriti / catvAro varNAH kartAra AzramA vA / sarvathA yAvAnvede dharma uktaH sa sarvastasminkAleM'zato'pi na hInaH aviguNaH sarvo'nuSThIyate / bAhulyena ctuHsNkhyaaH| 25 evaM dAnAdipvapi yojyam / dAtA dravyaM pAtraM bhAvatuSTiH / athavA yAgadAnatapAMsijJAnaM ca / tathA vakSyati-'tapaH paramiti' / athavA dharmapratipAdakaM vAkyaM dhrmH| 1 i-kha-lIlayA niprayojanA'pi loke rAjAdInAm / 2 pha-bhAvastutiH / For Private And Personal Use Only Page #80 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [prathamaH tasya ca catvAraH pAdAH catvAri padajAtAni / nAmAkhyAte copasarganipAtAzca / tathA cAha / " catvAri vAkparimitA padAni / tAni viduAhmaNA ye manISiNaH" / manasa ISiNaH samarthA vidvAMso dhaarmikaaH| adyatve tu ' guhAyAM trINi nihitAni nenggynti'| na hi prakAzante / turIyaM bhAgaM vaidikAnAM manuSyA vadanti / etaduktaM bhavati kiMcidantaritam / na ca kAcidvedazAkhA / adyatve tu bahvantaritam / satyaM caivaM sklmitynussnggH| satyapi satyasya vihitatvAddharmatve, prAdhAnyArthaH pRthagupadezaH, hetvarthe vA / sakalasya dharmAnuSThAnasya satyaM hetuH / yetvanatinaste lokAvarjanArtha kiMcidanutiSThantyanyattyajanti / nAdharmeNa niSiddhena mArgeNa kazcidAgamo vidyA vA'rtho vA'nuSThAturupavartata Agachati yugasvAbhAvyAt / na manuSyA adharmeNa vidyAmAgamayanti nApi dhanamarjayanti / vidyAdhane dharmAnuSThAnakAraNe tatparizuddhiH sakaladharmasadbhAvasya hetutvena nocyate // 81 // itareSvAgamAddharmaH paadshstvvropitH|| caurikAnRtamAyAbhirdharmazcApaiti pAdazaH // 82 // kRtayugAdanyeSu yugeSvAgamAdvedAkhyAddharmaH pAdazaH yugeyuge pAdenAvaropito vyapanItaH antarhitaH / vedazAkhA / puruSANAM grahaNAvadhAraNazaktivaikalyAt / yo'pyadyatve dharmo jyoti STomAdiH pracarati so'pi cauryAdibhiH pAdazo hIyate / RtvijAM yajamAnAnAM dAtRNA 15 saMpradAnAnAM caitairdoSairyuktatvAnna yathAvidhi dharmo nippadyate / phalamato yathoktaM na pariprApyate tena dharmApAyahetUnAM caurikAdInAM na yugairyathAsaMkhyaM sarveSAmadyopalambhAt / / 82 // arogAH sarvasiddhArthAzcaturvarSazatAyuSaH // kRte tretAdiSu hyeSAmAyurhasati pAdazaH // 83 // adharmasya rogkaarnnsyaabhaavaadrogaaH| rogo vyAdhiH / sarva eva catvAro varNAH siddhAbhi20 pretArthAH / arthaH prayojanam / athavA sarve'rthAH siddhAH yeSAM kAmyAnAM karmaNAM pratibandha kAbhAvAdavyAkSepeNAzeSaphalasiddhiH / caturvarSazatAyuSa iti / nanu " sa ha poDazaM varSazatamajIvaditi " paramamAyurvede shruuyte| ata evAhuH / varSazatazabdo'tra vayobhedapratipAdakaH / catvArivayAMsi jIvantIti / na purAyuSaH pramIyate nAprApya caturtha vayo mriyante / ata eva dvitIye zlokArdhe vayo hasatItyAha / pUrvatra vayaso vRddhAnuktAyAmuttaratra tasyaivaM hAsA25 bhidhAnopapattiH / pAdaza iti / na cAtra caturtho bhAgaH pAdaH / kiM tarhi / bhAgamAtra maMzata AyuH kSIyata ityarthaH / tathA ca kecibAlA mriyante, kecittaruNAH, kecitprAptajarasaH / paripUrNamAyurdurlabham // 83 // For Private And Personal Use Only Page #81 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| vedoktamAyurmAnAmAziSazcaiva karmaNAm // phalantyanuyugaM loke prabhAvazca zarIriNAm // 84 // kecidAhuvaidikaiH karmabhiH shsrsNvtsraadibhirpekssitmaayurvedoktm| tadanuyugaM phalati yugAnurUpeNa saMpadyate, na sarveSu yugessu| nAdya kazcitsahasrasaMvatsarajIvI yaH sarvazciraMjIvati sa vrssshtm| tadapare nAdriyante / yato dIrghasatreSu saMvatsarazabde divaseSu vyavasthApite vidheyA- 5 ntaravirodhAdvAkyabhedApatteH / eSa hi tatra granthaH / 'paJcapaJcAzatastrivRtaH saMvatsarA' ityaadi| tatra trINyahAni gvaamynprkRtitvaatpraaptaani| viziSTAnusaMkhyA paJcapaJcAzata ityaprAptavidheyA / yadyaparA saMvatsaratA pratIyeta vAkyaM bhidyeta / tatrAvazyamanyatarasyAnuvAda AzrayitavyaH / saMvatsarazabdaH saurasAvanAdimAnabhedena SaSTayadhikazatatrayAtmano'haHsaMghAtAdanyatrApi dRSTaprayoga eveti / tasyaiva lakSaNayA divaseSvanuvAdo yukta iti / ___ anye tu mantrArthavAdeSu * zataminnu zarado'nti devAH ' ' zatAyurvai puruSaH' iti / zatazabdazca bahunAmasu paThito bahutvaM cAnavasthitam / yugAnurUpeNa dIrghajIvino'lpAyuSazca bhavanti / yathAzrutavyAkhyAne tu kalau sarve zatAyuSazca bhavanti / athavA AyuHkAmasya yAni karmANi na ca tatra pramANaM zrutam / tatrAnuyugaM parimANaM vedyam / AziSo'nyA api phalaviSayA vedazAsanAH kAmyAnAM karmaNAm / AyuSaH kAmyatve'pi prAdhAnyAtpRthagupa- 15 dezaH / tathA hyAha "Ayurvai paramaH kAmaH" / prabhAvo'laukakI zaktiraNimAdiguNayogaH / abhizApo varadAnam / anuyugaM phalantIti sarvatra yojyam // 84 // anye kRtayuge dharmAtretAyAM dvApare pare // anye kaliyuge nRNAM yugahAsAnurUpataH // 85 // ukto'sya kAlabhedena padArthasvabhAvabhedasyopasaMhAraH / dharmazabdo na yAgAdivacana 20 eva / kiM tarhi padArthaguNamAtre vartate / anye padArthAnAM dharmAH pratiyugaM bhavaMti yathA prAk darzitam / yathA vasante'nyaH padArthAnAM svabhAvo'nyo grISme'nya eva varSAsvevaM yugeSvapi / anyatvaM cAtra na kAraNAnAM dRSTakAryatyAgena kAryAntarajanakatvamapyaparipUrNasya kAyasyotpattaH zakterapacayAttadAhuryugahAsAnurUpata iti / hrAso nyUnatA // 85 // tapaH paraM kRtayuge tretAyAM jJAnamucyate // dvApare yajJamevAhurdAnamekaM kalau yuge // 86 // ayamanyo yugasvabhAvabhedaH kathyate / tapaHprabhRtInAM vede yugabhedena vidhAnAbhAvAtsarvadA sarvANyanuSTheyAni / ayaM tvanuvAdo yathAkathaMcidAkhyeyaH / itihAseSu ka-kha yukto'sya / For Private And Personal Use Only Page #82 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [prathamaH hyevaM varNyate / tapaHpradhAnaM tacca mahAphalam / dIrghAyuSo rogavarjitAstapasi samarthA bhavantyanenAbhiprAyeNocyate / jJAnamadhyAtmaviSayaM zarIraklezAdantarniyamo nAtiduSkaraH / yAge tu na mahAkleza iti dvApare yajJaH pradhAnam / dAne tu na zarIraklezo nAntaHsaMyamo na cAtIva vidvatopayujyata iti susaMpAdanA // 86 // sarvasyAsya tu sargasya guptyarthaM sa mahAdyutiH // mukhabAhUrupajjAnAM pRthakarmANyakalpayat // 87 // uktaH kAlavibhAgaH / brAhmaNAdInAM guNA idAnIM kathyante / tatrAyamupakramaH / sarvasya sargasya sarveSAM lokAnAM guptyartha rakSArtham / mahAtejAH prajApatiH mukhAdijAtAnAM brAhmaNAdInAM caturNI varNAnAM dRSTAdRSTArthAni karmANyakalpayavyavasthApitavAn // 87 // adhyApanamadhyayanaM yajanaM yAjanaM tathA // dAnaM pratigrahaM caiva brAhmaNAnAmakalpayat // 88 // tAnIdAnI karmANyucyante // 8 // prajAnAM rakSaNaM dAnamijyA'dhyayanameva ca // viSayeSvaprasaktizca kSatriyasya samAsataH // 89 // viSayAmilApajanakA gItazabdAdayo bhAvA ucyante / tatrAprasaMgaH punaH punarasevanam // 89 // pazUnAM rakSaNaM dAnamijyA'dhyayanameva ca // vaNikpathaM kusIdaM ca vaizyasya kRSimeva ca // 9 // vaNikpathaH vaNikarmaNA sthalapathavAripathAdinA dhanArjanamupayujyamAnadezAntarIyadravya20 sannidhApanaM yasya rAjJo viSaye vasati / kusIdaM vRddhyA dhanaprayogaH // 90 // ekameva tu zUdrasya prabhuH karma samAdizat // eteSAmeva varNAnAM zuzrUSAmanasUyayA // 91 // prabhuH prajApatirekaM karma zUdrasyAdiSTavAn / eteSAM brAhmaNakSatriyavaizyAnAM zuzrUSA tvayA kartavyA'namUyayA'nindayA cittenApi tadupari viSAdo na kartavyaH / zuzrUSA paricaryA 25 tadupayogi karma karaNaM zarIrasaMvAhanAditaccittAnupAlanam / etadRSTAthai zUdrasya avidhAyakatvA baikameveti na dAnAdayo niSidhyante / vidhireSAM karmaNAmuttaratra bhaviSyati / ataH svarUpaM vibhAgena yAgAdInAM tatraiva darzayiSyAmaH // 91 // For Private And Personal Use Only Page #83 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] manusmRtiH / UrdhvaM nAbhermedhyataraH puruSaH parikIrtitaH // tasmAnmedhyatamaM tvasya mukhamuktaM svayaMbhuvA // 92 // ApAdAntAnmadhyaH puruSastasya nAbherUddhamatizayena medhyaM tato'pi mukham / etacca svayameva jagatkAraNapuruSeNoktam // 92 // tataH kimata Aha uttamAGgodbhavAjyaiSThyAbrahmaNazcaiva dhAraNAt // sarvasyaivAsya sargasya dharmato brAhmaNaH prabhuH // 93 // uttAmaGgaM moM tata udbhava utpttiaahmnnsy| jyeSThazcAsAvanyebhyo varNebhyaH pUrva brahmaNA sRSTaH / brahmaNo vedasya dhAraNAttasya hi savizeSa tadvihitamataH sarvasya jagato'smAddhetutrayAbrAhmaNaH prabhuH prabhuriva / prabhurvinayenopasarpaNIyaH / tadAjJAyAM ca dharme sthAtavyam / dharmataH 10 prabhurdharme prabhurityarthaH / AdyAditvAttasiH // 9 // taM hi svayaMbhUH svAdAsyAttapastatvA''dito'sRjat // havyakavyAbhivAhyAya sarvasyAsya ca guptaye // 94 // pUrvasyaiva hetutrayasya vizepArthamidam / anyasyApi puruSasyottamAjhaM pradhAnam / taM punarbrAhmaNaM svayaMbhUH svAdAsyAnmukhAdasRjat / tapazca kRtvaipottamAGgAdutpattiH / 15 jyaiSThyamAha aaditH| yaddevAnuddizya kriyate taddhavyam / pitRnuddizya tatkavyam / tayorabhivahanAya devAnpitRRzca prati prApaNAya / abhivAhyAyeti bhAve kRtyaH kathaMcidraSTavyaH / sakarmatvAdvahateH / tena ca karmaNA sarvasya trailokyasya guptiH paripAlanaM bhavati / itaH pradAnaM devA upajIvanti / te ca zItoSNavarSeroSadhIH pacanti pAcayanti / ataH parasparopakArAguptiH // 94 // yasyAsyena sadA'znanti havyAni tridivaukasaH // kavyAni caiva pitaraH kiM bhUtamadhikaM tataH ? // 95 // __havyAdivahanaM pUrvoktaM darzayati / tridivamoko gRhaM yeSAM ta evamucyante / svargavAsino devAH / brAhmaNena bhuktamannaM devA uptisstthnti| zrAddhe pitryasya karma go'GgabhUtaM vizvedaivAnuddizya brAhmaNabhojanaM vihitam / tadapekSyaitaduktam / kiM bhUtamanyadadhikaM zreSThaM tata- 25 stasmAditi / svayaM vismayate / devAH pitarazcottamasthAnA madhyamasthAnAzcApratyakSA na teSAM bhojanopAyo'nyo'styanyato brAhmaNabhojanAdato mahAnbrAhmaNaH / 95 // bhUtAnAM prANinaH zreSThAH prANinAM buddhijIvinaH / / buddhimatsu narAH zreSThA nareSu brAhmaNAH smRtAH // 96 // 1 Da-ato brAhmaNabhojanAt / For Private And Personal Use Only Page #84 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 42 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [prathamaH pRthivyAM ye bhAvAH sthAvarA vRkSAdayo jaGgamAH kRmikITAdayaste bhuutshbdenocynte| teSAM ye prANina AhAravihArAdiceSTAsamarthAste zreSThAH prANinaste hi paTutaraM sukhamanubhavanti / teSAM ye buddhyA jIvanti hitAhite vicinvanti zvazRgAlAdayaH; te hi dharmeNopataptAH chAyAmupasarpanti, zItenArditA Atape nirAhAraM sthAnaM tyajanti / teSAmadhikatarA manuSyAsteSAM ca brAhmaNAH / te hi loke pUjyatamAH / na ca sarveNa paribhUyante / jAtimAtrAzrayaM hi tadvadhe mahatprAyazcittam // 96 // brAhmaNeSu ca vidvAMso vidvatsu kRtabuddhayaH // kRtabuddhiSu kartAraH kartRSu brahmavedinaH // 97 // viduSA zreSThyaM mahAphaleSu yAgAdipvadhikArAt / teSAmapi kRtabuddhayaH pariniSThita10 vedatattvArthA na bauddhAdibhiH kaluSIkriyante / teSAmapi kartAraH karmaNAmanuSThAtAraH / te hi vihitakaraNAtpratiSiddhAsevanAcca nopahanyante teSAmapi brahmasvarUpatvAttatra hykssyyaanndH||97|| utpattireva viprasya mUrtidharmasya zAzvatI // sa hi dharmArthamutpanno brahmabhUyAya kalpate // 98 // vidvattAdiguNasaMbandhino brAhmaNasya vizeSe darzite jAtimAtraM brAhmaNaM kazcidavamanyeta 15 tannivRttyarthamidamucyate / utpattirave guNAnapahAya janmaiva brAhmaNasya jAtireva zAzvatI dharmasya mUrtiH zarIram / dharmArthamutpanno dvitIyena janmanopanayanena saMskRtaH / sA hi tasya dharmArthotpattirbrahmatvAya kalpate sNpdyte| dharmazarIramujjhitvA parAnandabhAgbhavatIti zrRMtiH98 brAhmaNo jAyamAno hi pRthivyAmadhijAyate // IzvaraH sarvabhUtAnAM dharmakozasya guptaye // 99 // sarvalokasyopari bhavati / zreSThyamuparibhAvenAha / IzvaraH sarvabhUtAnAmiti / prabhutvaM dharmAkhyasya kozasya guptaye jAyate / dravyasaMcayaH kozaH / upamAnAddharmasaMcaya ucyate koza iti // 99 // sarva svaM brAhmaNasyedaM yatkiMcijagatIgatam / / zreSThayenAbhijanenedaM sarva vai brAhmaNo'rhati // 100 // 25 asaMtuSTasya pratigrahAdiSu punaH pravRttau duSkRtitAmAzaGkaya samAdhatte / sarvamidaM trailokyAntarvati dhanaM brAhmaNasya skhaM nAtra pratigraho vidyate / prabhutvenAsau gRhNAti na __ 1 Da-vidanti / 2. zAbdo'rthaH 3 "teSAM na pUjanIyo'nyastriSu lokeSu vidyate // tapovidyAvizeSeNa pUjayanti parasparam // brahmavidyaH paraMbhUtaM na kiMcidiha vidyate " // bhabhaNDalikamudritapustake dRzyate / For Private And Personal Use Only Page #85 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 53 10 adhyAyaH ] manusmRtiH / pratigrahItRtayeti / prazaMsaiSA na vidhirata evArhatizabdaH / abhijano'bhijAtatA viziSTatvam // 10 // svameva brAhmaNo bhuMkte svaM vaste svaM dadAti ca // AnRzaMsyAdrAhmaNasya bhuJjate hItarejanAH // 101 // yatparagRha AtithyAdirUpeNa bhukte tadAtmIyameva / naivaM mantavyaM parapAkeneti / 5 svaM vaste yAcitvA'yAcitvA vA vastraM labhate nAsau tasya lAbhAya api tu svakRtyAcchAdane viniyogaH / tiSThatu tAvadAtmopayogi gRhNAti tatra prabhUtaM yadanyebhyo dadAti parakIyam tadapi tasya nAnucitam / AnRzaMsya kAruNyaM tadIyayA mahAsattvatayA pRthivyAM rAjAnaH svAni dhanAnyupayuJjate / anyathA yadyasAvicche -- dahametadAdAya svakArye viniyuJjIyeti' tadA sarve nirdhanAH nirupayogAH syuH // 101 // tasya karmavivekArthaM shessaannaamnupuurvshH|| svAyaMbhuvo manu/mAnidaM zAstramakalpayat // 102 // sarvasyAH brAhmaNazruteH phalapradarzanArthaM zloko'yam / evaMvidhAmadaM mahArthaM zAstraM yattasya svamahimnA''tyantikena mahattamasya brAhmaNasya karmavivekArtha imAni karmANi kartavyAni imAni vANi eSa vivekastadartham / zeSANAM ca kSatriyAdInAmanupUrvazaH 15 prAdhAnyAbrAhmaNasyAnuSaGgAtkSatriyAdInAmidaM zAstramakalpayatkRtavAn // 102 // viduSA brAhmaNenedamadhyetavyaM prayatnataH // ziSyebhyazca pravaktavyaM samyaGkAnyena kenacit // 103 // adhyetavyaM pravaktavyamityarhe kRtyo na vidhau / dvitIyAdadhyAyAtprabhRti zAstraM pravatiSyate / ayaM hyadhyAyo'rthavAda eva / nAtra kazcidvidhirasti / tena yathA ' rAjabhojanAH 20 zAlayaH' iti zAlistutirna rAjJo'nyasyeti tadbhojananiSedhaH evamatrApi nAnyena kenaciditi nAyaM niSedhaH kevalaM zAstrastutiH / sarvasmiJjagati zreSTho brAhmaNaH sarvazAstrANAM zAstramidamatastAdRzasya viduSo brAhmaNasyAdhyayanapravacanArha na sAmAnyena zakyate adhyetuM pravaktuM vaa| ata evAha / prayatnata iti / yAvanna mahAnprayatna Asthito yAvanna zAstrAntaraistarkavyAkaraNamImAMsAdibhiH saMskRta AtmA tAvadetatpravaktuM na zakyate / ata evAdhya- 25 yanenaH zravaNaM lakSyate / tatra hi vidvattopayoginI na saMpAThe / vidhau hyadhyayane vidvattA' dRSTAyaiva syAnna ca vidhau zravaNamadhyayanena lakSyata iti yuktaM vaktuM na vidheye lakSaNArthatA yuktA / arthavAde tu pramANAntarAnusAreNa guNavAdo, na doSAya / tasmAtraivarNikAdhikAraM zAstrametacca parastAdvizeSato vakSyate // 103 // 1 i-adhyaayaadaarbhy| For Private And Personal Use Only Page #86 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithimASyasamalaMkRtA / [prathamaH idaM zAstrabhadhIyAno brAhmaNaH sNshitvrtH|| manovAgdahajenityaM karmadoSairne lipyate // 104 // evaM saMbandhadvAreNa brAhmaNArthatayA zAstraM stutvA'dhunA sAkSAtstauti / idaM zAstraM jAnAnaH saMzitavato bhavatIti paripUrNayamaniyamAnuSThAyI bhavati / zAstrAdananuSThAne pratyavAyaM jJAtvA tadbhayAdnutiSThati sarvAnyamaniyamAnyathAzAstraM sarvamanutiSThati / anutiSThanvihitAtikramapratiSiddhakarmajanitaidoSairna lipyate na saMvadhyate // 104 // punAti paMktiM vaMzyAMzca saptasapta parAvarAn // pRthivImapi caivemAM kRtsnAmeko'pi so'rhati // 105 // paMktipAvano bhavati / viziSTAnupUrvIkaH saMghAtaH paMktirucyate / tAM punAti nirma10 lIkaroti / sarve duSTAstatsannidhAnAdaduSTAH saMpadyante / vaMzyAnsvakulasaMbhUtAnsaptaparAnupari tanAnpitrAdInAgAmino'varAJjanipyamANAn / samudraparyantAM pRthivIM pratigrahItumarhanti / dharmajJatA hi pratigrahAdhikAre hetuH / itazca sarve dharmA jJAyante // 105 // idaM svastyayanaM zreSThamidaM buddhivivardhanam // idaM yazasyamAyuSyamidaM niHzreyasaM param // 106 // svastyabhipretamyArthasyAvinAzaH / ayanaM prApaNam / svasti prApyate yena tatsvastyayanaM / zreSThamanyebhyo japahomAdibhyaH / na hi zAstramantareNa teSAmanuSThAnaM saMbhavati atastadanuSThAnahetutvAcchreSThametat / athavA dharmajJAnArthavAkyAnyeva zreyasyAnyanuSThAnaM tu klezakaramata ucyate zreSThamiti / idaM buddhivivardhanam / zAstre hyAsevyamAne tadarthasya prakAza nAhanthipramokSAdbuddhivivRddhiH prasiddhaiva / idaM yazasya, dharmajJaH saMzayAnaiH pRcchyamAnaH 20 khyAtiM labhate yazaso nimittaM yazasyaM vidvattaudAryAdiguNavattayA prasiddhiryazaH / niH zreyasaM duHkhAna nuviddhAyAH prIteH svargApavargalakSaNAyAstatprAptihetukarmajJAnahetutvAnniHzreyasaM paraM zreSTham // 106 // asmin dharmo'khilenokto guNadopau ca karmaNAm // caturNAmapi varNAnAmAcArazcaiva zAzvataH // 107 // 25 idAnIM svazAstrasya svaviSaye sAkalyena vRtteranyanirapekSatAmAha / kazcidyo nAma dharmaH sa sarvaH zAstre'sminkAtsnyenAbhihitaH na tasmAddharmajJAnAya zAstrAntarApekSA kartavyetyatizayoktiH stutiH / asmiJchAstre dharmaH smArto'khilena niHzeSeNoktau guNadoSau ca karmaNAmiSTAniSTe phale guNadoSau karmaNAM yAgAdibrahmahatyAdInAm / evaM hi sAkalyaM bhavati 1 a-pha-ka-ba-zaMsitavrataH / 2 asyAgre-" yathA trivedAdhyayanaM dharmazAstrabhidaM tathA // adhyetavyaM ida rAmanAra brAhmaNena niyataM svargamicchatA" itipATho dRzyate kutracin / 3kha-Da-satatam / For Private And Personal Use Only Page #87 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / C yadi karmasvarUpamitikartavyatAphalavizeSaH kartRvizeSa saMbandho nityakAmyatAvivekaH / etatsarvaM guNapadena pratijJAtam / dharma ityakte karmagrahaNaM vRttapUraNArtham / caturNAmapi varNAnA' metadapi sAkalyArtham / yo nAma kazciddharme'dhikRtastasya sarvasyeto dharmalAbhaH / AzvArazcaiva zAzvataH / AcArapramANako dharma AcAra ityuktaH / dvitIye cainaM vivekSyAmaH / zAzvato vRddhaparaMparayA nedAnIMtanaiH pravartitaH // 107 // 1 AcAraH paramo dharmaH zrutyuktaH smArta eva ca // tasmAdasminsadAyukto nityaM syAdAtmavAn dvijaH // 108 // paramaH prakRSTo dharma AcArastathA zrutau vede ya uktaH / smArtaH smRtiSUktastasmAcAradharme nityaM yuktaH syAnnityamanutiSThedAtmavAnAtmano hitamicchan / sarvasyA''tmAstyato matupA taddhitaparatvamucyate // 108 // AcArAdvicyuto vipro na vedaphalamazrute // sarvasya tapaso mUlamAcAraM jagRhuH param // 110 // yAvatkiMcittapaHprANAyAmamaunayamaniyamakRcchra cAndrAyaNAnazanAdi tasya savasya phalaprasave mUlamAcAro'tastameva munayastapaH phalArthino mUlatvena kAraNatayA jagRhu: gRhItavantaH / AcArAddRSTvA dharmasya munayo gatiM prAptimatiklezakaraM tapastadApyAcArahInasya na phalatIti zrutiH // 110 // jagatazca samutpattiM saMskAravidhimeva ca // vratacaryopacAraM ca snAnasya ca paraM vidhim // 111 // uktadharmA atra viziSyante / zrotRpravRttyarthaM cAnantaphalatA dharmasyoktA 'etadantA' stvityAdinA / tatrAtIndriyo'yamananto duppAra iti manvAnA avasIdeyurata utsAhajananArtha zAstrArthasaMkalanAtmikAmanukramaNI paThati / etAvantyatra vastUni nAti bahUni zakyante zraddadhAnaiH puruSairjJAtumiti / saMkSepopadiSTamArga AkramyamANo na duHsaho bhavatIti / For Private And Personal Use Only 45 AcAreNa tu saMyuktaH saMpUrNaphalabhAgbhavet / / 109 // prakAra -tareNeyamAcArastutiH / AcArAtpracyuta AcArahIno na vedaphalaM prApnoti / vedavihitakarmAnuSThAnaphalaM vedaphalamityuktam / samagrANyavikalAni vaidikAni karmANyanutiSThanyadyAcArabhraSTo na tataH putrakAmAdiphalamazruta iti nindA / eSa evArtho viparyayeNocyate / 15 AcAreNa tu saMyuktaH sakalaM phalaM prApnoti / kAmyAnAM ca / atra yadvadanti saMpUrNavacanAdAcArahInasyApyasti kAmyebhyaH phalasaMbandho na kRtsnaphalalAbha iti tanna kiMcit, arthavAdatvAdasya // 109 // evamAcArato dRSTA dharmasya munayo gatim // 10 20 25 30 Page #88 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [prathamaH jagatazca samutpattimiti kAlaparimANaM tattvabhAvabhedo brAhmaNastutirityAdi sarva magadutpattAvantarbhUtam / etaccArthavAdatayoktaM na prmeytyaa| saMskArAvidhi vratacaryopacAra ca / garbhAdhAnAdayaH saMskArAH teSAM vidhiH kartavyatA / brahmacAriNo vratacaryAyA upacAro 'nuSThAnamitikartavyatA vA / etadvitIyAdhyAyaprameyArthaH / snAnaM gurukulAnnivartamAnasya 5 saMskAravizeSaH // 111 // dArAdhigamanaM caiva vivAhAnAM ca lakSaNam // mahAyajJavidhAnaM ca zrAddhakalpaM ca zAzvatam // 112 // dArANAmadhigamanaM bhAryAsaMgrahaH / vivAhAnAM brAhmAdInAM tatprAptyupAyAnA ca lakSaNaM svarUpAdhigamane hetum / mahAyajJAH paJca vaizvadevAdayaH / zrAddhasya pitRyajJasya 10 kalpo vidhiritikartavyatA / paragrahaNaM zAzvatagrahaNaM ca vRttapUraNArtham / eSa tRtIyAdhyAyArthaH // 112 // vRttInAM lakSaNaM caiva snAtakasya vratAni ca // bhakSyAbhakSyaM ca zaucaM ca dravyANAM zuddhimeva ca // 113 // strIdharmayogaM tApasyaM mokSaM saMnyAsameva ca // rAjJazca dharmamakhilaM kAryANAM ca vinirNayam // 114 // sAkSipraznavidhAnaM ca dharma strIpuMsayorapi // vibhAgadharma dyUtaM ca kaNTakAnAM ca zodhanam // 115 // vaizyazUdropacAraM ca saMkIrNAnAM ca saMbhavam // Apaddharma ca varNAnAM prAyazcitividhi tathA // 116 // vRttInAM jIvanopAyAnAM dhanArjanAtmakAnAM bhRtyAdInAM lakSaNam / snAtakasya samAptavedAdhyayanasya gurukulAnnivRttasya vratAni 'nekSetodyantamAdityamityAdIni' / eSa catuthA'rthaH / bhakSyAbhakSyaM 'paJcapaJcanakhA bhakSyA' 'abhakSyaM palANDDAdi' zaucaM kAlakRtaM janmAdAvudakAdinA ca dravyazuddhiH strIdharmayogaH saMbandho bAlayuvetyAdi / etatpAJcamikam / 25 tApasAya hitaM tApasyaM tapaHpradhAnastApaso vAnaprasthastasya dharmastApasyam / mokSaH parivrAjakadharmaH saMnyAsazca tadvizeSa eva sa ca tatraiva darzayiSyate / ssssttaadhyaaystvett| ___ rAjJaH pRthivIpAlanAdhikRtasya prAptaizcaryasya dharmo'khilo dRSTArtho'dRSTArthazca / eSa sptmaadhyaaygocrH| ___ kAryANAmRNAdInAM vinirNayo vicArya saMzayacchedenAvadhAraNamanuSTheyanizcayaH / 30 sAkSiNAM ca prazne yo vidhiH prAdhAnyAtpRthanirdezaH / ASTamiko'yamarthaH / 20 For Private And Personal Use Only Page #89 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAya: ] manusmRtiH / dharmaH strIpuMsayorityekadeze sthitayoH pravAsaviyuktayozca parasparaM vRttiH / RkthvibhaagdhrmH| dyUtaM tadviSayo vidhiH dyUtazabdenoktaH / kaNTakAdInAM corATavikAdInAM zodhanaM rASTrAnnirasanopAyaH / yadyapi vibhAgAdiraSTAdazapadAntargatatvAtkAryANAM cetyanenaivopAdAnAdRNAdAnAdivanna pRthaGghrirdezaH / adhyAyabhedAttu pRthaGkidezaH vaizyazUdrayorupacAraH svadharmAnuSThAnam / etannavame / saMkIrNAnAM kSatriyavaidehakAdInAM saMbhavamutpattimApaddharmaM ca svavRttyA'jIvatAM prANAtyaye yo dharmaH / etaddazame / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir prAyazcittavidhirekAdaze // 113 // // 114 // 115 // 116 // saMsAragamanaM caiva trividhaM karmasaMbhavam // niHzreyasaM karmaNAM ca guNadoSaparIkSaNam // 117 // 10 saMsAragamanaM dharmeNa dharmI lakSyate / saMsArI puruSa AtmA tasya gamanaM dehA dehAnta - raprAptiH / athavA saMsAraviSayAH pRthivyAdayo lokA ucyante / tatra gamanam / pUrvavatrividhamuttamAdhamamadhyamaM karmasaMbhavaM zuzubhAzubhakarmanimittam / niHzreyasaM na kevalaM karmanimittAgataya uktaa| yAvadyataH paramanyacchreyo nAsti tadupAyo'pyadhyAtmajJAnamuktam / karmaNAM ca vihitapratiSiddhAnAM guNadoSaparIkSA // 117 // dezadharmAJjAtidharmAnkuladharmAtha zAzvatAn // yathedamukta vAJchA purA pRSTo manurmayA // tathedaM yUyamapyadya matsakAzAnnibodhata // 119 // 1 Da - prAyazcividhi / pApaNDagaNadharmAca zAstre'sminnuktavAnmanuH // 118 // tadeva sAkalyAbhidhAnaM draDhayati / pratiniyate deze'nuSThIyamAnA na sarvasyAM pRthivyAM te dazadharmAH / brAhmaNAdijAtyAzrayA jAtidharmAH / kuladharmAH prakhyAta vaMzapravartitA iti / pAkhaNDaM pratiSiddhavratacaryA / AvAhyasmRtisamAzrayAstatra ye dharmAH / ' pAkhaNDino 20 vikarmasthAniti ' / gaNaH saMghAto vaNikkArukuzIlavAdInAm / tAnsarvadharmAnbhagavAnmanurasmiJchAstre uktavAn // 118 // avadhAnArthaH pratibodhaH // 119 // iti mAnave dharmazAstre bhRguproktAyAM saMhitAyAM prathamo'dhyAyaH // 1 // iti zrIbhaTTamedhAtithiviracite manubhASye prathamo'dhyAyaH // 1 // 47 For Private And Personal Use Only 15 25 Page #90 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 48 www.kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / atha dvitIyAdhyAyaH 2 / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir vidvadbhiH sevitaH sadbhirnityamadveSarAgibhiH // hRdayenAbhyanujJAto yo dharmastaM nibodhata // 1 // 5 prathamo'dhyAyaH zAstrapratipAdyArthatattvadarzanArtho'nukrAntaH / jagatsRSTyAdivarNanaM ca taccheSameva vyAkhyAtam / idAnIM zAstramArabhate 1 tatra pratijJAto'rtho jagatsargAdivarNanena vyavAyAdvismRta ityanusaMdhAnArthaM punaH ziSyAnprati bodhayati / 25 [ dvitIyaH yo dharmo bhavatAM zuzrUSitastamidAnIM mayocyamAnaM nibodhatAvahitA bhUtvA zRta / prathame'dhyAye paJcaSAH zlokAH prayojanAdipratipAdanArthAH / pariziSTamarthavAdarUpam / taccenAtisamyagavadhAritaM na dharmaparijJAne mahatI kSatiH / iha tu sAkSAddha upadizyate / 10 tato'vadhAnavadbhiravadhAraNIyo'yamartha iti punarupanyAsaphalam / dharmazabda uktArtho'STakAdyanuSThAnavacanaH / bAhyadarzaninastu bhasmakapAlAdi dhAraNamapi dharma manyante / tannivRttyarthe vidvadbhirityAdIni vizeSaNapadAni / 1 vidvAMsaH zAstrasaMskRtamatayaH pramANaprameyasvarUpavijJAnakuzalAH / te ca vedArthavido vidvAso nAnye yato vedAdanyatra dharmaprati ye gRhItaprAmANyAste viparItapramANaprameyagrahaNA15 davidvAsa eva / etacca mImAMsAtastattvato nizcIyate / santaH sAdhavaH, pramANaparicchinnArthAnuSThAyino hitAhitaprAptiparihArArthAya yatnavantaH / hitAhitaM ca dRSTaM prasiddham / adRSTaM ca vidhipratiSedhalakSaNam / tadanuSThAnabAhyA asanta ucyante / ata ubhayamatropAttaM jJAnamanuSThAnaM ca / vidyamAnatAvacanaH sacchabdo na saMbhavatyAnarthakyAt / yaddhi yena sevyate tattena vidyamAnenaiva / 20 sevA'nuSThAnazIlatA / bhUtapratyayenAnAdikA upravRttatAmAha / nAyamaSTakAdidharmo'yatve kenacitpravartita itaradharmavat / etadeva nityazabdena darzayati / yAvatsaMsArameSadharmaH / bAhyadharmAstu sarve mUrkhaduHzIlapuruSa pravartitAH kiyantaM kAlaM labdhAvasarA api punarantavayante / na hi vyAmoho yugasahasrAnuvartI bhavati / samyagjJAnamavidyayA saMcchannamapi tatkSaye nirmalatAmevaiti / na hi tasya nirmalatayA chedaH saMbhava iti / For Private And Personal Use Only advessraagibhiH| idaMH bAhyadharmAnuSThAne dvitIyaM kAraNam / vyAmohaH pUrvamuktaH / anena lobhAdaya ucyante rAgadveSagrahaNasya pradarzanArthatvAt / lobhena mantratantrAdiSu pravarta Page #91 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH manusmRtiH / yanti / athavA rAgadveSayorlobho'ntarbhUtaH / Atmaniyogopabhoge cAraktAH upAyAtareNa jIvituM samarthA liGgadhAraNAdinA jIvanti / taduktaM bhasmakapAlAdidhAraNaM, nagnatA kASAye ca vAsasI buddhipauruSahInAnAM jIviketi / dveSo viparitAnuSThAnakAraNam / dveSapradhAnA hi nAtIva tattvAvadhAraNe samarthA bhavantyato'dharmameva dharmatvenAdhyavasyantIti / athavobhAvapi rAgadveSau tattvAvadhAraNe pratibandhakau / satyAmapi kasyAMcicchAstravedanamAtrAyAM labdhe'pi vidvadvyapadeze rAgadveSavattayA viparItAnuSThAnaM saMbhavati / jAnAnA api yathAvacchAstraM kasyaciddeSyasyopaghAtAya priyasya copakArAya kauTasAkSyAdyadharma servanti teSAM vedamUlamevAnuSThAnamityazakyanizcayaM kAraNAntarasya rAgadveSalakSaNasya saMbhavAdatastatpratiSedhaH / atra cocyate / sadbhiriti sacchabdaH sAdhutAvacano varNitaH / kIdRzI ca sAdhutA tasya yadi rAgadveSAbhyAmadharme pravRttiH saMbhAvyate tasmAdadveSarAgibhiriti na vaktavyam / evaM 10 tarhi hetutvenocyate / yato rAgAdivarjitA ataH santo bhavanti / rAgadveSapradhAnatvAbhAvazcAtra pratipAdyate / na sarveNa sarva tadabhAvayogyAvasthAgatasya hetorniranvayamucchidyate / tathA ca zrutiH-" nai ha vai sazarIrasya sataH priyApriyayorapahatirastIti" / rAgo viSayopabhogagRbhutA tatpratiSedhavyApAro rAgadveSaH / lobho mAtsaryamasAdhAraNyena spRhA, parasya caitanmAbhUdvibhavakhyAtyAdi / cittadharmA ete / athavA cetanAvatsu strIsutasuhRvAndhavAdiSu sneho 15 rAgaH, lobho'cetaneSvapi dhanAdiSu spRhaa| hRdayena / hRdayazabdena cittamAcaSTe / anujJAnaM ca hRdayasya prasAdaH / eSA hi sthitiH antarhRdayavartIni buddhayAditattvAni / yadyapi bAhyahiMsAbhakSyabhakSaNAdiSu mUDhA dharmabuddhyA pravartante tathA'pi hRdayAkrozanaM teSAM bhavati / vaidike tvanuSThAne parituSyati manaH / 20 tadasya sarvasyAyamarthaH / na mayA tAdRzo dharma ucyate yatraite doSAH santi / kiMtu ya evaMvidhairmahAtmabhiranuSThIyate svayaM ca yatra cittaM pravartayati vA / ata AdarAtizaya ucyamAneSu dharmeSu yuktaH / ____ athavA hRdayaM vedaH / sa hyadhIto bhAvanArUpeNa hRdayasthito hRdayam / tatazca tritayamatropAttam / yadi tAvadavicAryaiva svAgrahAtkAcitpravRttiH kasyacittathA'pyatraiva yuktaa| 25 etaddhadayenAbhyanujJAta ityanenocyate / athApyayaM nyAyo 'mahAjano yena gataH sa panthAH' iti tadapyatraivAsti / vidvAMso hyatra niSkAmAH pravRttapUrvA anindyAzca loke / athAprAmANikI 1 a-pha-Atmani ye bhogopayogAsareNa jIvitumasamarthA liMgadhAraNAdinA jIvanti / svruupjnyaankushlaaH| 2 k-sevnte| 3 bRhadAraNyakopaniSadi 4 pha-vibhavo'pyasyApIti / a-ka-vibhavakhyAtyA ca / 5 u-kha-kSa-anuhAtasya / 6 pha-pravRttipUrvAH / For Private And Personal Use Only Page #92 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [dvitIyaH pravRttiH sA'pi vedaprAmANyAtsiddhaiveti / sarvaprakAraM pravRttyAbhimukhyamanena janyate / anye tvetaM zlokaM sAmAnyena dharmalakSaNArtha vyAcakSate / evaMvidhairyaH sevyate sa dharmo'vagantavyaH / pratyakSavedavihitasya smArtasya vA''cArataH prAptasya sarvasyaitallakSaNaM vidyate / atra tu ya etaiH sevyate taM dharma nibodhateti pATho yuktaH // 1 // kAmAtmatA na prazastA na caivehAstyakAmatA // kAmyo hi vedAdhigamaH karmayogazca vaidikaH // 2 // phalAbhilASaH karmapravRtterheturyasya sa kAmAtmA tadbhAvaH kAmAtmatA / tatpradhAnatA Atmazabdena pratipAdyate / sA na prazastA ninditA atazca nindayA pratiSedhAnumAne na ka tanyeti pratIyate / arthAtsauryAdInAM sarveSAM kAmyAnAM niSedho'yam / athavA kiM vizeSeNa brUmaH 10 sauryAdInAmiti / sarvameva kriyAnuSThAnaM phalasiddhArtha na svarUpaniSpattaye / na ca kAcana niSphalA kriyA / yadapi 'na kurvIta vRthAceSTAmiti' / bhasmani hutaM viSayAntare dezarAjavArtAdyanveSaNaM tatrApi kriyAphalaM vidyate / kiMtu pradhAnaphalaM svargagrAmAdi puruSasya yadRSTAdRSTayorupayujyate tdbhaavaadRthaacessttetyucyte| athocyate / bhavatu kriyA phalavatI tadviSaye'bhilASo na kartavyo vastusvAbhAvyAtphalaM 15 bhaviSyati / atrApi sauryAdInAmaphalatvaM kAmyamAnaM phalaM jJAtaM nAnicchostadbhaviSyatIti / na ca laukikI pravRttidRzyate phalAbhisandhinirapekSA / na cAtra vizeSaH zrutau vaidikeSu karmasu phalaM nAbhisaMdheyamiti / tatra phalavatsu zruteSu kAmanAniSedhAdapravRttau zrutivirodhaH / nityeSu tu prAptireva nAsti / vizeSAnupAdAnAcca laukikavyApAranivRttau dRssttvirodhH|| tadidamApatitam , na kiMcitkenacitkartavyaM sarvaistUSNIbhUtaiH sthAtavyam / ucyate / 20 yattAvaduktaM kAmyeSu sauryAdiSu niSedhaprasaGga iti tatra vakSyati 'yathAsakalpitAMzceha sarvAn kAmAn samaznuta' iti / niSedhe hi kutaH saMkalpaH kutazca kAmAvAptiH / yadapi vizeSAnupAdAnAllaukike'pi prasakta iti / tatropAtta eva vishessH| yo dharmastaM nibodhateti'dharmasya prakRtatvAt / yadapyuktaM nityeSu phalAvaNAtphalAbhisandheH prAptireva nAsti / kiM niSedheneti tatrApyucyate / phalAbhAvAtkazcitsamyakzAstrArthamajAnAno na pravarteta / sauryAdiSu ca zrutaphaleSu 5 phalAbhisandhipUrvikAM pravRttiM dRSTvA sAmAnyato dRSTena yatkartavyaM tatphalahetoH kriyata itya zrutamapi phalamamisaMdadhIta / tannivRttyarthamidamArabhyate / yadyapyayaM nyAyo yatphalavacchUtaM tattathaiva kartavyam / yadApi niSphalameva kartavyatayA zAstreNa yAvajjIvAdipadairvinaiva vizvajinyAyena phalakalpanayA'vagamitaM tathA'nyathAnuSThAne prasaGga eva nAsti tathApi ya etaM nyAya 1.kha-pha-vA''ca rataH / 2 pha-yaddaSTA- 3 agre 5 zlo. / 4 ka-yadyapi; pha-tadapi / 5 pha-kha a-kSa-alAzrayaNAt / 6 'ka-kha-Da-cAzrutaphaleSu' / 7 ph-tsyaanusstthaane| - For Private And Personal Use Only Page #93 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| pratipattumasamarthaH sa vacanena pratipAdyate / nyAyataH pratipattau hi gauravam / vacanAttu laghIyasI sukhapratipattiriti suhRdbhUtvA pramANasiddhamarthamupadizatisma / na caivehAstyakAmatA / kAmazabdo'yaM yadyapi hRcchayavacano dRSTastathA'pi tasyehAsaMbhavAtkAma icchAbhilASa ityanarthAntaram / tatra vakSyamANaparyAlocanayA phalAbhilASeNa na sarvatra pravartitavyamityayamarthaH sthAsyati / parastu kAmAtmatAmicchAmAtrasaMbadhamAnaM padArtha manvAnazcodayati / na caivehAstyakAmateti / na ceha loke kAcidakAminaH prvRttirstiityrthH| AstAM tAvatkRSivANijyAdi vyutpannabuddhinA kriyamANam yaH svayaM vedAdhigamo vedAdhyayanaM bAlaH kAryate pitrAdinA tADyamAnaH so'pi na kAmamantareNopapadyate / adhyayana hi zabdoccAraNarUpam / na coccAraNamicchayA vinA nirghAtadhvanivaduttiSThati / icchati cetkimiti tADayata iti / saiva tathecchopa- 10 janyate / abhimate tu viSaye svayamupajAyata ityetAvAnvizeSaH / yazcAyaM vaidiko vedavihitaH karmayogo darzapUrNamAsAdi karmAnuSThAne nityatvenAvagataH so'pi na prApnoti / na hyanicchato devatoddezena svadravyatyAgopapattiH / tasmAtkAmAtmatAniSedhe sarvazrautasmAtakarmaniSedhaH prasakta iti // 2 // saMkalpamUlaH kAmo vai yajJAH saMkalpasambhavAH // vratAni yamadharmAzca sarve saMkalpanAH smRtAH // 3 // tatazca yaduktaM yAgasya kAmena vinA na svarUpaniSpattiriti tadanena vispaSTaM kRtvA kathayati / saMkalpo yAgAdInAM mUlaM kAmasya ca / yAgAdIMzcikIrSannavazyaM saMkalpaM karoti / saMkalpe ca kriyamANe tatkAraNena kAmena saMnidhAtavyamaniSTenApi yathA pAkArthino jvalanaM kurvatastatsamAnakAraNo dhUmo'pyaniSTo jAyate / tatra na zaMkyaM yajJAdayaH kariSyante kAmazca 20 na bhaviSyatIti / ___ atha ko'yaM saMkalpo nAma yaH sarvakriyAmUlam ? / ucyate / yaccetaHsaMdarzanaM nAma yadanantaraM prArthanAdhyavasAyau krameNa bhavataH / ete hi mAnasA vyApArAH sarvakriyApravRttiSu mUlatAM pratipadyante / na hi bhautikA vyApArAstamantareNa saMbhavanti / tathAhi prathamaM padArthasvarUpanirUpaNam / ayaM padArtha imAmarthakriyAM sAdhayatIti yajjJAnaM sa iha sNklpo'bhipretH| 25 anantaraM prArthanA bhavati icchaa| saiva kaamH| 'kathamahamidamanena sAdhayAmIti' icchAyAM satyAmadhyavasyati karomIti nizcinomIti so'dhyavasAyaH / tataH sAdhanopAdAne bAhyavyApAraviSaye pravartate / tathAhi bubhukSita Adau bhunikriyAM pazyati tata icchati bhuJjIyeti tato'dhyavasyati 1 uparitana-2-loke / 2 pha-zakyam / For Private And Personal Use Only Page #94 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithimASyasamalaMkRtA / [dvitIyaH vyApArAntarebhyo vinivRttya bhojanaM karomIti tataH karmakAraNasthAnAdhikAriNa Aha / 'sajjIkuruta rasavatIM saMcaurayateti' / nanvevaM sati na yajJAdayaH saMkalpamAtrAdbhavanti api tu saMkalpaprArthanAdhyavasAyebhyaH; tatra kimucyate 'yajJAH saMkalpasaMbhavAH' iti ? / sakalpasyAdyakAraNatvAdadoSaH / ata evottaratra 'nAkAmasya kriyA kAcidRzyata' iti vakSyati / vratAni / mAnaso 'dhyavasAyo vratam / 'idaM mayA yAvajjIvaM kartavyamiti' yadvihitam / yathA snAtakavratAni / yamadharmAH pratiSedharUpAH ahiMsAdayaH / kartavyeSu pravRttiH, niSiddhebhyo nivRttiH; nAntareNa saMkalpamasti // 3 // akAmasya kriyA kAcidRzyate neha karhicit // yadyaddhi kurute kiMcittattatkAmasya ceSTitam // 4 // 10 pUrveNa zAstrIye pravRttinivRttI saMkalpAdhIne vyAkhyAte / anena laukikeSu karmasu tadadhInatocyata iti vishessH| neha loke karhicitkadAcidapi jAgradavasthAyAM kiMcidanuSTheyatvenAnicchataH saMbhavati / yatkicillaukikaM vaidikaM vA kurute karma vihitaM pratiSiddhaM ca tatsarva kAmasya ceSTitam // 4 // hetutvAcceSTitaM kAmasyaivetyuktaM tadidamatisaMkaTaM, kAmAtmatA na prazastA, na cAnayA vinA kiMci15 danuSThAnamasti / atra pratividhatte teSu samyagvartamAno gacchatyamaralokatAm // yathA saMkalpitAzveha sarvAnkAmAnsamabhute // 5 // teSu kAmeSu samyagvartitavyam / kA punaH samya'vRttiH ? yadyathA zrutaM tattathaivAnuSTheyaM nityeSu phalaM nAbhisaMdheyam azrutatvAt / kAmyeSu tvaniSedhaH teSAM tthaashruttvaat.| phalasAdhanatayaiva tAni vidhito'vagamyante / phalAnicchostadnuSThAnamazrutakAraNaM syAt / nityeSu phalAbhisaMdhiAmoha eva / na hyabhisaMdhimAtrAtpramANato'navagate phalasAdhanatve phalamutpadyate / evaM kurvangacchati prApnotyamaralokatAm / amarAH devAsteSAM lokaH khargaH tannivAsAt amareSu lokazabdaH sthAnasthAninorabhedAt 'maJcAH krozantIti' vat / 1 ph-krmkrnn-| 2 kha-Da-kSa-saMcarateti / 3 pha-kha-Da-kSa-a-ka-saMkalpasAdyakAraNatvAt / 4 apre 4 zlo. / 5 [imau prakSiptau ] zloko. [asadvRttastu kAmeSu kAmopahatacetanaH // narakaM samavApnoti tatphalaM na samaznute // 1 // ___ tasmAcchutismRtiproktaM yathAvidhyupapAditam // kAmyaM karmeha bhavati zreyase na viparyayaH // 2 // ] 6kha-Da-kSa-keSu na samyagvRttiH / For Private And Personal Use Only Page #95 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| tenAyaM samAsaH |amraashc te lokAzca amaralokAstadbhAvaH amaralokatA / devajanatvaM prApnoti devatvaM prApnotItyarthaH / vRttAnurodhAdevamuktam / athavA'marA~llokayati pazyatyamaralokaH / 'karmaNyaN ' / tadantAdbhAvapratyayaH / ( vyA. sU. 3 // 2 // 1) devadarzI saMpadyate / anenApi prakAreNa svargaprAptirevoktA bhavati / athavA'mara iva lokyate loke / ___ arthavAdazcAyaM nAtra svargaH phalatvena vidhIyate / nityAnAM phalAbhAvAtkAmyAnAM ca 5 nAnAphalazravaNAt / tena svargaprAptyA zAstrAnuSThAnasaMpattirevocyate / lakSaNayA yadartha karmaNyanuSThAnaM tatsaMpadyata ityarthaH / tatra nityAnAM pratyavAyAnutpattirvidhyarthasaMpattirvA prayojanam / kAmyeSu tu yathAsaMkalpitAnyathAzrutaM saMkalpitAn / prayogakAle yasya karmaNo yatphalaM zrutaM tatsaMkalpya abhisaMdhAya manasA kAmayitvedamahamataH phalaM prApnuyAmiti / tataH sarvAnkAmA kAmyAnarthAnsamaznute prApnoti / ataH parihRtA saMkaTApattiH, yato na sarvaviSayaH kAmo 10 niSidhyate / kiM tarhi ? nityeSu, phalAbhilASalakSaNaH / sAdhanasaMpattistu kAmyaiva / ___brahmavAdinastu sauryAdInAM niSedhArtha kAmAmaMteti manyante / phalArthitayA kriyamANA bandhAtmakA bhavanti / niSkAmastu brahmArpaNanyAyena kurvanmucyate / taduktaM bhagavatA kRSNadvaipAyanena 'mA karmaphalaheturbhUH' (bha.gI.a.2 zlo. 47) / tathA "sAdhanAnAmakRtsnatvAnmau AtkarmakRtastathA / phalasya cAbhisaMdhAnAdapavitro vidhiH smRtaH" iti / bahavazcAtra 15 vyAkhyAvikalpA asAratvAttu na pradarzitAH // 5 // vedo'khilo dharmamUlaM smRtizIle ca tadvidAm // AcArazcaiva sAdhUnAmAtmanastuSTireva ca // 6 // ko'syAmisaMbandhaH yAvatA dharmo'tra vaktavyatayA pratijJAtaH sa ca vidhipratiSedhalakSaNaH / tatra na vedasya dharmamUlatA vidheyA / vedo dharmamUlatvena jJAtavyo dharmaprAmANya 20 AzrayaNIyaH, antareNaivopadezaM ttsiddheH| na hi manvAdyupadezasamadhigamyaM vedasya dhrmmuultvm| api tu abAdhitaviSayapratItijanakatvenApauruSeyatayA ca puruSasaMsargadoSairapi mithyAbhidhAnAzaGkAbhAvAt , svatazca zabdasyAduSTatvAtpratyakSavatsvataHprAmANyasiddhiH / athocyate / nyAyataH siddhaM vedasya prAmANyamanUdya manvAdismRtInAM tanmUlatA vacanena jJApyata iti tadapi na / tatrApi pUrvajJAnasApekSatvAtsmaraNasya bhrAntivipralambhAdInAM mahAjanaparigrahAdinA 25 nirastatvAdatIndriyArthadarzanasyAzakyabhAvAcca puruSasya ca svAnubhavasiddhervedArthasmaraNasya vedamUlataivaviziSyate / na hi vedavidAM kAryArthaviSayaM smaraNaM saMbhavati / vedasya ca mUlatvena muulaantrklpnaayaa'nvsrH| 1pha-kha-Da-kSa-saMkalpAdabhisaMdhAya / 2 Da-kAmAtmaneti / 3 a-ka-kha-Da-kSa-pratijJAtavyaH / a-ka-kSa-Da-kha-tadapi / 5 kha-Da-kSa-mUlatayaiva / For Private And Personal Use Only Page #96 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 64 medhaatithimaassysmlNkRtaa| [dvitIyaH nApyetayujyate vaktuM smRtizIle ca tadvidAmi' tyetadapyanUyate bAhyasmRtInAmaprAmANyAya yatastAsAM nyAyata eva siddhamaprAmANyam / na hi zAkyabhojakakSapaNakAdInAM vedasaMyogasaMbhavo yena tanmUlatayA svaviSaye pramANaM syuH svayamanabhyupagamAt , taizca vedasyAprAmANyAbhidhAnAt pratyakSavedaviruddhArthopadezAcca / tatrAsaMbhavastAsu smRtiSu vedAdhyayananiSedhAt / sati hi vedAdhyetRtve buddhAdInAM tanmUlatA syAnna veti jAyate vicAraNA / yatra tu tatsaMbandho dUrApetastatra kA tanmUlatAzaGkA / svayaM ca mUlAntaraM paraMparAyAtamabhyupagacchanti / pazyAmyahaM bhikSukAMnAM divyena cakSuSA sugatiM durgatiM ca / evaM sarva eva bAhyA bhojakapAzcarAtrikanirgranthA nArthavAdapAzupataprabhRtayaH svasiddhAntAnAM praNetanpuruSAtizayAn devatA vizeSAMzca pratyakSatadarthadarzino'bhyupayanti / na vedamUlamapi dharmamabhimanyante / pratyakSeNa ca 10 vedena viruddhAstavArthA upadizyante / tathAhi hiMsA ceddharma ucyate saMsArAmocakAdibhiH sA cAtra pratyakSataH pratiSiddhA / tathA'nyatra tIrthasnAnamadharmo'bhyupeyate iha tvaharahaH snAyAttIrthAni seveteti ca vidhiH / tathA'gniSTomIyavadhaH kacitpApaheturiSyate sa ca jyotiSTomavidhinA viruddhaH / tathA'nye sarvAneva yAgahomAnAtmArthAnsaMmanyate devatAbhedavidhibhirnAnAdaivatyAste'vagamitA ato virodhaH / ye'pyAhugrahaNAgrahaNavaduditAnuditahomakAlavatpratyakSazrutivirodhadarzanAt syAtsaMbhavaH zAkhAntarasyocchinnasyAnucchinnasya vA tadviruddhAvidhiparasya / anantA hi vedazAkhAstAH kathamekasya pratyakSA utsAdazca saMbhavatIti / tatra syAttAdRzI vedazAkhA yasyAmayaM narAsthipAtrabhojananagnacarmAdirupadiSTo bhavet / __ucyate-na vayaM brUmaH vedaviruddhArthopadezAtsaMbhava iti / kiMtu samakakSatvAttayorvi20 kalpitaprayogayoravyAghAtaH / iha tu kalpyo vedo / na ca pratyakSavirodhikalpanAyA avasaraH / na ca saMbhavamAtreNa tAvatA nizcayaH / nizcitastu tadviruddhapratyakSavidhiranizcitena na vA nizcitaM bAdhyate / zAkhotsAdapakSaM cAtraiva zloke prstaatprpnycyissyaamH| sarvatra ca pratyakSazrutibhirmanvAdismRtInAM vyatiSaGgaH / kvacinmantreNa kvaciddevataiyA kvacidravyavidhibhiH / na ca bAhyAsu tatsaMbhavatIti tAsAmaprAmANyam / 25 evaMmAcArasyApi vedavidbhiradRSTArthatayA''caryamANasya smRtivadeva prAmANyaM mUlasaMbha vAt / asAdhvAcArasyApi dRSTakAraNAdisaMbhavAdaviduSAM ca bhrAntyAdisaMbhavAdaprAmANyam / evamAtmanastuSTerapi / yadi ca vedasmRtyAcArANAM manvAyupadezasamadhigamyaM prAmANyaM manvAdInAM kathaM tatrApyupadezAntarAt 'smArtaM ca manurabravI'dityAdeH / tatra kathaM tasmAdidaM 1pha-smRtiparaMparAyAtam / 2 kh-k-a-dd-kss-bhikssaavdivyen| 3 a-ka-kha-u-kSa-pratyakSa vidhinizcitena / a-k-kh-dd-kss-devtaayaaH| For Private And Personal Use Only Page #97 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / pramANamidamapramANamiti yuktita etadavaseyam / nopadezataH tathAcAyamanarthakaH zlokaH / etatsamAnarUpA uttare'pi atrocyate / iha ye dharmasUtrakArA avyutpannapuruSavyutpAdanArtha padArthasaMpAdanaparatayA granthasaMdarbhAnArabhante tatra yathaivASTakAdInAM vedAtsvayaMkartavyatAmavagamya parAvabodhanArthamupanibandhaH evaM pramANAntarasiddhasya vedaprAmANyAdeH / santi kecitpratipattAro ye nyAyatastattvavivecanAsamarthA UhApohAdirUpabuddhyabhAvAt / tAnprati nyAyasiddho'pyarthaH suhRdupadezavadupadizyate / tatra yannyAyataH siddhaM vedasya dharmamUlatvaM tadevAnenAnUdyate / vedo dharmamUlaM dharmasya mUlatvena vedo vicArya yuktyA siddho nAtrAprAmANyazaMkA kartavyA / bhavanti ca loke pramANAntarasiddhAnAmarthAnAmupadeSTAraH / na tvayA'jIrNe bhoktavyamajIrNaprabhavA hi rogAH / na caitadvaktavyam, ye nyAyato vedasya dharmamUlatvaM na zaknuvanti pratipattuM te vacanAdapi na 10 pratyeSyanti / yato dRzyate / ya Aptatvena prasiddhAstadIyaM vacanamavicAryaiva kecana pramANayanti / tadevaM sarvamidaM prakaraNaM nyAyamUlaM na vedamUlam / anyatrApi vyavahArasmRtyAdau yatra nyAyamUlatA tatra yathAvasaraM darzayiSyAmaH / aSTakAdInAM yathA vedamUlatA tathA'traiva nirdizyate / vedazabdena rgyajuH sAmAni brAhmaNasahitAnyucyante / tAni cAdhyetRRNAM vAkyAntarebhyaH prasiddhabhedAni upadezaparaMparA saMskRtA adhyetAraH zrutvaiva vedo'yamiti prati- 19 padyante yathA braahmnno'ymiti| tatra vAkyasamUhe'pi 'agnimILe' 'agnirvai devAnAmavama' ityAdau 'saMsamidyuvase''atha mahAvratami'tyante, vedazabdaH prayujyate; tadavayavabhUteSu kevaleSu vAkyeSvapi / 55 5 na ca grAmAdizabdavadgauNamukhyatA vidyate / tatra samudAyeSu hi vRttAH zabdA avayaveSvapi vartanta ityeSa nyAyaH / grAmazabdo hi prasiddha bhUyiSThaprayogaH samudAya eva, 'grAmo dagdha' ityAdipadasaMbandhAttadavayave vartate / katipayazAlAdAhe'pi laukikA ' grAmo 20 dugdha' iti prayuJjate / athavA tatrApi samudAyavacana eva / dAhastvekadezavartI samudAyasaMbandhitayA vyapadizyate / avayavadvAraka eva samudAyasya kriyAsaMbandhaH / eSa eva samudAyasya kriyAsaMbandho yo'vayavAnAm / na hyavayavAnparihApya samudAyo draSTuM spraSTuM vA zakyate / For Private And Personal Use Only vyutpAdyate ca vedazabdaH; vidantyananyapramANavedyaM dharmalakSaNamarthamasmAditi vedaH / tacca vedanamekaikasmAdvAkyAdbhavati / na yAvAnRgvedAdizabdavAcyo'dhyAyAnuvArkasamUhaH / evaM 21 codAharaNe jihvAccheda ityekavAkyaviSayo'pyayaM daNDaH / kRtsno'dhigantavya iti kRtsnagrahaNaM sakalavedavAkyAdhyayanaprAptyartham / anyathA katicidvAkyAnyadhItya kRtI syAt / punaizva vedaH kRtsna iti| atraitannirUpayiSyAmaH / saMca vedo bahudhA bhinnaH sahasravama sAmavedaH 1 a-ka-kha-Da-kSa- anuvAksamUhaH / 2pha-na punaH ' kRtsnaM ' vedamiti / 3 kha-Da-kSa-na ca vedo / 4 kha-Da-kSa-a-sahasradharmyA / Page #98 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [dvitIyaH sAtyamunirANAyanIyAdibhedena, ekazatamadhvaNAM kAThakavAjasaneyakAdibhedena, ekaviMzatibADhacyA AzvalAyanaitareyAdibhedena, navadhA AtharvaNaM maudakapaippalAdakAdibhedena / nanu naiva kecidAtharvaNaM vedaM manyante yata; " trayI vidyA RcaH sAmAni yajUMpIti " / " vedairazUnyastribhireti sUryaH" / tathA "traivedikaM vrataM caredi' tyAdau na kvacidAtharvaNAnAmapyasti " / pratiSedhazca zrUyate " tasmAdAtharvaNena na zaMsediti" / atastrayIbAhyAnAtharvaNikAnpASaNDinaH pratijAnate tayuktam / avigAnena ziSTAnAM vedavyavahArAt zrutIratharvAGgirasIrityatrApi vyvhaarH| zrutirveda ityeko'rthH| na ca vedazabdavAcyatA'gnihotrAdivAkyAnAmapi dharmaprAmANye kAraNam / itihAsAyurvedayorapi vedavyavahAradarzanAt 'itihAsapurANaM paJcamaM vedAnAM vedamiti' / kiM tarhi apauruSeyatve satyanuSTheyArthAvabodhakatvAdviparyayAbhAvAcca / taccAtharvavede'pi sarvamasti; jyotiSTomAdikarmaNAM yajurvedAdiSviva tatrApyupadezAt / abhicAramUlakakarmaNAM bAhulyena tatropadezAdavedatvamiti vibhramaH keSAMcit abhicArA hi paraprANaviyogaphalatvAtpratiSiddhAH; AthavaNikaizca ta eva prAdhAnyenAnuSThIyante rAjapurohitairataste nindynte| __yattu " vedairazUnya " ityAdAvatharvavedasyAnirdeza iti / arthavAdA ete| kiM tatra 15 nirdezenAnirdezena vA / mantrabhedAbhiprAyaM vaitadvacanaM trayo vedAstrayI vidyetyAdi / na hi caturtha mantrajAtamasti RgyajuHsAmavyatirekeNa / auSanivinnigadendragAthAdInAmatraivAntAvAt / arthavavede carcaeva mantratvena samAmnAtAH / ata Rgveda evAyaM mantrAbhiprAyeNa / yastu pratiSedhaH sa viparItasAdhanaH prAptau satyAMpratiSedhopapatteH / ayaM vA'syArthaH / atharvavedAdhItaimaitraistraivedikaM karma na mizrayet / vAcaH stome sarvA RcaH sarvANi yajUMSi 20 sarvANi sAmAni viniyuktAni tatrAtharvavedAdhItAnAM prtissedhH| sa vedo viziSTaH zabdarAzirapauruSeyo mntrbraahmnnaakhyo'nekshaakhaabhedbhinnH| dharmasya mUlaM prAmANyaparijJAne hetuH / kAraNaM mUlam / tacca vedasmRtyordharmapratijJApakatayaiva na 'nirvatakatayA na ca sthitihetutayA vRkSasyeva / dharmazabdazca prAgvyAkhyAtaH / yatpuruSasya kartavyaM pratyakSAdyavaMgamyaM vilakSaNena svabhAvena zreyaHsAdhanaM kRSisevAdi bhavati / tasya ca tatsAdhanatva25 svabhAvo'nvayavyatirekAbhyAmavagamyate / yAdRzena vyApAreNa kRSyAdez2ahyAdisiddhiH sA'pi pratyakSAdyavagamyaiva / yAgAdestu sAdhanatvam / yena ca rUpeNApUrvotpattivyavadhAnAdinA tanna pratyakSAdyavagamyam / zreyazcAbhilaSitavargagrAmAdiphalaprAptiH sAmAnyataH sukhazabdavAcyA / 1 etaddhi asmadupalabdhalikhitapustakeSu na dRzyate / 2 a-kha-Da-ka-pha-kSa-abhicAramUlakarmAdikarmANAm / 3 a-ka-kha-Da-kSa-avedatvamativibhramaH / 4 a-kha-Da-ka-pha-kSa- nivartakatayA / 5 a-kha-Da-ka-pha-kSa-avagamya / For Private And Personal Use Only Page #99 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / vyAdhinirdhanatvAsaukhyanarakAdiphalaprAptiH sAmAnyato duHkhazabdavAcyA tatparihArazca / anye tu paramAnandAdi rUpaM zreyaH / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ayaM dharmo brAhmaNavAkyebhyo'vagamyate liGAdiyuktebhyaH / kvacicca mantrebhyo'pi 'vasantAya kapiJjalAnAlabhata' ityevamAdibhyaH / tatra kAmapayuktAni vAkyAni phalArthamanuSThAnamavagamayanti / 'saurye caruM nirvapedbrahmavarcasakAmo vaizvadevIM sAMgrahiNIM nirvapegrAmakAma' iti / tAni phalamanicchatA na kriyante / 76 pratiSedhAnAmapi / ' brAhmaNo na hantavyaH ' hi phalArtha pratiSiddhavarjanamapi tu pratyavAyaparihArArtham / anyAni yAvajjIvAdipadairnityatayA samarpitAni tAni na phalahetoranuSThIyante phalasyAsyAzrutatvAt / na ca " vizvajitA yajete " tyAdivadazrutaphalatve'pi phalakalpanA / yato yAvajjIvAdipadairvinaivaM phalena kartavyatayA'vagamyante / tatrAkaraNe zAstrArthAtikramadoSaH / tatra tatparihArArthaM tAni kriyante / 10 surA na peyA' ityeSaiva vArtA / na 57 akhilaH kRtsnaH / na kiMcitpadaM varNo mAtrA vA yanna dharmAya / atra codayanti / nanu ca ' viddhyarthavAdamantranAmadheyAtmako vedaH / dharmazca kartavyatAsvabhAva ' ityuktam / tatra yuktaM yadvidhivAkyAni dharme pramANaM syuH / tebhyo hi yAgAdiviSayA kartavyatA pratIyate / 15 agnihotraM juhoti; dadhnA juhoti ; yadanaye ca prajApataye ca sAyaM juhoti svargakAmo juhotIti" / atra hyagnihotrAkhyaM karma kartavyatayA pratIyate / ' dadhneti ' tatraiva dravyam / ' yadagnaye ceti' devatA / ' svargakAma ' ityadhikAraH / 66 For Private And Personal Use Only 19 yattu "agnirvai sarvA devatA agnireva daivyo hotA sa devAnAhvayati ca juhoti ca ityAdayaH / tathA " prajApatirvapAmAtmana udakhkhidat " ityAdayaH / na taiH kiMcitkartavya- 20 mupadizyate kevalaM purAvRttamanyadvA'sAMpratikaM bhUtamanuvadanti / prajApatinA purA Atmano vapotkhAtA utkhidatu kimasmAkametena ? tathA'gnerapi sarvadevatAtmatvaM nAgneyakarmaNyupayujyate / agnizabdenoddezArthanivRtteH anyadevatve'nyatvAdaruddeza eva nAsti / AvAhanasyApi vacanAntareNa " agnimagna Avahe " tyAdinA vihitatvAt / sa devAnAhvayati ca juhoti cetyAdiranarthakaH / mantrA api " na mRtyurAsIdamRtaM na tarhi sudevo adya patedanA- 29 vRt " ityAdayo bhAvavRttaparidevanAdirUpArthAbhidhAyinaH kaM dharme pramimate ? tasminkAle na mRtyurjAto nApyamRtaM jIvitaM prAk sRSTerbhUtAnAmanutpannatvAnna kasyacijjIvitamasInnApi mRtyuH pralaye sarveSAM mRtatvAdbhavatu vA mRtyurmA vA na kiMcidetena kartavyamupadiSTaM bhavati / evaM sudevo'sau mahApuNyo devatulyo manuSyo yo'dya prapatecchutra AtmAnaM kSipedanAvRdAvRttiH "" 44 Page #100 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [dvitIyaH pratyujjIvanaM yasmAtprapAtAnna bhavati / urvazyA vipralabdhaH purUravAH paridevayAMcakre / tathA naamdhyeym| "udbhidA yajeta, balabhidA yajeta" ityAdi na kasyacidarthasya kriyAyA dravyasya vA vidhAyakamAkhyAtena kriyAyA vidhAnAdadrvyavacanatvAcca balabhidAdeH / somasya cAvyaktacodanatvena prakRtitaH prAptatvAnna klezena dravyavacanatA kalpyate / tasmAnnAmnAyena dharma upadizyate / ataH kathamucyate kRtsno vedo dhrmmuulmiti| ____ ucyate / anayaivAzaMkayA'khilagrahaNaM kRtam / yataH sarveSAmeteSAM dharmapratipAdanaparatvam / tathA hyarthavAdA naiva vidhAyakebhyo vAkyebhyaH pRthagAH yena dharma na pramimIran / vibhajyamAnasAkAMkSatve vidhiparatvAvagamAt , tatparatve ca siddhAyAmekavAkyatAyAM, yathA tadarthAnuguNyaM pratipadyante tathA vyAkhyeyAH / ataH prajApatervapotsAdanavacanaM na svaarthnisstthm| 10 kiM tarhi ? vidhizeSam / na ca vidheyaM dravyaguNAdi arthavAdebhyaH pratIyata iti prakArAntareNa vidheyArthastAvakatvena taccheSatAM pratipadyante / tadapi tatra pratIyata eva / itthaM nAma pazuyAgaH kartavyo yadasatsu pazuSa gatyantarAbhAvAtprajApatinA''tmaiva pazutvena kalpito vapA cotkhinnA yatastatsahitAnyeva vidhAyakAni yatrArthavAdAH santi / yadyapi tairvinA'pi bhavati vidhyarthAvagatiH / vidhyuddezAdeva "vasantAya kapiJjalAnAlabhata" iti tathApi na teSAmAnartha15 kym| teSu hi satsu na kevlaadvgtiH| ___ naca kenacitkRto vedo yenocyate / yathA'nyatra na santi tathAtrApi mA bhUvan / satsvarthavAdeSvasmAbhirgatirvaktavyA sA coktA / na cAyamalaukiko'rthoM loke'pi hi stutipadAni dRzyante vidhizeSabhUtAnyeva / yathA bhatidAne pravRttasya svAminaH kazcidbhatakaH prItyA''caSTe sAdhurdevadatto nityasaMnihitaH paricaryAbhUmijJastatparazceti / ato vidheyArthastutidvAreNArthavAdA vidhAyakA eva / tathA kvacidarthavAdAdeva vidheyavizeSAvagatiH / yathA "aktAH zarkarA upadadhAti" / atra hyaJjanasAdhanaM sarpistailAdi yatkicidvidhinA'pekSitam / " tejo vai ghRtam " ityarthavAde ghRtastutyA ghRtamadhyavasIyate / " evaM pratitiSThanti ya etA rAtrIrupayantIti " rAtriSvarthavAdAdadhikArAvagamastasmAdarthavAdA api dharmamUlam / ___ mantrAsta kecidvidhAyakA eva / yathA " vasantAya kapiJjalAniti" / AdhAre 25 devatAvidhirmAntravarNika eva / na hi tatra devatA karmotpattivAkye zrutA, nApi vAkyAntareNa vihitA / mantrastu vihito niyuktaH " ita indra " ityAdiH / ato'smAnmantravarNAddevatApratipattiH / sahasrazazca mAntravArNikA devatAvidhayaH santi / ye'pyanye kriyamANAnuvAdinaste'pi smRtilakSaNaM dharmameva buddhaM kurvantIti / bhavati dharmamUlamanuSTheyArthaprakAzanena / nAma tvAkhyAtArthAdabhinnArthamAkhyAtArthavatsuprasiddha1ka-avyaktazeSatvena prakRtinaH / 2 akha ka Da kSa-pArtheyo bhUmijJaH / For Private And Personal Use Only Page #101 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| dharmamUlabhAvam / guNavidhayazca prAyazo nAmAzraya eva / " zaradi vAjapeyena yajeta svArAjyakAmo vAjapeyeneti " / tasmAtsiddhaM kRtsnasya vedasya dharmamUlatvam / __ anye tu zyenAdivAkyAnAM dharmotpattimattvAbhAvamAzaGkamAnA niSedhAnAM ca " na lazunaM bhakSayedi " tyAdInAmakhilagrahaNaM manyate / abhicArA hi zyenAdayo mAraNAtmAno hiMsArUpAH / krUratvAcca hiMsAyA abhicArANAM ca pratiSedhAdadharmatvam / ato na kRtsno 5 vedo dharmamUlam / kartavyazca dharma uktaH / brahmahatyAdizca na kartavyaH / ataH kathaM tadvAkyAni dharmamUlaM syuH ? kiMca ye'pi pazuyAgA agnISomIyAdayaste'pi hiMsAsAdhakatvAdUrApetadharmabhAvAH / hiMsA hi pApamiti sarvapravAdeSvabhyupagamaH / uktaM ca yatra prANivadho dharma adharmastatra kIdRzaH ' / kathaM punariyamAzaGkA'panudyate ? akhilagrahaNAt / na hyasyAnyatprayojanamasti / hetu!kta iti cedAgamagrantho'yaM siddhamarthamAha / hetvArthano mImAMsAto 10 vinIyante / asmAbhiruktaM ya AgamamAtreNa pratiyanti tAnpratyetaducyate / vivaraNakArAstu yuktilezamAtraM drshynti| yaduktaM zyenAdayaH pratiSiddhatvAdadharma iti tatsatyam / tathApi pratiSiddheSvapi teSu yo'tyantapravRddhadveSo na hiMsyAdbhUtAnItyatikrAntaniSedhAdhikArastasya te zatruvadhalakSaNAM prItimanuSThIyamAnAM nivartayantItyetAvatA'zena vedasya dharmamUlatvaM zyenAdivAkyeSvapi na viha- 15 nyate / niSedheSvapi yo rAgataH pravRtto hanane sa niSedhe niyujyate / etadeva niSedhasyAnuSThAnaM yanniSidhyamAnasyAnanuSThAnam / agnISomIyAdau tu naiva hiMsApratiSedho'sti dveSalakSaNAyA laukikyA hiMsAyA niSedhena niSiddhatvAt / zAstrIyA tu vidhilakSaNA na niSedhena viSayIkriyate / laukikyAM caritArthatvAnniSedhasya / na ca sAmAnyato dRSTena hiMsAtvAllaukikahiMsAvadvaudikyAH pApahetutvamApAdayituM zakyate / yato na hiMsAtvaM pApahetutve kAraNaM api 20 tu pratiSedhena viSayIkaraNam / na cAtra pratiSedho'stItyuktam / kaizcittu mUlazabdaH kAraNaparyAyo vyAkhyAyate / dharmasya vedo mUlaM pratiSThA kAraNaM sAkSAtpraNADyA ca / 'khAdhyAyamadhIyIta' 'RgvedaM dhArayanvipra' ityAdi codanAsu sAkSAt / agnihotrAdikarmasvarUpajJApakatayA praNADyA / smRtizIle ca tdvidaam| anubhUtArthaviSayaM vijJAnaM smRtirucyate / tacchabdena ve- 25 daH pratyavamRzyate / taM vidanti tadvidaH / vedArthavidAmidaM kartavyamidaM na kartavyamiti yatsmaraNaM tadapi pramANam / nanu ca smRtirna pramANamityAhuH sA hi pUrvapramANAvagataprameyAnuvAdinI nAdhikamartha paricchinattIti vadanti / satyam / ye smaranti teSAmAdyameva tatra zabdAdi pramANaM nAtmIyA smRtiH / asmAkaM tu manvAdismRtireva pramANam / nahi vayaM tAmantareNA 1ph-prtipttaarH| - For Private And Personal Use Only Page #102 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithimaassysmlNkRtaa| [ dvitIyaH nyato'STakAdikartavyatAmavagacchAmaH / tacca manvAdInAmIdRzaM smaraNaM tatkRtebhyo vAkyebhyaH smRtiparaMparAyAtebhyo'vasIyate / tasmAcca smaraNAnubhUto'yamarthaH pramANena manvAdibhiriti nizcinumo yata ete smaranti / nahyananubhUtasya smaraNopapattiH / nanu kalpayitvA granthamupanibadhnIyurananubhUtakena pramANena / yathotpAdya vastu kathAnakaM kecana kavayaH kathayeyuH / atrocyate / bhavedevaM yadyatra kartavyatopadezo na syAt / kartavyatopadezo hyanuSThAnArthaH / na ca keciMtsvecchayA kalpite buddhipUrvavyavahAriNo'nuSThAtumarhanti / bhrAntyA'pyanuSThAnasiddhiriti cet syAdapyekasya bhrAntiH sarvasya jagato bhrAnti ryAvatsaMsArabhAvinI cettyalaukikI klpnaa| na ca saMbhavati manvAdInAM vedamUlatve bhrAntyAderavasaraH / ata eva pratyakSato manvAdayo dharmAndadRzuriti nAbhyupagamyate / " indriyairarthAnAM sannikarSe yajjJAnaM tatpratyakSam " / na ca dharmasyendriyaiH sannikarSaH saMbhavati tasya kartavyatAsvabhAvatvAt / asiddhaM ca kartavyam / siddhavastuviSayazca snnikrssH| anumAnAdIni tadAtve yadyapyasantamarthamavagamayanti pipIlikANDasaMcAreNa hi bhaviSyantI vRSTimanumimate tathApi na tebhyaH kartavyatAvagatiH / tasmAtkartavyatAsmaraNasyAnurUpakAraNa kalpanAyAM veda evopadizyate / sa ca vedo'numIyamAno manvAdibhirupalabdhaH / idAnI15 mutsannA sA zAkhA yasyAmamI smArtA dharmA Asan / tathA kimekA zAkhA'tha bahvayaH / tAsa ca kazcidaSTakAdiH kasyAMcidityetadanumAnaM pravartate / athAdyatve paThyanta eva tAH zAkhAH kiMtu viprakIrNAste dharmAH kasyAMcicchAkhAyAmaSTakAdInAM karmaNAmutpattiH kasyAMcidvyaM kaciddevatA kvacinmantra ityevaM viprakIrNAnAM manvAdayo'GgopasaMhAraM sukhAvabodhArthaM cakruH / 20 atha mantrArthavAdaliGgamAtraprabhavA ete dharmAH / athAyamanAdiranuSTheyo'rtho'vicchinna pAraMparyasaMpradAyAyAto vedavannitya utAsmadAdInAmiva manvAdInAmapi parapratyayAnuSThAno nityAnumeyazrutika ityevamAdi bahuvikalpaM vicArayanti vivaraNakArAH / etAvAMstu nirNayo vaidikametadanuSThAnam smArtAnAM vaidikairvidhibhirvyatiSaGgAvagamAdnuSThAtRNAM ca tadRSTvAnuSThAnAt / vyatiSaMgazca darzitaH / kvacidvaidikamaGgaM pradhAnaM smArta kvacidetadeva 25 viparItaM kvacidutpattiH kvacidadhikAraH kvacidarthavAda iti / evaM sarva eva smArtA vaidikairvytissktaaH| nipuNatazcaitanniItamasmAbhiH smRtiviveke"smArtavaidikayornityaM vyatiSaGgAtparasparam / karmataH karmato vA'pi viyujyate na jAtu tau // "pratyakSazrutinirdiSTaM ye'nutiSThanti kecana / ta eva yadi kurvanti tathA syAdvedamUlatA // "prAmANyakAraNaM mukhyaM vedavidgiH parigrahaH / taduktaM kartRsAmAnyAdanumAnaM zrutIH prati // 1pha-ananubhUyaiva kencitprmaannen| 2 ph-kencit| 3 (jaiminI-a. 1 sU. ) 4 ka-Da-kSasmaraNakalpanAyAM veda evopazete / For Private And Personal Use Only Page #103 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| vizeSanirdhAraNe tu na kiMcitpramANaM na ca prayojanam / utsAdo'pi saMbhAvyate / dRzyante hi prvirlaadhyetRkaa| adyatve'pi zAkhAH / tAbhyaH saMbhAvyabhAvyutsAdAbhyo vidhimAtramarthavAdavirahitamuddhRtyopanibaddhaM smRtikArairiti kaizcidabhyupagamyate / "brAhmaNoktA vidhayasteSAmutsannAH pAThAH prayogAdanumIyanta" ityApastambaH (1 / 4 / 10) / atra tu yaivaM mahAprayojanA zAkhA yasyAM sarve smArtA gAyazca sarvavarNAzramadharmA AmnAtAstasyA 5 upekSaNamasaMbhAvyam / sarvAdhyetRRNAM cotsAda ityAdi bahvadRSTaM prakalpyam / viprakIrNAnAM tvarthavAdagahanAnAM kratvarthapuruSArthatayA ca durvijJAnAnAM prayogonnayanamabhiyuktAnAM nyAyato nizcitArthAnAM ghaTate / asmiMstu pakSe virodhadvayasyApi pratyakSazrautatvAdvikalpena smRterbAdhaH / sa ca viziSTAnAM naabhipretH| smRtikArAzca bAdhamanumeyazrutimUlatvaM ca pratipannAH / evamapyAha gautamaH (3 / 35) / "aikAzramyaM tvAcAryAH pratyakSavidhAnAgArha- 10 sthyasyeti" / yadi hi manvAdInAM pratyakSAstAH zAkhA abhavankeyaM vAcoyukti gArhasthyasya pratyakSavidhAnAditi' / nanu sarva evAzramAH pratyakSavidhAnA svamatameva caitadgautamenAcAryApadezenopadiSTaM ' tasyAzramavikalpam ' ( 3 / 1 ) / ityAdyupakramyAnenopasaMhRtatvAt / mantrArthavAdapramANabhAvo'pyaviruddhaH / yadyapyarthavAdA vidhyuddezastutiparA na svArthasya vidhAyakAstathApi keSAMcidanyaparataiva nopapadyate yAvatsvArthaviSayo vidhirnAvagamitaH yathA 15 stano hiraNyasya surAM pibaMzcetyAdeH paJcAgnividhizeSataivametAvataiva nopapadyate yAvaddhiraNyasteyAdeH pratiSadho nAvagamitaH / ya etAM vidyAmadhIte sa hiraNyasteyAdyapyAcaraMstaizca saMvasanna patati anyathA tu patatItyavagatiraviruddhA / ___atha vidhyuddezo vidheH pratipAdako nArthavAda iti kenaiSA paribhASA kRtA / ' ete patanti catvAra' itytraapyaakhyaatshrvnnmsti| liGgAdayo na santIti cet 'pratitiSThantIti' 20 rAtriSvapi naiva liGgazrutirasti / atha tatrAdhikArAkAMkSAyAmekavAkyatAyAM satyAM paJcamalakArAdikalpanayA vidhyavasAyaH evamatrApi bhaviSyati / bahavazca dravyadevatAvidhayo'rthavAdAvagamyAH santi / tatra yasya vidheH zeSA arthavAdAstadvidhinaiva dravyadevatAderapekSitatvAdvizeSasamarpaNamAtre vyApArAntargatavizeSAvagatirarthavAdAdhInA na doSAya / iha tu tadasaMbaddhasya vidhyantarasyeSyamANa- 25 tvAdvAkyabhedApattiratazca na prakRtizeSatA / tadabhAve ca tanmUlApratiSedhAvagatirna syAdatazca ' aktAH zarkarA upadadhAti' 'tejo vai ghRtami'tyanenaM vaiSamyamityAhuH / tadasat / satyapyarthAntaratve tadekavAkyatAmUlatvAdasyA'vagate sti vAkyabhedAbhicodyApattiH / mantrAH prayogaprakAzatvena rUpAdevAvagatAstasya prayogasyAnyato'siddheH prakAzakatvanirvahaNAya prakAzyaM 1 ka Da kSa-vyApArA / tadgatavizeSAvagatirarthavAdAdhInA na doSAya / 2 Da kSa-avaiSamyam / For Private And Personal Use Only Page #104 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir meghaatithimaassysmlNkRtaa| [dvitIyaH kalpayanti / vA'satorutpattyadhikArayoH prakAzanamaSTakAyAH saMbhavatItyutpattyadhikAraviniyogaprayogabodhakA mantrAH / evaM mAntravarNikAzca vidhayo'pyupagamyante / yathA''ghAre devatAvidhizcatuSpAddhidharmo'bhyupagatastatrAlpatarAMzaH zrutaH sakaletarAMzabodhahetustathAvidha eva vidhau saMbandhagrahaNAditi / sarvathA tAvatsaMbhavati vedasaMyogaH / manurbahubhirbahuzAkhAdhyAyibhiH ziSyairanyaizca zrotriyaiH saMgatastebhyaH zAkhAH zrutvA granthaM cakAra / tAzca mUlatve pradarzya granthaM pramANIkRtavAn / evamanye tatpratyayAdnuSThAnamAdRtavanto na mUlopalambhe yatnaM kurvanti / asmAkaM caitadanumAnam / ato virodhe satyapi tulye zrautatve bAdhopapattiH / pratyakSayA zrutyA prayogasaMpattau zrutyantaraM pratyAkAMkSaiva nAsti / yathA sAmidhenISu sAptadazya pAJcadazyayoH pAJcadazyena prakRtiravaruddhA sAptadazyaM pratyakSazrutamapi nAkAMkSati / AbhidhAniko hyarthaH sannikRSyate'bhihitArthAkAMkSAvagamyaM pratyayaM viprakarSAdurbalaM bAdhate / na caitAvatA'prAmANyApattiH / yathA prAkRtAnyaGgAni vikRtiSu codakaprAptani vaikRtikairviruddhayamAnAni bAdhyante tadvadeva draSTavyam / yatra saMpradAyAvicchedastatra ca prNpraapttiH| na hi tatra kasyacitpramANaM pravRttam / nityAnumeyapakSo'pi saMpradAyapakSAnnAtIva bhidyate / manvAdismaraNasya vayaM mUlaM parI15 situM pravRttAH / yadi ca teSAmapyasAvanumeyo vedo vayamiva na te smartAraH / naca yaH padArtho na kasyacitpratyakSastasyAnumeyatAsaMbhavatyanvayAsaMbhavAt / kriyAdiSu sAmAnyato'styeva saMbandhadarzanam / yadi vA'rthApattyavaseyAH kriyAdayo na cehAnyathA'nupapattirasti / tasmAdasti manvAdInAmasminnarthe vedasaMbandho na punarayameva prakAra iti nirdhArayituM zakyam / draDhIyasI kartavyatA'vagatirvedavidAM vedamUlaiva yuktA kalpayituM na bhrAntyAdimUletyavagatyanurUpakAraNakalpanA kRtA bhavati / tatrotsAdaviprakIrNamaMtrArthavAde pratyakSavedAnAM kAraNAnAM saMbhavAtkalpyatvamupazete / pratyakSo'pi vidhiH kvacinmUlatvena dRzyate / na malavadvAsasA saha saMvasediti / sa cAdhyayane copanayane ca paThyate / tadetallezato'smAbhiruktam / vistarastu smRtivivekAjjJAtavyaH / "zAkhAH kAzcitsamutsannAH pakSo naiSa mato mama / pakSe'sminna pramANaM hi bahvadRSTaM prasajyate // "upapannataraH pakSo vikSiptAnAM ttsttH| utpattyAdi samAhAraH prAyazo dRzyate hyadaH // "anekaziSyopAdhyAyaiH zrotriyairAhato praiH| zakto racayituM zrutvA zAkhAM tAM tAM kutazcana / / " upapannamtadAnIM ca dRSTamUlaiH prigrhH| nizcayo'smAkamapyadya yathA saMbhavataH sthitH|| "prayogadyotakA mantrA dyotanaM tasya nAmataH / narte'dhikArotpattibhyAM prayogasyAsti sNbhvH|| "viziSTadevatAlAbha AghAre mAntravarNikaH / prakAzakatvAnmantrasya tannirvahaNahetukaH / / 1Da ka kSa-sa na vA / 2 pha-mUlatvena / 3 pha-sampradAyavicchedaH / For Private And Personal Use Only Page #105 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| "yA siddharUpa ekasmin kriyaantrgtirbhvet|n sA svarUpanAzAya vizvajityadhikAravat // " pratipanne vidhau yuktaM tatsaMbandhArthakalpanam / gatirmantrArthavAdebhyo na dRSTA cedvidheH kvacit // "liGgAdigamyaM bhagavAnvidhi smarati paanniniH| na zaktAste vidhiM vaktuM siddhvstvbhidhaayinH|| "vyAkhyeyo guNavAdena yo'rthvaadaadttpraat| artho'dhigantumiSyeta kathaM syAttasya stytaa|| "bhindyAdvAkyaM na pratiSThAH sAkAMkSA rAtrayo ytH| vizeSe tadgate yuktA vaakyshessaavgmytaa|| 5 "steyAdInAM niSedhe'pi vidhyantaragatidhruvA / tatazca vAkyabhedaH syAnnopanyAsastataH samaH // "vAcaH stome prayujyante sarve mantravidhizruteH / nASTakAdau vizeSo'sti heturmantrasya bodhane // "vinA sAmAnyasaMbandhAlliGgaM ca viniyojakam / na ca nAstasya saMbandho vinA prkrnnaadibhiH|| "parihAraM bruvantyatra kecittanmUlavAdinaH / rAtriSu pratitiSThantItyasatsveva liGAdiSu // "paJcamena lakAreNa tadarthagatiriSyate / patanti na mlechita vA ityAdiSu tathA bhavet // 10 "RcAM vidhirvAcistome sarvadAzatayIriti / dazamyo maNDale'bhyastA varjitAH paThitA bhiH|| "sAmAnyasaMbandhakArI samAkhyaiveti giiyte| samAkhyA gRhyamantrANAM tena tenAsti karmaNAm // " paJcAgnividyAzeSatvaM hiraNyastenanindayA / steno hiraNyavAkyasya na vinA tanniSedhataH // "zeSatvAvagIrthAttu tadakartavyatA tu yA / draDhimne zeSatAyAH sA na punastadvirodhinI // "nityAnumeyapakSo yo vA'pyAgamaparaMparA / tayorandhapravAhatvaM na bhedaH kazcidIkSyate // " 15 evaM ca sati yA gautamena pratyakSavidhAnatA gArhIsyoktA sA zabdasyAvyavahitavyApArAbhiprAyeNa / zravaNAnantaraM yo'rthaH pratIyate sa prtykssH| yastu pratIte'rthe tatsAmarthyaparyAlocanayA gamyaH sa vilambitatvAtpratipatterna pratyakSa iti sarvamupapannam / smRtizIle ca tadvidAm / smRtizca zIlaM ca smRtizIle / zIlaM rAgadveSaprahANamAhustacca dharmamUlaM vedasmRtivanna jJApakatayA kiMtu nirvartakatvena / rAgadveSaprahANAddhi dharmo 20 nirvartate // nanu ca zreyaHsAdhanaM dharma ityuktam / rAgadveSaprahANameva ca tatsvabhAvam / tatrAsati vyatireke kimucyate rAgAdiprahANAddharmo nirvartata iti / uktamasmAbhidharmazabdo'yaM smRtikAraiH kadAcidvidhiniSedhaviSayabhUtAyAM kriyAyAM prayujyate / kadAcittadnuSThAnajanya AphalapradAnAvasthAyini kasmiMzcidarthe / tasya ca sadbhAve zabda evaM pramANam / yadi hi 29 yAgastathAvidhaM vastvanutpAdya vinazyettadA kAlAntare kutaH phalotpattiH / tadetadvastu dharmazabdenAtrAbhipretaM tasya zIlaM mUlamiti na kiMcidnupapannam / tadabhiprAyA eva vyavahArAH / pha-rUpAntaragatirbhavet / 2 ka-Da-bhiyunatam / 3 Da-ka-kSa-stenaradInAM / / Da-ka-kSadhruvam / 5 pha-na ca nAstyasya / 6 pha-mo'rthAtu / 7 dd-k-kss-abhinirvrtte| For Private And Personal Use Only Page #106 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithimASyasamalaMkRtA / [ dvitIyaH " eka eva suhRddharmo nidhane'pyanuyAti yaH" iti / kriyAyA anuSThAnasamanantarameva nAzAtkutaH kAlAntarAnvayaH / __ atra codyate / nanu sarva eva zrutismRtivihito 'rtho dharmasya mUlaM zIlasyApi tatrAntarbhAvAdbhedenopAdAnamanarthakaM vidhAyiSyate ca " indriyANAM jaye yogaM samAtiSTheddivAnizam / yasmiJjite jitAvetau bhavataH paJcakau gaNAviti " / ayameva manaso jayo yo rAgadveSayoH parityAga iti vakSyAmaH / kecidAhurAdarArthaH pRthagupadezaH / etaddhi sarvakarmaNAmanuSThAna upayujyate / svapradhAnaM ca agnihotrAdikarmavat / sarvavarNadharmazcAyaM sarvAzramadharmazca / taiH saamaanydhrmlkssnnaavsre'sminnucyte| ___vayaM tu brUmaH / samAdhiH zIlamucyate / tathAhi -- zIlasamAdhAviti ' / dhAtuSu 10 paThyate / samAdhAnaM ca mAnaso dharmaH / yaccetaso'nyaviSayavyAkSepaparihAreNa zAstrArthani rUpaNapravaNatA tcchiilmucyte| dvandvazvAyamitaretarayoge tena parasparasApekSayoH smRtizIlayoH dharmaprati prAmANyamevAbhipretaM na pUrvavannivartakatvam / etaduktaM bhavati / samAdhAnavatI yA smRtiH sA pramANaM na smRtimAtram / tena satyapi vedArthavittve yadetatparANAM smaraNaM na taddharmamUlaM bhrAntyAdisaMbhavAcchAstrArthAvadhAnazUnyAnAM ca zabda iha paThyate sa tadvidA15 mityasmAdanantaraM draSTavyaH vRttAnurodhAttvevaM ptthitH| samuccayArthazcAsau pUrvaprakRtasya ca samuccetavyasyAbhAvAttatIye pAde yatsAdhUnAmityuktaM tatsamuccinoti / atastrINi vizeSaNAnyatrAzrIyante / viduSAmupAdhyAyAdAgamitavidyAnAM tathA tadabhyAsaparANAmanuSThAnaparANAM ca smRtiH pramANam / etatsarvaM manvAdInAmAsIditi smaryate / nAnyathA tatkRteSu grantheSu ziSTAnAM parigrahopapattiH / yadyevaM spaSTameva vaktavyam / manvAdivAkyAni dharmamUlamiti kimetena lakSaNena / satyam / yaH kathaMcittatprAmANye vipratipAdyeta taM prati nyAyazAstraprasiddhaM prAmANyahetukathanametat / adyatve'pi yasyaitaddhetusadbhAvaH so'pi manvAdivabAhyavAkyaH syAt / tathA ca viduSAM prAyazcittAyupadeze tathA bhUtA eva pariSattvena pramANIbhavanti " eko'pi vedaviddharma yo vyavasyedvijottama " iti / ata eva smartRparigaNanA manurviSNuryamo'GgirA iti 25 nirmuulaa| tathA hi paiThInasibaudhAyanapracetaHprabhRtayaH ziSTairevaMrUpAH smaryante / na ca parigaNanAyAmantarbhAvitAH / sarvathA yAmavigAnena ziSTAH smaranti vadanti vA / evaMvidhairguNairyuktaM tena caitatpraNItamiti tasya vAkyaM satyapi pauruSeyatve dharme pramANaM syAditi / " smRtizIle ca tadvidAm" itysyaarthH| Da-aviduSAm / For Private And Personal Use Only Page #107 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| adyatve ya evaMvidhairguNairyukta IdRzenaiva ca hetunA granthamupanibandhIyAtsa uttareSAM manvAdivatpramANIbhavet / idAnIMtanAnAM tu yadeva tatra tasya bodhakAraNaM tadeva teSAmastIti na tadvAkyAdavagatiH / idAnIMtano hi yAvanmUlaM na darzayati tAvannavidvAMsastadvAkyaM pramANayanti / darzite tu mUle pramANIkRte granthe kAlAntare yadi kathaMcidaSTakAdimUlatulyatA syAttadA teSAM ziSTaparigrahAnyathAnupapattyA tanmUlAnumAnaM yuktam / / __AcArazcaiva sAdhUnAm / cazabdena vedavidAmiti saMbadhyate / padadvayena ziSTatvaM lakSyate / ziSTAnAM ya AcAraH so'pi dharme mUlam / AcAro vyavahAraH anuSThAnam / yatra zrutismRtivAkyAni na santi ziSTAzca dharmabuddhyA'nutiSThanti tadapi vaidikameva pUrvavatpratipattavyam / yathA vivAhAdau kaMkaNabandhanAdi mAGgalikatvena yatkriyate, yA ca kanyAyAstadahavivAhayiSyamANAyAH prakhyAtavRkSayakSacatuSpathAdipUjA dezabhedena tathA cUDAsaMkhyA deza- 10 bhedazca yA cAtithyAdInAM gurvAdInAM cAnuvRttiH priyahitavacanAbhivAdanAbhyutthAnAdirUpA, tathA pRznisUktaM tRNapANayo'dhIyate azvamedhamazvaM yathA samaparyantaH IdRza AcAraH / eSo'pi hi svabhAvabhedena puruSANAM manaHsvAsthyadauHsthyAdibhedenAnekarUpaH prativizeSamAnantyAdazakyo granthenopanibaddhum / yadeva bahuzaH priyetyupalakSitaM tadevAvasarAntare viparItaM sNpdyte| tathA paryupAsanaM gRhasthenAtitheH kriyamANaM kasyacitprItikaraM mamAyaM bhRtyavattiSThati / anya- 15 stvanyathA niyantraNayA na labhyata Asitamasminsanihita iti paryupAsanayaiva virajyati / na tatra sAmAnyataH zakyaM vedAnumAnaM na vizeSataH / aSTakAdInAM tu niyataikarUpasamastaprayogasmaraNamityeSa smRtyAcArANAM bhedaH / ___AtmanastuSTireva ca dhrmmuulmitynussjyte| vedavidAM sAdhUnAmiti ca / asyAzca dharmamUlatvaprAmANyenaivetyAhuH / yatra hyevaMvidhAnAmanuSTheye'rthe manaH prasIdati dveSo na bhavati sa 20 dharmaH / nanu ca yasya pratiSiddha evArthe manaH prasIdetsa dharmaH prApnoti / vihite ca kiMkathikAsyAt sa na dharma iti / evametadIdRzAnAM mahAtmanAM matimatAM mahAprabhAvo manaHprasAdo yenAdharmo'pi dharmatAmeti dharmazcAdharmatAM na rogadveSAdidoSavatAm / yathA rumAyAM yatkicidravyaM pravizati tatsarva lavaNasAtsaMpadyate evaM vedavidA sahasotpannena manaHparitoSeNa sarva nirmalIkriyate / ato yathA pratiSiddhamapi grahaNaM SoDazini vidhinA'nuSThIyamAnaM 25 na doSAya / na cAtra grahaNavAdvikalpaH / pratiSedhA hyAtmatuSTivyatirekeNAnyatra viSaye vyavasthApyante / athavA naiva teSAmadharme AtmA parituSyati / yathA viSaghnImevauSadhIM nakulo dazati nAnyAm / ata ucyate " nakulo yA yAM dazati sA sA vissnniiti"| ___ iha bhavantazcAhuH ye vaikalpikAH padArthAsteSu yasminpakSe manaH prasIdati sa pakSa 30 AzrayitavyaH / vakSyati ca dravyazuddhau prAyazcitteSu ca " tasmiMstAvattapaH kuryAdyAvattaSTi 1 pha-tasyApta bodha kAraNam / 2 pha-Asitu / 3 pha-dharmam / pha- kiMkathitaM / For Private And Personal Use Only Page #108 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 66 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ dvitIyaH karaM bhavet " / athavA yo'zraddadhAno nAstikatayA tasyAnadhikAramAha / nAstikasya hi na vaidikaM karma kurvato'pyAtmA tuSyati / atastena kriyamANamapi karma niSphalameva / athavA sarvakarmaviSayo bhAvaprasAda upadizyate / anuSThAnakAle krodhamohazokAdi tyaktvA pramuditena bhAvyam / atazca zIlavadasyAH sarvazeSatayA dharmamUlatvAbhidhAnam // 6 // yaH kazcitkasyaciddharmo manunA parikIrtitaH // sa sarvo'bhihito vede sarvajJAnamayo hi saH // 7 // 15 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir yaduktaM vedavitsaMbandhena smRteH prAmANyaM tadanena prakaTayati / yaH kazciddharmo varNadharma AzramadharmaH saMskAradharmaH sAmAnyarUpo vizeSarUpazca kasyacidbrAhmaNAdervarNasya / manunA parikIrtitaH / sa sarvo'pi vede 'bhihitaH pratipAdito yathA caitattathA pUrva zloka uktam / 10 sarvajJAnamayo hi saH / sarveSAM jJAnAnAmadRSTaviSayANAM heturnimittaM vedaH / sarvairjJAnairnirmita iveti jJAne tadvikAratvamadhyAropya mayaT kRtaH / yo hi yadvikAraH sa tanmayastatsvabhAva ityucyate / vedazca jJAnahetutvAttanmaya iti / yatkAryadarzane kAraNaM kAryasvabhAvamiti / athavA sarvajJAnAddhetoH / AgataH ' hetumanuSyebhya' (vyA. sU. 4-3 - 81) iti mayaT kriyate // 7 // sarva tu samavekSyedaM nikhilaM jJAnacakSuSA // zrutiprAmANyato vidvAn svadharme nivizeta vai // 8 // sarvajJeyaM kRtakAkRrtakam / zAstragocaraM pratyakSAdigocaramapratyakSAdgiocaram / samavekSyaitajjJAnacakSuSA tarkavyAkaraNaniruktamImAMsAdividyAsthAnazravaNacintanAtmakena / cakSuriva cakSuH / zAstrAbhyAso jJAnasya kAraNatvasAmAnyAt / yathA cakSuSA rUpaM jJAyate evaM zAstreNa dharma iti sAmAnyam / samavekSya samyagvicArapUrvakaM nirUpya / zrutiprAmANyato 20 vedaprAmANyena dharme nivizeta / dharmamanutiSThet / sarveSu hi zAstreSu samyagjJAteSu vedapramANyamevAvatiSThate / nAjJAteSu / tathAhi tAni zAstrANi nipuNatvena cirntayan na teSAM prAmANye samyamyuktirasti, vede tvastIti nizcinoti / sarvagrahaNaM jJeyavizeSaNam / nikhilazabdazca samavekSyeti kriyAvizeSaNam / nikhilaM 1 samavekSya niHzeSeNa pUrvapakSeNa zAstrAntarANAM prAmANye vedasya vA prAmANye yAvantyaH kAzcana 25 yuktaH pratibhAsante tAH sarvAH pradarzya siddhAntAsiddhairhetubhiryayAlakSaNalakSitairnirAkRtya svapakSasAdhane copanyaste vedaprAmANyamavatiSThata iti nikhilazabdena pradarzyate / tena tau nikhilasarvazabdau paryAyAvapi bhinnaviSayatvAnna punaruktau / svagrahaNamanuvAdaH / yo hyanyasya dharmaH so'nyasyAdharma eva // 8 // 1 a-ka-Da-kSa 5- kRtakAkRtakazAstragocaram / 2 pha - cintayanti / a-ka-Da-kSa- cintayanteSAm / For Private And Personal Use Only Page #109 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| zrutismRtyuditaM sarvamanutiSThan hiM mAnavaH // iha kIrtimavApnoti pretya cAnuttamaM sukham // 9 // yo nAstikatayA vaidikAni niSphalAni karmANIti vyAmuhya na tadnuSThAne pravarteta tasya pravRttyartha suhRdbhUtvAdRSTaphalapradarzanaM karoti / tiSThatu taavdnytphlm| zrutau smRtiSu ca yaduditamuktaM dharmAkhyaM karma tadanutiSThannihAsiMlloke yAvajjIvati tAvatkIrti prazasyatAM 5 pUjyatAM saubhAgyaM labhate / nyAyye pathi sthito mahApuNyo'yAmiti sarveNa pUjyate / priyazca sarvasya bhavati / pretya dehAntare yasmAdanyaduttamaM nAsti tatsukhaM praapnoti| prAyeNa svargakAmasyAdhikAraH / niratizayA ca prItiH svargastata ucyate anuttamamiti / tasmAnnAsti kasyApi dRSTaphalArthino'traiva pravRttiH payuktetyevaM parametat // 9 // zrutistu vedo vijJeyo dharmazAstraM tu vai smRtiH // te sarvArtheSvamImAMsye tAbhyAM dharmo hi nirbabhau // 10 // kimidaM zabdArthasambandhasmaraNamabhidhAnakozazAstra 'mAtmabhUH parameSThI' tyAdivanna dharmazAstraM yenedamucyate / 'zrutistu vedo vijJeyo dharmazAstraM tu vai smRti ' riti ucyate / iha sadAcAro na zrutirna smRtirnibandhAbhAvAt / nibaddhAkSarA hi smRtayaH prasiddhAH / atasyasta smRtitvamupapAdayati / yatkArya dharmaprAptyarthaM taddharmazAstram / yatra dharmaH ziSyate kartavya- 15 tayA pratIyate sA smRtiH / nibandhAnibandhAvaprayojakau ziSTasamAcArAdapi dharmasya kartavyatAvagatiH / so'pi smRtireva / tatazca yatra kasmaicitkAryAya smRterupAdAnaM tatra sadAcAro'pi grahItavyaH / dharmazAstraM cetsmRtirvedo'pi sarvamukhyaM dharmazAsanamiti tasyApi smRtitvaprasaGgastanivRttyarthamAha / zrutistu vedo vijJeyaH / yatra zrUyate dharmAnuzAsanazabdaH sA shrutiH| 20 yatra ca mayate sA smRtiH / tacca samAcAre'pyastItyataH so'pi smRtireva / na hi tatrApyasmRtavaidike zabde prAmANyam / athavA zrutigrahaNaM smRtervedatulyatvArtham / kiM punaH zrutismRtyoH samAnaM kArya yatsamAcAre'pyanyena prApyate / ucyate / te sarvArtheSvamImAMsye / te zrutismRtI sarveSvartheSvatyantAsaMbhAvyeSvapi dRSTaviSayaiH pramANaiH / yathA tasmAdeva hiMsAlakSaNAtpadArthAtkvacidabhyudayaH kvacitpratyavAyaH 'surApAnAnnarakaH 25 somapAnAtpApazuddhiH' ityAdau pakSapratipakSagamanena vicAro na krtvyH| AzaGkApakSAntarasaMbhAvanaM mImAMsanam / yathA hiMsA cetpApahetuH svarUpAvizeSAdvaidikyapi tathA bhavitumarhati / atha vaidikyabhyudayahetulaukipi tathA syAt / tadrUpasamAnatvAt / yasya yadrUpaM vedAdavagataM pha-dharma / 2 pha-pravartate / 3 ka-Da-nibandhAkSarA / 4 a-ka-Da-tatkAryadharma prAsyartha sNkaadhrmshaastrm| For Private And Personal Use Only Page #110 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir meghAtithimASyasamalaMkRtA / [dvitIyaH tasya tadviparItarUpasaMbhAvanamasattAMzrayairasamyagghetubhiryadvicAraNaM tatsiddhAntAbhinivezaH sa iha pratiSidhyate / na punarayamoM vedasyAsyAdyaH pUrvapakSa utasvidyaH siddhAnta ityeSA mImAMsA niSidhyate / yato vakSyati / " yastakeMNAnusaMdhatte sa dharma veda netara " iti / kiM punarayamadRSTArtho mImAMsanapratiSedhaH / neti brUmaH / tAbhyAM dharmo hi nirvabhau / anena tArkikapramANAnAM vedArthaviparItasAdhanAnAmAbhAsatAmAha / IdRzA hi teSAM hetavaH vaidikI hiMsA pApahetuH hiMsAtvAlaukikAhiMsAvat / tatra hiMsAyAM pApahetutvaM na kutazcidanyataH pramANAtsiddhamantareNAgamam / evaM cennAsti hiMsAyAH pApasAdhanasiddhau hetuH yAvadAgamaH prAmANyena nAmyupagataH / abhyupagate cAgamaprAmANye tadviruddho heturna yujyate aprAmANyApatterAga masya / tatazcetaretaravyAghAtaH pUrva prAmANyena parigrahaH pazcAdaprAmANyamiti / so'yaM 10 svavacanaviruddhaH pakSaH / nainaM tArkikA anumanyante / -- mama mAtA vandhyeti ' vat / AgamaviruddhAdizca / athocyte| naivAgamaH pramANaM kathaM tadvirodhodbhAvanaM dUSaNam / anRtavyAghAtapunaruktadoSebhyaH / kArIryAdikarmaNAM tatsamanantaraM phalArthitayA'nuSThIyamAnAnAM na niyamato'nuSThAnasamanantaraM phalaprAptiH / kAlAMtare bhaviSyatIti ceduktamatra / 'kRtA zaradi kArIrI bhRzaM zuSyatsu zAliSu / vasante jAyate vRSTistasyAdau na bhavetphalamiti' / 15 yAnyaSyanyatra bhAviphalAni jyotiSTomAdIni tatrApi niranvayavinAzAtkarmaNo varSazate phalaM bhaviSyatIti niHsaMdigdhavaitaulikavyavahAropamametat / tasmAdanRtam / ___vyAghAta udite hotavyamanudite juhvato doSaH / " prAtaHprAtaranRtaM te vadanti purodayAjjuhvati ye'gnihotrm"| tathA'nudite hotavyaM yathA atithaye pradrutAya dadyAttAgetadyajjuhuyAdityekavoditahomo vidhIyate'nuditahomanindayA / tadeva viparItamanyat / tatraikaH pakSa AzrIyatAmityanadhyavasAyaH / yadevAgnihotrAyekasyAM zAkhAyAM vidyate tadeva zAkhAntare'pi / sarvazAkhApratyayamekaM karmetyabhyupagamaH / tatazca punaruktam / ___ tatrAnRtameva tenna bhavatItyetenaiva pAdena pratipAdyate / yato vedAddharma evakartavyatAmAtraM yAgAdiviSayaM nirbabhau vibhAti gamyate / na punaH kArlavizeSaH / phalasyotpattau adhikAra vAkyeSu kAlavizeSAzravaNAt vidhito hi phalaM bhavatItyetAvadgamyate / kAlAvacchedo na 25 vidhiH / dhAtvarthasaMbandhino hi kAlavibhAgA bhUtabhaviSyadvartamAnAH / na caitaddhAtvarthaphalaM kintu vaidham / dhAtvarthaphalaM hi tadAnImeva nirvartate / devatoddezena dravyatyAgaH / havirvikArAdi / yadi kazcitkasyacidAjJAkAro bhavati tena preSyate gaccha yAhi grAmamiti ' sa AjJAsaMpAdane pravRttaH kadAcitprArambha eva vetanaphalaM labhate, kadAcinmadhye, kadAcitkRta pha-vyApAraH / 2 pha-viruddhazca / 3 a-ka-Da-tasyAgomarakaHphalamiti 4 / a-vaitAlika / pha-vaitAnika / 5pha-tatra / 6 a-ka-Da-kSa-kAlAvizeSaH / For Private And Personal Use Only Page #111 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra adhyAyaH www.kobatirth.org ] manusmRtiH / AjJAviSaye ; samanantaramanyedyurvA kAlAntare'thavA / evametacchAstraphalamaniyatakAlam / divyavRSTyAdestu svAbhAvyena pratyAsattimAtraM gamyate / na tu tadaharevotpattiH / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir pratibandhakAni ca yathA phalasyaivaMvidhasya loke bhavanti tathA vede'pi / purAkRtaM duSkRtAdi / tathA ca veda evaitaddarzayati / yadi na varSettathaiva vasediti / sarvasvAre tu vivadante / 'naitatkratuphalam / aGgametatsmaraNam / kratuphalaM yaH kAmayetAnAmayaH svargalokamiyAmiti ' / yaccoktaM hiMsAyAM lokavedayorna vizeSa iti tatra zAstrAvagamyo hi tasyA ayaM svabhAvo na pratyakSAdigocarastatra ca bhedaH / rAgalakSaNA laukikI hiMsA, vidhilakSaNA'laukikI hiMsA, vidhilakSaNA tvagnISomIyasyeti mahAnbhedaH / tasmAnna kiMcidvede'nRtam / vyAghAtaM parastAtparihariSyati zlokenaiva // 10 // yo'vamanyeta te mUle hetuzAstrAzrayAddijaH / / sa sAdhubhirvahiSkAryo nAstiko vedanindakaH // 11 // asatyaprAmANyahetorvedasya yo dvijo hetuzAstrAzrayAddhetuzAstraM nAstikatarkazAstraM bauddhacArvAkAdizAstram / yatra vedaH adharmAyeti punaH punaruduSyate tAdRzaM tarkamAzritya yo'vajJAM kuryAt / zrutau smRtau ca kenacidakAryAnnivartyeta ' maivaM kArSIH pratiSiddhaM vedeneti ' tamanAdRtya cikIrSet ' kiMnAma vede ' / yadi 15 vede smRtiSu vA pratiSiddhaM kiM tayoH samyak prAmANyamastIti kathayet manasA vA vicintayet / tarkazAstreSu nibaddhAdaro yadi dRzyeta sa sAdhubhiH ziSyairbahiH kAryastattatkAryebhyo yAjanAdhyApanAtithisatkArAdibhyaH / kriyAvizeSasyAnirdezAdvidvadamya iti gamyate / yato'vidvAnsamyagasaMskRtAtmA tArkikagandhitayaivaM vyavaharati / Asu ca kriyAsu vidvAnadhikriyate / ata eva pUrvazloke vicAra IdRzaH pratiSidhyate yatastadavajJAnaparatayA kriyate / 20 nanu yatastadarthavizeSajijJAsayA / evamarthameva hetumAha / nAstiko vedanindakaH / atazva pUrvapakSe yo vedasyAprAmANyaM brUyAnnAsau nAstikaH syAt / siddhAntadArvyArthameva pUrvapakSe hetukathanaM vedanindaka iti / smRtigrahaNaM na kRtam / tulyatvenobhayoH prakRtatvAdanyataranirdezenaiva siddhamubhayasyApi grahaNamityabhiprAyaH // 11 // 1 vedaH smRtiH sadAcAraH svasya ca priyamAtmanaH / / etaccaturvidhaM prAhuH sAkSAddharmasya lakSaNam // 12 // 1 ka- prasattimAtram / 2 a-ka-Da ka - nanu / 3 a-ka yastvetamarthamaviditvA vedazabdasya vivakSitArthatvameva matvA smRtinindakasya na bahiSkAraH, 25 anena vedanindakasyaiva vihitaM iti pratipadyeta / taM pratyAha For Private And Personal Use Only 69 - nivartitaH / 10 Page #112 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 190 www.kobatirth.org 10 meghAtithibhASyasamalaMkRtA / [ dvitIyaH nAtra kAzcArdvazeSaH vedanindApratiSedhena smRtisadAcArAtmatuSTInAmapi nindakasya bahiSkAro'nena vihitaH / teSAmapi vedamUladharmAbhidhAnam / ataH smRtyAdinindako vedanindaka eva / (6 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir nanu zlokadvayena nArthaH / evaM vaktavyam / zrutyAdInAtmatuSTyantAnhetuzAstrA5 zrayAndvijaH / yo nindetsa bahiSkAryaH sAdhubhirnAstikatvataH " / ucyate / nAcAryA granthagauravaM manyante / buddhigauravaM yatnena pariharanti / tasminhi sati asamyagavabodho dharmasya / sa ca puruSArthe vihanti / bhedanirdeze'pi hi codayeyurvedagrahaNameva kartavyam / sarvasya dharmasya vaidikatvAt / tasmAdvispaSTArthaM bhedenobhayanirdezaH / saMkSiptarucInAM pUrva zlokaH / anyeSAM zlokadvayam / ' svasya ca priyamAtmanaH ' ityanena prAguktA AtmatuSTirevoktA / svagrahaNaM vRttapUraNArtham / eta 'tsAkSAddharmasya lakSaNaM ' nimittaM jJApakam / na punaH pratyakSam / yathA nairuktaM ' sAkSAtkRtadharmANa' iti / vidhAzabdaH prakAravacanaH / ekameva dharme pramANaM vedAkhyaM / tasya tvete bhedAH smRtyAdayaH / anye tUpasaMhArArthamimaM zlokaM vyAcakSate / samAptaM dharmalakSaNaprakaraNamiti punaH pAThaH 15 samAptiM sUcayati / yathA dvirabhyAso vedAGgeSu saMsthAjapeneopatiSThanta upatiSThanta iti / tathA ca piNDIkRta iva prAgukto'rtho hRdi vartate / yathA naiyAyikA anityaH zabda iti pratijJAya sAdhanopanyAsaM kRtvA nigamayanti / tasmAdanityaH zabda iti / prAyeNa caiSA granthAkA - rANAM rItiH / tathA mahAbhASyakAro'pi kvacitsUtraM vArtikaM vA paThitvA vyAkhyAya punaH paThati // 12 // 20 arthakAmeSvasaktAnAM dharmajJAnaM vidhIyate / / dharma jijJAsamAnAnAM pramANaM paramaM zrutiH // 13 // gobhUmihiraNyAdidhanamarthaH / tatra satistAtparyeNa tadarjanarakSaNArthaM kRSisevAdivyApArakaraNam / kAmaH strIsaMbhogaH / tatra saktirnityaM tadAsevanaM tadaGgAnAM ca gItavAditrAdInAm / tadvarjitAnAM puruSANAM dharmajJAnaM dharmAvabodho vidhIyate vizeSeNaM dhIyate / 25 vyavasthitaM bhavati / ' dhA AdhAra ' ityasyaitadrUpam / kimartha punastatra saktAnA bhavati dharmajJAnaM yAvatA tepi yathAlakSaNaM tadavirodhinyavasare bhojanAdAvitihAsazravaNAdanyopadezAtsamAcArAdvA zaknuvanti jJAtumityata Aha / dharmajijJAsamAnAnAmiti / mukhyaM pramANaM dharme vedaH sa ca tairna zakyo jJAtum / atyanta - durvijJAno hyasau nigamaniruktavyAkaraNatarkapurANamImAMsAzAstrazravaNamapekSate svArthabodhe / 1 a-ka-Da-kSa- prAmANyaM paramA zrutiH / 2 a-ka-Da-kSa- AdhIyate / For Private And Personal Use Only Page #113 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / na ceyAnprantharAzi, sarvavyApAraparityAgena vinA zakya AsAdayitum / samAcAretihAsAdeH katipaye dharmA avagamyante / na vedAdivatsamastAGgayukto jyotiSTomAdiprayogaH / ata uktaM / pramANaM paramaM zrutiH / na tu samAcArAdeH prAmANyApakarSaH taduktaM " yo'heriva dhanAdbhIto miSTAnnAcca viSAdiva / rAkSasIbhya iva strIbhyaH sa vidyAmadhigacchati " apare tvarthakAmadRSTaphalaiSiNa ucyante / tatra saktAnAM pUjAkhyAtyAdikAmAnAM dRSTaphalArthitayA lokapaktimAtraprayojanAnAM na dharmajJAnaM dharmAnuSThAnaM vidhIyate upadizyate / jJAyate'sminniti jJAnamanuSThAnamityucyate / anuSThIyamAno hi dharmoM vyaktataro bhavati / zAstrAvagamakAlato'pi ato'nuSThAnaM dharmajJAnamucyate / ata etaduktaM bhavati / yadyapi dharmAnuSThAnAlokapattyAdi dRSTaM prayojanamupalakSyate tathApi na tatsiddhiparatayA tatra pravartitavyam / kiM tarhi ? zAstreNa taccoditamiti kRtvA / tathA ca pravRttau yadi dRSTamapi 10 bhavati / bhavatu, na vicAryate / tathA ca zrutiH svAdhyAyasya dRSTaM phalamanuvadati / " yazo lokapaktiriti " " lokaH pacyamAnazcaturbhirenaM bhunakti / arcayA dAnenAjeyatayA cAvadhyatayA " ityAdi / zlokazcAtra bhavati- << 71 66 "" yathekSahetoriha secitaM payastRNAni vallIrapi ca prasiJcati / tathA naro dharmapathena saMcaranyazazca kAmAMzca vasUni cAznute // nanu ca yasya yaH svabhAvo'vagataH so'nyeoddezenApyanuSThIyamAno na svabhAvaccyavate karotyeva tatkAryam / yathA viSaM auSadhoddezenApi pItaM hantyeva / ato dRSTArthatayA'pyanuSThIyamAnAni karmANi zAstrIyANyadRSTArthAnyapi bhaviSyanti / ko bhavato matsaro lokAvarjanahetutayA na pravartitavyamiti yenAttha / ata Aha / dharme jijJAsamAnAnAM vedo dharme pramANam / tena caitaduktam / dRSTaphalakAmArthAnAM nAdRSTaM bhavati / na kevalaM dRSTaM na bhavati / 20 yAvatpratiSiddhasevanAddharmo'pi bhavati // 13 // zrutidvaidhaM tu yatra syAttatra dharmAvubhau smRtau // ubhAvapi hi tau dharmoM samyaguktau manISibhiH // 14 // For Private And Personal Use Only 15 prAgukto vyAghAtaH parihriyate / yatra zrutyodvaidhaM viruddhAbhidhAnaM yaM dharmo'yamiti kAcicchrutirAha, tamevAdharmamityanyA / tatra ubhAvapi tau dharmAvanuSTheyau vikalpena / tulya- 25 bale hi te zrutI / tatreyaM pramANamiyaM netyazakyo vivekaH / ata ekArthatulyabalavirodhe viklpH| ityubhAvapi tau dharmAvityuktam / tatra samuccayaH prApnoti / evamubhau dharmai bhavatosnyathA ekaH syAt / neti brUmaH / paryAyeNApi prayoge nobhayazabdasya pravRttivirodhaH / na hyayaM sApekSyadvayaviSaya eva / nyAyyazca vikalpaH / yathA'gnihotrAkhyamekaM karma; tasya 1 ka- kAtaro'pi / 2 vikalpapakSe / Page #114 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithimASyasamalaMkRtA / [dvitIyaH samudra tatra karmapradhAnaM, kAlo guNaH, na caikasminprayoge kAlatrayasaMbhavaH, na ca kAlAnurodhena prayogAnuttiryuktA, nAGgAnurodhena pradhAnamAvartanIyam, tasmAnnyAyyo'yaM tulyaziva siMkalpa iti / na vacanAt / bhAvapi hai tau dharmI / nanu ca ko bhedastatra dharmAvityasmAdetasya na kazcit / parvaNavatamupanyastamuttareNAnyairapi manISibhiretadevoktamiti svamatamAcAryAntaramatasaMvAdena - RM... udite'nudite caiva samayAdhyupite tathA // sarvathA vartate yajJa itIyaM vaidikI zrutiH // 15 // udAharaNamidam / anantarapradarzite virodhe / ya ete trayaH kAlA itaretaranindayA 10 homasya vihitAH tatrAyamarthaH zrutivAkyAnAm / sarvathA vartate yajJaH / sarvaprakAro homaH pravartate / pravartanIya ityarthaH / yA uditahomanindA sA na tatpratiSedhArthA kiM tarkhanuditahomavidhyarthA / evamitaratrApi tenAyamartha ukto bhavati / sarvathA kartavya eteSAM kAlAnAmanyatamasminkAle / tatra yasminkRtastatra saMpUrNaH zAstrArtho bhavatItIyaM vaidikI zrutirevaM praa| asminnarthe'syAstAtparya na punrnindhmaanprtissedhe| yajJo homo'traagnihotraakhyo'bhipretH| 15 yAgahomayoryato nAtyantaM bhedaH / devatAmuddizya dravyasya svatvatyAgo 'nedaM mama devatAyA idamiti' yAgaH / etacca svarUpaM home'pyasti / ayaM tu vizeSo yaSTavyasya home prakSepaH / adhika AropaNavizeSo'nyAdau / ato yajJazabdenAtra homasyAbhidhAnam / home hyete kAlAH zrutAvAmnAtA na yAgamAtre / uditAdizabdaizcodite hotavyamityAdikA zrutirekadezena lakSyate / yeyamudite hotavyaM nodite hotavyamiti zrutiH saivaMparetyevaM yojanA / samayAdhyuSitazabdena samudAyenaivauSasaH kAla ucyte| anye tu pddvymetdityaahuH| samayAzabdaH samIpavacanaH samIpinamapekSate / uditAnuditayoH sannidhAnAttatsamIpI saMdhyAkAlaH / adhyaSitaM rAtrervivAsakAlaH / vyuSTAyAM rAtrAvityarthaH / kAsucicchratiSvevaM paThitam / kAsucidevamiti zrutivAkyAnukaraNameSA smRtistatra kiMpadadvayametadutaikAmati tata eva nirNayaH / ato vikalpenaikaM homAkhyaM karma pratikAlatraye'pi zrutividhAnAnnAsti virodhaH / siddharUpe 25 hi vastunItaretaraviruddharUpasamAvezAsaMbhavaH / tasmAdvirodho na sAdhye / sAdhya hyanenApi siddhyatyanenApIti evamavagamyate / tatra kuto virodhaH eSa eva ca smRtInAM viruddhAnAM vikalpo nyAyyaH // 15 // niSekAdizmazAnAnto mantrairyasyodito vidhiH|| tasya zAstre'dhikAro'smijJeyo nAnyasya kasyacit // 16 // 1Da-ka-kSa-yuktAnAm yAgyanurodhena / 2 ka-Da-kSa-vacanAt / 3 a-ka-Da-kSa-ekasyA 4k-n-kss-ruupm| 5pha-tatra samApam / For Private And Personal Use Only Page #115 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 'viduSA brAhmaNenedamadhyetavyamiti ' paThanti sa cArthavAdaH / tatra tavyapratyayadarzanAtkasyacidvidhibhrAntiH syAt / tathA ca sati kSatriyavaizyayoradhyayanaM nivartata ityedAzaGkAnivRttyartho'yaM zlokaH kSatriyavaizyayoH prAptiM darzayati / tathA yathAkAmI zUdro'pyapratiSedhAdadhyetuM pravarteta tannivRtyarthamapItyevamimaM zlokaM pUrva vyAcakSare / zAstrazabdo'yaM mAnavagranthavacanaH adhikAro mayaitadnuSTheyamityavagamaH / na ca zabdarAzeH siddhasvabhAvasyAnuSTheyatvAvagatiH saMbhavati / na hi dravyamanAzritya kriyAvizeSa sAdhyatayA'vagamyate / ataH zAstraviSayAyAM kasyAMciMkriyAyAmadhikAra ityavagamyate / tatra 'kRmvastaya' stAvanna viSayatayA pratIyante / vastyorbhavatyarthatvAt / bhvastisaMbandhe hyayamarthaH pratIyate / zAstrasya yadbhavanaM yA ca sattA tAmanutiSThediti / na cAnyadIyAyAM sattAyAmanyasyAnuSThAtRtvasaMbhavaH / karotyarthepi na saMbhavati / padAnAM nityatvAdvAkyAnAM cAnyena kRtatvAt / ataH 10 zAstrasahacAriNyadhyayanakriyA pratIyate / ato'yamartha ukto bhavati / zAstrAdhyayane tasyAdhikAraH / yathaivAdhyayane tathaiva tadarthazravaNe'pi / ____ na codimattvAnmAnavasya granthasya kathaM tadviSayo vidhiranAdivedamUla iti zakyate vaktum / ucyate / yAni kAnicana zAstrapratipAdakAni vAkyAni na tAni zUdreNAdhyeyAnIti zakyate / saamaanyto'numaanm| yAni vedavAkyAni yAni tadarthavyAkhyAnavAkyAni vyAkhyA- 15 tRNAM tatpratirUpakANi tAnyapi pravAhanityatayA nityAnyeva / anuSThAnaM tu zAstraviSayaH / tatra cAturvarNasyAdhikAraH / nanvevaM satyanupAttakartRvizeSeSu sAmAnyadharmeSu zUdrasyAdhikAraprasaGgaH / yathA ca na bhavati tathA ca tatra tatra kthyissyaamH| nanu kathamadhyayanAvabodhAdhikAraniSedhe karmAdhikAraH na hyaviditakarmarUpasya tadnuSThAnasaMbhavaH, na cAdhyayanamantareNa tadarthAvabodhasaMbhavaH, na cAvaidyo'dhikriyate / satyam / paropa- 20 dezAdapi yAvattAvatsiddhayati parijJAnaM yaM brAhmaNamAzritaH zUdro yo vA'rthataH pravRttaH sa ainaM zikSayiSyatIdaM kRtvedaM kurviti / ato na karmAnuSThAnaprayukte zUdrasyAdhyayanavedane, strIvatparapratyayAdapyanuSThAnasiddheH / yathA strINAM bhartRvidyaiva prasaGgAdupakaroti / na karmazrutayo vidyAM prayuJjate / teSAmeva svapratyayo'nuSThAnaheturyeSAM 'svAdhyAyo'dhyetavya' iti vidhirasti puMsAm / sa ca puMsAM traivarNikAnAM teSAmapi nArthajJAnaprayukte'dhyayanavedane / api tu vidhidvayaprayukte 25 AcAryakaraNavidhinA svAdhyAyAdhyayanaM vidhinA ca / niSeko garbhAdhAnaM sa Adiryasya saMskArakalApasya sa niSekAdiH / gabhArdhAnaM ca vivAhAdanantaraM prathamopagame 'viSNuryoni kalpayatu' iti mantravatkeSAMcidvihitam / 1pha-zvasorabhavatyarthatvAM / ka-Da-kSa-bhvassorabhavatyarthatvAt / 2 Da-na tu / ka-nanu / 3 aka u-kSa-anuSThAnaM tu na shaastrvissyH|4 pha-evaM / For Private And Personal Use Only Page #116 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir [ tRtIyaH medhaatithibhaassysmlNkRtaa| pareSAmAgarbhagrahaNAtpratyutu / zmazAnamanto'syeti zmazAnAntaH / zmazAnazabdena mRtazarIrANi yatra nidhIyante tatsthAnamucyate / tacca sAhacaryAtpretasaMskAraM parAcImiSTiM lakSayati / sA hi mantravatI / na sthAnam / anena ca dvijAtayo lakSyante / teSA hi mantravantaH saMskArAH dvijAtInAmiti noktam / vicitrA zlokAnAM kRtiH svAyaMbhuvasyAsya mnoH| mantrairudita ukto vidhiriti nAyaM saMbandhaH / na hi mantrA vidhiM vadanti / kiM tarhi ? prayogAvasthasya vidheyasya smArakA na vidhAyakAH / tasmAdevaM vyAkhyeyam / mantrairyuktaH samantrako yeSAmayaM vidhiriti / nAnyasya kasyacidityanuvAdo dvijAtInAM niyatatvAt / athavA kazcinmanyeta dvijAtInAmayaM vihito'vazyakartavyaH / zUdraNAM tvaziSTo'tiSiddha 10 iti / tadA zaGkAnivRttyarthamidamuktam // 16 // sarasvatIdRSadvatyordevanadyoryadantaram // taM devanirmitaM dezaM brahmAvartta pracakSate // 17 // uktAni dharma praamaannaani| virodhe ca viklpo'bhihitH| adhikAriNazca saamaanyenoktaaH| idAnIM yeSu yogyatayA dharmo'nuSTheyatAmApadyate te dezA varNyante / sarasvatI nAma nadI / aparA dRSadvatI / tayornacoryadantaraM madhyaM taM dezaM brahmAvarta ityanayA saMjJayA pracakSate vyavaharanti ziSTAH / devagrahaNamavadhyavadhimatoH stutyartham / devaiH sa nirmito'taH sarvebhyo dezebhyaH pAvanatara iti // 17 // tasmindeze ya AcAraH paarmprykrmaagtH|| varNAnAM sAntarAlAnAM sa sadAcAra ucyate // 18 // 20 athAsmindeze ya AcArastasya prAmANye kiM vidvattA ziSTatA copAdhiraGgIkriyate / athAviduSAmaziSTAnAM ca dezopAdhireva pramANam / kiM cAtaH yadi nApekSyate yattaduktaM 'AcArazcaiva sAdhUnAmiti ' vizeSaNadvayamanarthakam / natvasAdhvAcArasya dharmamUlatopapadyate / vedasaMyogAsaMbhavAt / athApekSyate dezavizeSasaMbandhAnupakAraH / na hi dezAntare'pi ziSTasamAcArasyAprAmANyaM zakyate vaktum / ucyate / prAyikametadabhidhAnaM prAyovRttyA'smi25 ndeze ziSTAnAM saMbhava ityuktam / tasmindeze ya AcAraH sa sadAcAra iti / ___ anye tu, dezAntare mAtuladuhituH pariNayanAddezAcAraniSedhArthamidamityAhuH / - tedayuktam / avizeSeNaivoktaM taddezakulajAtItAnAmaviruddhaM kalpayet / sa ca viruddha 4ka-7ka-Da-vA'yaM sambandhaH / For Private And Personal Use Only Page #117 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir * adhyAyaH ] manusmRtiH / 'Urdhva saptamAtpitRbandhubhyo mAtRbandhubhyazca paJcamAt ' ityetena / asminnapi deze'nupanItena sahabhojanAdirAcAro naiva dharmatveneSyate, na ca smRtiviruddhasyAcArasya prAmANyasaMbhavaH zrutiviprakarSAt / AcArAtsmRtiranumAtavyA smRteH zrutiH / smRtistvavyavahitAmeva zrutimanumApayati / kiMca kAraNagrahAccaivamAderAcArasya rUpavatIM mAtulakanyAM kAmayamAnA rAjabhayAdUDhavantaH kanyAgamanaM daNDo mAbhUditi / anye tvavidvAMso "yenAsya pitaro yAtA" ityasya yathAzrutamarthaM gRhItvA dharmo'yamiti pratipannAH / api ca / ' etAstistrastu bhAryArthe nopayaccheteti' / prAyazcittaM zrutamapi bhrAntiheturAbhyastisRbhyo'nyAnapratiSiddhA iti / yathA cAsya nAyamarthastathA vakSyAmaH / na ca dRSTakAraNayoH smRtyAcArayoH prAmANyam / uktaM ca bhaTTapAdaiH " viruddhA 10 ca vigItA ca dRSTArthAdiSTakAraNe / smRtirna zrutimUlA syAdyA caiSA saMbhavazrutiH" // tasmAdetAndvijAtayo dezAnsaMzrayerannityetadvidhizeSA dezaprazaMsArthavAdA ete / paraMparaiva pAraMparyamanyasmAdanyamupasaMkrAmati / tasmAdanyaM tato'pyanyamityevaMrUpaH pravAha: paraMparAkramaH / tadavicchedastata AgataH saMprAptaH / saMkIrNayonayoM'tarAlAH tatsahitAnAM varNAnAm // 18 // kurukSetraM ca matsyAzca paJcAlAH zUrasenakAH // eSa brahmarSidezo vai brahmAvartAdanantaraH // 19 // .75 etaddezaprasUtasya sakAzAdagrajanmanaH // svaM svaM caritraM zikSeran pRthivyAM sarvamAnavAH // 20 // dezanAmadheyAnyetAni kurukSetre samantapaJcakaM prasiddhaM kuravastatra kSayaM gatAH / 'kuruta vA sukRtaM kSipramatra trANaM bhavatIti' vyutpattiH / matsyAdayaH zabdA bahuvacanAntA eva dezavacanAH / brahmarSideza iti samudAyasaMjJA / devanirmito dezo brahmAvartaH / devebhyaH kiMcinyUnA brahmarSaya ityato'yaM dezo brahmarSisaMbambandhAdbrahmAvartA yUnaH / tathA cAha / brahmA - 20 vartAdantara ISadbhinnaH / naJISadartho yathA'nuSNA yavAgUM pibedAmayAvItISaduSNAmupadizanti / antairazabdo bhedavacanaH / 'nArIpuruSa toyAnamantaraM mahadantaramiti' yathA // 19 // .15 For Private And Personal Use Only eteSu dezeSu kurukSetrAdiSu prasUtasyAjayanmano brAhmaNasya sakAzAtsvaM svaM caritra - 25 mAcAraM zikSeraJjijJAseran / 'tasmindeza' ityanenaitadvayAkhyAtam // 20 // 1 pha-ka-kSa-samantataM pazcakam / 2 pha-tatreSadartho / ka-Da-kSa-pha- anantarazabdovabhedavacana 4 ka-Da-kSa-agrAjanmanaH / Page #118 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithimaannysmlNkRtaa| [dvitIyaH himavadvindhyayormadhyaM yatnAgvinazanAdapi // pratyageva prayAgAcca madhyadezaH prakIrtitaH // 21 // uttarasyAM dizi himavAnparvato dakSiNasyAM vindhayaH / vinazanaM sarasvatyA antanidezaH / prayAgo gaGgAyamunayoH saMgamaH / etAndezAnavadhInkRtvA madhyaM madhyadezanAmAnaM 5 dezaM vidyAt / nAtyutkRSTo nAtinikRSTa ityato'yaM madhyadezo na tu pRthivImadhyabhavatvAt // 31 // AsamudrAttu cai pUrvAdAsamudrAcca pazcimAt // tayorevAntaraM giryorAryAvarta vidurbudhAH // 22 // ApUrvasamudrAdApazcimasamudrAdyo'ntarAlavartI dezastathA tayoreva pUrvazlokopadiSTayo1. giryoH parvatayohimavadvindhyayoryadantaraM madhyaM sa AryAvarto dezo budhaiH ziSTairucyate / AryA vartante tatra punaHpunarudbhavantyAkramyAkramyApi na ciraM tatra mlecchAH sthAtAro bhavanti / AGatra maryAdAyAM nAbhividhau / tena samudradvIpAni nAryAvartaH / ete catasRSu dikSu dezAvadhaya upAttAH / prAcyAM pUrvasamudraH pratIcyA pazcimaH / udagdakSiNayorhimavadvindhyau / etau hmavadhitvenopAttau / na tayorAryAvartatvamastyatastatra nivAsAbhAve prApta idamAha // 22 // 15 kRSNasArastu carati mRgo yatra svbhaavtH|| sa jJeyo yajJiyo dezo mlecchadezastvataHparaH // 23 // kRSNazvetaH kRSNapIto vA kRSNasAraGgo mRgo yatra carati nivasati / saMbhava utpattiryatra deze tasya svabhAvato na punardezAntarAtprAzastyopAyanAdinA nimittenAnItasya kiyantamapi kAlaM nivAsaH sa dezo yajJiyo yAgArho boddhavyaH / ataH kRSNamRgacaraNAtparo20 nyo mlecchadezaH / mlecchAH prasiddhAH / cAturvarNyanAtyapetAH pratilomanAtIyAnadhikRtA medAndhrazabarapulindAdayaH / na cAnena yAgAdhikaraNatA'sya dezasya vidhIyate / 'same yjeteti'vt| caratIti vartamAnanirdezAt / na hi yatraiva carituM pravRttastadaiva tatra yAgaH zakyaH kartum / yAgasya hi dezo'dhikaraNaM tatsAdhanakAdikArakAzritadravyAdidhAraNadvAreNa / na ca dvayormUrtayorekakAle 25 ekadeze sthAnasaMbhavaH / na ca kAlAntaralakSaNA nyAyyA vidhau lakSaNAyA anyAyyatvAt / yathoktaM zUrpAdhikaraNe / 'etaddhi kriyata ityucyata' iti / nanu ca nAbhivyApaka evAdheyo yena kRtsnAdhArAbhivyAptyaivAdhikaraNArthanirvRttiH syAt / tileSu tailamitivat / kiMtarhi eka ... 1 a-ka-Da-kSa-khyAtAro 2 Da-tailamitivata cet / For Private And Personal Use Only Page #119 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| dezasaMbandhinA'pyAdhayena bhavati kRtsnasyAdhArabhAvaH / prAsAda Aste rathamadhitiSThatIti / evamiha grAmanagarasamudAyasya nadIparvatAntAdyavadhikasya dezasya prakRtatvAdekadeze'pi parvatAraNyAdau caransarvamAdhArIkareti / tenAyamadoSaH mUrtayo kadezaH saMbhavati / ucyate / naivAtra yaSTavyamiti vidhirasti / jAnAteH paro vidhAyakazruto na yajeH / yAgasya tatrArhatA zrutA / yAgA)'sau deza iti / sA ca yAgArhatA satyapi vidhau ghaTate / eteSu dezeSu yAgAGgAni darbhapalAzakhadirAdIni prAyeNa ca bhavanti / adhikAriNazca traivarNikA vaidyAzca teSveva dezeSu dRzyante / ata etadavalambano yAgArhatAnuvAdaH / kRtyo'pi jJeya ityadhyAropitavidhyartho 'jartilayavAgvAjuhuyAdi tivadvidhivannigadArthavAda eva / __yaccoktaM ' mlecchadezastvataHpara' ityeSo'pi prAyiko'nuvAda eva / prAyeNa hyeSu dezeSu mlecchA bhavanti / na tvanena dezasaMbandhena mlecchA vakSyante / svatasteSA prasiddharbrAhmaNAdi- 10 jAtivat / athArthadvAreNAyaM zabdaH pravRtto mlecchAnAM deza iti tatra yadi kathaMcibrahmAvartAdidezamapi mlecchA AkrameyuH tatraivAvasthAnaM kuryubhavedevAsau mlecchadezaH / tathA yadi kazcitkSatriyAdijAtIyo rAjA sAdhvAcaraNo mlecchAnparAjayet cAturvarNya vAsayet mlecchAMzcAryAvarta iva cANDAlAnvyavasthApayetso'pi syAdyajJiyaH / yato na bhUmiH svato duSTA saMsargAddhi sA duSyatyamedhyopahateva / ata uktadezavyatirekeNApi sati sAmagrye 15 traivarNikenAkRSTamRgacaraNe'pi deze yaSTavyameva tasmAdanuvAdo'yam / 'sa jJeyo yajJiyo dezo mlecchadezastvataH para' ityuttaravidhizeSaH // 23 // etAn dvijAtayo deshaansNshryernprytntH|| zUdrastu yasmiMstasminvA nivasevRttikarzitaH // 24 // yadartha dezasaMjJAbhedakathanaM tamidAnI vidhimAha / etAnbrahmAvartAdIndezAndrijA- 20 tayo dezAntare'pi jAtA Azrayeran / janmadezaM tyaktvA brahmAvartAdidezasaMzrayaNaM prayatnena kartavyam / atra kecidAhuradRSTArtha evAyametaddezasaMzrayaNavidhiH / satyapi dezAntare'pyAdhikArasaMbhave eteSu dezeSu nivAsaH kartavyaH / tatra kalpAdhikAratve, yadi vA gaGgAditIrthasnAnavadetaddezanivAsavidhiH pAvanatvena kalpyate / yathaiva kAzcidApaH pavitratarA evaM bhUmibhAgA 25 api kecideva pavitrAH / yathoktaM purANe yadi vA saMzrayaNAdeva svatantrAtsvargo vizvajidvattatraitau dvAvapi pakSAvaprAptau / yadyaprAptaH saMzrayo vidhIyate kalpyetApyadhikAraH / tatra cintyate / kataraH pakSo yukta iti / sa tvanityakAmyAnAmuktayA rItyA / etaddeza 1 a-ka-kSa-pha-ekadezo'pi / 2 kaDa-kSa-yena yena yena / 3 Da-akRSNamRgacaraNe / 4 phayasminkasmin / 5 ka-Da-kSa-dezAntareSvadhikArasambhave / 6 a-ka-Da-kha-kSa-kalpate / 7 pha-tatha nityoddeza eva / a-ka-i-kSa-sa tvanityakAmyAnAmuktAnItyA / For Private And Personal Use Only Page #120 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithimaassysmlNkRtaa| [ tRtIyaH evAnuSThAnasaMbhavAdadhikRtAnAM prApta eva / na hyetaddezavyatirekeNa kRtsnadharmAnuSThAnasambhavaH / tathAhi / himavati tAvatkAzmIrAdau zItenArditA na bahiH saMdhyopAsane'dhikriyante / na ca yathAvidhi svAdhyAyasaMbhavaH prAgvodagvA grAmAdupaniSkramyeti / na hi hemantazizirayoraharaharnadIsnAnAdi saMbhavaH / - idameva ca dvijAtaya iti vacanaM liGgam / na kazcideva dezo'sati mlecchasaMbandhe svata eva mlecchadezaH / anyathA taddezasaMbandhAtmlecchatve kathaM dvijAtitvam ? / athocyate / na gamanamAtrAmlecchatA'pitu nivAsAt / sa cAnena prtissidhyte| tacca n| saMzrayo'tra shruuyte| sa ca dezAntare bhvtstttyaagenaanydeshsNbndhH| na saMzritasyaiva saMzrayaNam / anyathA evame vaavkssyt| etAndezAMstyaktvA nAnyatra nivaset / atha siddhe saMzrayaNe tadvacanamanyanivRttyartha10 miti parisaMkhyA tathA syaat| tasyAzca trayo doSAH / arthahAnirlakSyate / etAndezAnna jahyA diti / na zrutArthasaMbhave lakSaNA yuktA / ata eva na bhuutpuurvgtiH| tasmAlliGgamidaM na dezasaMbandhena puruSA mlecchAH kiM tarhi puruSasaMbandhena mlecchadezatA / zUdrasya dvijAtizuzrUSAyA vihitatvAttaddezanivAse sarvadA prApte tatrAjIvato dezA ntaranivAso'bhyanujJAyate / yadA bahukuTumbatayA zuzrUSAzaktyA vA dvijAtiyamAzritaH sa 15 enaM bibhRyAt / tadA dezAntare saMbhavati dhanArjane nivaset tatrApi na mlecchabhUyiSThe, kiMtarhi yajJiye; mlecchAvRte yAnAsanAzanAdikriyAnimittasya saMsargasyAparihAryatvAttadbhAvApattiprasaGgAt / vRttikarzito vRttyabhAvapIDitaH / vRttirAtmakuTumbasthitisamartha dhanam / tadabhAve yatkarzanaM tatsaMbandhitayocyate / yathA varSakRte subhikSe durbhikSaM varSAbhAvakRtam / durbhikSaM varSa20 kRtatvena vyapadizyate // 24 // yasmiMstasminnitiatiniyamamAhaeSA dharmasya vo yoniH samAsena prakIrtitA // saMbhavazcAsya sarvasya varNadharmAnnibodhata // 25 // atikrAntasya sarvasya granthArthasya piNDArthakathanamavismaraNArtham / yoniH kAraNam / 25 samAsena saMkSepeNa / saMbhavazveti prathamAdhyAyArthAvamarzaH / asya sarvasyeti / jagannirmANaM buddhyA pratyakSIkRtya nirdizati / varNAnuSTheyA dharmA varNadharmAH / tAnnibodhata / vistareNeti vizeSaH / iha paJcaprakAro dharma iti smRtivivaraNakArAH prapaJcayanti / varNadharma Azramadharmo varNAzramadharmo naimittiko guNadharmazceti / tatra yo jAtimAtramapekSya pravRtto na yovibhAgA- pha-a-dvijAtIyamAzritaH / 2 pha-subhikSesubhikSe / ka-kha-Da-kSa-ka-kha-Da-kSa-subhikSa / 3 pha-zeSaH / 4 pha-vayovibhAgenAzramAdikam / For Private And Personal Use Only Page #121 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| zramAdikamAzrayati sa varNadharmaH / yathA 'brAhmaNo na hantavyaH' / 'brAhmaNena surA na peyeti' jAtimAtrasyA'ntyAduchAsAdeSa dharmaH / Azramadharmo yatra jAti pekSyate kevalA, tadAzramapratipattirAzrIyate / yathA 'brahmacAriNo'gnIndhanabhikSAcaraNe' / varNAzramadharma ubhayApekSaH / yathA maurvI jyA kSatriyasyetyAdiH / nAzramAntare na ca jAtyantarasya dhAraNamasyA udAharaNam / prathamopAdAnantUpanayanaM dharmo nAzramadharmaH / upanayanaM vA''zramArtha naashrmdhrmH| 5 naimittiko drvyshuddhyaadiH| guNamAzrito gunndhrmH| 'padbhiH prihaaryshce'tyaadiH| bAhuzrutyena guNenaite dharmAH / evamabhiSiktasya kSatriyasya ye dharmAH / tadetadvarNagrahaNena sarva gRhItamiti darzitam / avAntarabhedastu netyevAvatiSThate / puruSatvamAtrAzritA avarNadharmA api santi / te'pi bhedena vAcyAH syuH / evamanyo'pi bhedo'bhyUhyaH / varNagrahaNaM cAtra pradarzanArtham / nAntaraprabhavavyudAsAthai / pUrva pratijJAtatvAt tadanuvAdinI hyeSA pratijJA // 25 // 10 vaidikaiH karmabhiH puNyaniSekAdijinmanAm // kAryaH zarIrasaMskAraH pAvanaH pretya ceha ca // 26 // mantraprayogA vaidikakarmANi / vedA mantrA ihaabhipretaaH| teSAM yAnyuccAraNAni taani|ttr bhavAnyato'dhyAtmAditvAkRk / vedamUlatvAdvopacarito vaidikazabdaH / karmazabdena ca itikartavyatArUpaM karma gRhyate / tatazca karmabhirniSekAdiH saMskAraH kArya iti sAdhyasAdhana- 15 bhedopapattiH / pradhAnaM niSeko mntroccaarnnmitikrtvytaa| niSeko yonau zukranipekSaH / sa Adiryasya saMskArakalApasya vakSyamANasyopanayanaparyantasya / ekavacanaM zarIrasaMskAra iti samudAyApekSam / saMskArazabdena ca saguNazarIranirvartakamucyate / tatra niSekAdyAni vizeSajanakAni / etadevAha / pAvana iti / pAvayati azuddhatAmapakarSatIti pAvanaH / pretya ceha ceti / saMskRtasya sarvatrAtra dRSTAdRSTaphaleSu 20 karmasu kArIrIjyotiSTomAdipvadhikArAdubhayalokopakArakatvamAha / puNyaiH zubhairmagalairiti yAvat / saubhAgyamAvahanti daurbhAgyaM cApanudantIti puNyapAvanazabdayorarthabhedaH / dvijanmanAmiti zUdraparyudAsArtham / saMskAryanirdezazcAyam / lakSaNayA ca traivarNikAH pratIyante / na hi tadAnIM dvijanmAno bhavanti // 26 // gaa:homrjaatkrmcauddmaunyjiinivndhnaiH|| vaijikaM gAbhikaM caino dvijAnAmapamRjyate // 27 // uktaM saMskAraprayojanaM pAvanaH zarIrasaMskAraH puNyazca / tatra paavntvmucyte|dussttsy doSApakarSaNam / kutaH punaH zarIrasya duSTatetyAzaGkAyAmAha / baijikaM gArbhikaM caina 1 a-k--kss-sv-cuudd'aa| . For Private And Personal Use Only Page #122 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithimaassysmlNkRtaa| [dvitIyaH iti / bIje bhavaM bIjanimittaM vA bainikam / evaM gArmikam / enaH pApamadRSTaM duHkhakAraNam / tasya biijgrbhyornimittbhaavaadshucitvmaatrmihocyte| zukrazoNite puruSasya bIjam / te ca svabhAvAdazucinI / garbhAdhAnyapi doSasaMkrAntyA duSdaiva / atastannimittamazucitvaM puruSasya saMskArairapamRjyate'panudyate / tAnIdAnI kAMzcinnAmadheyena, kAMzcitsaMskAvizeSopalakSitAn __ kRtvA nirdishti|gaabhaiomaiH| garbhe saMbhUte nAryAH kriyante / garbha vA grahItum garbhaprayojanaka tvAdgArmAH / nArI tatra dvAramAtram / prayojakastu garbha eva / atastatprayuktatvAcca tadarthA homAH puMsavanasImantonnayanagarbhAdhAnAni / homazabda upalakSaNArthaH karmamAtrasya / na hi garbhAdhAnaM homaH / eteSAM ca karmaNAM dravyadevatAdirUpaM gRhyasmRtibhyo'vasAtavyam / yathaiva gAbhaihomairevaM jAtakarmAkhyena saMskAreNa / evaM cauDena / cUDArthaH cauDaH / mauJjInibandhanamupanayanam / tatra hi muJjavikAro mekhalA bdhyte| atastenopanayanakarmopalakSyate |bndhnmev nibandhanam / niH vRttapUraNaH / jAtakarmAdIni saMskAranAmadheyAni kRtadvandvAni karaNavibhaktyA enopamArjanasya nirdishynte| ___ saMskArazca sarvaH saMskArye kAryAntarazeSabhUte kRtArthe kariSyamANArthe vA kaMcidRSTamadRSTaM vA vizeSamAdadhAti 'bIhInavahantIti' 'vrIhibhiryajete'ti yAgaM nivartayiSyatAM tuSakaNavipra15 mokSo dRSTo vizeSa AdadhAti / 'ziraso'vatArya srajaM zucau deze nidadhAtIti' upabhu tAyA AkIrNAkArAyAH pratipattiniyamAdadRSTaH srajo vizeSastome saMskArAH zarIrazuddhayarthAH zrutAH / na ca gandhAdyapakarSaNaM mRdvArisaMbandhAdiva zarIre dRzyate / teneyaM janmAdikAlazuddhivadadRSTavizeSA zuddhirveditavyA / etayA ca zuddhayA pUtaH zrautasmArteSu karmasvadhikri yte| yathA mantrapUtamAjyaM home|laukiketu kArye dravyazuddhacaiva zuddhiryathA''jyasya bhojanAdau / 20 spRzyatA hi kumArasya 'adbhigAtrANi zudhyantI'tyetAvataiva bhavati / tathA cAha / 'na tdupsprshnaadshaucmiti'| ____ kathaM punaH karmArthatvameteSAm / yuktamutpavanAjyadvArakaM prakaraNena viniyogAt / amI tu bAhyA na kasyacitkarmaNaH prakaraNe zrutAH / ataH puruSadvArikA karmArthatA durbhaNA / na cAsati kAryopayoge svarUpataH saMskAra eva nivartyaH / tathA'sati saMskArataiva hIyeta 25 pradhAnakarmatA syAt / atazca kAryaH zarIrasaMskAra iti / 'kumAre jAte purA'nyairAlambhA diti' ca dvitIyA zrutirbAdhyeta / 'zatrU hotIti'vadviniyogabhaGgaH syAt / tatra cAdhikArakalpanetyAdibahasamaMjasaM prApnoti / ucyte|n vayaM zrutyAdiprAmANyApekSyaM tAdarthyamaGgalakSaNaM bruumH|api tUpakArakatvaM taccAnaGgatve'pyupapadyate / yathA''dhAnavidhiH svAdhyAyAdhyayana vidhizca pha-a-ka-kha-Tha-kSa-Aya / 2 a-ka-da-pha-kSa-zrutyAprAmANyApekSyaM tAdarthya maMgalalakSaNam / For Private And Personal Use Only Page #123 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| vidhizca / na hyatra zrutyAdayaH santi / yadAhavanIye juhotItyAhavanIyAdayo viniyuktAH / alaukikatvAcca tatsvarUpasyAdhAnavidhinaiva siddhiH 'vasante brAhmaNo'gnInAdadhIta' iti / ata AhavanIyAdinirvRttidvAreNAdhAnaM RtuSUpayujyate / na cAGgam / adhyayanavidhirapyAvabodhadvAreNa RtUpakArakaH / evamamI saMskArAH / etatsaMkRtasyAdhyayanavidhiH niSpAdito'dhyayanavidhyarthasya vivAhaH / kRtavivAhasyAdhAnam / AhitAgneradhikAra ityasti 5 saMskArakAryopayogitA bAhyapuruSasaMskArANAm / niSekagrahAcca sarvatrApi pituradhikAraH / tathA ca jAtakarmaNi mantraH 'AtmA vai putranAmAsi' iti| tasya hyapatyotpAdanamapatyAnuzAsanaM ca vihitam / 'RNAni trINyapAkRtya' (a.6|35) iti / ' tasmAdanuziSTaM putraM lokyamAhuH' iti| anuzAsanaM ca svAdhikArapratipAdanam, tacca vedAdhyApanenArthAvabodhaparyantena bhavatIti vakSyAmaH / ata evobhayopakArakAH 10 saMskArAH apatyotpattividhau piturmANavakasya ca saMskRtasAdhyAsu kriyAsu / tasmAtpituradhikArastadabhAve tatsthAnApannasya / tathA cAha 'asaMskRtAstu saMskAryA bhrAtRbhiH pUrvasaMskRtaiH' iti // 27 // yeSu karmasu mANavakasya saMskArA upakArakAstAnidAnImudAharaNamAtreNa darzayatisvAdhyAyena vratahoMmesvaividyenejyayA sutaiH // 15 __mahAyajJaizca yajJaizca brAhmIyaM kriyate tanuH // 28 // adhyayanakriyA svAdhyAyazabdenAtrAbhipretA / tasyA eSa viSayanirdezastraividheneti / vyavadhAne'pyarthalakSaNaH saMbandho yasya yenArthasaMbandhaH' iti nyAyena / ata eva sAmAnAdhikaraNye'pi zrute' viSayaviSayibhAvo vibhaktivipariNAmena / trayANAM vedAnAmadhyayanenetyarthaH / traya eva vedAH / vidyaM cAturvaryA divadrUpAsiddhiH / athavA ' svAdhyAyeneti' vedAdhyayanaM 20 'vidyeneti ' tadarthAvabodhaH / vrataiH sAvitrAdibhirbrahmacArIkartRkaiH / homaitratAdezanakAle ye kriyante / yadi vA sAyaMprAtaH samidbhiragnIndhanaM brahmacAriNo homazabdenAgyAdhArasaMbandhasAmAnyAducyate / atha kiM samidAdhAnaM na homo yenaivamucyate saMbandhasAmAnyAditi na bhavatIti bruvanti adanIyadravyasAdhyatvAdyAgahomayoH / kathaM tarhi " sAyaM prAtazca juhuyAttAbhiragnimataMdritaH" ityuktam / lakSaNayA sami- 25 dAdhAnaM homazabdenocyate / yathaiva hUyamAnaM dravyamagnau prakSipyate evaM samindhanArthAH samidho'pi ata etena sAmAnyena samindhanameva homa ityucyate / utpattivAkye hi samidhamAdadhyAd' iti zrutam / juhuyAttAbhiragnimityanuvAdo'yamanyArtha iti parastAvakSyAmaH / na cAnuvAde lakSaNAdoSaH / 1 ka-u-kSa-zruteviSaya / For Private And Personal Use Only Page #124 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithimaassysmlNkRtaa| [dvitIyaH idaM tu yuktaM yanmedhyamAtradravyasAdhyau yAgahomau / tathA ca sati bahvayazcodanA yathArthA bhavanti / yathA sUktavAkena prastaraM praharatIti / tatra hi prastaraM dravyamAhurharati ca yanati / atha vacanAdasau tAdRza eva yAgaH / darbhAzcApyadanIyAH keSAMcit / kathaM zAkalahome / tatrApi hi 'zakalAnyamyAdadhAti' ityutpattiriti cedrahayajJe kA gatiH / ahebhya ekaikasyai samidho juhuyAdAdInAm / ato yatra juhuyAditi devatAsaMbandhazca kASThAderapi zruta utpattivAkye so'pi homa eva / ijyayA devarSitarpaNena / eSa tAvadupanItasya brahmacarya kriyAkalApaH / idAnIM gRhasthadharmAH / sutairapatyotpattividhinA / mahAyajJaiH paJcabhirbrahmayajJAdibhiH / yajJaiH shrautaiyotissttomaadibhiH| nanu yadyeSAM karmaNAM kiMcitprayojanaM syAttadA tadadhikArayogyatotpattyarthA bAhyAH saMskArA arthavantaH syuH / ata Aha / brAhmIyaM kriyate tanuH / brahma paramAtmA kAraNapuruSaH tasyeyaM saMbandhinI tanuH zarIram etaiH zrautasmAtaH sarvaiH karmabhiH kriyate / brahmasaMbandhitA ca tadbhAvApattilakSaNA / sa hi paraH puruSArthaH / saMbandhAntarANi sarvasya kasyacitkAraNatvena siddhatvAnnAbhilaSitavyAni / tato mokSaprAptiruktA bhavati / brAhmI. 15 tyenana tanuzabdena ca tadadhiSThAtA puruSo lakSyate / tasya hyete zarIradvArakAH saMskArAH / tasyaiva ca mokSaprAptiH zarIrasya paJcatApatteH / anye tvAhurbrahmattvaprAptau yogyA kriyte| na hi karmabhireva, kevalaibrahmatvaprAptiH, prajJAnakarmasamuccayAtkila mokSaH, etaistu saMskRta AtmopAsanAsvadhikriyate / tathA ca zrutiH / 'ya etadakSaraM gArgyaviditvA yajate juhoti tapastapyate adhIte dadAtyantavadevAsya tadbhavati' iti| nanu ca naiteSAM karmaNAM brahmaprAptiH phalaM zrutam / tathA hi nityAni tAvadazrutaphalAnyeva kalpanAyAM ca pauruSeyatvaM yAvajjIvAdipadaizca nityatAyA avaganitatvAdvizvajinyAyo'pi nAsti athAsmAdeva vacanAdetatphalatvamiti yarducyeta mokSArthinaH tadA'dhikAraH syAttathA ca nityatvahAnistatazca shrutivirodhH| niSphalaM na kazcidanutiSThati tatrAnarthakya- / miti cet kAmanAnuSThAnAt / . pramANasya prameyAvagatirarthaH / sA cetkRtA jaatmrthvttvm| asti cAtra kartavyatAvagatiH / satyAM ca tasyAmakaraNe zAstrArthAtikramastatazca pratyavAya IdRza evArthe liGAdInAM vRddhavyavahAre vyutpattiH / yo hi bhRtyAdiH kartavyaM na karoti kasyacidAjJAtuH sa vetanArthI vetanaM na labhate / yadi vA pratyavAyana yojyate / tatra phalasyAzrutatvAnna 4 ka- phalAnutpattiH pratyavAyaH / api tu duHkhena yojanaM nityeSu / evaM sarvapuruSAdhikAro For Private And Personal Use Only Page #125 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir madhyAyaH ] manusmRtiH / nityaH samarthito bhavati / tasmAnna nityAnAM kiMcitphalam kAmyAnAM svanyadeva phalaM na mokSaH zrutatvAt / tatra kathametatsarvakarmAnuSThAnasAdhyaH paraH puruSArtha iti / ata eva kaizcidarthavAdA'yamiti vyAkhyAyate / saMskAravidhiH stutyarthaH / atra ca brAhmIyamiti yatkicidAlambanamAzritya guNavAdena nIyate / brahma vedastaduccAraNAha tatkarmAdhikAriNI ca / yattarhi gautamenoktam (a. 8 sU. 8 ) / ' catvAriMzatsaMskArAH' iti / tatkathaM tatra hi somasaMsthA'pi saMskAratvenoktA / na ca pradhAnakarmaNAM saMskAratvopapattiH / nApyetadarthavAdatayA zakyaM vyAkhyAtumavizeSatvAt / tatrApyAtmaguNazeSasaMskAratvAdhyAropeNa stutiH / evamihApi saMskAraiH saMskArAn samAnIkRtya tulyaphalatAdhyAropeNa saMskArANAmavazyakartavyatAmAcaSTe / tathA ca saMskAra prakaraNAnnotkRSyate / stutiH kriyata iti ca vartamAnApadezaH / na vidhivibhaktiH / tatra kuto brahmaprApteH phalatvAvagamaH / 10 na cAtra karmANi vidhIyante yenAdhikArAkAGkSAyAM satyapi vartamAna nirdeze rAtrisatre pratiSThAvatphalanirdezaH syAt / tasmAtsaMskArastutyarthameva sarvametaducyate / ye'pi vibhAgena varNayanti nityAnAM brahmaprAptiphalaM kAmyAnAM tu yathAzrutameva tadapyapramANaM sarvasyAsyArtha - vAdatvAt / antareNa ca phalaM nityeSvanuSThAnasiddheH / pratipAditatvAttaduktaM 'kAmAtmatA na prazasteti' ( a. 2 zlo. 2 ) // 28 // prAGgAbhivardhanAtpuMso jAtakarma vidhIyate // mantravatprAzanaM cAsya hiraNyamadhusarpiSAm // 29 // 6 For Private And Personal Use Only 15 1 vardhanaM chedanam / jAtakarmeti karmanAmadheyametat / rUpaM cAsya gRhyasmRtimyo jJAtavyam / kasya punaH karmaNo jAtakarmeti nAma ? tadarthamuktaM prAzanam / hiraNyamadhusarpiSAm | ' asyeti ' dArakaM vyapadizanti / karma vA asya jAtakarmaNa idaM pradhAnam / yanmantra- 20 vatprAzanamiti / samantrakaM mantreNa kartavyamityarthaH / mantrasya cehAnuktatvAt sarvattAsmRtInAM caikArthyAdyadanyatroktaM tadatrApi pratIyate tena gRhyasmRtiSu ye mantrA upAyAstairmantravaditi draSTavyam / yadi gRhyasmRtayo'pekSante draSTavyanirdezo'pi na kartavyaH / evaM hi tatra paThyate / sarpirmadhunI hiraNyanikASaM hiraNyena prAzayet ' pra te dadAmi madhuno ghRtasya ' iti / kiMca 25 bahvayo gRhyasmRtayo bhinnAzca pratigRhyamantrAH, anyA'pi bhinneotikartavyatA tatra kA''zrI - yatAmiti na vidmaH / atha caraNasamAkhyA niyAmikA bhaviSyati vyarthastarhi jAtakarmAcupadezastata eva siddheH / kaThAnAM gRhyaM bahvRcAmAzvalAyanAnAM ca gRhyamiti yadyena samAkhyAyate sa taduktamanuSThAsyatIti / ucyate / dRSTAdinirdezena suspaSTaM karmaikatva Page #126 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir meghAtithibhASyasamalaMkRtA / [dvitIyaH miti pratIyate / tathA hi pratyabhijJAsiddhiH / tadevedaM tannAmadheyakaM cedaM karmAtastadevedamiti, bhUyasA dRSTaM tadguNayogena pratyabhijJAyate / sati caikatve yadaGgajAtaM kvacinnoktaM tadanibaddhamanyata Anetavyam / yathA sarvazAkhApratyayamekaM karma, evaM sarvasmRtipratyayamapi / yattu bahutvAdgRhye smRtInAM kA''zrIyatAmityanadhyavasAyaH / sarvAsAM prAmANyAvizeSAdekArthAnAM ca vikalpaH bhinnArthAnAM samuccayaH / caraNasamAkhyA tu naiva niyAmikA yato na samAkhyayA puruSasya niyataH saMbandhaH gotrapravaravat / yaiva zAkhA yenAdhItA sa eva tathA samAkhyAyate 'kaTho baDhca' iti| na cAdhyayane niyamo'styaneneyaM zAkhA'dhyetavyeti / anekazAkhAdhyayanamapyasti vedAnadhItyeti / tatra trivedAdhyAyinaH sarve vyapadezAH pravartante / ke'pyUcuH kaTho baDhca iti / tatrAvazyaM vikalpa AstheyaH / ekazAkhAdhyAya10 nastu yadgRhyaM yayA zAkhayA samAkhyAyate taduktameva tasya yuktaM kartum / eSa hi tadukta meva zaknoti kartuM tacchAkhAmantrA eva tenAdhItAH zaknoti tAnprayoktum / tameva vA vRtaM veda / vedane ca karmAnuSThAnArtha vedAdhyayanaM yena tAvato mantrAnkarmopayogino'dhyeSyata iti / ucyate / svAdhyAyavidhivazena vedAdhyayanam / anadhItavedasya nAdhikAro na ca karmaprayuktamadhyayanam / ata iyaM samAkhyA mantravizeSaviniyoganimittaiva 'kaThAnAM gRhyaM' 'vAjasaneyinAM gRhyamiti' / yasyAM zAkhAyAM ye mantrA adhItAste yatra bAhulyena viniyuktAstagRhya tathA smaakhyaayte| pramANaM gRhyasmRtiH sA kaThAnAmiyamiti vyapadizyamAnA baDhacAnAmati svArthAvagamanaM karotyeva / kartavyatA vedasya svArthe smRtInAM ca / avagatAyAM ca kartavyatAyAM kartRvizeSAM zravaNe svAdhikAro na syAdyathA ca tanUnapAti prayAje / vasiSThAnAM nizedhAdvA patitam / 20 na ceha dvayamapyasti / na ca zakyaM kalpayituM na hi kaThAnAM bAhacyaM na pramANaM, baDhacAnAM vA kAThakaM yato ya eva kaThaH sa evAkaTho'sati tacchAkhAdhyayane / gotraM tu niyatamityasamAna evArthaH / svasUtraM yaH parityajya parasUtreNa vartata' iti / yadyetadasti tadeva ka tarhi ? " svakaM yadadhItaM tadarthaH zakyo'nuSThAtum " / tena svAdhItAM zAkhAmatikramya pitrAdyadhIta25 zAkhayA karmANi kuryAttadgRhyaM ca samAzrayet na tasya zAkhAtyAgadoSaH / pitrAdInAM vA zAkhAtyAgaH yairmANavakaH kramAdhItAM zAkhAM nAdhyApitaH / mANavakasyAtra doSo nAsti yadA mRtapitRko jAbAlavadayaM bAlaH svayamAcAryamAzrayettadA / yenAsya pitaro yAtAH' ityanena zAstreNa saivAdhyetuM yuktA syAt / athAtmazAkhAdhyayanaM na saMbhavati tadA svazAkhA 15 sanA 4ka-i-kSa-kauThumaH / 2 ka-Da-pha-kSa-kartRvizeSabhAvaNe / 3 pha-syAyena / agre a. zlo,178 / For Private And Personal Use Only Page #127 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] mnusmRtiH| tyAgaH / ataH sthitamidaM sarvaM sarvAsu smRtiSu jAtakarmAdyupadizyate / tatra bhinnArthamaGgajAtaM samuccIyate viruddhaM vikalpyate samAnArthe ca / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir puMsa iti strInapuMsakavyAvRttyartham / anye tvavivakSitaM pumarthaM manyante / dvijanmanAmiti sAmAnyena traivarNikAnAM saMskAryatvena prakRtatvAt / saMskAryazca pradhAnamuddezo na ca pradhAne liGgasaMkhyAdivizeSaNaM vivakSyate / 'grahaM saMmASTati ' satyapyekavacane sarve grahAH saMmRjyante / 'jvaritaM jvaramuktaM ca dirAnte bhojayennaram' iti nAryA api jvaritAyA eSa eva bhojanakAlaH tathA ca prAptapratiSedhaH / strINAM ' amantrikA tu kAryA' ' ' iyaM strINAmAvRd' iti ( a. 2 zlo. 66 ) / napuMsakAnAM ca pANigrahaNadarzanaM ' yadyarthitA tu dAraiH syAtklIvAdInAmiti' ( a. 9 zlo. 203 ) tatrocyate / nAyaM puMzabdo manuSyajAtivacano narazabdavadyena vibhaktivAcyaM liGgaM na vivakSyeta / eSa hi 10 sarvasvasthAvaramUrtImUrtagataM liGgavizeSaM prasavarUpamAcaSTe / prAtipadikArtho hyatra liGgaM vibhaktivAcyasya hyarthasya vivakSAvivakSe yujyete yato na vibhaktervacanamevaikaM prayojanaM karmAdyarthAntarAbhidhAnenApyarthavattvAt / iha tvavivakSAyAmAnarthakyameva prApnoti puMspadasya yathA tatraiva grahaprAtipadikArtho vivakSyate vAkyAnarthakyaparihArAya / athocyeta na pratyayArthamAtrasya vivakSA kRtsno'pi padArtha upadizyamAnavizeSaNaM na vivakSyate yathA ' yasyobhayaM 15 haviH' iti satyapyubhayapadazravaNe dadhipaya soranyatarAvRttAvapi tadeva prAyazcittaM na vivakSita ubhayazabdaH / atra kecitparihAramAhuH / naitattena samAnaM na hi havirarthaH paJcazarAvaH havirvinAze hi naimittiko'dhikAraH / iha tu mANavakArthA eva saMskArAH / , 85. 1 eSa tvaprayojako vizeSaH / vAkyabhedabhayAdvizeSaNavivakSA neSyate / tAdarthe'pi vAkyabhedo naivApaiti / tasmAdayaM parihAraH / etadevotpattivAkyaM jAtakarmaNaH / vaidikaiH karma- 20 bhirityetadupakramam / tatra pumAneva saMskAryatayA nirdiSTaH / tadavivakSAyAM vAkyAnarthakyaM yathA tatraiva haviH padaM vivakSyate / strINAM tvaprApte'pi vidhAnamupapadyate / klInasyApi dAradarzanam / vAtaretA yaH klIna ubhayavyaJjano'pravRttendriyo vA / bahuprakAravyAvRttikaraM jAtakarmAdisaMskArakAle'paricchedyatvAcchakyapratIkAratvAcca / na ca yo na niyato dharmaH so'dhikAraM vyAvartayati yathA' -ubhayapadavivakSitamAzaMkyena / yadyevaM zUdrasyApi prAptiM jAtivizeSAnirdezAt na prApsyati mantrasAdhyatvAt / athavA dvijanmanAmiti vAkyazeSako bhaviSyati / na ca tadAnIM vidheyArthaviSayatvena nirdiSTe / yena tata eva saMskAryAyagatau puMsa ityetadubhayapadavadavivakSitamAzaGkyeta / 25. For Private And Personal Use Only 5. Page #128 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithimaassysmlNkRtaa| [dvitIyaH dravyatvaM na hyadravyatvaniyataM jAtivat / ya evAdravyaH so'pi dravyavAnbhavati / ciramadhano bhUtvA bhavatyahnA mahAdhanaH / IdRzasyaiva SaNDhasya vadhe palAlabhArakazuddhiH / sa hyasaMskRto'nupanItaH zAntyai na kasyacittiSThati / ataH sthitaM puMsAmevaite saMskArA ebhirvidhIyante / vidhyantareNa strINAmamantrakAH / napuMsakasya naiva santIti // 29 // nAmadheyaM dazamyAM tu dvAdazyAM vA'sya kArayet // puNye tithau muhUrte vA nakSatre vA guNAnvite // 30 // dazamyAM tithau dvAdazyAM vA'sya dArakasya nAmadheyaM kurvIta / Ninartho na vivakSitaH / tathA ca gRhyam "dazamyAmutthApya pitA nAma karoti" iti / nAmaiva nAmadheyam / yena zabdena kAryeSvAhUyate tannAma 'prAmAbhivardhanAditi' jAtakarmaNaH prakRtatvAjanmanaH 10. prabhRti dazamIdvAdazyau gRhyate na candratithI / iha keciddazamIgrahaNamAzaucanivRttirityupalakSaNArtha varNayanti / atItAyAmiti cAdhyAhAraH dazamyAmatItAyAM brAhmaNasya dvAdazyAM kSatriyasya paJcadazyAM vaizyasyeti / taduktaM lakSaNAyAM pramANAbhAvAjjAtakarmavadAzauce'pi kariSyate / yadi tu brAhmaNabhojanaM vihitaM kvacittadA yuktA lkssnnaa| yadi dazamIdvAdazyau vakSyamANaguNayukta bhavataH tadA tayoH 15 kartavyam / atha na tadA'nyasminnapi puNye'hani, puNyAnyahAni dvitIyApaJcamyAdIni / puNyaM prazastaM, navamIcaturdazyAdayo riktAstithayaH apuNyAH / muhUrto lagnaM kuMbhAdi / tasminpuNye pApagrahairanadhiSThite gurubhyAM ca dRzyamAne, lagnazuddhijyotiSAdavagamyate / nakSatre ca guNayukte / nakSatraM zraviSThAdi tadyasminnahani guNayuktaM bhavati / nakSatraguNAzca krUragrahapApagraha viSTipAtavivarjitam / vA zabdaH samuccaye / tena prazastAyAM tithau nakSatre ca zuddhe lagna ityupa20 diSTaM bhavati / samuccayazca jyotiSA'vagamyaH / ayaM ca paramArthaH / dazamIdvAdazIbhyAmarvAta kartavyam / uttarakAlaM ca yadahanakSatraM lagnaM parizuddhaM tadahareva kartavyam // 30 // idAnIM yAdRzaM nAma kartavyaM tanniyamayati svarUpato'rthatazcamaGgalyaM brAhmaNasya syAtkSatriyasya balAnvitam // vaizyasya dhanasaMyuktaM zUdrasya tu jugupsitam // 31 // tatra svarUpamavadhArayiSyannAha / maGgalAya hitaM tatra vA sAdhu mAGgalyAmiti vyutpttiH| 'abhimatasyArthasya cirajIvitvabahudhanAdedRSTAdRSTasukhaphalasya siddhi'maGgalam / tadabhidhAnameva zabdasya hitatvaM sAdhutvaM ceti tddhitsiddhiH| sAdhutvaM nAbhipretArthasiddhipratipAdanameva viva- . kssitm| kiM tarhi ? ya AzAsyate tadvacanenaiva siddhiH| samAsAdAyuH siddhiH dhanasiddhiH putralAbha 1pha-zabdAbhyarhitatvam / For Private And Personal Use Only Page #129 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| ityAdeH pratIyate / taddhitAdvA hitanimittaprayojanArthIyAt / tatra gRhye taddhitAntaM pratiSiddhaM "kRtaM kuryAnna taddhitamiti"samAse'pi padadvayaikArthIbhAvastatra bahvakSaraprayogaprasaMgo yato vakSyati 'zarmavadrAhmaNasyetyupapadaniyamaM tatra caturakSare vyakSare vA nAmni zarmazabde copapade paJcAkSara SaDakSaraM nAma bhavati tacca pratiSiddhaM dvayakSaraM caturakSaraM vA kuryAditi tena yadyatkiMcitprAyeNa sarvasyAbhilaSaNIyamagarhitaM putrapazugrAmakanyAdhanAdi tadvacanAH zabdA nAmadheyatvena matyA 5 viniyoktavyAH zAntAstena gozarmA dhanazarmA hiraNyazarmA kalyANazarmA maGgalyazarmetyAdizabdaparigrahaH siddho bhavati / ___ athavA, maGgalaM dharmastatsAdhanaM maGgalyaM nAma / katamatpunardharmasAdhanaM naam| ya ete devatAzabdAH indro'gnirvAyuH / tathA RSizabdAH / vasiSTho vizvAmitro medhAtithisteSAmapi dharmasAdhanamasti / RSIMstarpayetpuNyakRto manasA dhyAyediti / "devatAnAmRSINAM ca 10 dvijAnAM punnykrmnnaam|praatH prabuddhaH zrIkAmo naro nAmAni kIrtayed" iti maGgalyagrahaNAcca / yadaprazastaM yamo mRtyurityAdi tannirasthate,yaccAnarthakaM DisthAdi ydRcchaanimittm| kSatriyasya balAnvitam / balasaMyuktaM balavAci / anvayaH saMbandhaH / zabdasyArthena saMbandhaH pratipAdakabhAva eva / sAmarthya balaM tadyena yena pratipAdyate tAdRzaM nAma kSatriyasya kartavyaM zatrutapaH duryodhanaH prajApAla ityaadi| vibhAgena ca naamnirdesho| jAti- 15 cinham / evaM vaizyasya dhanasaMyuktam / na cAtra paryAyA eva gRhyante "dhanaM vittaM svApateyamiti " / kiMtarhi yena prakAreNa pratipattiH yadi vA dhanAdizabdaprayogAdarzasaMbandhAdvA, dhanakarmA mahAdhanaH gomA dhAnyagraha iti / evaM sarvatra draSTavyam / tathA cAnvitAdizabdaprayogo balAnvitaM dhanasaMyuktamiti / itarathA evamevAvakSyadvalanAmAni kuryAditi / svalpatvAhalArthavAcinAmAnantyAJca 20 puruSavyaktInAM duravadhAne bhede vyavahAroccheda eva syAt / zUdrasya jugupsitam / kRpaNako dInaH zabaraka ityAdi // 31 // zarmavadrAhmaNasya syAdrAjJo rakSAsamanvitam // vaizyasya puSTisaMyuktaM zUdrasya preSyasaMyutam // 32 // atra svarUpagrahaNaM pAThAnukramazcAdau maGgalyamete zarmazabdAH / tathA codAhRtam / 25 kSatriyAdinAmnAM tu naitatsaMbhavati rakSAzabdasya strIliGgasya zravaNAtpuMsAM sAmAnAdhikaraNyAnupapatteH / tasmAdekopakramatvAtsamAcArAcca sarvatrArthagrahaNaM vAkyabhedAcca samuccayaH / yanmaGgalyaM taccharmArthavat / zaraNamAzrayaH sukhaM ca arthagrahaNAtsvAmidattabhavabhUtyAdizabdaparigrahaH / indrasvAmIndrAzrayaH indrAvato'pi tadAzrayatA pratIyate / evaM sarvatronneyam / 1 amaraH (1990) / 2 pha-svabalAdalArthavAcinAm / 3 pha-svalpatvAdbalAyarthavAcinAmAnantyAca / For Private And Personal Use Only Page #130 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir - medhaatithimaassysmlNkRtaa| [dvitIyaH atha ko'yaM heturvAkyabhedAtsamuccaya iti / brIhibhiryajeta yavairyajeteti kiM na samuccaya iti / ucyate / liGgadarzanamAtrametatpauruSeyatvAt granthasya / vikalpe'bhiprete maGgalyaM zarmavadveti lAghavAdavakSyat / vAkyabhede hi dvirAkhyAtoccAraNam / tadguru bhavati / rakSA paripAlanaM puSTivRddhiguptizca / govRddho dhanagupta iti| preSyo dAso brAhmaNadAso deva5 dAso brAhmaNAzrito devatAzrita iti // 32 // strINAM sukhodyamakrUraM vispaSTArthe manoharam / / maGgalyaM dIrghavarNAntamAzIrvAdAbhidhAnavat // 33 // puMsa ityadhikRtatvAstrINAmaprAptau niyamyate / sukhenodyate sukhodyaM strIbAlairapi yatsukhenoccArayituM zakyate tatstrINAM nAma kartavyam / bAhulyena strINAM strIbhirvAlaizca vyava10 hArasteSAM ca svakAraNasauSThavAbhAvAnna sarva saMskRtaM zabdamuccArayituM zaktirasti / ato vizeSeNopadizyate tattu puMsAmasukhodyamabhyanujJAyate / udAharaNaM maGgaladevI cArudatI suvadanetyAdi / pratyudAharaNaM zarmiSThA suzliSTAGgIti / akrUrama*rArthavAci / krUrArthavAci krUrAthai DAkinI paruSeti / vispaSTArthaM yasyArtho vyAkhyAnagamyo na bhavati zruta eva viduSAmaviduSAM vA'rthapratItiM karotyavispaSTArtha yathA kAmanidhA kArISagandhyeti / kAmasya 15 nidheva nidhA tayA kAmastatraiva tiSThatIti / evaM yAvanna vyAkhyAtaM tAvannAvagamyate / evaM kArISagandherduhitA kArISagandhyeti vyAkhyAnamapekSyate / manoharaM cittAhlAdakaraM zreyasI viparItaM tu kAlAkSI zarmavatI rudravatIti maGgalyaM viparItamabhAgA maMdabhAgeti / dIrgho varNo'nte yasya viparItaM zarat / AziSa vadatItyAzIrvAdam / abhidhAnaM zabdaH / tyorvishessnnsmaasH| tadyasminnasti vidyate tadAzIrvAdAbhidhAnavat / saputrA bahuputrA kulavAhi20 keti / ete hyA AzIviSayA viparItA aprazastA alakSaNeti / atha maGgalyasyAzIdisya ca ko vizeSaH / na kazcit / vRttapUraNArtha tu bhedenopAdAnam // 33 // caturthe mAsi karttavyaM zizorniSkramaNaM gRhAta // SaSThe'namAzanaM mAsi yadveSTaM maGgalaM kule // 34 // janmacaturthamAse gRhAdahiniSkramaNamAdityadarzanaM zizorvAlasya kartavyam / 25 trInmAsAn garbhagRha eva vAsayet / zizugrahaNaM zUdrasyApi prAptyartham / evaM SaSThe mAsyapyannaprAzanaM paJcamAsAnkSIrAhAra eva / yadvA kule dArakasya zreyasyaM maGgalyaM pUtanA zakunikaikavRkSopahArAdi prasiddham / kAlavizeSe vA tatkartavyam / ayaM ca saMskArazeSaH tena nAmadheyamuktalakSaNavyatirekeNApi yathA kuladharma labhyate / indrasvAmI indrazarmA indrabhUmiH 1kSa-Da-akarArtham / 1 kSa-Da-kAmasya nidheva pazye ca badhyate / 3 kSa-Da-kecinmAsyam / For Private And Personal Use Only Page #131 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| indraghoSa indrarAta indraviSNuH indradeva indrajyotiH indrayazA ityAdi kulabhedenopapannaM bhavati // 34 // cUDAkarma dvijAtInAM sarveSAmeva dharmataH // prathame'bde tRtIye vA kartavyaM zruticodanAt // 35 // cUDA zikhA tadartha karma cUDAkarma keSucinmUrddhadezeSu kezAnAM sthApanaM racanA 5 vizeSazcaitaccUDAkarmocyate / prathamavarSe tRtIye vA grahasausthityA vikalpaH / zrutinodanAdityanuvAdastanmUlatayaiva prAmANyasyoktatvAt / athavA zrutizabdena na vidhAyakAnyeva vAkyAnyucyante / kiM tarhi mantrAH te ca cUDAkarmavyaJjanA itivadardRSTaM prakAzayanti yatsureNa mArjayetetyAdi tena samantrakametatkarmetyuktaM bhavati vizeSApekSAyAM gAryo vidhirnggiikriyte| ataH zUdrasya nAyaM saMskAraH dvijAtigrahaNAcca / aniyatakAlaM tu kezavapanaM zUdrasyArthaprAptaM 10 na nivAryate // 35 // garbhASTame'bde kurvIta brAhmaNasyopanAyanam / garbhAdekAdaze rAjJo garbhAttu dvAdaze vizaH // 36 // garbhasthasya yaH saMvatsarastata Aramyate yo'ssttmo'bdH| garbhazabde sAhacaryAtsaMvatsaro lakSyate / na hi mukhyayA vRttyA garbhasya saMvatsaro'STama iti vyapadezaM labhate tasminnaupanAyanaM 15 brAhmaNasya kurvIta / upanayanamevaupanAyanaM svArthiko'N "anyeSAmapi dRzyate " (vyA. sU. 6 / 3 / 187) ityuttarapadasya diirghH| chaandstvaadvobhypdvRddhiH| upanayanamiti hi eSa saMskAro vedavidAM gRhyasmRtiSu prasiddho mauJjIbandhanAparaparyAyaH / upanIyate samIpaM prApyate yenAcAryasya svAdhyAyAdhyayanArtha kuDyaM kaTaM vA katu tadupanayanam / viziSTasya saMskArakarmaNo nAmadheyametat / garbhAdekAdaze rAjJaH / garbhAtprabhRti garbhAdvA paro ya ekAdazo'bdastatra 20 kSatriyasya kartavyam / rAjazabdo'yaM kSatriyajAtivacano nAbhiSekAdiguNayogamapekSate grantheSu tathA prayogadarzanAt brAhmaNAdijAtizabdasAhacaryAcca / guNavidhiSu ca kSatriyazabdadarzanAt 'kSatriyasya tu maurvIti' / yastu rAjazabdasya kSatriyAdanyatra janapadezvare vaizyAdau prayogaH sa gauNa iti vakSyAmaH / mukhye cAsati gauNasya grahaNam / tathA ca gRhyakAraH / "aSTame varSe brAhmaNamupanayedekAdaze kSatriyaM dvAdaze vaizyamiti" / bhagavAMzca pANiniH evameva 25 pratipanno rAjJaH karma rAjyaM iti rAjyazabdasya rAjazabdaM prati prakRtitvaM bruvanneva janapadaizvaryeNa rAjazabdArthaprasiddhimAha / evaM garbhAttu dvAdaze'bde vizaH vaizyasya // 31 // . 1 kSa-Da-nodanAt / 2 te varUpAt / 3 adRSTakAm / / pha-rAjyazabdam / For Private And Personal Use Only Page #132 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / dvitIyaH brahmavarcasakAmasya kArya viprasya paJcame // rAjJo balArthinaH SaSThe vaizyasyehArthino'STame // // 37 // pitRdharmeNApatyaM vyAdizati -- brahmavarcasI me putraH syAditi ' pitRkAmanayA putro vyapadiSTastatkAmasyeti / putrasya bAlatvAnnaivaMvidhA kAmanA saMbhavati / nanu caivamanyakRtAkarmaNa anyasya phale'bhyupagamyamAne'kRtAbhyAgamadoSApattiH / akAmyamAnaM ca phalaM bhavatyetadapyutkrAntazabdapramANanyAyamaryAdayocyate / naiSa doSaH zyenavadetadbhaviSyati zyenamabhicarankarotyabhicaryamANazca mriyate / athocyate kAmina evaitatphalaM zatrumaraNaM hi yajamAnaH kAmayate tadeva prApnotIti nAkartRgAmitA phalasya / atrApi viziSTaputravattAlakSaNamupanetureva phalaM yathA putrasyArogyeNa pituH prItiH / evaM brahmavarcasenApyato'dhikRtasya kartuzca tatphalamanvayAnusArI hi zAstrArthAvasAya iha ca putrasya phalakAmenaivaMkartavyamityanvayaH pratIyate / na ca yathAzrutAnvayAparo kiMcana pramANamasti / etena pituraurdhvadehikaH putrakRta upakAro vyAkhyAtaH / tatrApi hi putraH kartA pitRtRptizca phalaM tathA ca liGga " AtmA vai putranAmAsIti" / piva hi tAvacchrAddhamAtmasaMpradAnakaM vastutaH kRtameva yenApatyotpAdanamevamarthamevakRtam / yathA sarvasvAre mRtasyAbhakAvamAnAt / ye parAJcaH padArthAsteSvapi yajamAnasyaiva kartRtvaM brAhmaNAH saMsthApayata yajJamiti' preSeNa, dakSiNAbhirvaraNena vA prayogasamAptAvRtvijAM viniyoktRtvAdevamihApi tAdarthena putrasyotpAdanAdyacchrAddhAdikaM pitrathai kriyate pitraiva tatkRtaM bhavati / adhyayanavijJAnasaMpannaM brahmavarcasam / ____balaM sAmarthyam / AbhyantaraM bAhyaM ca utsAhazaktirmahAprANatA cetadAbhyantaraM 20 bAhyaM ca hastyazvarathapadAtikozasaMpattaduktaM svAMgAbhyuccayaM sAMyaugikAnAM cArthAnAmiti / IhA ceSTA / bahunA dhanena kRSivANijyAdivyavahAraH / sarvatra garbhAdisaMkhyA ca varSANAM garbhAditi hyanuvartate // 37 // A SoDazAhAhmaNasya sAvitrI nAtivarttate / / A dvAviMzAtkSatravandhorA caturviMzatervizaH // 38 // 25 evaM tAvanmukhyakAmyAvupanayanakAlAvuktau / idAnIM piturabhAve vyAdhyAdinA vA kathaMcidanupanIte mANavake kAlAtipattAvanupaneyatA prAptA satyapi kAlasyAGgatve tadabhAve'dhikAranivRtte yathA sAyaMprAtaHkAlAtipattAvagnihotrasyAkaraNe / ato vihitakAlavyatirekeNa .. 1pha-putrakAmanayA / 2 sa-saMbhavati / 3 pha-cApnotIti / / Da-sa-pha-yenApyantotpAdanam / 5pha-vArthAnAm / - For Private And Personal Use Only Page #133 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| pratiprasavArthamidamAramyate yAvatSoDazaM varSa garbhAdArabhya tAvabrAhmaNasyopanayanArhatA na nivartate / sAvitrIzabdena tadanuvacanasAdhanamupanayanAkhyaM karma lakSyate / nAtivartate nAtikrAntakAlaM bhavatItyarthaH / evamA dvAviMzAtkSatrabandhoH ksstriyjaatiiysyetyrthH| bandhuzabdo'yaM kvacitkutsAyAM pravartate / yatsvaM kathaM ceccha brahmabandhAviti jJAtivacanaH / yathA " grAmatA janatA caiva bandhutA ca sahAyatA / maheMdrasyApyagamyA'sau 5 bhUmibhAgabhujAM kutH||" dravyavacano " jAtyantAccha bandhunIti " (vyA. sU. 1 / 4 / 9) / tatra pUrvayorarthayorasaMbhavAttRtIyo'rtho gRhyate / dvAviMzataH pUraNo dvAviMzo'bdaH taddhitArthaH / A caturviMzatervizaH prApto'pyatra pUraNapratyayo vRttAnurodhAnna kRtaH pratIyate tu tadarthaH / na hi samudAyaviSayAyAzcaturviMzatisaMkhyAyA avadhitvena saMbhavaH tadavayavastu caturvizo bhavati saMvatsaro'vadhiH / AGamabhividhau vyAcakSate / liGgadarzanaM codAharanti / " gAyatryA 10 brAhmaNamupanayIta, triSTumA rAjanyam , jagatyA vaizyam " iti / eteSAM ca chaMdasAmiyatA kAlena dvau pAdau pUryate / tAvantaM kAlaM balavanti na tyajanti svAzrayabhUtAnvarNAn / tRtIye tu pAde'pakrAnte gatarasAnyativayAMsi nyUnasAmarthyAni bhavanti samAptimupayAnti / yathA " paJcAzatA sthaviro manuSyaH" ityatazca naitena vayamupAsitAnIti tyajanti taM varNa tato 'na gAyatro brAhmaNo, na traiSTubho rAjanyo, na jAgato vaizya' iti / savitA devatA yasyA 15 RcaH sA savitrI; sA ca gAyatrI draSTavyA / pradarzitA gRhyAcca / evaM kSatriyasya triSTup sAvitrI -- AkRSNeneti ' / vaizyasya jagatI " vizvA rUpANIti " // 38 // ____ ata UrdhvaM trayo'pyete yathAkAlamasaMskRtAH // sAvitrIpatitA vrAtyA bhvntyaaryvigrhitaaH|| 39 // asmAtkAlAdUrdhvaM pareNa trayo'pyete varNAH brAhmaNAdayo yathAkAlaM yasyopanayana- 20 kAlaH tatrAnukalpike'pyasaMskRtA akRtopanayanAH sAvitrIpatitA upanayanabhraSTA bhavanti / vrAtyAzca saMjJayA / AryaiH ziSTaiH vigarhitAH niMditAH / vrAtyasaMjJAvyavahAraprasiddhayartho'yaM zlokaH / anupaneyatvaM tu pUrveNa ca siddhamuktam "ArninditaH" iti // 39 // kA punareSAM nindetyAha / naitairapUtairvidhivadApadyapi hi karhicit // brAhmAn yaunAMzca sambandhAnAcaredrAhmaNaiH saha // 40 // etairvAtyairapUtairakRtaprAyazcittairvidhivadyAdRzo vidhiH / prAyazcitte zAstreNopadiSTaH tAMzcArayitvA * zrIkRcchrAni'tyApadyapi hi kahicitkasyAMcidapyApadi na saMbandhA 1ph-aprkraante| For Private And Personal Use Only Page #134 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithimASyasamalaMkRtA / [dvitIyaH nAcaretkuryAttaiH saha / kiM sarvasaMbandhaniSedho netyAha / brAhmAnyaunAMzca / brahma vedaH / tannimittAnsaMbandhAnyAjanAdhyApanapratigrahAn / "na te yAjyAH na yAjakAH krtvyaaH"| evaM nAdhyApyA naitebhyo'dhyetavyaM vedAthai viduSaH pratigrahAdhikArAdeSo'pi brAhmasaMbandho bhavati / yaunaH saMbandhaH kanyAyA dAnAdAne / brAhmaNagrahaNaM pradarzanArtham / asmAJca doSadarzanAdrAtyatAparihArArthe piturabhAve'pi vyutpannabuddhinA mANavakenApyAtmanA''tmopanAyayitavya iti pratIyate / tathA ca zrutiH / " satyakAmo jAbAlaH sahahAridrumaMtaM gautama miyAya brahmacarya bhavati; vakSyAmIti," / svayamAcAryamabhyarthitavAnupanayanArtham // 40 // kArNarauravabAstAni carmANi brahmacAriNaH // vasIranAnupUryeNa zANakSaumAvikAni ca // 41 // kRSNazabdo yadyapi kRSNaguNayuktavastumAtre vartate "kRSNA gauH, kRSNaH kambalaH" iti tathApIha smRtyantarAdrauravasAhacaryAcca mRga eva pratIyate / rururmaMganAtivizeSaH / bastaH chaagH| sarvatra vikAre'vayave vA tddhitH| kRSNAjinaM brAhmaNo, rurucarma kSatriyo, vaizyazchAgacarma vasIrannAcchAdayeyuH / zaNAmorNAstatra kRtAni ca vastrANi / ca zabdaH samuccaye / tatrAnuttarIyANi zANAdIni, carmANyuttarIyANyaucityAta kaupInAcchAdanAni ca vastrA15 NyAnupUryeNa naikaikasya sarvairabhisaMbandho nApi vyutkrameNa / prathamasya brahmacAriNaH prathamena carmaNA vastreNa ca saMbandho dvitIyasya dvitIyasthAnasthena / tathA ca darzitam / nanu cAntareNApi vacanaM lokata evaitatsiddhaM " cUrNitAkSiptadagdhAnAM vajrAnilahutAzanairiti " yathAkramaM saMbandhapratipattiH cUrNitA vajreNAkSiptAH anilena dagdhA agmineti / ucyate / bhavedetadevaM yadi bhedena nirdezaH syAtsamasaMkhyAtvaM ca / iha tu brahmacAriNa ityekazabdopAdAnAnna kramo'vagamyate / trayazca brahmacAriNaH / SaDanudezinaH / trINi carmANi vastrANi / AnupUrvagrahaNe tu sati vAkyAntaropAttaH krama AzrIyate / tathA ca cabhiH saMbadhya punarbrahmacAripadamAvartya vAsobhiH saMbadhyate / tataH saMkhyAsAmyasiddhiH / IdRza eva viSaye bhagavatA pANininA yatnaH kRto " yathAsaMkhya manudezaH samAnAmiti " ( vyA. sU. 1 / 3 / 10) // 41 // 25 mauJjI trivRtsamA zlakSNA kAryA viprasya mekhalA / / kSatriyasya tu maurvIjyA vaizyasya zaNatAntavI // 42 // muJjastRNajAtistadvikAro mauJjI / sA brAhmaNasya mekhalA razanA kartavyA madhyabandhanI / trivRtriguNA samAna kvacitsUkSmA na kvacitsUkSmatarA / kiM tarhi sarvatra eva samA / zlakSNA tanutvaguNayuktA parighRSTA ca / For Private And Personal Use Only Page #135 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| kSatriyasya punA dhanurguNaH / sA kadAcicarmamayI bhavati, kadAcittRNamayI maGgomAdirajjurvA / tadarthamAha / maurvIti / tayA dhanuSo'vatAritayA zroNIbandhaH kartavyaH / yadyapi trivRttAdirguNo mekhalAmAtrAzrito maujhyA eva tathA'pi jyAyAH svarUpanAzaprasaMgAna bhavati / zaNatantuvikAraH zaNatAntavI / chAndasatvAduttarapadavRddhiH / athavA kevalAttantu- 5 zabdAttaddhite kRte tadantasya zaNaiH saMbandhaH / zaNAnAM tAntavIti vikRtervikAraH zaNatAntavI prakRtisaMbandhitayA vyapadizyate / ' gavyaM ghRtaM / 'devadattasya pautra' iti / taMtuH sUtraM zaNamaujIvatkartavyA / gRhyakArairvaizyamekhalAyAH trivRttAdidharmaH suspaSTa evoktaH // 42 // muJjAlAbhe tu kartavyAH kushaashmntkblvjaiH|| trivRtto granthinaikena tribhiH paJcabhireva vA // 43 // Adizabdalopamatra smaranti / muJjAdyalAbha iti / kartavyA iti ca bahuvacanamupapannataraM bhinnajAtisaMbandhitayA suvyakto mekhalAbhedaH / ekajAtisaMbandhitve tu kevalavyaktibhedAlambanaM bahuvacanaM syAt / viprasyeti ca prakRtasya bahuvacanena pariNAmaH krtvyH| vikalpazcaikaviSayatve syAt / na ca saMbhavatyAM gatau vikalpo yuktaH / tena muJjAbhAve 15 kauzI / jyAyA abhAve'zmantakena / zANAnAM balvajaiH / tRNauSadhivacanAtkuzAdayaH / pratinidhiniyamazvAyam / kuzAdyabhAve'pyanyanmuJjAdisadRzamupAdeyaM trivRttA granthinaikena / nAyaM granthisaMkhyAbhedo varNabhedena / api tu pratyekaM vikalpaH / kuzAdimekhalAsvapyayaM pranthibhedo dharmabhedazcodyamAnaH smRtyantarasamAcArasyAnityatve'pi draSTavyaH // 43 // kArpAsamupavItaM syAdvipasyovRtaM trivRt // 20 __ zaNasUtramayaM rAjJo vaizyasyAvikasautrikam // 44 // upavItazabdena vAso vinyAsavizeSa ucyate / vakSyati " uddhRte dAkSiNe pANAviti" / tacca dharmamAtraM tasya na kArpAsatA saMbhavatyato dharmeNa dharmI lakSyate / yasyAsau vinyAsastatkArpAsamucyate / arza AditvAdvA matvarthIyo'kAraH kartavyaH / upavItavadupavItamiti / UrdhvavRttaM UvI dizaM prativartyate veSTayate / trivRt triguNaM 25 kartanikAmyo labdhasUtrabhAvasya triguNIkRtavedamUrdhani vartanaM vidhIyate / saMhatya tantutrayam / udhrvaveSTanena rajjvAkAraM kRtvA tenopavItaM kuryAt / sA ca rajjurekaiva dhaaryitvyaa| tisraH paJca sapta vaa| yajJasaMbandhAddhi tadyajJopavItAkhyaM labhate / yajJArtho'yamudyata iti bhaktyopa 1 Da-kSa-bhujAbhAve / 2 ka-pha-kha-Da-kSa-trivRtA / 3 pha-kozyA / * asminnevAdhyAye 63 zloke / 5 vyA. sU. (5 / 2 / 127) / 6 u-kSa-vardanam / For Private And Personal Use Only Page #136 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithimASyasamalaMkRtA / [dvitIyaH caryate tatreSTipazusomAnAM yajJarUpatayaikatvAdekatantukaM kriyate / agnitrayasAdhyatvAdahInaikAhasatrabhedAdvA tritantukaM somasaMsthAnAM saptasaMkhyatvAtsapta vA tantavaH / " trINi savanAni trisaMdhyeneti " paJcasUtrAbhAve'pi paTAdinA'pi kartavyam / smRtyantara evamuktam / aviko meSastasya sUtraM tena kRtaM AvikasUtrikam / adhyAtmAditvAJ 5 kartavyaH / 'avikasUtrikamiti' vA paThitavyam / tatra ca matvarthIyena ThanA ruupsiddhiH||44|| brAhmaNo bailvapAlAzau kSatriyo vATakhAdirau // pailavaudumbarau vaizyo daNDAnahanti dharmataH // 45 // satyapi dvandvanirdeze guNavidhiSvekatvazravaNAtkezAntaka iti 'pratigRhyepsitaM daNDam' iti ca vikalpitam ekadaNDadhAraNaM prtiiyte| "vailvaH pAlAzo brAhmaNasya daNDa" iti 10 gRhye / gautamIye caikadaNDagrahaNamevoktam / iha kevalA daNDasattA zrUyate / daNDAnahanti daNDA ete brahmacAriNAM yogyAH / kasyAM kriyAyAM ityetadatra coktaM uttaratra bhaviSyati 'pratigRhyepsitamiti' / tasmiMzca grahaNe daNDasyopAyatvAdvivakSitamekatvamata iha dvivacananirdezaH / devazcedvarSedbahavaH kRSi kuryuriti yathA prAptAnuvAdaH / bilvapalAzavaTakhadira pIlUdumbaravRkSajAtivizeSanAmadheyAni / bilvasya vikAro'vayavo vA bailvaH / evaM sarvatra 15 pradarzanArthAzcaite / yajJiyA vA sarveSAmiti vacanAt / etAndaNDAnvakSyamANe kArya arhanti / dharmataH zAstrataH // 45 // kezAntiko brAhmaNasya daNDaH kAryaH pramANataH // lalATasaMmito rAjJaH syAttu nAsAntiko vizaH // 46 // AkAravizeSavacano daNDazabdaH / dIrgha. kANDasammitAyAma daNDa ityucyate / kiyattasya dairdhyamityapekSAyAmAha / kezAntaM gacchati prApnoti kezAntago mUrddhapramANaH / pAdAyAdArabhya mUrddhAvadhiH kezAntagaH / kezA vA'nto'syeti kezAntakaH / samAsAntaH kakAraH / pramANataH pramANenAnena yukto daNDaH kAryaH kArayitavyaH / braahmnnsyaacaaryenn| lalATasaMmitaH lalATAntamitaH lalATAntapramANaH / lalATamAtre caturaGgulena mIyamAnasya daNDazabdavAcyatvAbhAvAdevaM vyAkhyAyate pAdAgrAdArabhya yAvallalATAntaM prAptaH / evaM vizo vaizyasya nAsAntaga iti // 46 // Rjavaste tu sarve syuravraNAH saumyadarzanAH // anudvegakarA nRNAM satvaco'nagnidUSitAH // 47 // RjavaH avakrAH / sarve ityanuvAdaH / prakRtatvAvizeSAt / avraNA acchidrAH / saumyaM priyaMkara darzanameSAM te saumyadarzanAH varNaparizuddhAH / akaNTakitAzca anudvega13-sa-ThakkartavyaH / 2 agre 46 zlokaH / 3 apre 44 zlokaH / 15 Rjana For Private And Personal Use Only Page #137 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| karAH / naitaiH kazcidudvejayitavyaH zvA vA manuSyo vA nRNAmiti pradarzanArtham / satvaca ataSTAH / anagnidUSitAH vaidyutena dAvotthena vA'spRSTAH // 47 // pratigRhyepsitaM daNDamupasthAya ca bhAskaram // pradakSiNaM parItyAgniM care kSaM yathAvidhi // 48 // prAvRteSu carmasu mekhalAbandhanaM kartavyam / Abadhya mekhalAmupanayanaM kartavyam / 5 kRte copavIte daNDagrahaNaM daNDaM gRhItvA bhAskara Aditya upastheyaH / abhimukhaM sthitvA ''dityadaivatairabhidhAnamAdityasya kartavyam / gRhyAnmantrAvagamaH / anyA cetikartavyatA tata eva / yatsarvasAdhAraNaM tadihocyate / pradakSiNaM parItya sarvato gatvA'gnim / caretkuryAt bhaikSaM bhikSANAm samUho bhaikSam taccaredyAceta / yathAvidhIti vakSyamANavidhyanuvAdaH / bhikSAzabdena svalpaparimANaM 10 bhaktAdyucyate / / 48 // bhavatpUrva care kSamupanIto dvijottamaH // ___ bhavanmadhyaM tu rAjanyo vaizyastu bhavaduttaram // 49 // bhikSA prArthanAvAkyamatra bhaisaMzabdenocyate / tasya hi bhavacchabdapUrvatA sambhavati / na bhaktAderarthasya / strINAM ca prathamaM bhikSyamANatayopadezAtprArthanAyAM ca prArthyamAnasya 15 saMbodhyatvAtsaMbuddhivibhaktyantaH strIliGgo bhavacchabdaH prayoktavyaH / krama eva cAtrAdRSThA'rtho niyamyate / yathArtha tu zabdaprayogo bhavati / bhikSAM dehiiti'| kutaH punaH saMskRtazabdArthalAbhaH yAvatA striyaH saMbodhyante tAzca saMskRtaM nAvabuddhyante / nityamupanayanaM tasya ca zabdoccAraNamaGgatvenoktamiti anityAMzcApabhraMzAH na tairnityasya saMyoga upapadyate / tathaiva ca ziSTA asAdhUMnupazrutyaikadezasAdRzyena sAdhanasaM- 20 smRtyArtha pratiyantyasAdhuranumAnena vAcaka iti darzanena gAzabdo hi sAdRzyAdgozabdamanumApayati / tato'rthapratipatteH / evaM striyaH sAdRzyotsAdhubhyaH asAdhUnutpannasaMbandhAtsmRtvA tebhyo'rthe pratyeSyanti / svalpAkSaraM caitatpadatrayaM sarvavaprasiddhaM strIbhirapi sujJAnam / evaM bhavanmadhyaM kSatriyaH 'bhikSAM bhavati dehIti ' tathA vaizyo bhavacchabda uttaramasyeti / bhavaduttaraM vAkyaM samAsArthaH / upanIta iti bhUtapratyayanirdezAdAnvahike'pi vRttyarthe bhaikSyacaraNe'yameva vidhiriti darzayati / eSa prokto hi dvijAtInAmaupanAyanika ityatropanayanaprakaraNamupasaMharannupanayanAMgasyApi bhaikSyasyAyameva vidhirityAha / anyathAkaraNAdupanayanAMgamevaitatsyAdyadi vA 1 Da-kSa-pha-bhakSyazabdena / 2pha-bhaktAderannasya / 3 pha-kSa-nityAzca / u-tyaajyaac| 4 pha-asAdhurUpazritya / 5 pha-asAdhubhyaH sAdhUnutpannasaMbaMdhAt / For Private And Personal Use Only Page #138 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithimASyasamalaMkRtA / ] dvitIyaH na pratyayasAmarthyAtprakaraNaM bAdhitvA vRttyartha eva bhaikSya upanIyamAnasya tadaGgaM yadbhakSa yaccAharahavRttyathai tatra sarvatrAyaM dharmaH // 49 // mAtaraM vA svasAraM vA mAturvA bhaginI nijAm // bhikSeta bhikSAM prathamaM yA cainaM nAvAnayet // 50 // mAtrAdayaH zabdAH prasiddhArthAH nijA sodaryA yA cainaM na vimAnayet / vimAnanA avajJAnam / na dIyata iti pratyAkhyAnam / tathA ca gRhyam / * apratyAkhyAyinamagre bhikSetApratyAkhyAyinIM veti / tadeva hi mukhyaM prAthamyaM yadupanIyamAnasya / aharahastu na vimAnanAbhayamAzrayaNIyam // 50 // samAhRtya tu tadbhakSaM yAvadarthamamAyayA // nivedya gurave'znIyAdAcamya prAGmukhaH shuciH||51|| samAhRtyati zabdo bahvIbhya AharaNaM darzayati / naikasyAH sakAzAt bAyo grhiitvyaaH| taditi yasyAnantaraM zabdasaMnidhirvRttyarthasya na prAkaraNikasyopanayanAGgasya / tasya hi gRhyakAraiH " anupravacanIyaM apayediti " vihitaM na bhojanaM tiSThedahaHzeSamiti ca kRtaprAtarAzasya copanayanam / ato nopanayanAMgaM bhaikSabhojanam / 15 yAvadartha yAvatA maikSyeNa tRptAkhyaprayojananivRttiH na bahu bhikSitavyam / amAyayA nivedya gurave na kadannena saMskRtamannaM pracchAdya kadannaM guroH prakAzayet / tadannaM kila eSa na grahISyatItyanayA buddhyA nivedanam ' idaM prAptamiti ' prakaTIkaraNam / agRhIte guruNA anujJAto aznIyAt / kathaM punanivedanamadRSTasaMskArArthameva na bhavatItihAsa prAmANyAt / tathA ca bhagavAnvyAsaH / stritakUpAkhyAne ' guruNA gRhItamiti ' darzita20 vAn / ' anujJAto bhuJjIteti / yatkvacicchrayate / Acamya prAGmukhaH Acamane prAG mukhateyamAnantaryAditi kecittadayuktam / 'prAgudaGmukha' ityAcamane diDDiyamo bhaviSyati tasmAdbhojanenaiva saMbandhaH / zuciH / cANDAlAdidarzanamazuci / dezAkramaniSThIvanAdi kRtAcamanasya bhojanakAle'nena niSidhyate // 51 // AyuSyaM prAGmukho bhuMkte yazasyaM dakSiNAmukhaH // 25 zriyaM pratyaGmukho bhuMkte RtaM bhuMkte hyudaGmukhaH // 52 // niSkAmasya prAGmukhasya bhojanaM vihitaM nityatayA / idAnI kAmyA viSaya ucyante / AyuSe hitaM AyuSyaM prAGmukho bhuMkta iti / yadi tadbhojanAdAyuH prApyate tata AyuSyaM tadbhavati tenAyamarthaH saMpadyate / AyuSkAmaH prAGmukho muke / adhikAradvayaM 1 pha-yAvadannam / Da-pha-kSa-nAznIyAt / For Private And Personal Use Only Page #139 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH / mnusmRtiH| prAcyAM nityaM kAmyaM ca / AyuSkAmaH phalamabhisaMdadhIta / itarastu na tatheti / yathA nityamagnihotram / svargakAmasya cAsakRtprayogAttantreNa phalakAmasya nityo'pyadhikAro nirvartate / evaM yazaHkAmo dakSiNAmukhaH / ime kAmyA eva vidhayaH / zriyamicchan / zriyan kyajantAcchatA kRtaH / zriyai hitaM vA zriyamiti makArAntaH pAThaH / AyuSyAdivat / prANyaGgatvAtsvArthe bhunirvartate / tathA kRtaM bhuktaM iti / zriyaM bhojanAtprApnotIti / tathA ca 5 dvitIyAntaH pAThaH zriyamiti / tAdarthe vA caturthI 'zriyai pratyagiti' / RtaM satyaM yajJazca tatphalaM vA svargaH / svargakAma udaGmukho bhuJjIta / antareNApi vidhipratyayamaprAptatvAdvidhyarthAvagatiH paJcamalakArAdikalpanayA / evametaddigvibhAgena bhojanaM phalavizeSArtham / ___ vidigbhojanaM tvarthaprAptaM nityena prAGmukhatAniyamenopodyate / ayaM ca kAmyo 10 vidhirna brahmacAriNa eva / bhaikSyabhojanaviSayo'pi tu gRhasthAdInAmapi bhojanamAtrAzritaH / tathA cAznIyAditi prakRte bhuMkta ityAkhyAtAntaranirdezo liGgam / itarathA'znIyAditi yato niHsaMdigdhA prakRtaviSayatA pratIyate tadeva niradekSyat / bhuMkta iti tu nirdeze kiM prakRta evArthaH zabdAntareNa nirdiSTa uta zabdArthatayA bhojanamAtramiti saMdehe AkhyAtAvRttAvAntarAvagatirna prakRtapratyabhijJAnameva / yattu vidhipratyayAbhAvAdarthavAda evAyaM pUrvazeSa iti coktaH parihAraH vacanAni tvapUrvatvAditi / na ca pUrvekavAkyatAheturvibhajyamAnasAkAMkSatvAdirasti / yadyapyuttareSAM caitadavarodhItyanenAtidezena brahmacAridharmo'pi puruSamAtraviSayaH syAtphalaM tu na syAt / guNakAmanAyAM hi naatideshaatprvRttimnumnyte| 'godohanena pazukAmasya praNayet / ' khAdiraM vIryakAmasyeti ' / vikRtiSu nepyate kaizcit // 52 // upaspRzya dvijo nitymnnmdyaatsmaahitH|| bhuktvA copaspRzetsamyagadbhiH khAni ca saMspRzet // 53 // AcamanopaspRzatizabdau samAnArthI zuddhayarthasaMskAravizeSavacanau ziSTavyavahArAdavagamyate / yadyupaspRzatirarthAntare paThitazcarmurapyadanamAtre tathApi vizeSa eva sopasargayoH prayogadarzanAttadarthataiva pratIyate / spRzeH sAmAnyaviSayatve'pi prayogo niyAmakaH / gaDi- 25 vadanaikadeze paThyate / sa ca kapola eva gaNDa iti prayujyate / naikadezAntare / 'puSyasiddhacau ' ( vyA. sU. 3 / 1 / 16 ) nakSatramAtre paThyete vizeSe ca vartate / dhAyyAzabdaH sAmidhenImAtre paThyate / AvApikISu ca vartate / ato'pa evAcamyetyarthaH / sa evopaspR. 1pha-nivartate / 2 u-zataMbhuMkta-pha-yathArtha bhuMkte / 3 ph-uppdyte| / pha-bami / For Private And Personal Use Only Page #140 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 98 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ dvitIyaH 1 zyeti / sa ca parastAdvidhAyiSyate / sAmAnAdhikaraNyaM cAnayordRzyate nityakAlamupaspRzedityabhidhAya trirAcAmedityAha / ataH samAnArtha ukte'pyAcamyeti bhojanArthatayA''camane punarvacanamAnantaryArthamanantarameva bhuJjIta na vyApArAntareNa vyavadadhIta / tathA ca bhagavAnvyAsaH / paJcArdrA bhuJjate nityaM teSu vatsyAmyahaM hare " // zrIH kilaivamAha / dvau hastau dvau ca pAdAvAsyaM ca eSA paMcArdratA yA copasparzanAnantaraM bhuJjAnasya bhavati na vilambamAnasya / ihApi vakSyatyArdrapAdastu bhuJjIteti snAtakavrateSu tasyApAnaruktyaM ca vakSyAmaH / nityagrahaNaM prakaraNAdbrahmacArIdharmabhojanatA mA vijJAyi bhojanamAtradharmo yathA syAdupadezata eva / atra dvijagrahaNaM bhoktRmAtradharmArtha cAhuH nityagrahaNaM cAnuvAdaM na te samyaGmanyante / yadi dvijazabdaH prakRte brahmacAriNi na samAvizettadA syAdapi / yadA tu tasyApyetadabhidhAnaM 10 tadA nAntareNa nityagrahaNaM prakaraNabAdhopalabhyate / samAhitaH bhujyamAnaM dravyaM svAtmazaktiM cAvekSamANaH / anyacetaskasya hi guruviruddhavAdAdivarjanaM sAtmya bhojanaM ca na syAt / bhuktvA copaspRzet snehAdilepApanayanaM dravyazuddhAvuktam / kRte tasminbhuktavata idamAcamanaM vidhIyate / 5 www.kobatirth.org (6 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 1 1 atra kecinmanyante zuddhyarthamekamAcamanaM subA kSutvA ca bhuktvA ceti / ane15 nAdRSTArthaM dvitIyaM kartavyam / evaM ca paThyate " AcAntaH punarAcamediti " / etatpaJcame sthApayiSyAmaH / samyagiti vaidhatAmAcamanapadArthasyAnuvadati / ' yAdRzo vidhiruktastaM sarvamanutiSThet' / adbhiH khAni ca saMspRzet / khAni chidrANi zIrSaNyAni / na caitaduktameva khAni caiva spRzedadbhiriti / AtmazirasorvyAvRttyarthamiti kecit / yadA zuciH sannabhojanArthatayaivAcAmati / yeSAM ca bhojanottarakAlamekaM zuddhyarthamAcamanamaparama20 dRSTArthe tatrAdRSTArtha AtmazirasI na spRzyete zuddhyarthaM tu tAdRzamutpannaM tasya saMpUrNAGgasya prayogo vakSyate (61 zlo.) " zaucepsuH sarvadA''cAmediti" / yadi vA vidhipratyabhijJAnArthe zAstrIyametadAcamanaM na laukikamiti jJAtaGgavizeSasaMbandhasya tadaGginirdeze tadevedamiti pratyabhijJAnasiddhiH / atazca yatrAcAmediti zrutaM tatra na yasya kasyacidravyasya bhakSaNamAtraM pratIyate kiM tarhi zAstrIyasya saMskArasya saparikarasyeti yaduktaM taddarzitaM 25 bhavati // 53 // pUjayedazanaM nityamadyAcaitadakutsayan // dRSTvA hRSyet prasIdecca pratinandecca sarvazaH // 54 // I azyata ityazanaM bhaktasaktapUpAdyucyate / tadazanArthamAnItaM devatArUpeNa pazyet / eSA vai paramA devatA yadannam / tasya sarveSAM bhUtAnAM sraSTRtvena sthitihetutayA ca yaddarzanaM sA'sya 1 pha- svAtma / 2 pha-mAnAMga / For Private And Personal Use Only Page #141 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 10 bhaNyAyaH ] mnusmRtiH| pUnA / athavA prANArthatvena bhAvanaM dhyAnaM 'yajanmama tadarthatvaM saMpUjayati mAM sadeti / namaskArAdinA vA praNamya grahaNaM pUjA / adyAJcaitadakutsayan / kadannatayA duHsaMskAropagrahaNena vA kutsAhetusaMbhave nAnnaM kutsayet / kimidamazyate / arucikaraM dhAtuvaiSamyajanakamityevamAdinA'bhidhAnena nAkSipet / yadi tu tadrUpaM bhavati tadA nAdyAnna kutsayannadyAt / dRSTrava hRSyet / putrakhyAdisaMdarzanena cirapravAsapratyAgata iva tuSyeta prIyeta / prasIdecca 5 nimittAntarajamapi kAlupyamannadarzanena hitvA manaHprasAdamAzrayet / pratinandecca samRddhyA zaMsanaM pratinandanam / ' nityayuktA ete na syAma' ityAdaropadarzanamabhinaMdanam / sarvazaH sarvadA / ' anyatarasyAmiti ' vyavasthitavibhASAvijJAnAtsaptamyarthe zas kartavyaH / sarvadeti vA paThitavyam // 54 // pUjitaM hyazanaM nityaM balamUrja ca yacchati // apUjitaM tu tadbhuktamubhayaM nAzayedidam // 55 // pUrvavidhizepeo'yamartha pAdo na tu phalavidhiH / phalavidho hi kAmyo'yaM vidhiH syAdurjakAmasya balakAmasya ca / tatazca nityazabdo nopapadyeta pUjitaM hyazanaM nityamiti ato'yaM yAvajjIvikaH prAGmukhatA niyAH / apUjitaM bhuktaM hyubhayaM nAzayedbalamUrja ca / balaM sAmarthyamanAyAsena bhArodyamanAdizaktatA / kRzasyApyUrja mahAprANatA aGgopacayaH mahA- 15 kAyo mahAbalazca bhavati // 55 // nocchiSTaM kasyaciddadyAnAdyAdetattathAntarA // na caivAtyazanaM kuryAnna cocchiSTaH kacihajet // 56 // pAtrIsthamannamAsyasparzadUSitamucchiSTamucyate / tanna kasyaciddadyAdanenaiva siddhe snAtakavrateSu yaH zUviSayaH pratiSedhaH sa tatraiva nirUpayiSyate caturthyAM prAptAyAM SaSThI 20 saMbandhamAtraniSedhArthA ye'pi dattamidamasmabhyamiti na vidusteSAmapi bhonanAya prakalpaM zvaviDAlAdInAm / na hyatra dadAtyarthaH paripUrNasvatvanivRttimAtraM dAtuH, parasya satvApattirnAsti / antarAzabdo madhyavacanaH / dvau bhojanakAlau sAyaM prAtazca tato'nyasminkAle na bhuJjIta / athavA vyavadhAne antarAzabdaH / tyaktabhonanavyApAraH kriyAntareNa vyavadhAya punastadeva prAkpAtragRhItaM na bhujIta / smRtyantare tu vizeSaH paThyate / utthAnAcamanavyApetamiti / 25 kecittu vicchedamantaramAcakSate / savyena pANinA pAtramanvAlamya dakSiNenAvadAya prANAyAsye juhotIti zrUyate / tatra yaH savyena pAtramyAnugrahastadanantaraM na caivAtyazanamatimAtramazanaM kuryAt / etaccAnArogyakAraNaM guruviruddhAdInAM pradarzanArtha hetUpadezAnmAtrAzitAyAzcAyurvedA 1 " bahvalpArthAcchaskArakAdanyatarasyAm " ( vyA. sU. 5 / 2.) 2 a-ba-ka-Da-pha-kSa-prAG. mukhatAvaniyamaH / 3 pha-na.dyAccaiva tathAMtarA / / dd-tdvissyH| 5pha-nAntarAzabdaH / For Private And Personal Use Only Page #142 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [dvitIyaH datimAtratA boddhvyaa| yAvadazitamannamudarapUraM na karoti samyagjIryati tAvadazitavyam / trayaH kukSerbhAgA adhyadhamannasya bhAgArdhe pAnasya bhAgo doSasaMcArAya / anyathA nArogyaM / na cocchiSTaH kacidrajedatazcocchiSTamapanIya zucitvamApAdite tasminneva deza AcAntavyam // 56 // anArogyamanAyuSyamasvayaM cAtibhojanam / / apuNyaM lokavidviSTaM tasmAttatparivarjayet // 57 // dRSTamUlatAnatyazanapratiSedhasyAcaSTe / anArogyaM vyAdhyutpattijvarodarAdipIDA / viSacikAdinA jIvitanAza anAyuSyaM sata evAtmAnaM gopAyediti zarIraparirakSAdi vyatikramAdasvayaM narakaprAptiH svargAbhAvena pratipadyate / apuNyaM daurbhAgyakaraM lokavidviSTaM 10 bahubhonitayA nindyate / tasmAtkAraNAdatyazanaM parivarjayena kuryAt // 17 // brAhmaNa viprastIrthena nityakAlamupaspRzet // kAyatraidazikAbhyAM vA na pitryeNa kadAcana // 58 // tIrthazabdena pavitramudakAdhikaraNamucyate / tAraNAya pApapramocanAya ca tiSThatIti tIrtham / kacittu tarantyaneneti tIrthamudakAvataraNamArgaH / iha tUdakAdhArakaratalaikadeza ucyte| 15 stutyA vo tiirthshbdpryogH| na hi tatra nityasthA ApaH tenopspRshedaacaamet| brAhmaNetyetadapi stutyarthameSa / brahmA devatA'syeti / na hi tIrthasya devatA bhavatyayAgarUpatvAdamantratvAcca / yAgarUpatAM ca kenaciddharmeNa zuddhihetutvAdinA'dhyAropya devatAtaddhitaH / nityakAlaM zaucArthe karmAGge ca / kaH prajApatiHsa devatA'syeti kAyam / evaM tridazA devatA asyeti traidazikam / tridazazabdAddevatA'NikRte svArthe kaH devatAtvaM ca pUrvavat / ebhistIrtharupasTazet / vipragrahaNamavivakSitam / yataH kSatriyAdInAM vizeSaM vakSyati / na cAsatyAM sAmAnyataH prAptau vizeSavidhAnamupapadyate / ' kaNThagAbhistu bhUmipa ' ityAdi / na piyeNa pitRdevatyena kadAcidapi sphoTapiTakAdinA brAhmAditIrthapvayogyatAmAyAteSvapi / nanu cAvidhAnavadeva pitrysyaapraaptiH| astyatrAzaMkA / pitRtIrthajJApanArtha tAvatpitryaM tayorityavazyaM vktvym| na ca tasyeha kArya nirdizyate kAryAkAMkSAya prakRtatvAttena kAryeNa 25 saMbandha AzaMkyeta / adya punaH pratiSedhe sati pitryamiti samAkhyayaiva kAryAvagatirudakatarpa NAdi pitRkarma etena tIrthena kartavyam / evaM stutiranvayinI bhavati / zrutinoditatvAcca brAhmAdInAM tadabhAve prAptAzaMkAnivRttyarthaM yuktamasyAbhidhAnam // 58 // 20 1 a-ka-Da-pha-kSa- nArAyaNAya / 2 a-ka-Da-kSa-gha-ca / For Private And Personal Use Only Page #143 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH . mnusmRtiH| aMguSThamUlasya tale brAmaM tIrtha pracakSate // kAyamaMgulimUle'gre daivaM pitryaM tayoradhaH // 59 // : aMguSThasya mUlamadhobhAgaH / tasya talapradezo brAmaM tIrtham / hastAbhyantaraM talamAha / mahArekhAMtamabhimukhamAtmano brAjhaM hastamadhye / aGgulInAM mUle daNDarekhAyA Urdhva kAyamagre aMgulInAm / evamupasarjanIbhUto'pi mUle aMgulizabdaH sApekSatvAdagrazabdasya saMbadhyate / 5 pitryaM tayoradhaH / atrApi guNIbhUtasyAGgulIzabdasyAGguSThasya ca saMbandhaH / pradezinI cAtrAGgulirvivakSitA / tayoradha antaraM pitryaM smRtyantaraziSTaprasiddhisAmarthyAdevaM vyAkhyAyate / yathA zrutAnvayAsaMbhavAt / tathA ca zaMkha:-"aGguSThasyAdharataH prAgagrAyAzca rekhAyA brAhmaM tIrtha, pradezinyaGguSThayorantarA pitryaM, kaniSThAntaralayoH kArya pUrveNAgramaGgulInAM daivikamiti " // 59 // trirAyAmedapaH pUrva dviH pramRjyAttato mukham // khAni caiva spRzedadbhirAtmAnaM zira eva ca // 60 // anyatamena tIrthena trirapa udakamAcAmedAsyena jaTharaM pravezayet / tata udakabhakSaNAntaraM dviramyAsena mukhamoSThadvayaM parimRjyAt / oSThazliSTAnAmudakAvayavAnAM sodakena hastenApanayanaM pramArjanamatra kutaH punarhasteneti samAcArAttIrthAdhikArAdvA tIrthe naivAdbhiriti 15 cottaratra zrutamatrApyapakRSyate / dRSTArthatvAcca pramArjanasya mukhazabda ekadeze yathokte vartate / khAni chidrANi copaspRzedadbhihastagRhItAbhiH sparzanamevopasparzanaM mukhasya ca prakRtatvAnmukhyAnAmeva khAnAmeSa sparzanavidhiH / gautamazvAha " khAni copaspRzecchIpaNyAni" / AtmAnamiti hRdayaM nAbhiM vA nirdizati / upaniSatsu hi "antarhRdayamAtmAnaM pazyediti " kathyate / ato hRdayasyAyaM sparzaH kSetrajJasyAtmano vibhoH / amUrtasya na 20 sparzasaMbhavaH / ' nAbhimAlabheteti ' kvacitsmayate tena nAbhiM manyAmahe / ziraH prasiddham / smRtInAM caikArthyAdAmaNibandhAtpANI prakSAlyetyevamAdi labhyate / tathA azabdakaraNaM vADmiyamaH pAdAbhyukSaNaM mahAbhArate prakSAlanamapi pAdayordarzitam // 10 // anuSNAbhiraphenAbhiradbhistIrthena dharmavit // zaucepsuH sarvadA''cAmedekAnte prAgudaGmukhaH // 61 // 25 upNazabdaH kvAthopalakSaNArthaH / tathA hi paThyata 'azRtAbhiradbhiriti' / evaM ca / grISmopmataptAH svabhAvoSNAzca na pratiSidhyante / phenagrahaNaM buhRdAnAmapi pradarzanArtham / paThitaM ca ' hInAbhiH phenbudbudairiti'| tIrthena dharmaviditi vRttapUraNameva / zaucamAptumicchu: 1 yAjJavalkIye AcAre 20 zloke / For Private And Personal Use Only Page #144 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [dvitIyaH zaucepsuH / zuddhikAma ityarthaH / nAnyathA zuddho bhavati / sarvadA na prakaraNAjhonana ev| kiM tarhi netaro vimUtrAdizuddhipvapyapAM bhakSaNe karmatvAttRtIyAnirdezo na bhakSamANAnAmevAyaM dharmo'pi tu kAraNabhUtAnAmapi pAdAbhyukSaNAdau / vayaM tu brUmo bhakSaNe'pi / karaNamevApo na hi tAsAmAcamanaM saMskAraH / ekAnte zucau deza ekAnto hi janairanAkIrNaH prAyeNa zucirbhavati / praagudngmukhH| mukhazabdaH pratyekamabhisaMbadhyate / "prAGmukha udaGmukho vA " / evaM hi gautamena paThitam / vigrahazcaivaM kartavyaH prAgudaGmukhamasyeti / nAyaM dvaMdvagarbho bahuvrIhirapi tu bahuvrIhireva / dvaMdvagarbhatAyAM samAhAre samAsAntenAkAreNa bhavitavyamitaretarayogo'pi naiva / na hi yugapadubhayadiGmukhatA saMbhavati tatra kazci dAcamanabhAgaH prAGmukhena kartavyaH kazcidudaGmukhenetyApatati / na caikadeza AcamanaM na ca 10 digartha upAdeyo yena parasparApekSe saMbadhyeyAtAM nApi dakSiNapUrvAdivatprAgudakzabdo'parA jitAyA dizo vAcakatvena prasiddho yena diksamAsabahuvrIhirjAyate / tasmAnnAyaM vRttyantaragarbho bahuvrIhiH ato vikalpaH / udAhRtaM ca smRtyantare " prAGmukha udaGmukho vA zaucamArabheteti " / yathA " bRhadrathantarasAma SaDahe " iti kecidaharahaHsu bRhat keSu cidrathantaraM na tvekasminnahani samastobhayasAmatvam // 11 // 15 uktamAcamanaM tIrthanApAM bhakSaNaM parimANaM tu noktamatastadavadhAraNArthamAha hRdrAbhiH pUyate vipraH kaNThagAbhistu bhUmipaH // vaizyo'dbhiH prAzitAbhistu zUdraH spRSTAbhirantataH // 62 // hRdayaM gacchanti prApnuvaMti hRdgAH / anyepvapi dRzyata' (vyA. sU. 6 / 2 / 101) iti gamerDaH / -- hRdayasya hRditi' ( vyA. sa. 6 / 3 / 50 ) yogavibhAgAddhRdAdezaH / 20 pUyate pavitratAM prApnotyazucitvaM vyAvartate / sparza ISadnaculukamAtrapramANaH / kaNThagAbhi stAbhiH / kaNThamAtravyApinIbhiH bhUmipaHkSatriyaH bhUmerAdhipatyaM kSatriyasya vihitaM tena prasi. khUna karmaNA kSatriyanAtirlakSyate / AdhipatyavivakSAyAM rAjadharmepvevAvakSyat / vaizyaH prAzitAbhirantarAsyapravezitAbhiH kaNThamaprAptA api zuddhihetavo vaizyasya / zUdraH spRSTAbhirantata anteneti / AdyAditvAttRtIyArthe tasiH (vyA. vaartike)| antazabdo'yaM samIpa vacano'styadakAntaM gata udakasamIpamiti gamyate / astyavayavavacano vastrAnto vasanAnta 25 ityubhayatrApi vartamAnaH saMbandhyantaramapekSyate / asya samIpaM kasya vA'vayava iti / tatraha yena. sthAnena varNAntarANAmAcamanaM vihitaM tIrthejihvoSThe na ca tadanteneti pratIyate / samIpavacanastu na saMbhAvyaH vidhIyamAnasyAcamanasya tatsAdhyatvAsaMbhavAt sparzepi prAzana pha-ekAnte / 2 pha-aMte / For Private And Personal Use Only Page #145 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / 10 I 1 masti / jiauSThe na hi spRzyamAnasya rasAsvAdanamavazyaMbhAvi / tatra vaizyaparimANAtki - JcinyUnatA'tra vivakSitA / jihvAmUlaM yAvadvezyasya jihvAgraM zUdrasya / dravatvAdudakasyAparihAryo'vadhyatikrama avazya prAptau tvazuddhiH / sarvazcAyaM tIrthavibhAgo dakSiNahastasyopasparzane hastasyaucityAddakSiNAcAratAyAzca puruSadharmatayA vihitatvAt / evamarthameva cAsminnavadhAvidamucyate // 62 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir uddhRte dakSiNe pANAvupavItyucyate dvijaH // savye prAcIna AvItI nivItI kaNThasajjane // 63 // 1 nanu ca lokataH siddhAH padArtha dharmazAstre'pyAzrIyante na padArthasaMvijJAnArthAni manvAdivAkyAni vyAkaraNAbhidhAnakANDasmRtivat / uktamasmAbhiryo nAtiprasiddho'rthastaM cellakSayanti kimupAlambhamarhanti asti cAtra kiMcitprayojanamanyadapi / Acamanakramamucya- 10 mAnamupasaMvyAnAdikamAcamanAGgaM yathA vijJAyate / yadyapyupavItadhAraNaM vratArthatayA puruSArthatayA vA sarvadA prAptaM tathApi tena vinA''camanaM paripUrNameva (na) syAt / asatyasminvacane vrate vaiguNyaM puruSadoSazca syAt / atha punarantareNopavItamAcamanaM kRtamapyakRtasamaM doSazca syAdapyazucinA kRtamapAM bhakSaNamiti / kathaM punaH kevalasyopavItasyaivAcamanAGgatA yAvatA'nyadapyatra nirviSTaM prAcInAvIti ca / ucyate / prAcInAvItaM svazabdenaiva pitrye karmaNi 15 vihitaM tatrArthavattAyAmupayAtAyAM nAkRtArthenopavItena vikalpitumarhati / nivatimapyabhicAre'rthavat / yadyapyatra nivItasya viniyogo nAsti tathApi smRtInAM caikArthAdanyatra yo viniyogastenehApyarthavattA bhavatyeva / pANigrahaNaM bAhUpalakSaNArthamuddhRtabAhuryato loka upavItItyucyate / sArvakAlikaM copavItaM vakSyAmaH / na ca kevalapANAvuddhRta upavItI savye uddhRte prAcInAvItI samAsapadAnnAmadheyam / asamAsastu vRttAnurodhitayA / kaNThasajjane 20 kaNThe sajjanaM saGgasthApanaM yadA vastrasya sUtrasya vA'nyataropi bAhurudbhiyate tadA nivatI bhavati // 63 // mekhalAmajinaM daNDamupavItaM kamaNDalum // apsu prAsya vinaSTAni gRhNItAnyAni mantravat // 64 // 1 pha-dhAraNaM ca / vinaSTAnAmapsu prAsanamanyeSAM ca grahaNamatra vidhIyate / prAsanagrahaNayoH paurvAparyaM 25 yathAzrutamevAsmAcca punarupAdAnAnnaiSAmupanayanAGgataiva / tadaGgatve hi tatprayogApavargitaiva syAt / kiM tArha ? yAvadbrahmacarya dhAraNam / atha kimupanayanakAla eva prAkkarmaniSpatteH daivAnmAnuSAdvA pratibalAdvinaSTAnAM pratipattirna saMbhavati prayogasamAtyarthe ca punarupAdAnaM yathA For Private And Personal Use Only Page #146 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [dvitIyaH kapAlasya; yenaivamucyata asmAtpunarupAdAnAddhAraNamanumIyate / ucyate / grahaNaM tAvaddaNDasya coditaM mekhalAyA bandhanaM tatra sUtrakasya vinyAsastAvadupanayanAGgatvenAvazyaM kartavyam / kRte tasminkRtaH zAstrArthaH / uttarakAlaM kiM tainaSTairanaSTA / aGganAze ca pratipattivizeSaH karmopakArako bhavati / na ca teSAM kiMca na kAryamAmnAtaM yena tatsiddhayartha viziSTe kAle vAcanikamupAdAnamakRtatvAcca kAryasya tatprayuktaM punarupAdAnamarthasiddhamucyate / tasmAtpratipattividhAnAdupAdAnavacanAcca dhAraNamaGgaM na ca prayogApavargi / yataH kamaNDalunopanayanottarakAlAnuvartinA tulyavannirdezAtteSAmapyuttaratrAnuvRttiH pratIyate / sA ca vratAGgam / ata ubhayArthA mekhalAdayaH prakaraNAdupanaya nArthAH / nivRtte copanayane darzanAdyAvadbrahmacarya bhAvinaH / kamaNDalunA codakArthaH kartavyo'smAdeva pratipattividhAnAt / anyathA yadA kama10 NDalustadeyaM pratipattiriti pAkSikatvaM syAttatra daNDadhAraNaM pratigRhya daNDaM bhikSA carediti kramAdbhakSyacaryAGgatvameva prApta samAcArAdabhaikSe'rthe'pi bhramaNe bhavatyeva / na tu sarvadaiva karataladhRtadaNDasya sthAnAsanazayanabhojanAdIni / tathA ca svAdhyAye brahmAMjaliM vakSyati / maMtravadityupanayanavidhinA grahaNamanuvadati / tatra ca mekhalAyA mantro na daNDasya // 64 // kezAntaH SoDaze varSe brAhmaNasya vidhIyate / / 15 rAjanyabandhoviMze vaizyasya dvayadhike tataH // 65 // kezAnto nAma saMskAraH sa garbhaSoDaze varSe brAhmaNasya kartavyaH / tasya ca svarapaparijJAne gRhyameva zaraNam / dve varSe'dhike yasya dvAviMzasya tasminyadhike dvaaviNshe| athavA kAlamAtramanyapadArthaH / tato dvAviMzAdvarSAdvayadhike kAle / vaizyasyeti dvizabdasya ca varSA Nyeva saMkhyeyAni prakRtAni hi tAni // 65 // 20 amantrikA tu kAryeyaM striinnaamaadshesstH|| saMskArArthaM zarIrasya yathAkAlaM yathAkramam // 66 // iyamAvadazeSataH strINAmamaMtrikA kAryA / jAtakarmaNa AramyeyaM sNskaaraannaamaavRtpripaatthii| setikartavyatAkaH saMskArakalApa iti yAvat / saMskArArtha zuddhyartha shriirsy| pauMsnameva strINAmapi prayojanamAha / yathAkAlaM yasminkAle yaH saMskAra uktastaM kAlamanatikramya / 25 padArthAnativRttau -- yathAsAdRzye ' avyayIbhAvaH / evaM krame'pi draSTavyam / mantramAtra rahitAyA AvRto vihitatvAdayathAkAlakramaprAptireva nAstItyato niSedho nityAnuvAdo vRttapUraNArthaH / etAvadvivakSitaM strINAM caite amantrakA iti // 66 // . pha-tatra sUtrasya / 2 ph-bhrmnnN| 3 pha-dvAviMzastasya / rapha-vizeSataH / 5ph-kh-dd-k-kss-pripaattii| For Private And Personal Use Only Page #147 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir madhyAyaH ] manusmRtiH / pUrveNAvRdvacanena jAtakarmAdivadupanayane'pyamantra ke apte tadApattivacanaM vivAhasya tannivRttyarthamArabhyate / vaivAhiko vidhiH strINAM saMskAro vaidiSaH smRtH| patisevA gurau vAso gRhArtho'gniparikriyA / deza vedagrahaNArtho vaidikaH saMskAra upanayanAkhyo yaH sa strINAM vaivAhiko vidhiH / vivAhe bhavo vivAhaviSayo vivAhasAdhyaH / ato vivAhasyopanayanasthAne vihitatvAttasya nivRttiryadi vivAhastatkAryakaraH / hanta prAptaM vedAdhyayanaM prAptA ca vrtcryaa| upanayanaM nAma mA bhUdbhavadubhayamapi nivartayati / patisevA gurau vAsaH / patiM yatsevata upacaratyArAdhayati sa evAsyA gurau vstiH| gurau vasatyA'dhyayanaM kartavyaM na cAsyA gurau vAso'styataH kuto'dhyayanam / gRhArtho gRhakRtyAni randhanapAriNahyapratyavekSaNAdIni yAni navame vakSyante / (lo. 11) 10 "arthasya saMgrahe cainAm"ityAdi / sAyaMprAtarbrahmacAriNo yatsamidAdhAnaM tadevAsyA gRhakRtyam / agnikriyayA ca yAvAnyamaniyamasamUho brahmacAriNaH sa sarva upalakSyate / evaM caitaduktaM vivAhasyopanayanApatyaM yathaiva manuSyAyopanayanAtprabhUti zrautAH smArtA AcAraprAptAzca vidhayo bhavanti prAktanaM kAmacAravAdbhakSatvamevaM strINAM prAgvivAhAtkAmacAraH / parasmAt zrautasmArteSvadhikAraH / evaM vA padayojanA | vivAha eva strINAM vaidikaH saMskAra 15 upanayanam / anupanayane'pi vivAhe bhaktyopanayanatvamucyate / kiM tadupanayana vivAhasya sAmyaM yenAsya tadvayapadeza ata Aha / patisevetyAdi // 67 // prakaraNopasaMhAraH eSa prokto dvijAtInAmapinAyAnako vidhiH / utpattivyaJjakaH puNyaH karmayogaM nibodhata / / 68 / / 105 * abhihotrasya zuzrUSA sAyamudvAsameva ca // kArya patnyA pratidinaM iti karma ca vaidikam // 1 // 1 ka-kSa-vasatA / 2 kSa-Da- sarvo'pyupalakSyate / 14 For Private And Personal Use Only etAvadupanayanaprakaraNam / atra yaduktaM tatsarvamupanayanArtham / nanu kezAnto'pyevaM prApnoti / nAnirvRtte upanayane svakAle tasya vidhAnAt prakaraNe'pi paThitasya vAkyAdanyArthatA bhavati / tathA ca kezAntaH samAvRttasyApi kaizcidiSyate / upanayane bhava aupanAyanikaH / uttarapadasya dIrghatvam / pUrvavad utpattistanmAtApitroH sakAzAjjanma tAM vyanakti prakAzayati saguNatAM karotItyutpattivyaJjakaH / jAto'pyajAtasamo'nupanIto'dhikArAbhAvAt / 25 ato'yaM vidhirutpattivyaJjakaH puNya ityuktArtham / upanItasya yena karmaNA yogaH saMbandho'dhikAro yattenopanItena kartavyaM tadidAnIM vakSyamANaM nibodhata // 68 // 20 Page #148 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 101 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [dvitIyaH upanIya guruH ziSyaM shikssyecchaucmaaditH|| AcAramagnikAryaM ca sandhyopAsanameva ca // 69 // zikSayedvayutpAdayecchaucamAditaH / Adita iti vacanenAcArAdibhyaH prAgupadezaH shaucsyessyte| kiMtarjhaniyatakramakAH prsprmete| kevalamupanayanAnantaraM vratAdezanaM vakSyati / 5 AdiSTavedavratasya ca vedAdhyayanam / ato'gnIndhanasaMdhyopAsanayoH samantrakatvAdakRte vratAdeze mantroccAraNamaprAptaM vidhIyate / zaucaM cAniyatakAlaM tadavaziSTaM tadaharevopadeSTavyamevamAcAro'pi / ata idamAdita iti vacanamAdarArtha na prathamopadezyatAM zaucasya vidhatte / zaucam ekAliGga' ( a. 5 zlo. 136 ) ityAdyAcamanAntam / AcAro gurvAdInAM pratyutthAnAsanadAnAbhi vAdanAdibhiH / agnikAryamagnyAdhAnakArya samitsamindhanaM saMdhyAyAmAdityasyopAsanaM 10 tatsvarUpabhAvanaM saMdhyAyA upAsanam / evaM vA 'pUrvI saMdhyAmityAdi ' (agre1 0 1 shlo.)| eSa vratadharmaH // 69 // adhyayanadharmAnidAnImAha adhyaSyamANastvAcAnto yathAzAstramudaGmukhaH // brahmAJjalikRto'dhyApyo laghuvAsA jitendriyaH // 70 // 15 pratyAsanne bhaviSyati lar3ayaM drssttvyH| adhyayane pravartamAna adhyayanamArabhamANa adhyetu micchanniti yAvat / udngmukho'dhyaapyH| gautamAye tu "prAGmukho vA ziSyaH pratyaGmukha AcArya" iti (a.12.55)|aacaanto yathAzAstramiti / prAguktamAcamanavidhi smArayati / brahmAJjaliH kRto yeneti| AhitAgnyAderAkRtigaNatvAnniSThAntasya paranipAtaH / brahmAJjali kRditi vA pAThaH / laghuvAsA dhautavAsAH prakSAlanena laghunI vAsasI bhavataH / ato laghutvena 20 vAsasaH zuddhilakSyate / athavA'yaM romAdisthUlavasanaH cittavyAkSepe tADyamAno na prahAra vedayettatazca na yuktaH paThet / apanIyamAne tu vAsasi guroH khedaH syaat| nirAvaraNe ca kAye rajvAdinA tADyamAno mahatIM bAlo vedanAmanubhavedato dRSTArtha laghuvAsastvam / jitAni niyamitAnIndriyANyubhayAnyapi yena sa jitendriyH| na itastato vIkSeta, yatkiMcinna zRNuyAdadhyayane'vahito bhavedityuktaM bhavati // 70 // brahmArambhe'vasAne ca pAdau grAhyau guroH sadA // saMhatya hastAvadhyeyaM sa hi brahmAJjaliH smRtaH // 71 // brahmazabdo'yamanekArtho'pyadhyayanAdhikArAdatra vedavacanaH pratIyate, tasyArambhe / nimittasaptamyeSA / adhyayanAdhikArAdeva ca tadviSayA'dhyayanakriyA tasyAyamArambhaH prathamA 1 pha-tadavazyam / 2 Da-vAsasI / For Private And Personal Use Only Page #149 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 107 vRttiH puruSasya tatredaM pAdagrahaNaM vedasya tu yAnyAdyakSarANi AgnimILe' 'iSetvA' 'agna AyAhi' iti na so'trArambha ucyate / na hi tasya nimittabhAvaH saMbhAvitaH nityatvAt / kAdAcitkaM hi nimittaM bhavati tenaitaduktaM bhavati / vedAdhyayanamAripsamAno guroH pAdasaMgrahaNaM kuryAtkRtvA tataH svAdhyAyAkSarANyuccArayenna punaH pravRttAdhyayanakriyaH pAdau gRhNIyAt / nanu cAdyakriyAkSaNa ArambhaH, sa ca nimittaM vidyamAnasya ca nimittattvaM yuktaM 5 jIvanasyeva / atra gehadAhAdyatItamapi nimittaM tatra tathaiva zravaNam / tasmAtsahaprayoga evAdhyayanapAdopasaMgrahaNayoryuktaH / ucyate / adhyApanAdhyavasAya Arambha ucyate / nAdyaH kriyAkSaNaH yadaiva gururadhIpvetyAha tadaivAdhyavasyati mANavakaH / atastadanantaraM pAdopagraha upakArapravRttasya gurozcittaprasAdanametat / yathA loke kazcidupakArapravRttaM sabhAjayati vAcA 'nanu tvayA vayamasmAtpApAnmocitA' iti / anakSarA ceyamadhyeSaNA 'upasannAH 10 smAdhyayanAyeti' / na hi gururuparodhyo'dhyApayati kevalamupasadanamasya kartavyaM saMbodhArthamavasaro'dhyayanasyati / ataH kRtopasadanasya vedAkSaroccAraNam / api ca saMhatya hastAvadhyetavyamityucyate / tatrAdhIyAnaH pAdopasaMgrahaNavidhimatikrameta / avasAnaM samAptiradhyayanAduparamaH / yadyapi brahmazabda Arambhe guNabhUtastathApyavasAnasya sApekSatvAtsannihitatvAbrahmapadenaiva saMbandhaH pratIyate anyasyAzrutatvAt / sadAgrahaNamanvahaM bhAviprayogArambhAvasAna- 15 yoreSa vidhiryathA syAditarathA ya eva vratAdezAnantaro mukhyaprArambhaH tatraiva syAt / ___ athAnvArambhaNIyA darzapUrNamAsArambhe coditAya evAdhAnAnantarabhAvI darzapUrNamAsaprayogArambhaH tatraiva bhavati / na maasikpryogaarmbhe| na mAsikaprayogArambhe prAtaH prAtarArabhya yAvadAhnikaM na nivRttaM prapAThakadvayamAtraparimANaM tAvadekaiva sA'dhyayanakriyeti / aMtarA kathaMcidvicchede'pi punaH pravRttau nArambhazabdavAcyatA'stIti na punaH pAdopasadanaM kriyte| 20 smRtyantare ca paThyate "pAdopagrahaNaM guroH prAtaranvahamiti " / saMhatya saMlagnau saMzliSTau parasparaM kRtvA'dhyeyam / kacchapakarNa iti yaH saMnivezo hastayoH prasiddhastathA kartavyaH sa hi brahmAJjaliH / padArthakathanametat // 71 // vyatyastapANinA kAryamupasaGghahaNaM guroH // savyena savyaH spaSTavyo dakSiNena ca dakSiNaH // 72 // 25 yadupasaMgrahaNaM pUrva zloke guroruktaM tadvyatyastapANinA kaarym| kIdRzaH punaH pANyoya'tyAsaH kartavya ityata aah| savyena hastena savyaH pAdaH spaSTavyaHsparzaH kartavyo na tu ciraM nipIDyAsitavyam / eSa ca vyatyAso yugapaditaretaradiksaMcAreNa hastayorbhavati / 1 gautamIye a. 2 sU. 53 / 2 Da--tu / For Private And Personal Use Only Page #150 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [dvitIyaH . agrataH sthitena saMmukhena gurorupasaMgrahaNaM kartavyam / tatra vAmo dakSiNamArga nIyate,dakSiNo vAmamityevaM savyena sanyaH spRSTo bhavati, dakSiNena ca dakSiNa ityeSa pANivyatyAsaH / __anye tu vinyastapANineti paThanti / sparzAdeva ca vinyAse siddhe nAgnitaptAyaH piNDasparzanavaddAhabhayAdagulyagramAtreNa sparzanaM na kartavyamapi tu hastau vinyasitanyau 5 nidhAtavyau pIDanaM tu pIDAkaraM niSiddhamiti varNayanti // 72 / / adhyeSyamANaM tu gururnitykaalmtndritH|| adhISva bho iti brUyAdvirAmo'stviti cAramet // 73 // __ adhyeSyamANamityAdIni prAgvyAkhyAtAni padAni garorayaM niyogaH / garoryadA mANavako'dhyApayitumabhilaSitastadAadhISva bho ityAmantrAyitavyaH / anAmantritena na guruH 10 khedayitavya 'upadizAnuvAkamiti' / uktaM c| "aahuutshcaapydhiiyiiteti"| virAmo'stvi tyetaM zabdaM samuccAryAramet nivarteta / kaH gurureva / prathamAntanirdezAt / athavA guruNotsRSTo nivarteta / na svecchayA / evaM ca tadAkhyAyate / yadA gururvirAmo'stviti brUyAttadA virmebrhmcaarii| anye tvadhyetRmAtrasya ziSyANAmupAdhyAyasya ca uparamaNakAle dharmamimamicchanti / 15 tathA ca smRtyantaram / " svAdhyAyamadhItya viramaNakAle pradezinyA pRthivImAlabhya svastIti brUyAdvispRSTamiti sAmasu virAmaH paramAsvRkSu aarmstvthrvsu"| atandrita anlsH| tandrA''lasyaM tadyogAtpuruSastandrita ityucyate / tyaktvA''lasyamatandritaH / anuvAdazcAyam / nAtra tandrAzramaH / na tviyamAzaGkA krtvyaa| ya atandritastasyAyaM 'vidhiH / AlasyavatastvanyaH // 73 // brahmaNaH praNavaM kuryAdAdAvante ca sarvadA / / . sravatyanokRtaM pUrva parastAca vizIryati // 74 // atrApi pUrvoktena nyAyena brahmaNa AdAvante ca praNavaM kuryAt / brahmaviSayAyA adhyayanakriyAyA iti draSTavyam / praNavazabda OMkAravacanaH / stathA ca vakSyati / sravatyano kRtamiti / sarvadA grahaNamadhyayanavidhimAtradharmo yathA syAditarathA prakaraNAdrahaNArtha eva 25 brahmacAriNaH syAt / asmiMstu sati yo'pyavismaraNArthoM yacca " aharahaH svAdhyAyamadhIyIta" iti gahasthAdInAM tatra sarvatra siddhaM bhavati / saMdhyAjapAdau tu svazabdena vidhAsyati / etadakSaramenAM ceti' / na cAyaM vedadharmo yena yatra kutracidvaidikavAkyoccAraNamArabheta / tatra prApnayAdato homamantrajapazAstrAnuvacanayAjyAdInAmArambhe nAsti praNavo'nyatrApyudAharaNArthe vaidikavAkyavyAhAre / tasmAtsthitaM prAkaraNikasvAdhyAyAdhyayanavidhidharmArtha sarvadAgrahaNam / 1pha-dakSiNe / 2 yAjJavalkye AcAre 25 zlokaH / 3 pha-vidhAH / 4 ph-AUMkaarvissyH| For Private And Personal Use Only Page #151 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 109 praNavaprayogasyAnvAhikArambhArthatA tu nityakAlagrahaNAnuvRttyaiva siddhA / asyArthavAdaH sravatyanoMkRtam / pUrva prArambhe anoMkRtaM brahma srvti| OM mitikRtaM OM zabdena saMskRtam / sAdhanaM kRteti samAsaH / athavA OM kRtamityuccArito yasminbrahmaNi tadoMkRtaM sukhAditvAtparanipAtaH / parastAcca samAptau / cakAreNAnoMkRtamiti sNbdhyte| sravati vizIryati ityubhAbhyAmapi naipphalyamadhyayanasya pratipAdyate / adhItaM brahma yasminkarmaNi vini- 5 yujyeta tanniSphalaM bhavatIti nindArthavAdazca pAkAthai niSiktasyAprAptapAkakSIrAderavacchidrite bhAjane ya itastato vikSepaH prakSaraNaM tatsravatItyucyate tacca pAkasya piNDIbhUtasya bhogyatAM prAptasya yo vinAzaH sa vizaraNam // 74 // prAkUlAnparyupAsInaH pavitraizcaiva pAvitaH // prANAyAmaikhibhiH pUtastata OMkAramarhati // 75 // kUlazabdo darbhAgravacanaH / tAnparyupAsInaH teSu prAgagreSu darbheSaviSTa ityrthH| 'adhizIsthAsAmiti' ( vyA. sU. 1 / 4 / 46 ) sthA A AsAmityAGA prazleSAtkarmatvam / pari upa A AsIna iti ihApyAGAzliSTanirdiSTo draSTavyaH / paryupazabdAvanarthako / pavitra dabhairevamAditaH zucitvamApAditaH / aghamarSaNAdiSu mantro neha pavitrazabdenocyate / brahmacAriNastadAnImanadhItatvAtteSAM na ca darbhAH svasattAmAtreNa kAJcikriyAmakurvataH pAvane karaNaM 15 bhavantIti / avAntaravyAphArApekSayA smRtyantare prANopasparzanaM prtiiyte| Aha ca gautmH| ( a. 1 sU. 49 / 50) " prANopasparzanaM dabhaiH / prAkUlepvAsanaM c| prANAyAmaitribhiH pUtaH mukhanAsikAsaMcArI vAyuH prANastasyAyAmo nirodhaH, zarIre dhAraNaM bahiniSkramaNaniSedhaH, tasya smRtyantare dhAraNakAlasya mAnaM samAmnAtam / mantrAnusmaraNaM ca / "pratipraNavasaMyuktAM gAyatrIM zirasA saha / tripedAyataprANaH prANAyAmaH sa ucyate" / vasiSThena bhagavatA 20 mahAvyAtdRtayo'pyuktAH / mantrAvasAna eva nirodhAvadhiranyasyAnAmnAtatvAtsarvasmRtInAM cAsati virodha ekArthatvAdihApyevamevAnuSThAnam / ___ nanvevamitaretarAzrayaH syAdakRteSu prANAyAmeSu oGkAro na kartavyo na coGkAreNa vinA prANAyAmo nivartate / naiSa doSaH / tripediti prANAyAmeSu mAnasavyApAreNoGkArasya smaraNamucyate / na hi niruddhaprANasya zabdoccAraNaM saMbhavati / yadyapi japaH kazcidvAgnyApAra- 25 sAdhyo bhavati / svAdhyAyAdhyayane tu punaruccAraNaM vivakSitam / adhyayanakriyAyA evaMrUpatvAcchabdakriyAyAM dhAtuH / zrotragrAhyazca zabdo na kevalena manasA gRhyate / na cAyamoGkAradharmo yenAnyatrApi tasminnuccAryamANe'pi prasajyeta / uktaM ca "svAdhyAyArambhe kartavya" ityoGkAradharmatve hi laukikeSu vAkyeSvomiti brUma ityAdiSu prasajyeta / gautamena 1yA. va. AcAre 23 zlo. For Private And Personal Use Only Page #152 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 5 11. medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ dvitIyaH tu paThitam (a. 1 sU.50) / " prANAyAmAstrayaH paJcadaza mAtrA" iti / mAtrAzabdena cAvikRtasya svarasyAkArAderyAvAnkAlaH sa ucyate tatra virodhAtsmRtyantaroktaH kAlo nAsti / na ca mantrasmaraNaM tatrAnoMkArA api prANAyAmAH santIti netaretarAzrayadoSApattiH / tata OMkAramaIti kartumiti zeSaH / yadA'yaM samudAya eva rUDhirUpeNa praNavavacanaH / yadA tu karaNaM kAraH / OMmityetasya kAra uccAraNamoGkArastadA nAsti padAntarApekSA / praNavazabdena kartavyatAmuktvA'troMkAramityanuvadatyata etAvekArthau / tathA ca darzitam // 75 // akAraM cApyukAraM ca makAraM ca prajApatiH / / vedatrayAnniradudbharbhuvaH svaritIti ca / / 76 / / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir pUrvasya vidherarthavAdaH / akSaratrayasamAhArarUpa OMkArastatraikaikasya vyutpattimAha / 10 vedatrayAtribhyo vedebhyaH niraduhaduddhRtavAnyathA daghno ghRtamudriyate / na kevalamakSaratrayaMyAvadidam / aparaM zUrbhuvaHsvariti // 76 // tribhya eva tu vedebhyaH pAdaM pAdamadUduhat // tadityRco'syAH sAvitryAH parameSThI prajApatiH // 77 // N ayaM "tatsaviturvareNyam" ityetasyAH gAyatryA utpattyarthavAdo vidhAnArthaH / pUrvazloke 15 cArthavAdAdeva vyAhRtInAmapi vidhAnam / kramastu pAThAvagamyaH vakSyati ca / " etadakSarametI ca japanvyAhRtipUrvikAm" iti / dUdududdhRtavAniti / yadyapi tadityetatpratIkena tatsavirtuvRNImaha iti vA zakyate lakSayituM na tu sA tripadeti / tripadaiva grAhyA tripadA caiva sAvitrIti kazyapAdayo'pi prajApatayaH santyato vizinaSTi / parameSThIti / hiraNyagarbhaH sa hi parame sthAne'nAvRttilakSaNe sthita AdarAtizayArthaM caitatsAvitryAH 20 sAkSAtkileyaM sarvamukhyena prajApatinA vedebhyaH samuddhRteti // 77 // etadakSarametAM ca japan vyAhRtipUrvikAm || saMdhyayorvedavidvimo vedapuNyena yujyate // 78 // satyapi svAdhyAyavidhiprakaraNaikavAkyAtsaMdhyAjapavidhirayaM tatra gAyatryA anuvAdaH praNavavyAhRtInAmaprAptavidhiH / 25 a kazcidAha / nAyaM saMdhyAvidhiraprakaraNAt / vidhirhi bhavanbrahmacAriNaH syAttasya prakRtatvAt / na ca tasya saMbhavatIha hi vedavidityucyate / na ca tasya prathamopanItasya vedavittvamastyapi ca phalamatra zrUyate / vedapuNyena yujyate / nityasyasaMdhyopAsanavidhiH na phalArthaH / na caitadvidmaH kimidaM vedapuNyaM nAma phalaM yena yogo'yaM japa ucyate / yadi tAvadvedAdhyayanatvAdyatpuNyamabhipretaM tadavAptirvedapuNyena yogo'bhipretastatra yaH 1 - nirabRhat / 2 agre 78 zlo For Private And Personal Use Only Page #153 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir bhadhyAyaH] manusmRtiH / tAvadayaM prakRtaH svAdhyAyavidhistasya nArthAvabodhAdRte kiMcitphalamastyazrutatvAdRSTatvAccArthAvabodhasya kalpanA'pi nAsti / yazca gRhasthAdInAM vidhiH "aharahaH svAdhyAyamadhIyIta" iti so'pi nitya eva / yattatra phalazravaNaM 'payodadhi ghRtaM madhu'itiso'rthavAda eva tasmAnnAyaM vidhiH| vidhau hi sarvametadvivakSitavyam / yadA tvayamarthavAdastadA japanniti prakRtamadhyayanamucyate vedapuNyenetyetadapi yathAkathaMcinnIyate / atrocyate / vAkyena prakaraNaM bAdhyata ityuktameva yata eva vedavitpadaM saMdhyApadaM ca na prakRtaviSayatayA'bhyeti tata evAnyatrAyaM vidhiH| saMdhyayoretatrayaM japedityetAvAnvidhiH / vedavitpadamanuvadipyate / gRhasthAdInAM vedavittvasya saMbhavAt brahmacAriNo vedavittvaM na saMbhavatIti cetkiM tadIyena saMbhavena / yathA prAptAnavAde hi sarvAzramiNAmadhikAraH kartRvizeSaNe hi vedavitpade brahmacAriNo nAdhikAraH syAtkathaM punarasyAnuvAdaH vAkyabhedaprasaGgAt / vidhau saMdhyAvidhau prApta praNavavyAhRtayastAvadaprAptAstatra vidhA- 10 tavyA / tatra yadyaparaM vedavidi vidhIyate tadA vAkyabhedaH syAt prApte hi karmaNi nAnekAvidhAnaM sNbhvti| praNavavyAhRtInAM tu nAnuvAdaH saMbhavati / tenAyamatra vaakyaarthH| saMdhyayoyatsAvitrI japedityuktaM tatrAyamaparo guNaH praNavavyAhRtipUrvikAM tAM japet / vipragrahaNaM ca tadA pradarzanArthameva / yadapyuktaM phalamatra zrUyate nityazcAyaM vidhiH saMdhyAyAH ko nAmAyaM virodhH| nitya eva tasminguNe kAmo bhaviSyati / praNavavyAhRtiguNakAttasmAdidaM phlmiti| 15 yathA godohanapraNayanakAdagnihotrAtpazavaH phalam / " godohanena pazukAmasya praNayet" iti vAkyasAmarthena / adhyetuzcaitaduktaM na tvayaM kAmyo vidhiH smRtyantare hi nitya evAyaM vidhiH spaSTa evokto "gAyatrIM zirasA sArdhe japed vyAhRtipUrvikAm" iti| phalAnAmavagame bhavataivoktaH / ___ ayaM hyoM vedapuNyeneti / vede yatsandhyopAsanAtpuNyamuktaM tena trikametajjapanyu- 20 jyte| na kevalaM gAyatrIm / puNyaM ca dharmaH vedamUlatvAtsmRtInAM smRtyuktamapi vedapuNyatayA vyapadizyate / vedasya puNyaM vedapuNyaM kiM ca vedasya puNyaM yattena pratipAdyate paThyamAnAdvedAdyajAyate tadapi zakyate tasyeti vaktum , kiMtvasAdhAraNatvAtpratipAdyameva yuktaM vyapadeSTuM notpAdyaM yAgAdayo dharmamutpAdayanti / pratipAdakastu veda eva ye'pyantyasya pAdasya sAmarthyamAhuH / yaduktaM 'nityasvAdhyAya' iti tatra saMdhyAyAM trikajapAdeva kRtArthA bhavantIti 25 sadapyasat / evaM sati tena vidhinA vikalpeta / tatra ca pAkSiko nityasvAdhyAyatAyA pAdhaH syAt / na cAbAdhe saMbhavati bAdho'bhyupagaMtavyaH / etadakSaramityoMkArasya pratinirdezaH / nanu ca naitadekamakSaraM dve vA trINi vA / ucyate / akSarazabdena kevalaM svara ucyte| vyaJjanasaMyogazca / tatreha yAdRzaH prakRtaH tAdRzasyAbhidhAnam / etAM ca "tatsavitu 1pha-sa cAzramiNAM / For Private And Personal Use Only Page #154 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 112 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [dvitIyaH vareNyAmiti " sAvitrI vyAhRtayaH pUrvA yasyAstAM vyAhRtipUrvikAM tisraH prakRtA eva tA vyAhRtayo gRhyante prakRtaparatvAdasya na saptasatyAntAH // 78 // sahasrakRtvastvabhyasya bahiretatrikaM dvijH|| mahato'pyenaso mAsAttvacevA'hirvimucyate // 79 // bahirityanAvRto deza ucyate tenaitaduktaM bhvti| grAmanagarAbhyAM bahiraraNye ndiipulinaadau| sahasravArAnabhyasyA''vayaM na tu kRtvasuco'pyAvRttiH pratipAdyate / abhyasyetyanenApi tatra paunaruktyam / sAmAnyavizeSabhAvAdadoSaH / abhyasyetyanena sAmAnyato'bhyAsa uktastatra vizeSApekSAyAM sahasrakRtveti / na ca kRtvasujantAdevobhayA'vagatistasya kriyAvizeSApekSatvAt / na hi devadattaH para kRtvo'hna ityukte yAvadbhuGga iti 'nocyate tAvadvAkyArthaH samApyate / nanu cAbhyasyetyanenApi na kAcidviziSTA kriyopAttA / satyam / japaH prakRtastamabhyasyeti pratIyate / AvRttiH paunaHpunyena sevA / mahato'pyenasaH / mahatpApaM ca brahmahatyAdi / tato'pi mucyate kiM punarupapAtakebhyaH / apiH saMbhAvane, na samuccaye / bhedopAdAnena samuccayAvagamo yathA devadattasyAtra prabhutvaM yajJadattasyApi / iha na tathA nirdezaH / kebhyaH punarupapAtakebhyo'yaM mokSa ucyate / govadhAdInyupapAtakAni / tAni ca pratipApa15 mAmnAtaprAyazcittAni sarahasyAni yAni vA saMvatti na kRtAnyanuktaparihArANyavazyaMbhAvi tayA ca jJAyate / kRtAnIti / teSAmapi nityAni saMdhyopAsanAdInyapanodakAni / yadi caitatprAyazcittaM syAttadA tatraivAvakSyat / " japedvai niyatAhAraH triveM vedasya saMhitAmiti " ca / prAyazcitte cAsminprAyazcittaprakaraNamevAnarthakaM syAt / ko hi daivavazaprApto japamAtra. sAdhyAM niSkRtiM hitvA kRcchreSu zarIraprANahareSvadhyavasyet / uktaM ca / " arke cenmadhu 20 vindeta kimartha parvataM vrajet / iSTasyArthasya saMprAptau ko vidvAnyatnamAcaret " // tathA " paNalabhyaM hi na prAjJaH krINAti dazabhiH paNaiH " iti / na ca prakRtenaikavAkyatAbIjaM kiMcidvibhajyamAnasApekSatvAdyasti yena taccheSatayA'rthavAda ucyate / atrocyte| vidhirevAyam / pApapramocanArtha evAyaM prayogaH / yattUktaM "viSamaziSTairvikalpo na sidhyatIti " japaprAyazcitta evAsminvikalpArtho bhaviSyati / aghamarSaNAdibhiH sarvapApApanodanamuktaM tenAsya vikalpaH / aghamarSaNe hi tryahamupavAsa uktaH / ihAnanneva mAsikena prayogeNa zudhyati / tato na dUraviprakRSTe na tapasA samIyate yena viSamaziSTatA syAt / athavA pUrvakRtasyainasaH zuddhireSA grahAdau sthityAdisUcite deve doSe tasmAnmokSaH / aniSTamena ucyate / tasmAnmucyate / tatphalena na saMbadhyata ityarthaH / tvacevAhirjIrNayA tvacA muktaH sarpo yathA 1pha-satyAnantAH / 2 "saMkhyAyAH kriyAbhyA0 " (nyA. sU. 5 / 4 / 15) / 3 pha-tenocyate / For Private And Personal Use Only Page #155 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 113 adhyAyaH ] mnusmRtiH| bhavati / niravazeSeNa pApanAza etena pratipAdyate / yattu dozcaryAdisUcitaM pUrvakRtamazubhaM tatra smRtyantare prAyazcittamAmnAtaM bahu / tatprAyazcittepveva nidarzayiSyAmaH / etadevAbhipretyoktam / " japatAM juhvatAM caiva vinipAto na dRzyate" iti // 79 // etayarcA visaMyuktaH kAle ca kriyayA svyaa| brahmakSatriyaviDyonigarhaNAM yAti sAdhuSu // 80 // etayA sAvitryA visaMyukto hInasaMdhyopAsanastyaktasvAdhyAyazca garhaNAM nindA sAdhuSu viziSTeSu yAti prApnoti / kIdRzIM garhaNAM prApnotyata Aha / kAle ca kriyayA svayA kAla"ApoDazAdi"tyasminviyukte gate nindyte| evamupanIto'pi svAdhyAyArambhayogyaH sAvitrIvarjito vrAtya eva bhavati / trayANAM yA sAdhAraNI svakriyA seha nirdiSTA sA copanayanameva / kAlazabdazcaivamarthavAn / adhyayanAdisvakarmavivakSAyAmetAvadeva vAcyaM syAt 10 yat kriyayA svayeti / yonizabdo janmaparyAyo jAtyartha gamayati / viprAdijAtIya ityarthaH / arthavAdo'yaM vrAtyaprAyazcittArthaH // 8 // oGkArapUrvikAstisro mahAvyAhRtayo'vyayAH // tripadA caiva sAvitrI vijJeyaM brahmaNo mukham // 81 // OMkAraH pUrvo yAsAM tA oGkArapUrvikAH / mahAvyAhRtayaH prakRtA eva bhUrbhuvaH 15 svarityete zabdA abhidhIyante / avyayA avinAzinyaH phalasya dIrghakAlatvAdevamucyate / anyathA " sarva eva zabdA nityA" iti vizeSaNamanarthakam / tripadA tatsaviturityeSA sAvitrI brahmaNo mukham / AdyatvAnmukhavyapadezaH atazcArambhe adhyeyametadityasyaivArthavAdaH / athavA mukhaM dvAramupAyo brahmaprAptiranena bhavatItyetadevAha // 81 // yo'dhIte'hanyahanyetAM trINi vrssaannytndritH|| sa brahma paramabhyeti vAyubhUtaH khamUrtimAn // 82 // AkAza iva sarvavyApI vibhuH saMpadyate khamUrtiH khasvabhAvavAn bhavati / na tu mUrtiH zarIramAkAzasya zarIrAbhAvAt / atha kimidaM brahma, yadrUpApattirucyate / paramAtmA''nandarUpaH yasyeme kSetrajJAH pavanajavoddhatasya vArirAzerivormayaH / te yathA prazAntAvasthe tasmiMstadrUpA bhavanti / evamamI tadrUpA AtmAnaH saMpadyante / vizeSatazca 25 sarvametadvAdaze vakSyate / adhyayanamidaM gAyacyAzcoditaM na japo na cAvRttigaNanA'sti / atandrita itivacanAdbahukRtvaH karaNaM pratIyate / sakRtprayoge hi nAsti tandrAzaGkA / mokSArthino'yaM vidhiH // 12 // 1 a. 2 zlo. 38 / 2 pha-bhavati tadevAha / 3 pha-nanu / 15 For Private And Personal Use Only Page #156 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| dvitIyaH ekAkSaraM paraM brahma prANAyAmAH paraM tpH|| sAvitryAstu paraM nAsti maunAtsatyaM viziSyate // 83 // oGkAra ekAkSaraM tatparaM brhm| brahmaprAptihetutvAt / "tajjapastadarthabhAvanayA" ( yoga sU. 1 / 28 ) brahmaprApterevamucyate / omiti brahmAbhidhAnam / evaM hyAhu5 stasya vAcakaH praNava iti / tatparaM prakRSTaM kuto'nyAbhyaH brahmopAsanAbhyo " annaM brahmetyupAsIta, Adityo brahmetyAdeza" iti evamAdyAbhya upAsanAbhyaH oGkAropAsanA prakRSyate / adhyayanAdeva tatprAptyabhidhAnAt / zabdasyaiva ca brahmatvena zravaNAt / " zabdabrahmANa niSNAtaH paraM brahmAdhigacchatIti " / sarvo hyartho vAgvyavahArAnatIto vAcazca sarvasyA oGkAro mUlam / tathA ca zrutiH / " tadyathA zaMkunA sarvANi patrANi saMtRNNAnyevamoGkAreNa sarvA vAk saMtRNNA oGkAra evedaM sarvamiti " / antardhAnamanusmRtiH AzrayabhAvApattiA / kathaM punaH sarvA vAgoGkAreNa saMtRNNA / vaidikyAstAvadoGkArapUrvakatvamuktam / laukikyA api, 'tadAdIni vAkyAni syuri'tyApastamba vacanAt / upaniSadbhApye caitadanyathA vyAkhyAtam / tattvihAnupayogAnna pradarzitam / prANAyAmazabda AcamanavadviziSTetikartavyatAke prANanirodhe vartate / paraM tapazcAMdrAyaNA15 dibhyH| kiM punastasya zraiSThyam / bhaktireSA / sAvitryAH paraM mantrajJAnaM nAsti eSAmiti prazaMsA / maunAtsatyaM viziSyate / maunaM vADmiyama ucyate / tasya ce niyame ucyate yatphalaM tato'dhikaM satyavacanAtprApyate satyavacane vidhyartho'pi tathA'nuSThito bhavati / maune tu kevalamanRtapratiSedhAnuSThAnameva / arthavAdo'yaM zlokaH // 83 // kSaranti sarvA vaidikyo juhotiyjtikriyaaH|| 20 akSaraM tvakSaraM jJeyaM brahma caiva prajApatiH // 84 // yAvantaH kecana vaidikA homA agnihotrAdayo ye ca yAgA jyotiSTomAdayaH te sarve kSati na paripUrNA bhavanti / phalaM vA tadIyaM sravatyAzu vinazyati / akSaraM tvetadoGkArAkhyamakSaraM jJeyamakSayaphalam / brahmIbhUtasya na punaH saMsArApattiH / ato'kSayaphalatvAdakSaramucyate / eko'kSarazabda uddezyaH saMjJAzabdo dvitIyo yaugikaH kriyAzabdaH / brahma ce tadeva / prajApatizcoGkAra eva / stutireSA / "juhotiyanatIti" dhAtunirdezastayoH kriyApratipAdyArthA yAgahomAH / vyaktyapekSaM bahutvam / athavA dhAtvarthanirdeza evAyaM juhoti yajatIti kriyAstadvayatiriktA dAnAdyAH / dvaMdvazvAyam / juhotiyajatIti ca kriyAzca homayAgau praadhaanyaatpRthgupaadiiyete| 1 mAMDUkye / 2 Da-kSa-tasya ca yatphalam / 3 pha-duSkaraM / / pha-paripUrNaphalA / 5pha-brahmaiva tadaiva / For Private And Personal Use Only Page #157 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAya: ] manusmRtiH / atha yuktA OMkArasya stutiH kevalasyApi japavidhAnArtheti kecit / na hi prakRtavidhizeSataivAtra punaH parAmarzAbhAvAt / vaizvAnare hyaSTatvAdInAM "yadRSTAkapAleo bhavati, gAyatryA cainaM brahmavarcasena punAti, yannava kapAlastrivRtaivA'smiMstejo dadhAti" iti (aSTaka 1 antyapAdaH) / sarvatra vaizvAnara padApekSayA tadekavAkyatve saMbhavati / na vAkyabhedakalpanayA vidhyantara saMbhavaH / iha tvakSaraM jJeyamiti / na pUrvApekSA nApi sAvitryAdInAM punaH parAmarzo'sti / ataH svapadArthai- 5 reva vAkyArthaparisamAptarnAnyazeSatA / jJeyamityatra kRtyo vidhAyakaH / brahmapadena ca saMbandhAdbrahmarUpatayA jJeyamupAsyaM bhAvanIyam / bhAvyamAne ca tasminmAnasajapa ukto bhavati // 84 // 115 vidhiyajJAjjapayajJo viziSTo dazabhirguNaiH || 1 upAMzuH syAcchataguNaH sAhasro mAnasaH smRtaH / / 85 // vidhiviSayo yajJo vidhiyajJo jyotiSTomAdiryatkarma yajeteti coditaM brAhmaNa vyApAreNa RtvigAdisarvAGgasaMpattyA kriyate sa vidhiyajJa ihocyate / japastu na yajJaH / prazaMsayA yajJa upacAreNocyate / ato nAsau vidhiyajJaH / sa viziSTaH prakRSTaH zreSTho yajJo jyotiSTomAderdazabhirguNaiH / mahAphalatvametena japasyocyate / yadeva yAgAtphalaM tadeva bahutarajapAtprApyate / na ca yAgebhyaH zrautebhyo japasyAdhikaphalatvaM yuktam / tathAhi sati kaH 15 zarIradhanaparikSayarUpeSu yAgeSvadhyavasyet / tasmAtprazaMsaiSA / pUrNAhutyA sarvAnkAmAnavAmotItivat / etAvadasyArthastadeva svargAdiphalamavApyate / kiMtu lokavatprayatnavizeSAt / phalaparimANavizeSo'vizopatvAt / yajJasya svargagrAma putrapazvAdi yasya yajJasya yatphalaM tattajjapAtprApyate / upAMzuH zataguNaH yadanyo na zRNoti samIpastho'pi / sahasraguNaH sAhasro mAnasaH vyApAramAtreNa yazcintyate japamAtraviSaya upAMzutvAdiguNaH, prakRtasya yo'dhI- 20 tetyanena vicchedAttena yaH prAyazcittAdau japo yaH zAntiko yazcAbhyudayikaH sarvatraite guNAH / sahasramasyAstIti sAhasraH / guNAnAM prakRtatvAtsahasraguNasadbhAvaH pratIyate / guNazabdazcAvayavavacanaH / phalabhUmA ca saMbandhAdavagamyate // 85 // ye pAkayajJAzcatvAro vidhiyajJasamanvitAH || For Private And Personal Use Only 10 25 sarve te japayajJasya kalAM nArhanti SoDazIm / / 86 / / mahAyajJAH pAkayajJA ucyante, brahmayajJaM varjayitvA catvAro yajJA bhavanti / vidhiyajJA uktAstaiH samanvitAH sahitAH kalAmaMzaM SoDazIM nArhanti / SoDazena bhAgena na samA bhavanti / athavA'rhatiH prAtya arhanti rUpam // 86 // 1 mUlyapaNane vartate / zabdAttipaM kRtvA 1 phaDakSa brAhmana / 2 Da kSa - ardhazabdAt / Page #158 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 116 www.kobatirth.org w' Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / japyenaiva tu saMsidhyeDrAhmaNo nAtra saMzayaH // kuryAdanyanna vA kuryAnmaitro brAhmaNa ucyate / / 87 / japyenaiva siddhiM kAmyaphalAvAptiM brahmaprAptiM vA prApnuyAt / nAtra hRdi zaMkA kartavyA / yajjyotiSTomAdibhyo mahAprayAsebhyo bhAvanAbhyazca yallabdhavyaM tajjapena 5 kathaM sidhyatIti siddhyatyeva / kuryAdanyannityaM jyotiSTomAdi / athavA tadapi na kuryAdyato maitro brAhmaNa ucyate / mitrameva maitraM sarvabhUtamaitrIratena brAhmaNena bhavitavyam / agniSomIya pazuhiMsAyAM ca kuto maitrI / ayamarthavAda eva / na punaH pazvaGgakarmapratiSedhaH pUrvazeSatvA vagateH pratyakSazrutivihitatvAcca teSAm / atikrAnto japavidhiH // 87 // I 1 indriyANAM vicaratAM viSayeSvapahAriSu / / saMyame yatnamAtiSThedvidvAn yanteva vAjinAm // 88 // [ dvitIyaH 1 indriyANAM saMyame yatnamAtiSThedityetAvAJchAstrArthaH / pariziSTo'rthavAdaH AsaMdhyopAsanavidheH / saMyamaH pratiSiddheSu viSayeSu apravRttiH parihAro'pratiSiddheSvapyatisaktiMvarjanam / tatra pratiSiddhaparihArastaireva pratiSedhaiH siddhaH / apratisiddheSvapyatisaktiniSedhArtho'yaM zlokasaMghAtaH / etadevAha / vicaratAM viSayeSu svAtantryeNa vastuzaktyA pravartamAnAnAm / 15 apahAriSu viSayeSvapaharantyA karSantyAtmasAtkurvanti pAratantryamApAdayanti / puruSApaihAriNo viSayA manoharA ya ucyante tatra vicaratAM vividhaM vizeSeNa caratAm / yadIndriyANi vizeSeNa na careyuraparihAriNo'pi tadA viSayAH kiM kuryuH / bhavantu vA niraMkuzAnIndriyANi / yadi viSayAH pratyAkhyAyikAstathA'pi susaMyamaH puruSeNAtmA / yatastUbhayaM sAparAdhamato yatna Astheyo durniyamAni tAni / niyanteva vAjinAM yantA sArathi20 razvAnAM yathA rathayuktAnAM svabhAvato vicalanazIlAnAM saMyame niyame yatnaM karoti na tadAnicchayA unmArgeNa vahanti, vidheyatAM tasya bhajanta evamindriyANi vidheyIkartavyAni // 88 // ekAdazendriyANyAhuryAni pUrve manISiNaH // tAni samyakpravakSyAmi yathAvadanupUrvazaH / / 89 // For Private And Personal Use Only saMkhyAnirdezo'yaM pramANAntaragamyo na padArthaH sauhArdena tu vyutpAdyate / tAni 25 pUrve manISiNa AhuH / parastAnnAmataH karmatazca vakSyAmi / AnupUrvyamanAkulatA / pUrvagrahaNAnneyaM tArkikaireva vyavasthA kalpitA / kiMtu pUrveSAmapyAcAryANAM sthitaiva / etAmajAnato nAgamika iti / lokairapi hasyate / ityato ye veditavyAH prasiddhAH padArthA vyAkhyAtAzca prAk || 89 // 1 pha-pravRttiparihAro / 2 Da-kSa-pha- atisaktirvarjana / 3 Da-kSa-pha-puruSAnapahAriNo / Page #159 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / zrotraM tvak cakSuSI jihvA nAsikA caiva paJcamI || pAyUpasthaM hastapAdaM vAcaiva dazamI smRtA / / 90 / / zrotrAdIni prasiddhAni / adhiSThAnabhedAccakSuSI iti dvivacanam / anyatra tadAdhArAyAH zakterekatvAdekavacanam / upasthaH zukrotsarjanaH puMso javastadAdhArazca striyAH / dvandvanirdiSTayoH 'prANyaGgatvAdekavadbhAvaH ' ( vyA. sU. 2 / 4 / 2 ) / vAktAlvAdizabdAbhivyaJjakaH 5 zarIrAvayavavacanaH / nAmanirdezo'yam // 90 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir buddhIndriyANi paJcaiSAM zrotrAdInyanupUrvazaH // karmendriyANi paJcaiSAM pAyvAdIni pracakSate // 91 // 1 kAryamidAnImepAmAha svarUpA'vadhAraNArtham / na hi tAni pratyakSAni buddherindriyANi janakAni kAryakaraNAni / kAryakaraNasaMbaMdhe SaSThI / zrotrAdInyanupUrvazaH / Adizabdasya 10 prakArArthatA mA vijJAyIti / anupUrvazaH krameNetyarthaH / kramazca sannivezApekSo bhavatyataH pUrvazlokoktA vyavasthA''zrIyate / karmendriyANi parispandAtmakamatra karma vivakSitam // 91 // ekAdazaM mano jJeyaM svaguNenobhayAtmakam // yasmin jite jitAvetau bhavataH paJcakau gaNau // 92 // 1 ekAdazasaMkhyApUrakaM mana indriyANAm svo guNo manasaH saMkalpaH / tenobhayaM 15 zubhamazubhaM vA saMkalpyate / athavA buddhIndriyeSu karmendriyeSu svaviSayapravRttau saMkalpamUlatvAdubhayAtmakamucyate / yasmiJjite etau buddhIndriyavargaH karmendriyavargazca paJcakau prAkpradarzitaparimANau jitau bhavataH // 92 // indriyANAM prasaGgena doSamRcchatyasaMzayam // sanniyamya tu tAnyeva tataH siddhiM niyacchati // 93 // prasaGgastatparatA / tena hetubhUtena dRSTamadRSTaM ca Rcchati prApnoti / nAtra saMzayo nizcitametat / saMniyamya tAnIndriyANi tataH siddhimabhipretArthAvAptiM zrautasmArtakarmaNAmanuSThAnaphalaM niHzeSaM gacchati prApnoti // 93 // na jAtu kAmaH kAmAnAmupabhogena zAmyati / / haviSA kRSNavarmeva bhUya evAbhivardhate // 94 // 117 tiSThatu tAvadviSayAbhilApaH zAstropadezAnna kriyate / kiMtu dRSTameva sukhaM tAvannivRtterbhavati / tathAhi sevyamAnA viSayA api adhikaM garddhamutpAdayantyudarapUraM bhuktavata 1 pha-buddhIndriyANi / For Private And Personal Use Only 20 25 Page #160 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 118 5 www.kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ dvitIyaH I stRptasyAtisAhityamapi gatavato bhavati thRdayasamIhA kimiti na zaknomi anyadbhoktum azaktyA tu na pravartate / tato naiSA bhogena zakyA nivRttirna kadAcitkAmo'bhilASaH / kAmAnAM kAmyamAnAnAM spRhaNIyAnAmarthAnAmupabhogena sevayA zAmyati nivartate / bhUyo' dhikataraM vardhate / haviSA ghRtena kRSNavartmA'gniriva / duHkharUpazcAbhilASaH / anupabhuktarasasya tvabhilASAnutpattiH / tattvaprasaMkhyAnametat / uktaJca yatpRthivyAM vrIhiyavahiraNyaM pazavastriyaH / nAlamekasya tatsarvamiti matvA zamaM vrajet " // 94 // "( Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir yazcaitAnprApnuyAtsarvAn yazcaitAnkevalAMstyajet // prApaNAtsarvakAmAnAM parityAgo viziSyate / / 95 // pUrvoktaM hetutvenopajIvyAyaM nigama zlokaH paThito yadA sevayA vardhate kAmaH ato ya 10 etAnkAmAnkAmI sarvAnprApnuyAtsevetAnekamaNDalezvara iva taruNaH yazcainAMstyajati kevalAnISadapi na spRzati naiSThika eva bAlaH / tayoryaH prApako bhoktA tasmAtsa viziSyate / atizayena zreSTho bhavati / yaH parityajediti / etaccAtmapratyakSam // 95 // na tathaitAni zakyante saMniyaMtumasevayA // viSayeSu prajuSTAni yathA jJAnena nityazaH // 96 // 15 I 1 yadyevamaraNyavAsa eva tarhi prApte na hi tatra viSayA saMnidhIyante / asaMnihitAzca na seviSyante / tadarthamAha / na sevayA iMdriyANi niyantavyAnIti / athocyate / niHsukhaH syAditi hi smaranti / asaMnihitAzca na seviSyante / tadarthamAha / nAsevayA indriyANi niyantavyAnIti puurvaahnnmdhyNdinaapraahnaanphlaankuryaadythaashktidhrmaarthkaamebhyH| na ca zarIradhAraNamasevayA bhavati / kiM tu gardhaniSedho'yamucyate / sa ca garddhaH satyA'pi sevayA 20 jJAnena viSayagatadopajJAnena asthisthUNAsnAyuyutamityAdizAstroktena / svasaMvidA ca vipAkavirasatayA / kiMvipAkaphalamevAdidoSabhAvanayA vairAgyAbhyAsena krameNa spRhA nivartate / na sahasaiva tyaktuM zakyate, kartuM nityazaH nityakAlaM jJAnavizeSaNametat / praduSTAni pravRttAni doSatvAt / praduSTAnyeva pravRttAnyucyate / ayamaMzastatra tatra / nityazaH anupUrvazaH sarvazaH pUrvaza iti vyAsamanuprabhRtibhirmahAmunibhiH prayujyate / tasya sAdhutve yatnaH 25 kartavyaH / tatra zasvidhau " ekavacanAcca vIpsAyAmiti " ( vyA. sU. 5 / 4 / 43 ) paThyate / tatra vIpsArthaH kathaMcit dyotayitavyaH / anye tu zasastiSThatyarthasya kvipi rUpaM varNayanti / kriyAvizeSaNaM caitat napuMsakaM nityasthitena jJAnenetyarthaH // 96 // 1 1 1 pha- tapta / 2 gautamIye 9 46 / 3 pha- nanu / For Private And Personal Use Only Page #161 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra adhyAyaH ] www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir manusmRtiH / vedAstyAgazca yajJAzca niyamAzca tapAMsi ca // na viduSTabhAvasya siddhiM gacchanti karhicit // 97 // ayamatra vidhireva | vedAstadviSayamadhyayanajapAdi / tyAgo dAnaM lakSaNayA / athavA'pratiSiddhasyApi madhumAMsabhakSaNAdernivRttiH phaladetyanena varjanaM vipraduSTo bhAvazcittaM yasya tasya / siddhiM na gacchanti phalasAdhakAni na bhavanti / kasmiMzcidapi kAle / ato'nuSThAna kAle-5 . nAbhipretAdigatamAnasena bhavitavyam / zakyaM tarhi sarvetaravikalpatiraskAreNa karmaNi mana AdheyaM aMgaM hi karmasu viSaya cintAtyAgo'nena vAkyena vihitaH / tadabhAve karmanaiSphalyaM syAt / eSa hi bhAvadoSo yatkarmAnuSThAne pravRttasya tatparatAtyAgena vyasaneSu mano'vadhAnam // 97 // zrutvA spRSTvA ca dRSTvA ca bhuktvA trAtvA ca yo naraH // na tyati glAyati vA sa vijJeyo jitendriyaH // 98 // indriyANAM tu sarveSAM yadyekaM kSaratIndriyam // tenAsya kSarati prajJA dRteH pAdAdivodakam // 99 // 119 zrutvA vaMzagItAdidhvaniM tvaM bRhaspatirityAdivacanaM zrutvA na dRSyati / rUkSaparuSAkrozavAcaH zrutvA na glAyati na manoduHkhaM bhajati / glAniH khedaH / spRSTvA rAGkavakauzeyAdivastraM ajalomakutapaJca samatvenAnubhavati / evaM suvepataruNIjananaTaprekSAsu zatrudarzane ca samaH bahughRtaM kSIraSaSTikAnkodravAMzca samaM bhojane / devadArutailaM karpUrAdi ca 15 tulyaM jighrataH / tathAkartavyam, yathA kevalairmAnasaiH sukhaduHkhairna spRzyate / evaM tena jitAnIndriyANi bhavanti / na tvapravRttyaiva / iyatparyataH saMyamaH AzrayaNIyaH // 98 // vaze kRtvendriyagrAmaM saMyamya ca manastathA // sarvAnsaMsAdhayedarthAnakSiNvan yogatastanum / / 100 / / 1 pha-mAnasam / 2 pha- agarhitakarmasu / 3 Da-kSa- yatkarmaNastatparatAtvena / For Private And Personal Use Only 10 nanu ca brahmacAriNA strIsaMbandho yatnena varjyaH, saMskRtabhikSAlAbhastu kimiti 20 niSidhyate / ata Aha / nirdhAraNe SaSThI / ekameva yadIndriyaM kSarati / svAtantryeNa svaviSaye vartamAnaM na nivAryate / tato'sya kSarati prajJA dhairyamindriyAntaraviSayamapi / itizyAgAdicarmodakAdyAharaNabhAjanaM tasya saMvRteSvapItareSu yadyekasmAdudakaM pAdAtsravati sarve ricyate / jJAnAbhyAsasaMbhRtaM dhairya samyakjJAnameva vA viSayagRdhnutayA tadgatamAnasasya na tattvato yuktizAstragamyA arthAH samyak pratibhAsate 99 // 25 Page #162 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 120 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ dvitIyaH upasaMharati / satyapIndriyatve manasaH prAdhAnyAtpRthagupAdAnam / grAmaH saMghAtaH vidhehi kRtyendriyANi tathA manaH sarvAnarthAzrautasmAtakarmasAdhyAnsaMsAdhayennippAdayet / tanuM zarIramakSiNvannapIDayan yogataH yuktyA / sahasA kasyacitkaThinAsanakRSNAjinAdiprAvaraNapIDA bhavati sukumAratvAtprakRtestadarthamidamucyate / yeSAM suzIlitaM susaMskRtaM bhojanaM mRduzayyAdi na taiH sahasA tattyaktavyamapi tu krameNa / sAtmyatAmAnetavyam / tadviparItaM yogaH krameNa pravRttirucyate / tatra ca yogato vazIkRtveti saMbandhaH / yathAsthAnameva vA yogata iti yojanIyam / yuktyA aucityataH zarIraM nApanayet / yaducitaM zarIrasya na tajjhaTiti nivartayet tAtparya vA yogaH tRtIyAyogaH tRtIyArthe tasiH / tAtparyeNa zarIraM rakSet // 10 // pUrvI saMdhyAM japaMstiSThetsAvitrImA'rkadarzanAt // pazcimAM tu sadA''sInaH samyagRkSavibhAvanAt // 101 // saMmukhe prAtaH pUrvA sNdhyaa| AdityAstamaye pazcimA / tAM tiSThet japansAvitrIm / AsanAdutthAya nivRttagatirekatra deze syAt / sAvitrI uktaiva -- tatsaviturvareNyamiti ' / tasyA hyanuvAdAH / OMkArAdividhiH zloke / saMdhyAnapArtham 'etadakSarametAM ceti' / A'rka15 darzanAditi / yAvadbhagavAnAdityo dRSTaH / japasthAnayorayameva vinirdeshH| nanu kimatra vidhinA'rkodaya eva saMdhyA nivartate / tathAhi / na sarva tamaH kSINaM nApi paripUrNaH prakAza eSA saMdhyA / uktaM ca / " divi prakAzo bhuvi cAndhakAraH kAlaH sa sAvitra iti prdissttH| nirukte'pyuktam "adho bhAgaH sAvitra' iti / pazusamAmnAye vijJA yate " kasmAtsAmAnyAdadhastAdromo'dhastAtkRSNa " iti / Adityodaye ca sarvatastamo 20 nivartate / ubhayadharmAnivRttau ca saMdhyA rAtridharme'hadharme ca / / atyantasaMyoge caiSA dvitIyA / saMdhyAmiti / tena yAvatsaMdhyAkAlaM tiSThedityuktaM bhavati tataH paraM svAtaMtryaM sthitameva / kecidAhu veyamatyantasaMyoge dvitIyA kiM tarhi "kAlazcAkarmakANAM karmasaMjJo bhavatIti" vArtikakArastatra 'karmaNi dvitIye' tyeva dvitIyA / yattu " kAlAvanAratyantasaMyoga " iti tadyatra kriyAvAcI zabdo na prayujyate / krozaM 25 kuTilA nadI / sarvarAtraM kalyANI ubhayatra ca sakarmako dhAtuH / mAsamadhIyata iti satyaM tasya viSaya iha punaH saMdhyAM tiSThediti / tiSThatirakarmakaH / ato vidhinirdezaH kRtsnasaMdhyAprAptyartha sthAnAsanayoH kartavyaH / ArambhakAlastviha noktaH saMdhyAzabdenaiva 1pha-sAmyam / 2 pha-kuciMtAnaH kss-kucitytH| 3 pha-samAsInaH / / ph-kimvidhinaa| 5 pharAmo / 6 pha-dharmAnivRttau / 7 " kAlAdhvanoratyantasaMyoge" (vyA. sU. 2 / 3 / 5) / 8 vyA. sU. (2 / 321) For Private And Personal Use Only Page #163 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 121 adhyAyaH] mnusmRtiH| samarpitatvAt / ya eva hi saMdhyAkAlasyArambhaH sa eva tadvidheH shrotriysyaapi| na hi pUrNamAsyAdikAlavadIrghaH saMdhyAkAlo yadi vilambaH syAdurlakSo hyasAvatisUkSmatvAttulAntarayoriva / nAmonnAsAvalakSyapaurvAparyAvadhinivAso'hnazca / atizIghragatibhaMgavAnbhAskarastasya yathA nirbhukte rAzau rAzyantarasaMkramaNaM tu truTimAtrakAlamicchanti jyotiSikAH / evaM divasArambhAvasAnayArepyudayAstamayau / prAgudayAdrAtrirudite'haH anena ca nAsti sNdhyaa| 5 Adityodayenaiva rAtrivirAmAt / ata evodayAstamayasamIpayoranuSThAnapravRttiH / spaSTe ca sUrye nakSatreSu ca nivRttiryato ya iyantaM kAlamupAste tenAvazyaM mukhye kAle vidhinirvatito bhavati / ata eva ca yAvAnsAvitraH kAlaH seha saMdhyA'bhipretA na jyotiHzAstragaNitA sA coktA purastAt / yadyevaM yeSAmathamevAgnihotrakAlasteSAM saMdhyAvidherabhAvaH prasaktaH / keyaM parinodanA 1. zrautena smArtasya bAdho yukta eva / gRhyAgnihomena vikalpitam / naiva cAtra :virodhaH / tiSThatA'pi zakyaM hotumAsInena ca / nanu ca na kevale sthAnAsane saMdhyayorvihite kiMtu trikanapo'pi / tacca sAvitrI japankathaM homamantramuccArayet / astu japasya bAdhaH pradhAne tAvatsthAnAsane na virudhyete / 'guNalope ca mukhyasye' tyanena nyAyena japasyAGgatvAbAdho yuktaH tayozca pradhAnatvaM sAkSA- 15 dvidhisaMbandhAttiSThedAsIta veti ca / japasya tu guNatvaM zatrantatvAjjapaterlakSaNatvAvagamAt / adhikArasaMbandhazca sthAnAsanayoreva / " na tiSThati tu yaH pUrvI " tathA " tiSThanaizameno vyapohatIti " ( agre zlo0 103 / 102) / ____ yattu kenaciduktaM tiSThatiratra guNaH pradhAnaM japakarma tato hi phalamazrauSmeti / tatrocyate / naivAyaM kAmino'dhikAraH / kutaH phalazravaNaM yattu praNavAdivAkye ' vedapuNyena 20 yujyata ' iti phalAnuvAdabhramaH sa tatraiva nirNItaH / tasmAtsthAnAsane pradhAne / athavA agnihotriNaH sakRtsAvitrI japipyanti trirAvartayiSyanti vA / na tAvatA'gnihotrasya kAlAtipattiH / aznan sAyaM vinirmukta iti na tAvatA vihanyate / anazabdaH cirakAlavacanaH / tAvatA ca kRtaH saMdhyArtho bhavati / arkadarzanaparyantatA hyaGgameva / uditahominAM kRtasaMdhyAnAmevAgnihotrahomaH / gautamena tu * sajyotiSyAjyotiSo darzanAditi ' (a.2 sU. 17) sUtrasyArthaH / etAvAnkAlaH sadhyocyate / na vidhyaGgam / tatraitAvati kAle nAstyAvRttiH / yathA ' paurNamAsyAM yajeteti ' na kAlAnurodhena karmaNa AvRttiH, tathA pUrvI saMdhyAM sanakSatrAM pazcimAM 1pha-kAlAntarayoriva / 2 jai. a. 1. pA. 2 sUtra 63 / ph-prmaannvaadivaakye|4-anH / 5pha-vinihanyate / 6 pha-ma vA'pyaGgam / For Private And Personal Use Only Page #164 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir [dvitIyaH medhAtithimASyasamalaMkRtA / sadivAkarAmiti / tadapi kAlalakSaNaM etAvAnkAla iha saMdhyAzabdenocyate / tatra sAMdhyo vidhirnussttheyH| tatreyati sandhyAzabdavAcye kAle ca muhUrtamAtre yadi tricaturAsu kAlakalAsu sthAnAsananapAnkuryAt / saMpanna eva vidhyarthaH / na hyatra kRtsnakAlavyAptiH zrutI manoriva sarvathA'gnihotrasaMdhyAvidhI samAnakAlAvapi zakyAvanuSThAtum / sadAzabdo nityatAmAha / ubhayasaMdhyAzeSaH / AsIta AsanamanUrdhvatAvasthAnamupaviSTo bhavet / RkSa nakSatram / A tadvibhAvanAt / A'rkadarzanAditi ya AkAraH sa ihAnuSaktavyaH / samyakzabdo darzanavibhAvanayorvizeSaNam / samyagyadA paripUrNamaNDala Adityo bhavati nakSatrANi ca bhAsvaMti svabhAsA yuktAni nAdityatejobhibhUtAni // 101 // pUrva sandhyAM japaMstiSThannaizameno vyapohati // pazcimAM tu samAsIno malaM hanti divAkRtam // 102 // ayamatrAdhikAra ucyate / enaH pratiSiddha sevanAjjAto doSastaM vyapohatyapanudati / nizi bhavaM naizaM rAtrau kRtam / evaM malamenaHzabdena samAnArtham / na ca sarvasya divAkRtasya naizikasya caitatprAyazcittam / tathA sati kRcchrAdyupadezaH prAyazcittavizeSo'narthakaH syAt / " arke cenmadhu vindeta kimartha parvataM vrajediti " 15 laukikAtpravAdAt / kiM tarhi yadasavitaM kRtaM azakyaparihAramanAmnAtaprAyazcittavizeSa laghIya enastadapaiti / yadA suptasya hastacArazayyAparivartanAdinA sUkSmaprANivadho guhyAGgakaNDUkarSaNenAkasmAtspRzediti pratiSiddham / lAlAsravAdinA cAzucitvametatkAlakRtAzaucasyAvasthAne pratiSiddha sevanAdi / etadabhiprAyamevedam / " sarvadaivAzucirteyaH saMdhyopAsanavarjitaH " iti / na cAnityatApattirevaMvidhasya doSasya sarvadAbhAvAt / divA 20 ca pathi gacchannanyastrImukhasaMdhAnasaMpannaM tajjanyacittavikAronmIlane, kruddhAzlIlasaMbhASaNe tatsaMdhyAvidhI apanudataH / / 102 // na tiSThati tu yaH pUrvI nopAste yazca pazcimAm / / sa zUdravadahiSkAryaH sarvasmAdvijakarmaNaH // 103 // anenAnanuSThAnapratyavAyaM vadannityatAmeva samarthayati / yaH prAtaH saMdhyAyAM nordhva 25 Aste na ca pazcimAyAmupaviSTo bhavati sa zUdratulyo veditavyaH / sarvasmAvinAtikarmaNaH AtithyAdisatkArasaMpradAnAdito bahiSkAryo'panodyaH / ataH zUdrasamAnatAnirAsArtha nityamanuSTheyA saMdhyA / idamadhikAravAkyam / atra ca sthAnAsana evopAtte jape yasya cAdhikArasaMbandhastatpradhAnamanyattatsaMbandhamaGgam // 103 // 1pha-anityatvApattiH / 3 pha-evopapatta peyasya / For Private And Personal Use Only Page #165 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH manusmRtiH / apAM samIpe niyato naityakaM vidhimAsthitaH // sAvitrImapyadhIyIta gatvA'raNyaM samAhitaH // 104 // ayamaparaH svAdhyAyavidhiH prakaraNAntare zrutatvAtpUrvAdrahaNArthAdbhidyate / bahirgAmAnnirjano deza araNyaM tadgatvA prApyApAM samIpe nadIvApyAdisthAne tadabhAve kamaNDalvAdibhAjanasthAnAmapi / niyataH zuciryatnavAnvA / samAhitaH 5 parityaktacittavyAkSepaH / sAvitrImapyadhIyIta / yadi bahusUktAnuvAkAdhyAyAdi kayAcikAryAtipattyA na zakyate / naitya vidhimAsthitaH / nitya eva naityakaH / nityo'yaM vidhirityevaM sthitaprajJaH / grahaNArthazca svAdhyAyAdhyayanavidhiH prakRtiH ayaM vikAraH saMstadIyAndharmAngRhNAti / tena brahmaNaH praNavaM "prAkUlAn" ityAdidharmo bhavati / __anye tu vidhividhA prakAra itikartavyatetyAdi cakSate / nitye brahmacAriNA'vazya. 10 kartavye svAdhyAyAdhyayanavidhetikartavyatA tAmAzritaH / asya tu vidhestadA nityatvaM brahmasatraM hi tatsmRtamityAdivAkyebhyo'vasAtavyam / Adyameva vyAkhyAnaM yuktarUpaM dRzyate / na hi vidhizabdaH prakAravacanatayA prasiddhaH / yadi ca naityakazabdena brahmacAriNo vidhirucyate tadA " naityake nAstyanadhyAyaH " ityatrApi naityakazabdena tasyaivAbhidhAnaM syAttatazcAnadhyAyaniSedhastatraiva na prasajyeta // 10 // vedopakaraNe caiva svAdhyAye caiva naityake // nAnurodho'styanadhyAye homamantreSu caiva hi // 105 // upakaraNamupakArakaM vedAGgaM kalpasUtraniruktAyucyate / tasminpaThyamAne'nadhyAye'pya. nurodha Adaro nAsti / anadhyAye homamantreSu caiva hyanadhyAyA naadrnniiyaa| anadhyAyeSvadhyetavyam / na nirodha iti vA pAThaH / nivRttiranadhyAyeSvadhyayanasya nAsti / yadyapya- 20 dhyayanavidhidharmo'nadhyAyeSvanadhyayanaM, adhyayanavidhizca svAdhyAyaviSayaH, svAdhyAyazca vedo na ca vedazabdavAcyAnyaGgAni, tathApi vedavAkyamizratvabuddhiH syAditi spaSTArthamucyate / dRSTAnto vA'yam / vedAGgepviva vede'pyanadhyAyo nAsti / homamanveSvagnihotrahome ye mantrA anyasminvA sAvitrAdizAntihome / etacca pradarzanArtham / zazvajapapraiSAdimantrANAM karmAGgAnAM vaidikavAkyoccAraNamAtradharmo'nadhyAyAnadhyayanaM svAdhyAyanavidhiprayukta iti manyamAno 25 homAdimantreSu caturdazyAdiSvanuccAraNaM prapadyeta yaH sa nyAyasiddhenArthenAnUdyamAnena pratibodhyate / svAdhyAyAdhyayanavidhiprayuktamanadhyAyAnukramaNaM na vedadharmastato nAsti krmaanggmntressvndhyaayH| naityake svAdhyAye pUrveNa vAkyena sarvAzramiNAM vihite nitye svAdhyAyavidhau // 10 // . 1pha-prakaraNAdbhidyate / 2 pha-tadIyAddharmAt / For Private And Personal Use Only Page #166 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithimASyasamalaMkRtA / [dvitIyaH naityake nAstyanadhyAyo brahmasatraM hi tatsmRtam // brahmAhutihutaM puNyamanadhyAyavaSadkRtam // 106 // pUrvavidhizeSo'yamarthavAdaH / etena hetunA naityake nAstyanadhyAyo yato brahmasatraM tatsmRtaM satatapravRttaM satraM yathA sahasrasaMvatsarAdisatraM na kadAcicchidyata ityataH satramevamidamapi brahmAdhyayananirvayaM brahmasatram / satratvAcca na kadAcidvicchettavyam / vicchede hi satratvaM na syAt / satratvamidAnI rUpakabhaGgyA yonayati / brahmAdhyayanamAhutihutamanyatsatraM somAhutyA hUyate / juhotiranivRttau vartate / anekArthAtvAddhAtUnAm / brahmazabdena tadviSayAdhyayanakriyA lkssyte| brahmAdhyayanamAhutiriva "upamitaM vyAghrAdibhiriti" (vyA. sU. 2 / 1 / 56) . samAsaH / anavyAye yadadhyayanaM tena vaSaTkRtaM yathA yAjyAnta avicchedo vaSaTkAreNa 10 kriyata evaM caturdazyAdyanadhyAyAdhyayanaM vaSaTakArasthAnIyam / vaSaTzabdena vauSaTzabdo lakSyate / tena kRtaM yuktaM saMskRtam / sAdhanaMkRteti samAsaH // 106 // yaH svAdhyAyamadhIte'bdaM vidhinA niyataH zuciH // tasya nityaM kSaratyeSa payo dadhi ghRtaM madhu // 107 // prakRtavidhizeSo'yam / sa ca nityaH samadhigataH nitye ca phalazravaNamarthavAdo na ca 15 vidhivibhktirvidyte| yena "ekasya tUbhayatve saMyogaH pRthaktvami"tyanena nyAyenAdhikArAntara. hetuH payaHprabhRtiH syAt / labdhe ca nitye'dhikAre rAtrisatranyAyo'pi nAsti yena paya AdIni niSphalatvena kalperan / tasmAdarthavAda evAyam / adhIyAnasya lokapaktyA pratigrahAdinA golAbhAtpayaHprabhRteH prakSaraNAnuvAdasyAlambanam / svAdhyAyaM vedamadhIte'bdaM saMvatsaraM vidhinA prAkUlAdhyAsanena niyataH saMyantendriyaH zuciH snAnAdinA tasya puruSasya 20 nityaM yAvajjIvaM kSarati sravati dadAti / eSaH svAdhyAyaH payodadhIti / anye tu dharmArthakAmamokSAn payaAdibhiH zabdairabhihitAnmanyante / payaH zuddhisAmAnyAddharmaH, dadhi puSTihetutvAdarthaH, snehasAmAnyAtghRtaM kAmaH, sarvarasaikyAnmadhu mokssH| yAvAnkazcana puruSArthaH sa sarvo vedAdhyayanAtsaMvatsareNaiva prApyate kiM punarbahunA kAlena ? arthavAdatvAtpaya AdizabdAnAM ko'rtho yukta iti nAbhiniveSTavyam // 107 // agnIndhanaM bhaikSacaryAmadhaHzayyAM gurohitam / A samAvartanAtkuryAtkRtopanayano dvijaH // 108 // sAyaMprAtaH samidbhiragnerAdIpanamagnIndhanam / aparyakArohaNamadhaHzayyA / na tu sthaNDilazAyitvameva / gurave hitamudakumbhAdyAharaNaM zuzrUSaNalakSaNam / yattu tadupakArakaraNaM 1 "kartRkaraNe kRtA bahulam " (vyA. sU. 2 // 1 // 32 ) / 2 jaiminIye a, ' pA. 3 sU. 5. For Private And Personal Use Only Page #167 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / tadyAvajjIvikam / etadA brahmacaryasamAptergurukulAnivRttilakSaNAt snAnAtkartavyaM svAdhyAyAdhyayanavidhyarthatvAt / brahmacaryasya taddharmANAM ca yAvagrahaNamanuvRttistannivRttyA ca nivRttiH siddhaiveti / agnIndhanAdInAM punarvacanaM tadvyatiriktasyAtikrAntasya dhrmklaapsyottressaampyaashrminnaamnusstthaanaarthm| tathA ca gautamaH (a. 3 sU. 9) " uttareSAM caitadavirordhAditi " / athaivaM kasmAnna bhavati ete yAvadbrahmacarya bhAvina anye punararvAgapi nivartanta iti smRtyantaramAtradarzitapradhAna kAlAnuvartinazca niyamA ityeSa nyAyaH satyAM gatau bAdhitaH syAt / gurakhe hitamiti hitayoge caturthI ( vyA. sU. 2 / 1 / 36 ) nyAyyA // 108 // 125 AcAryaputraH zuzrUSurjJAnado dhArmikaH zuciH // AptaH zakto'rthadaH sAdhuH svo'dhyApyA daza dharmataH / / 109 / / 10 tadvakSyati (zlo.233) 'sarveSAmeva dAnAnAM brahmadAnaM viziSyata' iti tatra kIdRzAya vidyA dAtavyA iti pAtralakSaNArthaH zlokaH / brahmacAridharmaprasaGgenAdhyApanavidhirayamucyate / AcAryasya putraH zuzrUSA paricaryA gRhopayogi zaktitaH karma karaNaM zarIrasaMvAhanaM caiM / jJAnAd yaH kazcidgantha AcAryasya na viditaH ziSyeNa kathaMcicchikSito'rthakAmakalAviSayo dharmatriSayo vA / vidyAvinimayenedamadhyApanam / dhArmikaH agnihotrAdikarmAnuSThAnapradhAnaH / 15 zucirmRdvArizuddhaH arthazuddhazca / gobalIvardavatpadatrayasya punaruktaM dhArmikaH zuciH saadhuriti| AptaHsuhRdvAndhavAdiH pratyAsannaH / zaktaH grahaNadhAraNasamarthaH / svaH putraH upanItazca pUrvaH anyopanItA apyadhyApyAH / nanu ca dharmata ityucyate etairadhyApitairdharmo bhavati / arthadazca dRSTenopakaroti tatra kuto'dRSTakalpanA kenoktaM kalpamiti / zrute kA kalpanA sAkSAdeva hi zrutam adhyApyA daza 20 dharma iti / 1 upAdhyAyastvAha dharmazAstravyavasthocyate / etairadhyApitairdharmAtikramo na bhavati, na punararthade adhyApite vidyAdAnalakSaNo dharmo bhavati // 109 // nApRSTaH kasyacidrUyAnna cAnyAyena pRcchataH / / jAnannapi hi medhAvI jaDavalloka Acaret / / 110 / / For Private And Personal Use Only 25 adhIyAnenAnupasannena yadi nAzitamapAkSaraM visvaraM vA'dhItaM tadA'pRSTena na Saktavyam / nAzitaM tvayaivametatparitavyamiti ziSyasya tvapRcchato'pi vaktavyam / pRccha 1 virodhIti AnandAzrame mudritagautamIye pAThaH / 2dd-baa| Page #168 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithimASyasamalaMkRtA / [dvitIyaH mAno'pi yadyanyAyena pRcchati tathA'pi na vaktavyam / prazrayapUrvakamasminvastuni me saMdehastadupadeSTumarhasIti ziSyadharmeNa prazno nyAyena / anyathA tu jAnanapi jaDavanmUka iva loke varteta AcaredajJa iva tUSNImAsIta / zAstraviSayo'yamapRSTasaMdehApanayananiSedhaH / vyavahAre tu vakSyati / " niyukto vA'niyukto vA dharmajJo vaktumarhatIti / " anye 5 tvavizeSeNecchanti // 110 // adharmeNa ca yaHprAha yazcAdharmeNa pRcchati // tayorenyataraH paiti vidveSaM vA'dhigacchati // 111 // asya pratiSedhasyAtikrame doSamAha / adharmeNa pRSTo'nyAyapRSTazca yaH prabravIti evametadyuktamadhyetumiti yazca pRcchati / tAvubhAvapi mriyete aprAptakAlau / athaiko 10 vyatikramakArI sa eva mriyate / yadyanyAyena pRSTo na vakti tadA praSTaiva vA'tha prativakti tadobhAvapi / anenAnyAyaprazne doSadarzanena praSTuAyyaH praznavidhiH / vidveSaM vA dvepyatAM loke prApnoti // 111 // dharmArthoM yatra na syAtAM zuzrUSA vApi tadvidhA // tatra vidyA na vaktavyA zubhaM bIjamivopare // 112 // yaduktam " adhyApyA daza dharmata " iti tasyaivAyaM prakArAntareNa saMkSepataH pratinirdezo nApUrvArthAbhidhAnam, prakRtAnuvAdatvAt / arthazabda upakAramAtralakSaNAparo draSTavyaH, vidyAvinimayenApi pUrvamadhyayanasyoktatvAt / tadvidhA'dhyApanAnurUpA / mahati mahatI svalpe svalpeti / tatra vidyA vidyate jJAyate yayA sarvo'rtha iti sA vidyA pATho'rthAvabodhazca / anupakArI nA'dhyApyaH / na cAsyArthavivaraNaM kartavyam / uparo bhUmibhAga ucyate / yasminnakhile'pi mRttikAdoSAhInaM na prarohati zubhaM zreSThaM vrIhyAdikaM lAGgalAdinopyate evaM vidyA'pi kSetre hyuptA mahAphalA bhavati / na caitanmantavyam, arthamAdAya yadhyApanaM sAbhRtiH / na hi paNaparimANasaMbhASaNapUrvikA tatra pravRttiH yadeyaddadAsi tadaitadhyApayAmIti / etadbhute rUpam / na punararthopakAragandhamAtreNa / ___ yattu na pUrva kiMcidgurave upakurvItota nAsau pUrvopakArapratiSedhaH kiMtu 25 snAsyatA'vazyamAjJaptena gurvartho yathAzakti saMpAdyaH / taccheSa eva pratiSedho na pRthagvAcyaH // 112 // 13-kSa-vA'pi ganchati / For Private And Personal Use Only Page #169 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 127 vidyayaiva samaM kAmaM martavyaM brahmavAdinA // Apadyapi hi ghorAyAM na tvenAmiriNe vapet // 113 // samaM zabdaH sahArthe / apratipAditayA svadeha eva jarjaritatayA yuktaM brahmavAdino vedAdhyAyino maraNaM na punarapAtre pratipAdanam / _anena ca jJAyate / adhyApanamapyadhItavedenAvazyaM kartavyaM na kevalaM vRttyartham / 5 nApi vAryAdidAnavatphalakAmasyaivAdhikAraH / tathA ca zrutiH " yo hi vidyAmadhItyArthine na brUyAtsa kAryahA syAt / zreyaso dvAramapAvRNuyAt / adhyApayenmahadetadyazasyaM vAco'dhikAraM kavayo vadanti / asminyoge sarvamidaM pratiSThitam / ya evaM viduramRtAste bhavanti / " sa kAryahA syAdityanenAnadhyApane doSamanuvadantIti zrutirevAvazyakartavyatAM jJApayati / iriNe pUrvoktaprayojanatrayAbhAvo yatra / Apadyapi hi ghorAyAM kaSTAyAmapi kaSTA 10 ApaduktaziSyAbhAvaH / etaccAvazyakartavye satyupapadyate |nitytve hi mukhyAbhAve pratinidhiziSyopAdAnenAdhyApanAnavRttiH prAptA / brIhyabhAvavannIvAraiH / ato'syAmavasthAyAmadhyApanAdhikAranivRttireva / yathoktalakSaNAtithyabhAve'tithipUjAnivRttiH / vapediti lakSaNayA bInadharmeNAdhyApanamucyate / bInaM kila kSetroptaM bahuphalaM bhavatyevaM vidyA'pi / ye tu dhanAbhAvanimittAmApadamAcakSate atyantadurgatenApi neriNe vaptavyeti varaM 15 mriyatA / "sarvata evAtmAnaM gopAyed" iti naiSa vidhiratikrAnto bhavati satyapi tathAvidhAdhyApane vRttyupAye / tadetadyuktaM arthado naiveriNaM pUrvoktAnuvAdatvAdiriNazabdasya / yadi cArthado'pi na bhavati kathamApadi tatra pravRtti: saMbhAvyate, yA niSidhyate // 113 // vidyA brAhmaNametyAha zevadhiSTe'smi rakSa mAm // asUyakAya mAM mA'dAstathA syAM vIryavattamA // 114 // 20 ayamapyarthavAda ev| vidyA mUrtimatI kacidupAdhyAyamAgatyAha proktavatI / zevadhinidhistavAsmi rakSa mAm / kA punaste rakSA / asUyakAya kutsAkarAya nindakAya mAM mA'dAH / nindakaM mA'dhyApaya / tathA caivamahaM vIryavattamA'tizayena tava kAryakarI bhavAmi / dhIrya kAryanivRttau sAmarthyAtizayaH / 'zevadhiSTe'smIti' kRtaSatvaM paThitaM tacchAndasaprayogAmukaraNam // 114 // yameva tu zuciM vidyAniyataM brahmacAriNam / / tasmai mAM brUhi viprAya nidhipAyAmamAdine // 115 // yaM ziSyaM zuciM jAnIyAniyataM saMyatendriyaM yatnaparaM brahmacAriNaM tasmai mAM 1u-paraNe / 2 ph-baa| For Private And Personal Use Only Page #170 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithimASyasamalaMkRtA / [dvitIyaH brUhi yo hi nidhi pAti rakSati yato'sAvapramAdI na pramAdyati na skhalati tatparatvAt zaktAptArthadAdInAM sarvAziSyANAmetadguNasaMyoge deyetyasmAdarthavAdAdgamyate // 115 // brahma yastvananujJAtamadhIyAnAdavAmuyAt // sa brahmasteyasaMyukto narakaM pratipadyate // 116 // yo'bhyAsArthamadhIyAnasyAnyaM coddizyaivaM vyAcakSANasya tatsaMnikarSamanya Agatya tadbrahmApUrva gRhNIyAtsaMdehaM vA'panudettasyaiSa doSa ucyate / yAvadanujJAmasau na dApyate yathaite tvatsakAzAdadhIyata evamapyahamapyadhIyIyetyanujJAtumarhasIti labdhAnujJAM zikSeta / anyathA tu yadbrahmAdhyayanaM tatsteyamiva so'dhyetA'nena brahmacauryeNa saMyukto narakaM mahAyAtanAsthAnaM prApnoti / adhIyAnAditi paJcamI " AkhyAtopayoge" ( vyA. sU. 1 / 4 / 29) iti / 10 apAyasya vA gamyamAnatvAdbrahma hyadhyeturniSkrAmatIva / lyablope vA kaNi / adhIyAnaM zrutvA''noti zikSate // 116 // laukikaM vaidikaM vA'pi tathA''dhyAtmikameva vA // AdadIta yato jJAnaM taM pUrvamabhivAdayate // 117 // atikrAntaM prAsaGgikam / abhivAdanavidhiridAnI prakramyate / loke bhavaM laukikaM 15 lokAcArazikSaNam / athavA gItavAditrakalAnAM jJAnaM vAtsyAyanavizAkhikalAviSayagranthajJAnaM vA / vaidikaM vidhinoditm| vedavedAGgasmRtiviSayam / AdhyAtmikavidyA''tmopaniSadvidyA''tmopacArAdvA zarIrasya / vaidikametajjJAnam / yataH zikSeta taM pUrvamupadeSTAraM puruSamabhivAdayeta / prathamasaMgame yadAzIHprayogArtha vakSyamANasvarUpeNa prayogeNa zabdena saMmukhIkaraNaM so'bhivAdayaterarthaH / pUrvamiti prathamam / tenAsau saMbodhyo na punastadIyaM vacanamapekSitavyam / 20 tadA hi pratyabhivAdayitA'bhivAdayedityanenaiva siddhatvAt pUrvazabdo'narthaka iti cettanna / sati hyasminnayamoM labhyate / dhAtUpasargArthaparyAlocanayA hyAbhimukhyena vadanamAtraM pratIyate / anyenApi saMbodhitasya bhavatyeva / ye tu pUrva svayogigurubhya iti vyAcakSate tadaprakRtasaMzabditamityupekSyam // 117 // sAvitrImAtrasAro'pi varaM vipraH suyntritH|| nAyantritastrivedo'pi sarvAzI sarvavikrayI // 118 // abhivAdanAdyAcAravidheH stutiriyam / sAvitrImAtraM sAraM pradhAnaM yasya sa evamucyate / sAvitrImAtrAdhyayano varaM zreSTho vipro yadi suyaMtrito bhavati shaastrnigRhiitaatmaa| ayantritastrivedo'pi zAstravidapi sarvamaznAti lokAcAragarhitaM sAkSAdapratiSiddhamapi / evaM sarvavikrayI / pradarzanArthAvazanavikrayavanyasyApi pratiSiddhasya / 1 pha-masteyamiva / 2 pha-zikSyate / 3 pha-ca. 7 janmaprabhRti yatkiJciccetasA dharmamAcaret // tatsarve viphalaM jJeyamekahastAbhivAdanAt // 1 // rAvasAhebamaMDalikoddhRtapustake'yaM zlokaH pAThAntara iti dattaH / 5ph-vissyaadhyaatmikvidyaa| For Private And Personal Use Only Page #171 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 129 adhyAyaH] manusmRtiH / etaduktaM bhavati / yathA'nyaniyamatyAgAnnindyate evaM pratyutthAnAdityAgAdapi / atha kathaM varaM vipra iti yAvatA varo vipra iti bhavitavyam / kecidAhuH sAmAnyopakramasya vizeSasyAbhidhAnAt / varametat kiM tadyatsuyantrito vipra iti / anye tvAhurAviSTaliGgo varazabdo napuMsakaliGgo'pyasti // 118 // zayyAsane'dhyAcarite zreyasA na samAvizet // zayyAsanasthazcaivainaM pratyutthAyAbhivAdayet // 119 // zayyA cAsanaM ceti -- jAtiraprANinAmiti / (vyA. sU. 2 / 4 / 6) dvandvaikavadbhAvaH tasmin zreyasA vidyAdyadhikena garvAdinA ca na samAvizenna sahAsIta / kiM sarvasminneva netyAha / adhyAcarite kalpite zayyAtvenAsanatvena ca / yattu zilAphalakAdistatra na doSaH / vakSyati ca ( zlo. 204 ) " AsIdguruNA sArdhamiti " tsyaivaaymnuvaadH| 10 anye vyAcakSata adhyAcarite adhiSThita iti / na samAvizettatrottarakAlamapi na kevalaM sahAsanapratiSedhaH sa hi vakSyamANenaiva siddhaH / vidhau ca saMbhavati nAnuvAdo yuktH| tatra kecidAcArato bhedaM vyAcakSate / yadgurorasAdhAraNyena zayyAtvenAsanatvena ca vijJAta yaMtra guruH zete Aste ca tatra ziSyaH pratyakSa parokSaM ca nopavizet / yatra tu kathaMcidete kriye guruNA kRte tatra gurorapratyakSaM pratiSedhaH / IdRzamevAdhyAcaritamucyate / na svasvAmi- 19 saMbandhena yadadhiSThAnam / ___ zayyAsanasthasya ca yadi zreyAnAgacchati tadA tata utthAyAbhivAdanaM krtvym| yattu yAnAsanastha iti tadguruviSayamavarohaNam / zayyAsanatyAga eva bhUmiSThena kartavya iti tasyArthaH / idaM tvaguroH zreyasaH pratyutthAnamAsanasthasyaiva saMbhavati // 119 // Urca prANA hyutkrAmanti yUnaH sthavira Ayati // 20 pratyutthAnAbhivAdAbhyAM punastAnpratipadyate // 120 // pUrvasyArthavAdaH / sthavire vRddhavayasyAyatyAgacchati, yUnastaruNasyordhvaM prANAH jIvitahetavo'ntamaruta UrdhvamAmyAbahirniSkrAmanti apAnavRttiM parityajya jIvaviccheda cikIrSanti / pratyutthAya yadabhivAdanaM kriyate tena yathApUrva jIvitasthemne kalpate / pratipadyate pratyuJjIvati // 120 // 25 abhivAdanazIlasya nityaM vRddhopasevinaH // catvAri saMvardhante AyurdharmoM yazo balam / / 121 // pha-tatra / 2 pha-tasya vardhante / 3 pha-AyurvidyA / For Private And Personal Use Only Page #172 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 130 www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ dvitIyaH sarvAneva prati pUrvAbhibhASitA yathArhAMI'bhivAdanazIlatA na punarabhivAdanazabdoccAraNameva / zIlazabdena prayojanApekSAbhAva ucyate / nityaM vRddhAnupasevate priyavacanAdinA / yathAzaktyA hyupakAreNa cArAdhayate / tasya catvAri saMpravardhante / Ayurdharmo'mutra svargAdiphalapAdapaH / yazobale ca prAgukte / arthavAdo'pyayaM phalAvagamahetuH // 121 // abhivAdAtparaM vipro jyAyAMsamabhivAdayan / / asau nAmAhamasmIti svaM nAma parikIrtayet // 122 // yena zabdena paraH saMbodhyate AziSaM prati prayojyate kuzalapraznaM vA kAryate so'bhivAdaH / asmAdabhivAdAdabhivAdapratipAdakAcchabdAtparamavyavahitapUrvaM zabdamuccArayet / asau nAmAhamasmItyasAviti sarvanAma sarvavizeSapratipAdakamabhimukhIkaraNArtho'yamIdRzaH 10 zabdaprayogaH mayA tvamabhivAdyase AzIrvAdArthamabhimukhIkriya se tato'dhyeSaNAmavagamya pratyabhivAdamAzIrdAnAdikartumArabhate / na ca sAmAnyavAcinA sarvanAmnA prayojyamAnenaitaduktaM bhavatIdaM nAmadheyena mayA'bhivAdyase ityato'dhyeSaNAma navabudhya kasyAziSaM prayuGktAm / api ca svanAma parikIrtayediti zrutam / tatrAsau devadattanAmA'hamityuktenAbhivAdanaM pratipadyeta / asAvityetasya padasyAnarthakyAdarthAnavasAyaH / smRtyantaratantreNApi vyavaharanti 15 ca sUtrakArAH / yathA pANiniH (vyaa.suu.2|3|2) / 'karmaNi dvitIyAdi' zabdaiH ihApyasAviti / 'svaM nAmAtidizateti' yajJasUtre'pi paribhASitam / yadyevaM svaM nAmetyanenaiva siddhe'sau nAmetyanarthakaM nAmazabdaprayogArtham / kathaM svaM nAma kIrtayedidaM nAmAhamiti / anena svarUpeNAhamasmIti / samAnArthatvAdvikalpaM manyate / atra zloka etAvadabhivAdanavAkyasya rUpaM siddham / abhivAdaye devadattanAmA'haM 20 bhoH / uttareNa zlokena bhorityetadvidhAsyate / jyAyAMsamiti vacanAtsamahInAnAmapyabhivAdanamasti na tvayaM prakAra H jyAyoviSayatvAdasya // 122 // nAmadheyasya ye kecidabhivAdaM na jAnate || tAnprAjJo'hamiti brUyAt striyaH sarvAstathaiva ca // 123 // vittAdyAdhikyenAviduSo'pi yathAvidhyabhivAdyatAyAM prAptAyAM taM nivRttyarthamidam / ye 25 keMcidavidvAMso nAmadheyasya saMskRtasyoccAritasyAbhivAdamabhivAdArtham / abhivAditA etena vayamityavaiyyAkaraNA na jAnate saMskRtaM nAvabudhyante tAnprAjJo nArIzcAbhivAdyAH / etena saMskRtamucyamAnaM pratipadyate / tatra vidhyekadezaM svanAmagrahaNaM hitvA'bhivAdaye'hamityetAvadeva brUyAttadapi cennAvabudhyante laukikenApabhraMzenA'pyabhivAdyA ityevamarthe 1 Da-kSa-abhivAdaparo / For Private And Personal Use Only Page #173 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] manusmRtiH / prAjJagrahaNam / tadIyAmabodhazaktiM jJAtvohitavyo'bhivAdaprayogo nopadeza evAdartavyaH / striyA'pyevameva / sarvagrahaNaM gurupatnInAM saMskRtaprayogajJAnAmapi / anye tu ya upanAmikayA prasiddho vanamAlIvarNa iti / pitRkRtaM yattasya nAma tanna prasiddhaM yatprasiddhaM na tannAmetyato'sau svanAma kIrtayet / ___anye tu pratyabhivAdaM na jAnata iti varNayanti / " pratyabhivAde zUdre" 5 ( nyA.sU. 8 / 2 / 83) iti nAmAnte pluto vihitaH / taM ye na vidusteSvahamityeva vAcyam / vyAkaraNaprayojanopanyAsaprasaGgena caitanmahAbhASyakAreNa pradarzitam / ___ " avidvAMsaH pratyabhivAde nAmno ye na plutiM viduH / kAmaM teSu tu viproSya strISvivAyamahaM vadet // smRtyantarasAmarthyAdevAyamabhivAdazabdaH pratyabhivAde vartata ityAhuH / yadi caitadevaM 10 na vyAkhyAyate tadA nAbhivAdyaH sa viduSeti sarveNa sarvamabhivAdapratiSedha AzrIyamANe yamahaM vadediti smRtyantaravirodhaH / asmiMstvevaM vyAkhyAte sa pratiSedhaH stutyAlambano na vidhAyaka etadarthAnusAritayA nIyate // 123 // bhoH zabdaM kIrtayedante svasya nAmno'bhivAdane // nAmnAM svarUpabhAvo hi bhobhAva RSibhiH smRtaH // 124 // 15 svasya nAmno'nte bhoH zabda kIrtayet / svagrahaNamabhivAdyamAnapratiSedhArtham / pariziSTo'rthavAdaH / na ca nAmAkSarANAmevAnte'pi tu tataH pareSAm / ahamasmIti / eSa hi tatretikaraNaM prayogAvadhAraNArtham evameva prayoktavyaH / api ca devadatto bho ahamiti duHziSTe prayoge vilambitAyAM pratipattau sammukhIbhAvaH cireNa syAttatra kAryavirodhaH / vyavahitasaMbandhe kazcinnaivAvadhAnavAnsyAt / svarUpabhAvaH svarUpasya sattA'thavA'bhivAdyanAmnAM svarUpe bhavati tatsthAne bhavatyatastannAmanivRttiH / bhAvasAdhanaH kartRsAdhano vA bhAvazabdaH / svarUpabhAva iti saptamyanto vA paThitavyaH / bhobhAvo bho ityetasya yadbhavanaM yatsvarUpaM tannAmnAM svarUpam / yathaiva nAma gRhItvA kasyacitsaMvodhanaM kriyate devadatta zrUyatAmityevaM bhoH zabdo'pyAmantritavibhaktyantaH saMbodhanAyaivaM RSibhiH smaryate // 124 // AyuSmAn bhava saumyeti vAcyo vipro'bhivAdane // akArazcAsya nAno'nte vAcyaH pUrvAkSaraH plutaH // 125 // abhivAdane kRte pratyabhivAdaH pitrA'bhivAdayitA evaM vAcyaH AyuSmAnbhava saumyeti itizabdaH prakAre / AyuSmAnedhi dIrghAyurbhayAzciraJjIvetyevamAdizabdaparigrahaH ziSTAcAraprasiddho bhavati / 25 For Private And Personal Use Only Page #174 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [dvitIyaH akArazcAsya pratyabhivAdyasya yannAma tadante yo'kAraH sa plutaH kartavyaH / pluta iti trimAtrasya saMjJA / akAragrahaNamikArAdInAmapi pradarzanArtham / anapekSameva cAntatvaM drssttvym| vyaJjanAntasyApi yo'ntyaH svarastasya bhavati / pUrvAkSara eva plutabhAvino'kArasya vizeSaNametat / akSaramatra vyaJjanaM tatra pUrvasminyasmin zliSTaH sa evamucyate / etaduktaM bhavati / pUrva eva nAganturakAraH plutaH kartavyaH / kiM tarhi ya eva nAmni vidyate sa eva plAvayitavyaH / sarvaM caitadevaM vyAkhyAnaM bhagavataH pANineH spRzati sAmarthena / zabdArthaprayoge ca manvAdibhyo'dhikataraH prAmANye bhgvaanpaanniniH|s ca 'pratyabhivAde zUdre' (vyaa.suu.8|2|83) TeH plutiM smarati / Tizabdena yo'ntyoc tadAdizabdarUpamucyate / vipragrahaNamavivakSitam kSatriyAdInAmapyeSa eva vidhiH smRtyantarasamAcAro hyevameva sthitH| na caiSAM vidhyantaramasti / 1. atrodAharaNamAyuSmAndevadatta3 / vyaJjanAntasyAyuSmAnedhi somazarma3n // 125 // yo na vetyabhivAdasya vipraH pratyabhivAdanam // nAbhivAyaH sa viduSA yathA zUdrastathaiva saH // 126 // yo na vetti pratyabhivAdanamityevaM vAcyamabhivAdasyetyatiricyate na saMgacchate naivamabhivAdasyAnurUpaM pratyabhivAdanamityevaM yojanA kriyate / yena svanAmoccAryAbhivAdanaM kRtaM 15 tasya nAmAnte platiH kartavyA / yastvahaM bho ityevamabhivadenna tasya nAmnoccAraNaM nApi platiriti / nAbhivAdya itybhivaadnshbdoccaarnnprtissedhH| yathA vihitamabhivAdanaM kartavyam / na punarahaM bho ityAdi tasya prAgdarzitatvAt / yathA zUdra iti ca dRSTAntenaitadeva jJAyate / zUdrasyApi vRddhavayaso'bhivAdyatvaM pUrvAbhibhASyatvamiSyate / viduSeti pAdapUraNArtham // 126 // brAhmaNaM kuzalaM pRcchetkSatrabandhumanAmayam // vaizyaM kSemaM samAgamya zUdramArogyameva ca // 127 // kRtAbhivAdanapratyabhivAdanayoH sauhArde prApte jijJAsAprazne jAtibhedAzrayaH zabdaniyamo'yamiSyate / praSTavyAnAM jAtiniyamo'yaM na praSTraNAm / nAtyantabhinnArthatvAcca eteSAM svarUpaniyamo'yaM vidhIyate / ArogyAnAmayazabdau samAnArthAvevaM kSemakuzalazabdAvapi 25 nAtyantabhinnau / kuzalazabdo yadyapi prAvINyavacanastathApIha saMyoginAmarthAnAM zarIrANAM cAnapAye vartate / ete'vazyaM prayoktavyA anyeSAmapi yathApratibham / vizeSe jijJAsayA'pratiSedhaH / tathA mahAbhArate kasmiMzciddhyAye darzitam / kecidiha samAgamyeti liGgAnna gurvAdiviSayo'yaM praznaH kiM tarhi savayasAmeva / abhigamanaM hi gurau vihitaM na yadRcchayA samAgamaH / abhigamane'pi samAgamo'stIti yatkicidetat // 127 // " mano'ntyAdi Ti" nyA. sU. (1-1-64 ) / For Private And Personal Use Only Page #175 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra adhyAyaH ] www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir manusmRtiH / avAcyo dIkSito nAmnA yavIyAnapi yo bhavet // bho bhavatpUrvakaM tvenamabhibhASeta dharmavit // 128 // 5 pratyabhivAdanakAla anyatra ca dIkSito jyotiSTomAdiSu dIkSaNIyAtaH prabhRtyA avabhRthAnnAmnA na vAcyastasya yannAmadheyaM tannoccArayitavyam / yavIyAnkanIyAnacirakAlajAtaH / apizabdAt jyeSThasyAdIkSitasyApi nAmagrahaNaniSedho'numIyate / tathA ca gautamaH (a. 2sU.28)"nAmagotre guroH samAnato nirdishet"| mAnaH pUjA tatpUrvakaM nAma grahItavyaM tatrezvaro janArdanamizra iti|kthN tarhi dIkSitena kAryArtha saMbhASaH kartavyaH bho bhavatpUrvakaM bhoH zabdaM pUrvaM prayujyainaM dIkSitamabhibhASeta dIkSitayajamAnAdizabdaiyaugikaiH / na tu bhoH zabdapUrvakaM nAmagrahaNamabhyanujJAyate / bho bhavacchabdaH pUrvo yasyAbhibhASaNasya tadevamukte dvayozcaitayoH zabdayorekatra vAkye prayogAbhAvAdyavasthAM vyAcakSate / yadA tena saha saMbhASaNaM bhavati 10 tadA''mantritavibhaktyantena bhoH zabdena saMbodhyaH / yadA tu tadIyaguNAkhyAnaM parokSaM karoti tatrabhavatA dIkSitenaivaM kRtaM tatrabhavAnevaM karotItyevaM prayoktavyam / bhavaditi ca prAtipadikamAtramupAttaM yathA vibhaktyA saMbandhamupaiti tadantaM prayoktavyam // 128 // parapatnI tu yA strI syAdasaMSarddhA ca yonitaH // tAM brUyAdbhavatItyevaM subhage bhaginIti ca / / 129 // 133 mAtulAM pitRvyAMzca zvazurAnRtvijo gurUn // asAvahamiti brUyAtpratyutthAya yavIyasaH // 130 // 1 arthaprayuktaM saMbhASaNaM striyA saha yadA bhavati tadaivaM kartavyam / yA tAvatparasya patnI sA 'bhavati subhage' athavA ' bhavati bhagini' / bhavacchabdo'yaM strIpratyayAntaH saMbuddhau kRthrsvH| bhavatItyatretikaraNaM padArthAviparyAsakRtsvarUpaM paraM bodhayati subhage bhaginItyatra prakAre / brUyAdityadhikArAcchabdasvarUpagrahaNaM siddham / AkAryatAyAM ca mAtaryazasvini kanIyasI ca duhitarAyuSmatItyevamAdibhiH zabdaiH saMbhASyA / patnIgrahaNAtkanyAyA naiSa 20 vidhiH / asaMbaddhA ca yonita: mAtRpakSapitRpakSAbhyAM yA jJAtitvaM nAgatA mAtuladuhitrAdistAsAmanyaM vidhiM vakSyati ( 132 zloke ) 'jJAtisaMbandhiyoSita' iti / nanu ca naivaitatsiddhamasyotsargasyAnyatra caritArthatvAtkima saMbaddhA cetyanena / nAtra paunaruktyodbhAvane yatitavyaM padyagrantho'yam // 129 // For Private And Personal Use Only gurUniti vacananirdezAnna ya evAtra gururuktaH sa eva gRhyate / kiM tarhi gautamIya iva sAmAnyazabdo vittAdijyeSThavacanaH / tAnyavIyaso bhAgineyAdeH svavayopekSayA hInavayasaH / 1 pha - asaMbandhA / 15 25 Page #176 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithimASyasamalaMkRtA / [dvitIyaH asAvahamiti svaM nAma nirdizyate / tatparazcAhaMzabdo'bhyanujJAyate / etacca pratyutthAyAgatAnAM kartavyam / abhivAdane bhoHzabdaprayogo niSidhyate / uktaM ca gautamIye "pratyutthAnamabhivAdya" iti // 130 // mAtRSvasA mAtulAnI zvazrUratha pitRSvasA // saMpUjyA gurupatnIvatsamAstA gurubhAryayA // 131 // etAzca gurupatnIvatsaMpUjyAH pratyutthAnAbhivAdanAsanadAnAdibhiH / ' gurupatnIvat' ityanenaiva siddhe samAstA iti vacanamanyadapyAjJAdi gurupatnIkArya kadAcidanujAnAti / itarathA prakaraNAtsaMpUjyA ityabhivAdanaviSayameva syAt / palitavayasazca striyaH smayate / kanIyasInAmapyeSa evAbhivAdanavidhiH // 131 // bhrAturbhAryopasaMgrAhyA savarNA'hanyahanyapi // viproSya tUpasaMgrAhyA jJAtisaMbandhiyoSitaH // 132 // bhrAtujyeSThasyeti draSTavyam / upasaMgrAhyA padayorabhivAdyA / savarNA samAnajAtIyA / kSatriyAdistrINAM tu jJAtisaMbandhidharmo bhrAturbhAryANAmapi / viproSya jJAti saMbandhiyoSitaH / viproSya pravAsAtpratyAgatena / na hi proSitasyopasaMgrahaNasaMbhavaH / 15 jJAtayaH pitRpakSAH pitRvyAdayaH, sambandhino mAtRpakSAH zvazurAdayazca, teSAM jyeSThAnAM yAH striyaH pUjArUpatvAdupasaMgrahaNasya / na kanIyAMsaH pUjAmarhanti // 132 // piturbhaginyAM mAtuzca jyAyasyAM ca svasaryapi // mAtRvadvRttimAtiSThenmAtA tAbhyo garIyasI // 133 // pituzca yA bhaginI mAtuzca yA bhaginI tasyAM, svasari cAtmIyAyAM jyeSThAyAM20 bhaginyAM mAtRvavRttiratidizyate / nanu ca mAtRpvasuH pitRSvasuzcAyamukta (zlo.13 1) eva dharmo "mAtRSvasA mAtulAnI" ityatra / athocyate / tatra gurupatnIvadityuktam / iha tu mAtRvadRttirityucyata iti| naiSa bhedaH / tulyA hi gurupantyAM mAtari ca vRttiH / kecidAhuH mAtA tAbhyo garIyasItyetadvakta manUdyate bhaginyoH piturmAtuzca garIyastvam / yadA mAtA''jJAM dadAti svasrAdayazca tadA 25 mAturAjJA kriyate na tAsAm / na caitadvAcyametadapi siddhaM "mAtA gauraveNAtiricyata" iti| arthavAdatvAttasya / 1 i-kSa-zvazvAdayazca / For Private And Personal Use Only Page #177 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / anye tu gurupatnyA mAtuzca vRttibhedaM mnynte| gurupatnyAH puujaajnyaadyaavshykm| mAtustu zaizavAtvAtsalyenAnyathAtvamapi / lAlanAttatrobhayApadezAnmAtRpvasuH pitRSvasuzca vyavasthA / zaizave lAlanaM tulyameva svasyAM svasari / atItazaizavasya tu gurupatnIvatsaMpUjyatvamiti / na cAnenaivaitatsidhyati asati hi vAkyadvaye mAtRvadvattirityetAvatA prAkaraNikI abhivAdananivRttireva vijJAyeta // 133 // dazAbdAkhyaM paurasakhyaM paJcAbdAkhyaM kalAbhRtAm // . tryabdapUrva zrotriyANAM svalpenApi svayoniSu // 134 // atha punaH snehvRttirtidishyte| uktaM pUrva "prANA hyutkrAmanti yUnaH sthavira aaytiiti"| tatra kiyadbhirvaH sthAvirya bhavati / loke hi ziraH pAlitye sthaviravyavahArastannirUpaNArthamidam / dazabhirvarjanmano'dhikairapi paurANAM sakhyamAkhyAyate / tena dazavarSAdhiko 10 jyeSTho bhavati api tu mitravadvayavahartavyaH yathoktaM bho bhavanniti vayasyeti / dazabhyo varSebhya urdhva jyeSThaH / AkhyAnamAkhyA / dazAbdA AkhyA yasya skhysy| tripado bhuvriihiH| AkhyAnimittatvAdvarSANAM sAmAnAdhikaraNyaM nimittanimittinorbhedasyAvivakSitatvAt / etAvAMzca samAsAntarbhUto'rtho yaH pUrvajo dazavarSANAM yAvatsa sakhaiva bhavati / pure bhavAH paurAH teSAm / puragrahaNaM pradarzanArtha grAmavAsinAmapi / eSa eva nyAyaH / ye kecidekasmin 15 grAme santi tAnyaH kazcitparasparapratyAsattiheturvidyate te skhaayH| ye tu kalAM kAMcana vibhrati zilpagItavAdyAdikAM teSAM paJcavarSANi yo'dhikaH sa sakhA tata Urdhva jyeSThaH / trayo'bdAH pUrve yasya tacchrotriyANAM sakhyam / alpenApi kAlena svayonidhvekavazyeSu katicidahAni yo'dhikaH sa jyeSThaH / kiyAnpunaH svalpakAla: na tAvadabdaH / jyabdapUrvamiti nirdizyAlpenetyucyamAnastato nyUnaH pratIyate / ekavacananirdezAcca 20 na varSadvayaM nApyeko'bdaH svalpeneti vishessnnaanupptteH| paricchinnaparimANo hyabdavAcyo'yastasyAhorAtramAtreNa nyUnasya nAbdatvamasti / tasmAdalpeneti kAlasAmAnyamapekSate / saMvatsarAdavarazca tasya vizeSaH / apizabdazcaiva zabdasyArthe draSTavyaH / alpenaiva kAlena sakhyaM bahunA tu jyeSThatvameva / etacca samAnaguNAnAM samAnanAtIyAnAM ca draSTavyam / etena laukikaM sthaviralakSaNaM nivartitasApekSikamAzritam / __ anye tu vyAcakSate / nAnena sthaviratvaM lakSyate kiM tarhi sakhitvameva / yathAzrutatyAgena sthaviralakSaNaM syAt / iyatA kAlena sakhA paratastu jyeSTha iti / 1-m-vaasbhyen| 2 u-kSa-ubhayopadezAt / 3 pha-yathAzrutArthatyAgena / For Private And Personal Use Only Page #178 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 131 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ dvitIyaH ayaM ca zlokArthaH / ekatra pure vasanti dazavarSANi yAvattAni mitrANi / kalAzcatuHSaSTistadvidAM saMgatyA paJcabhirvaSaiH / svayoniSu svalpenApi ca kAlena saha vasatAM mitratvameva / atazca na sarvo vayasA tulyo vayasyaH kiM tarhi etadeva samAnavayastvevaitalakSaNam / yuktametat kiMtUttarazloko viruddhyate / tatra hi jAteH prAdhAnyaM na vayasaH |ydi cAtreyatA kAlena jyaiSThyamuktaM bhavati tadA vijAtIyAnAmapyAzakyamAnaM na nivartyata iti yuktam / pUrve ca vyAkhyAtAra Adhameva vyAkhyAnaM manyante // 134 // brAhmaNaM dazavarSa tu zatavarSa tu bhUmipam // pitAputrau vijAnIyAdrAhmaNastu tayoH pitA // 135 // dazavarSANi jAtasya yasya sa bhavati dazavarSaH / paricchedakaH kAlaH tasya paricchedyo 1. brAhmaNaH shrutH| na ca tasyoccanIcatAdi kAryAdi vA kAlena parimAtuM zakyam / kiM tarhi tadIyA kAcitkriyA sA ca janmanaH prabhRti nityasamavAyinI prANadhAraNalakSaNaiva / evaM zatavarSamiti / pitAputrau tau draSTavyau / tayoH saMpradhAryamANayorbrAhmaNaH pitA / ciravRddhenApi kSatriyeNa svalpavarSo'pi brAhmaNaH pratyutthAyAbhivAdyazceti prakaraNArthaH // 135 // vittaM bandhurvayaH karma vidyA bhavati paJcamI / 15 etAni mAnyasthAnAni garIyo yadyaduttaram // 136 // uktaM jAterutkarSahetutvam / hInajAtIyenottamajAtIyaH pUjyaH / idAnIM samAnajAtIyAnAM ya abhivAdanAdipUjAhetavasteSAM balAbalamucyate / tatra vayasaH punarabhidhAnaM balAbalArtham / vittAdisaMbandho'tra sarvatra pUjAhetuH / vittavattvaM bandhumattvaM mAnasthAnamityaya matrArthaH / (na) viziSTatA bandhutaiva pitRvyamAtulAdirUpatA mAnakAraNaM bandhumAnyo bahubandhuH 20 sa pUjyaH / vayaH prakRSTamiti jJeyam / IdRza eva cArthe prAyeNAyaM prayujyate / " pitrA putro vayaHstho'pi satataM vAcya eva saH" iti| yAvacca vayaH pUjAhetuH taduktameva dazAbdAkhyamiti / karma zrautaM smArta tadanuSThAnaparatA / vidyA sAntA sopakaraNavedArthajJAnam / ___ nanu vidvAnyajate vidvAnyAjayatItyavidyasya karmAnuSThAnAnadhikArAdvidyayA vinA kathaM karmaNAM mAnahetutA ? naiSa doSaH / prakarSo'trAbhipretaH |atishyvtii vidyA mAnahetuH / 15 svlpvidysyaapynusstthaanoppttiH| yo yAvajjAnAti sa tAvatyadhikriyate / na vidyAyA vAcanika madhikArahetutvamapi tu sAmarthyalakSaNam / aviditakarmasvarUpo hyavaidyastiryakarmA kvAdhikriyatAm ? zakyaM hyanena katicitsmRtivAkyAnyupazrutya japatapasyanuSThAtum / agnihotrAdikarmaNAM tu vedavAkyAvabodha upakaroti / tatrApi yo yAvajjAnAti sa taavtydhikriyte| agnihotravAkyAnAM yo'rtha vetti sa tatrAdhikriyate / kratvantarajJAnaM na tatropakArakam / For Private And Personal Use Only Page #179 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / 137 athocyate / vedaH kRtsno'dhigantavyaH' iti / kRtsnavedaviSayo'yaM vidhiravabodhaparyantastatra kRtsnasya vedasyAvabodhe kartavye kuto'yaM pratibhAgAvabodhasaMbhavaH / yenocyate / 'yo'gnihotravAkyasyArthaM vetti vAkyAntarArthamavidvAnapyadhikriyata ' iti / atrocyate / ekazAkhAdhyayanaM tAvadavazyaM kartavyam / tatra yenaikazAkhA'dhItA tasyAzvArtho'vadhRtaH / so'navadhRtazAkhAntarArtho'dhikriyate / nanu ca sarvatraika eva zAstrArtho yadi nAma padavarNAnupUrvIbhedaH zAstrarUpatvaM bhinna padArthanyAyavyutpattyA vA'vabodhaH / na ca pratizAkhaM padArthA vidyante nA'pi nyAyastatra yenaiva hatunaikasyAH zAkhAyA artho'vadhAryate zAkhAntare'pyasAvasti / na vyutpattyantaramapekSate / tatra yayekA zAkhA'vagatA sarvA evAvagatA bhavanti / satyam / yAnyekasyAmagnihotrAdInyupadiSTAni teSAM zAkhAntare'pyupadizyamAnAnAmabhUdbhedaH kintu kasyAMcicchAkhAyAM kAnicitkarmANi 10 naivopadizyante / yathA bADhace AzvalAyanake darzapUrNamAsau zyenAdireSa evAbhicArakaH / anye ca somayAgavAjapeyabRhaspatisavAdayaH / tatra yattacchAkhAdhInamagnihotrajyotiSTomAdi tatrAdhikriyate / zAkhAntaraM tvanadhItamazrutakathaM tadviditAni karmANyatacchAkhAdhyAyI vettu / na caite somayAgA nityA yenAnanuSThAnapratyavAyabhayAtparijJAnAya shaakhaantrmnvissyte| AdhAnaM tu yadyapi tatra na paThitaM tatrApyuddharAhavanIyamityAhavanIyasya vidhAnam / lokAttadarthamanavabudhya- 15 mAnaH ko'yamAhavanIyo yasyAdhAnamiti zAkhAntaramanviSyati / tataH zAkhAntare paThyamAna. mAdhAnaprakaraNaM sarvaM paryAlocayati / evamAmAvAsyena vA haviSeSTvA paurNamAsena veti zrutvA kIdRzamanayoH karmaNo rUpamiti tathaiva zAkhAntaraM gaveSayate / evamanyadapi yatkAmyaM nityaM cAnuSTheyaM tasya yatkiMcidaGgajAtaM tatra nAmnAtamAdhvaryavamaudgAtraM vA tatparijJAya tathaiva zAkhAntarAdbhidyate / yattu zAkhAntarAdhItamanuSTheyaM tasya na vedanasaMbhavaH / anekazAkhA- 20 dhyAyinastu tadarthaparasya sarvametatpratyakSamiti / astIzI vidyAmantareNApi karmAnuSThAnaM athavA IpayutpattyA'pi saMbhavatyanuSThAnaM yasya tu nirmalA vidyA, vyAkhyeyAni vidyAsthAnAni, tasya vidyAmAnyatatsthAnam / garIya iti dvayordvayoH saMpradhAraNe'yamiyasunpratyayaH / caturdazavidyAsthAnajJaH paGgvandhanirdhanAdiranadhikRto'pi vidyayaiva pUjyate / teSAM virodhe balAbalamAha / garIyo 25 yadyaduttaram / ekasya vittamanyasya bahubandhutA tatra vittavato bandhumAnmAnyaH / yasmAcca yatparaM tattasmAttaraM guru / tathA bandhorvayaH tataH pUrvasmAdapi vittAttadguru siddham / ata upapannaM, "zrutaM tu sarvebhyo garIyastanmUlatvAddharmasyeti" gautamavacanam (a.6suu.19|20)| 1 kha-vidyAmAnyataH sthAnaM / 2-" dvivacanavibhajyopapade " ( vyA. sU. 5-3-57) For Private And Personal Use Only Page #180 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 138 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ dvitIyaH garIya iti kathaM prakarSapratyayo yAvatA naiva pUrvasya gurutvam / yadi hi dve rUpiNI tatrottarIyasya garIyastvamasti tarhi pUrvApekSayA vittasya nAstIti cetsamudAye sAmAnyena gurutve'pekSite aparasya prakarSavivakSAyAM yujyata Iyasun / mAnaH pUjA tasya sthAnaM kAraNam / --mAnasthAnAnIti ' vA pAThe'ntarbhUtabhAvArtho drssttvyH| ' mAnyatvasthAnAni ' mAnyatvakAraNAni // 136 // ekaikaguNasaMbandhe parasya jyAyastvamuktam / yatredAnI dvau pUrvAvekasya bhavato'arasyaikaH para iti tatra kathamityata Aha / pazcAnAM triSu varNeSu bhUyAMsi guNavanti ca // yatra syuH so'tra mAnAIH zUdro'pi dazamIM gataH / / 137 // 10 paJcAnAmeteSAM mAnyasthAnAnAM yatra bhUyAMsi bahUnyasarvANi sa mAnyaH / tatra paratva mAhartavyam / ekasya vittabandhU dve / anyo vRddhavayAH / tatra pUrve bAdhake / satyapi bahutve yadi na zreSThAni bhavanti ekaM caikasyAtyutkRSTaM tadA sAmyaM na punaH paravAdhakatvaM garIya ekApekSayA caritArthatvAt / yadi tu bhUyAMsi guNavantyatyutkRSTAni tadA sAmye'pi saMkhyayA pareSAM, pUrvANi paraizca samasaMkhyAni, tadA na pUrvataratayA bAdhyabAdhakabhAvaH / kiM tarhi sAmAnyameva / nanu ca yatra guNavanti syuH so'tra mAnArha ityabhidhAnena samasaMkhyasyApi pUrvayaM bAdhakatvameva yuktam / naivaM tulyatve guNAnAmetasya caritArthatvAt yathaiko'pi vidyAvAnAparo'pi tayoryasya guNavatI prakRSTA vidyA sa prazasyate / evaM sarvatra triSu varNeSu brAhmaNakSatriyavaizyeSu yadyete guNA bhUyAMsaH prakRSTAzca kSatriyasyApi bhavanti tadA hInaguNena brAhmaNena jAtyutkRSTenApi kSatriyaH pUjyaH / evaM kSatriyeNa vaizyaH / evaM tribhirapi dvijAtibhiH / zUdro'pi dazamImitaH / dazamI antyAvasthocyate / atyantavArdhakopalakSaNametat / evaM ca vittabandhU zUdrasya mAne hetU traivarNikAnprati dazamIgrahaNAt / karmavidye tu naiva tasya saMbhavato'nadhikArAt / / bhUyAMsItyAdhikyamAnaM vivakSitaM na bahutvasaMkhyaiva / tena dviviSayatA'pi siddhA bhavati / na hyayaM saMkhyAvAcyeva bahuzabda ityatra pramANamasti bhUyaHzabdazcAyaM na bahuzabda: 25 Adhikye ca tatratatra dRSTaH prayogaH / " bhUyAMzcAtra parihAro bhUyasA'bhyudayena yokSya " iti pratyayArthabahutvamapi na vivakSitam / " jAtyAkhyAyAM" hyetadbahuvacanam / vivakSAyAM hi ekasya guNavato mAnahetutvaM na syAttatazca pUo'vagatirbAdhyate / zUdro'pi dazamImityatra ca kevalasyaiva vayasaH prakarSe mAnahetutvaM bruvannavivakSAM darzayati / samAcArazcaivameva // 137 // pha-pUrvasya vA / 2 pha-na karmavidye tu / 3 vyA. sU. 3 / 2 / 58 / For Private And Personal Use Only Page #181 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| cakriNo dazamIsthasya rogiNo bhAriNaH striyaaH|| . snAtakasya ca rAjJazca panthA deyo varasya ca // 138 // ayamanyaH pUjAprakAraH prAsaGgika ucyate / cakrI rathiko ganvyAdiyAnAdhirUDhastasya panthA deyaH / yena bhUmibhAgena prAmAdi dezAntaraM gamyate sa paddhatiH panthA ucyate / tatra yadi pRSThataH saMmukhato vA rathika AgacchettadA tadgamanoparodhinaH pathipradezA- 5 tpadAtirapakrAmet / dazamIstho'tyantapariNatavayAH / rogI vyAdhinA'tyantapIDitaH / bhArI gRhItavrIhyAdigurudravyaH so'pi yathopasartumazakto'nugrAhyaH / striyA anapekSyajAtiguNabhartRsaMbandhAstrItvamAtreNaiva / rAjA ca viSayezvaro'trAbhipreto na kSatriya eva / tathA cottaratra pArthivagrahaNena nigamane pRthivyA IzvaraH pArthivaH / nanu copakrame rAjazabdazravaNAdvAkyAntaragataH pArthivazabdastatpara eva yuktaH / 10 rAjazabdo hi kSatriyajAtivacano vijJAtaH sa tAvadanupajAtavirodhitvAdupakramagato mukhyArtho grAhyaH / balAdivAkye tu tatsApekSakSatriyajAtivihitena dharmeNa pRthivIpAlanAkhyena pArthivazabdasya prayogasaMbhavena jAtyantaraviSayatvamayuktam / atrocyate / mAnyatA'tra zrutA snAtako nRpamAnabhAgIti / tatra kSatriyajAtIyamAtrAnmAnyatvaM snAtakasya siddhameva brAhmaNaM dazavarSamiti / tatra hi bhUmipazabdaH kSatriyajAtimAtropalakSaNArtha ityuktam / upalakSaNatvAcca 15 rAjajAteH kSatriyasyApi prajezvarasyAyaM dharmo vijJAyate / varo vivAhAya pravRttaH / eteSAM panthA deyH| tyAgamAtraM ca dadAtyarthaH / tyAgazca patho'pasaraNam / ata eva caturthI na kRtA // 138 // teSAM tu samavetAnAM mAnyau snAtakapArthivau // rAjasnAtakayozcaiva snAtako nRpamAnabhAk // 139 // 20 ... teSAM tu samavetAnAmekatra saMnipatitAnAM mAnyau snAtakapArthivau / prakRtena pathodAnena nRpamAnabhAk nRpasya sakAzAnmAnaM bhajate labhate / SaSThI nirdhAraNe (vyA. sU. 2 / 3 / 41) / cakryAdInAM tvanyonyaM vikalpaH sa ca zaktyapekSaH // 139 // .... upanIya tu yaH ziSyaM vedamadhyApayedvijaH // . sakalpaM sarahasyaM ca tamAcArya pracakSate // 140 // ... AcAryAdizabdAnAmevArthanirUpaNArthamidamArabhyate / sopacAro hi loke eSAM prayogo na ca zabdArthasaMbandhasya smartRbhirAcAryapANiniprabhRtibhiretannirUpitam / iyaM cAcAryapadArthasmRtirvyavahAramUlA, na vedamUlA, pANinyAdismRtivat / na hyatra kiMcitkartavyamupadizyate / asya zabdasyAyamartha iti siddharUpo'yamartho na sAdhyarUpaH / 1 agre zlokaH 139 / 139 // For Private And Personal Use Only Page #182 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 140 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ dvitIyaH upanIyopanayanaM kRtvA yo vedamadhyApayati grAhayati sa AcAryaH / grahaNaM cAtrAdhyetrantaranirapekSaM vAkyAnupUrvIsmaraNam / kalpazabdaH sarvAGgapradarzanArthaH / rahasyamupaniSadaH / yadyapi te'pi vedazabdenaiva gRhItAstathApi dvitIyasteSAM vyapadezo'sti / vedAntA ityantazabdaM samIpavacanaM manyamAno naite vedA iti manyeta tadA zaGkAnivRttyarthaM rahasyagrahaNam / _ anye tu rahasyaM vedArtha varNayanti / tena na svarUpagrahaNamAtrAdAcAryakaniSpattiH / api tu tadvyAkhyAnasahitAt / tathA cAbhidhAnakoze'bhihitam "vivRNoti ca mantrArthAnAcAryaH so'bhidhIyate" iti / mantragrahaNaM vedavAkyopalakSaNArtham / asmiMzca vyAkhyAne' rthAvabodho'pyAcAryakaraNavidhiprayuktaH syAnna kevalaM saMpAThamAtram / tatazca sarveNa sarvasvA10 dhyAyavidhiranuSThApakaH syAt / astu paraprayukte'pyanuSThAne svAdhyAyavidhebrahmacAriNaH svArtha siddhiH yadA, tarhi kAmyatvAdAcAryakaraNavidherAcAryo na pravartate tadA svAdhyAyavidhyarthAnuSThAnaM na prApnoti ; tatazca na nityasvAdhyAyavidhiH syAt / na ca rahasyazabdo vedArthavacanatayA prasiddhastasmAtpUrvameva rahasyagrahaNasya prayojanaM prAdhAnyAdvA pRthagupAdAnam / yattu 'vivRNoti ca mantrArthAn "ityasmRtirevaiSA / mantrazabdasyopalakSaNatve pramANAbhAvAttasmAtpAThA15 bhiprAyamasya vidheraprayojakatvam / ato vedasvarUpagrahaNe mANavakasya jAte AcAryakaraNa vidhinivRttiH // 140 // ekadezaM tu vedasya vedAGgAnyapi vA punH|| yo'dhyApayati vRttyarthamupAdhyAyaH sa ucyate // 141 // vaidasyaikadezo mantraH brAhmaNaM vA / vedavarjitAni vA kevalAnyaGgAnyevaM yo'dhyA20 payati tathA sarvamapi vedam / vRttyarthaM jIvikArtham / nAcAryakaraNavidhivazena sa upA dhyAyo nAcAryaH / anyenopanItaM yaH kRtsnamapi vedamadhyApayati nAsAvAcAryaH / upanIyApi yaH kRtsnaM vedaM nAdhyApayati so'pi nAcAryaH / yadyevamekadezagrahaNamupAdhyAyalakSaNe kRtamAcAryalakSaNe upanayanagrahaNaM yastInupanetA kRtsnavedAdhyApakazca tasya kiM lakSaNaM nAsAvAcAryoM nApyupAdhyAyaH / na cApi nAmAntaraM tasya zrutam / ucyate / alpaM vA 25 bahu vA: yasya zrutasyetyanena gururasAvAcAryAnnyUna upAdhyAyAdapyadhikaH / api punaH zabdau pAdapUraNArthoM // 14 1 // 1 ikSa-svAdhyAyavidhi / 2 5 kSa-evaM / 3 lakSaNA / 4 Da kSa-lakSaNena / For Private And Personal Use Only Page #183 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra adhyAyaH ] www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir manusmRtiH / niSekAdIni karmANi yaH karoti yathAvidhi // saMbhAvayati cAnnena sa vipro gururucyate // 142 // 1 niSekagrahaNAtpiturayaM gurutvopadezaH / niSeko retaHsekaH sa AdiryeSAM karmaNAm / AdigrahaNAtsarve saMskArA gRhyante / tAni yaH karotyanena ca yaH saMbhAvayati saMvardhayati / caivenAmiti vA pATha: / arthastu sa eva / annenaiva / saMbhAvanopapatteH / arthAntaranirdezaH enaM 5 kumAram / nanu cAnvAdezaH na ceha kumArasya pUrvamupadezaH / naivaM kasyAnyasya niSekAdini kriyante tAni yaH karoti sAmarthyAdapi nirdezo na nirdezata eva / evamAbhyAM guNAbhyAM hInaH kevalajanakatve pitaiva bhavati na guruH / na caivaM mantavyamasati gurutve nAsau mAnyaH sarvaprathamamasAveva mAnyaH / tathA ca bhagavAnvyAsaH " prabhuH zarIraprabhavaH priyakRtprANado guruH / hitAnAmupadeSTA ca pratyakSaM daivataM pitA " iti // vipragrahaNaM pradarzanArtham // 142 // 10 anyAdheyaM pAkayajJAnaniSTomAdikAnmakhAn // yaH karoti to yasya sa tasyatvigihocyate // 143 // AhavanIyAdInAmanInAmutpAdakakarmAgnyAdheyamucyate / 'vasante brAhmaNo'nInAda 141 dhIta' iti vihitam / pAkayajJA darzapUrNamAsAdayaH / agniSTomAdayo makhAH somayAgaH / makhazabdaH kratuparyAyaH / etAni karmANi yasya yaH karoti sa tasyatrtvigityucyate / 15 yasya tasyetizabdau saMbandhitA darzayataH / yasyaivaitAni karmANi karoti tasyaivAsAvRtvigucyate nAnyasya / sa ta AcAryAdayaH sambandhizabdAH / vRtaH prArthitaH zAstrIyeNa vidhinA kRtavaraNaH / mAnyatAprasaGgAdRtviksaMjJopadezo'tra na hi brahmacAridharmeSu RtvijAmavasaraH / AcAryAdivatpUjya ityasminnavadhau tallakSaNamucyate // 143 // ya AvRNotyavitathaM brahmaNA zravaNAvubhau || For Private And Personal Use Only sa mAtA sa pitA jJeyastaM na druhyetkadAcana // 144 // zravaNa brahmaNA vedAdhyApanenAvRNoti sa mAtA sa pitA jJeyaH / madhyApakasya mAtApitRzabdavAcyatAvidhAnam / AcAryAdizabdavatprasiddhArthau hi pitRmAtRzabdau / janakaH pitA / jananI mAtA / upacAreNAdhyApakastutyarthaM prayujyete / yathA gaurvAhIka iti / loke hyatyantopakArakau mAtApitarau prathitau tau hitaM janayato bhaktAdinA ca puSNItaH 25 svazarIrAnapekSamapi putrahite pravartete / ato mahopakArakatvAttAbhyAmupAdhyAyaH stUyate / yo vidyAyAmupakaroti sa sarvopakArakebhyaH zreyAn / avitathaM kriyAvizeSaNametat / avitathena satyena brahmaNA'nakSaravisvaravarNitena tanna duSyeta / apakAro drohastadupari avajJAnaM ca kadAcana niSpannamapi granthagrahaNe taduttarakAlamapi na duhyeta / tathA ca 1 kha - janakatve'pi naiva bhavati guruH / Page #184 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 142 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [dvitIyaH OMB PETE niruktakAraH " adhyApitA ye gurunnAdriyante viprA vAcA manasA karmaNA vaa"| nAdriyante avajJAM kurvanti " yathaiva te ziSyA na gurormojanIyAH na bhogAya kalpante tathaiva tAnna bhunakti " / zrutaM tatpAThAntaramAtRNattIti / arthakarNI bhinatti vidhytiityupmyaa'dhyaapnpte| "aviddhakarNaH kila sasmRto naraH zrutaM na yasya zrutigocaraM gatam" iti / sAdhyApakAnAmIcAyapAdhyAyagurUNAmayaM kRtavidyasyApi drohapratiSedhaH // 144 // BovyAyAnezAcArya AcAryANAM zataM pitA // "sahasaM tu tanmAtA gauraveNAtiricyate // 145 // adhika jAnaneNa prakRSTapUrvavidhAnam / upAdhyAyAcchreSTha AcAryastasmAtpitA tato'pi mautati maudisaMkhyAnirdezaH stutimAtram / pUrvasmAt pUrvasmAtparasya parasyAtizayo 10 vivakSita ata eva sahasraM pituriti vacanam / upAdhyAyAndazAtiricyate / dazabhya upAdhyAyebhyo'dhikaH / kathaM punaratra dvitIyA / atirayaM. karmapravacanIyaH / upAdhyAyAnati kramyAtikramyAtiricyate gauraveNa sAtizayena yujyate / athavA''dhikyamatirekaH taddhetuke'bhibhave dhAturvartate / gauravAdhikyenopAdhyAyAnabhibhavati / atiricyata iti karmakartari dvitIyA cAviruddhA ' duhipacyorbahulaM sakarmakayoH / (vArtikaM vyA. sU. 3 / 1 / 87) iti 15 bahulagrahaNAt / nanu cAnantarameva vakSyati "garIyAn brahmadaH pitA" iti,iha cAcAryAtpiturAdhikyamucyate taditaretaravyAhatam / naiSa doSaH / ihAcAryo nairuktadarzanenAdhyApakaH saMskAramAtreNAcAropadezamAtreNa cAbhipreta AcArya AcAraM grAhayatIti / na caiSa niyamaH svazAstra siddhAbhireva saMjJAbhirvyavahAraH / guruzabdo hyatra pitari paribhASita AcArye ca tatra tatra 20 prayujyate / tena svalpopakArAdupanayanamAtrakarAdAcAragrAhakAdadhyApanarahitAdidaM piturvyAya stvam / asmiMzca krame vivakSite samavAya eteSAM mAtA prathamaM vandyA tataH pitA tata AcAryastata upAdhyAyaH // 145 // mukhyAcAryasannidhau pitari ca saMskartari sannihite tatra kramaH / ata Aha utpAdakabrahmadAtrogerIyAn brahmadaH pitA // brahmajanma hi viprasya pretya ceha ca zAzvatam // 146 // utpAdako janakaH brahmadAtA'dhyApakaH tau dvAvapi pitarau tayoH pitrogarIyApitA yo brahmadaH / ataH pitrAcAryasamavAye AcAryaH prathamamabhivAdyaH / atra heturUpamarthavAdamAha / brahmajanma hi brahmagrahaNArtha janma brahmajanma, zAkapArthivAditvAtsamAsaH 1" karmapravacanIyayukte dvitIyA " ( vyA. sU. 2 // 38) 2 agre 146 zlokaH / For Private And Personal Use Only Page #185 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| ( vArtikaM vyA. sU. 2 / 1 / 60 ) / asminsamAse upanayanaM brahmajanma / athavA brahmagrahaNameva janma / tadvipasya zAzvataM nityaM pretyopakArakamiha copakArakam // 146 // ___ kAmAnmAtA pitA cainaM yadutpAdayato mithaH // . saMbhUtiM tasya tAM vidyAdhadyonAva bhijAyate // 147 // zlokadvayamarthavAdaH / mAtApitarau yadenaM dArakamutpAdayato anayato mitho 5 rahasi parasparaM tatkAmAddhetormanmathaparavazau saMbhUtiM tasya tAM vidyAt tasya dArakasya / saMbhavotpattiryadyonau mAtakukSAvabhijAyate'GgapratyaGgAni labhate / saMbhavazca yeSAM bhAvAnAM te tathaiva vinazyanti / ataH kiM tena saMbhavena yasyAnantarabhAvI vinAzaH // 147 // AcAryastvasya yAM jAti vidhivadvedapAragaH // utpAdayati sAvitryA sA satyA sA'jarAmarA // 148 // 10 AcAryAttu yattasya janma tadavinAzi / gRhIte vede'vagate ca tadarthe karmAnuSThAnAsvargApavargaprAptirityasya sarvasyAcAryamUlatvAtsa zreSThaH / yAM jAtimutpAdayati yaM saMskAra mupanayanAkhyaM dvitIyaM janmeti janmasaMstuti nirvatayati sAvitryA tadanuvacanena sA jAtiH satyA sA'jarAmarA / yadyapyete'bhinnArthAH zabdAstathApIhopanayanAkhyasya janmano mAtRjanmanaH sakAzAdguNAtizayavivakSAyAM prayuktAH / na hi jarAmRtyU prANinAmiva jAteH 15 saMbhavataH / avinAzitvaM tvekenaiva zabdena zakyate pratipAdayitum / na ca tatpratipAdyate vedapAraga AcAryoM yAM jAtiM vidhivatsAvitryA upanayanAGgakalApena sAvitrIzabdasya tallakSaNatvAt utpAdayati sA zreyasIti padayojanA / jAtirjanma // 148 // alpaM vA bahu vA yasya zrutasyopakaroti yH|| tamapIha guruM vidyAcchutopakriyayA tayA // 149 // ya upAdhyAyo yasya mANavakasyopakaroti zrutasya zrutenetyarthaH / alpaM vA bahu vA kriyAvizeSaNametat / tamapi svalpazrutopakAriNaM guruM vidyAt / evaM tu yojanA jyaaysii| yasya zrutasya sAmAnAdhikaraNye vedaviSayasya vedAGgaviSayasya vA zAstrAntaraviSayasya tarkakalAzAstrasya yadalpaM bahu vA tenopakarotItyadhyAhAraH / zrutaM ca tadupakriyA cAsau zrutopakriyA tayA upakArakriyayA taddhetutvAcchutamupakriyeti sAmAnAdhikaraNyam / guru- 25 vRttistatra kartavyA tadvyapadezo vA tatrAcAryAdizabdavatsmayate // 149 // brAhmasya janmanaH kartA svadharmasya ca zAsitA // bAlo'pi vipro vRddhasya pitA bhavati dharmataH // 150 // For Private And Personal Use Only Page #186 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 144 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [dvitIyaH brahmagrahaNArtha janma brAhmamupanayanaM tasya kartA / svadharmasya zAsitA upadeSTA vedArthavyAkhyAnena / sa tAdRzo bAlo'pi brAhmaNo vRddhasya jyeSThasya tarkakalAzAstrasya vA yadalpaM vA bahu vA tena pitA bhavati / pitRtulyA tatra vRttiH kartavyA jyeSThenApi / kathaM punaH kanIyAJjyeSThamupanayate aSTame tyupanayanaM yAvacca nAdhItazrutavedastAvannAcAryakaraNavidhAvadhikriyate / evaM tarhi nopanayanamaMtraM brahma janma kiM tarhi svAdhyAyagrahaNameva / tasya kartA'dhyApayitA / svadharmasya vedArthasya zAsitA vyAkhyAtA pitA bhavati / dharmataH pitRdharmAstatra kartavyAH / dharmata iti dharmanimittaM tatra pitRtvam / na ca te dharmA adhyApakavyAkhyAtroH pitRsaMbandhinaH siddhAH santi / ato vidhIyate brAhmaNavatkSatriye vartitavyamiti // 150 // adhyApayAmAsa pitRn zizurAGgirasaH kaviH // putrakA iti hovAca jJAnena parigRhya tAn // 151 // pUrvasya pitRvadvRttividhararthavAdo'yaM parakRtinAmA / aGgirasaH putraH kavirnAma zizubolaH pitRtulyAnpitRvyamAtulatatputrAdInadhikavayaso'dhyApayAJcakArAdhyApitavAn / sa cAhvAnanimitteSu tAnputrakA Agacchata ityAjuhAva / jJAnena parigRhya tAnsvIkRtya ziSyA15 kRtvA // 151 // te tamarthamapRcchanta devAnAgatamanyavaH // devAzcaitAn sametyocuyAyyaM vaH zizuruktavAn // 152 // te pitrAdisthAnIyA putrakA ityAbAnenAgatamanyava utpannakrodhAstamartha putrazabdAhvAnaM devAnpRSTavanta anena bAlena vayamevamAhUyAmahe kimetadyuktaM te devAH pRSTAH santaH 20 sarve samavAyaM kRtavantaH sametya aikamatyaM sthApayitvaitAnkaveH pitanacuruktavanto nyAyyaM yuktaM vo yuSmAn zizuruktavAn // 152 // ajJo bhavati vai bAlaH pitA bhavati mntrdH|| ajhaM hi bAlamityAhuH pitetyeva tu mantradam // 153 // yasmAnna ca vayasA svalpena bAlo bhavati kiM tayajJo mUl vRddho'pi yaH / mantrada 25 upalakSaNam / mantrAnvedAnyo dadAtyadhyApayati vivRNoti ca sa pitA bhavati / vai zabda AgamAntarasUcakaH / devAnAmapyeSa AgamaH purANa eva / tathA caitihyasUcakaH paropadeza Ahuriti / ajhaM mUrkha bAlamityAhurasmatpUrve'pi piteti mantradam / itikaraNaM svarUpa1pha-vyAkhyAMzaiH 2 Da-kSa-vidhIyante / For Private And Personal Use Only Page #187 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / 145 paratAM bodhayati / yataH parataH zrUyate bAla ityetena zabdenAjJamAtraH / atazca bAlazabdAdvitIyAyA abhAvaH / chAndogye zaizavaM brAhmaNametadvastutaH smRtikAreNa varNitam // 153 // na hAyarna palitairna vittena na bndhubhiH|| RSayazcakrire dharma yo'nUcAnaH sa no mahAn // 154 // iyamaparA'dhyApakaprazaMsA / hAyanazabdaH saMvatsaraparyAyaH / na bahubhivaSaiH pariNata- 5 vayA mahApUjyo bhavati na palitaiH kezazmazruromabhiH zuklairna vittena bahunA na bandhubhiH prAguktAni mAnyasthAnAnyApadyante / samuditairna mahAnbhavati kiM tarhi ekayaiva vidyyaa| yasmAdRSayazcakrire RSirdarzanAt niHzeSavedArthadarzino nizcityemaM dharma vyavasthApitavantaH / yo'nUcAnaH anuvacanamadhyApanaM kRtsnAGgasya vedasya sa no'smAkaM mahAJchreSThaH / karoti vyavasthApane vartate nAbhUtajanane // 154 // viprANAM jJAnato jyaiSThyaM kSatriyANAM tu viirytH|| vaizyAnAM dhAnyadhanataH zUdrANAmeva janmataH // 155 // ayamapyarthavAda eva / yaduktaM vittAdibhyaH samuditebhyaH kevalA'pi vidyA jyAyasIti tadeva saprapaJcamanena nirdizyate / brAhmaNAnAM jJAnena jyaiSThyaM na vittAdibhiH, kSatriyANAM vIryataH vIrya dravyasya kauzalaM dRDhaprANatA ca, vaizyAnAM dhAnyadhanataH 15 dhAnyasya pRthagupAdAnAddhanazabdo hiraNyAdivacanaH brAhmaNaparivrAjakavat / bahudhano vaizyaH sa jyeSThaH / AdyAditvAttRtIyArthe tasiH / hetau tRtIyA (vyA. sU. 2 / 3 / 23) // 155 / / na tena vRddho bhavati yenAsya palitaM shirH|| yo vai yuvA'pyadhIyAnastaM devAH sthaviraM viduH|| 156 // na tena vRddha ucyate yenAsya palitaM dhavalaM ziraH ziraHsthAH kezAH / kathaM tarhi 20 yo vai yuvA'pi taruNo'pi atha cAdhIte taM devAH sthaviraM viduH bruvate / devAH kila sarvasya veditAra iti prazaMsA // 156 // yathA kASThamayo hastI yathA carmamayo mRgH|| yazca vipro'nadhIyAnastrayaste nAma bibhrati // 157 // iyamadhyayanAdhyetRstutiH / kASThamayo vAraNo yaH kriyate krakacAdinA hastyAkRtiH 21 sa yathA niSphalo na hastikArya rAjJAM zatruvadhAdi karoti evaM yo brAhmaNo nAdhIte sa kASThatulyo na kvacidadhikArI / carmamayo mRgaH carmavikAro'nyo'pi yo mRgaH sa niSphalo nA''kheTakAdikArya karoti / traya ete nAmamAtraM bibhrati na tasyArtham // 157 // 1kh-ajnymaahuH| For Private And Personal Use Only Page #188 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 146 www.kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / yathA SaNDho'phalaH strISu yathA gaurgavi cAphalA // yathA cAjJe'phalaM dAnaM tathA vimo'nRco'phalaH // 158 // SaNDho napuMsaka ubhayavyaJjano'zaktaH khIgamane yathA strISvaphalaH / yathA gaurgavi strIgauH strIgavyA evaM tathA vimo'nRco'nadhIyAno'phalaH // 198 // saptASTazlokAH adhyetRvoditroH prazaMsArthA atikrAntAH / idAnImazraddhasya ziSyasyAdhIyAnasyetastatazcittaM vyAkSipyate / 20 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ahiMsayaiva bhUtAnAM kArya zreyo'nuzAsanam // vAk caiva madhurA zlakSNA prayojyA dharmamicchatA / / 159 // adhyApayituH krodhotpattau tADanaparuSabhASaNAdyamatyarthaM prAptaM niSidhyate / ahiMsayA a10 tADanena bhUtAnAM bhAryAputradAsaziSyasodaryANA zreyorthamanuzAsanaM kAryam / bhUtagrahaNAnmA ziSyasyaiva vijnyaayi| dRSTAdRSTaphalAvAptiH zreyaH tadarthamanuzAsanam / agranthako vopadezaH, zAstrAdhyApanavyAkhyAne vA / yathAsaMbhavamatitADanaM krozanaM cAtra pratiSidhyate / IpattADanaM tvabhyanujJAtameva 'rajjvA veNudalena veti / kathaM tarhi mArge sthApyAH / vAk caiva madhurA sAntvapUrvikA priyayA vAcA zlakSNayA nocairuddhatena kAkarUkSeNa svareNa priyeNA'pi 15 ' adhISva putraka mA cittamanyatrAbaddhAH zraddhayA samApaya zIghraM prapAThakaM tatkSaNaM vihariSyasi zizubhiH savayobhiH ' / yastu na tathA zraddhAmupaiti tasyokto vidhi: ' veNudaleneti ' / prayojyA vaktavyA dharmamicchatA / evaM sAtizayo'dhyApanadharmo bhavati // 199 // yasya vAna se zuddhe samyaggupte ca sarvadA // savai sarvamavApnoti vedAntopagataM phalam // 160 // [ dvitIyaH yasyAdhyApayituranyasya vA saGghobhahatau sati vAGmanasI zuddhe na kAlupyaM gacchataH samyaggupte cotpanne'pi kAluSye na paradrohavyavasAyo na ca tatpIDArthaH karmArambha etatsamyaggopanaM vAGganasayoH / sarvadA grahaNaM puruSAtradharmArtha, nAdhyApayitureva adhyApanakAle / savai sarvamavApnoti / vedAntA vedasiddhAntAH / siddhazabdasyAtyantaM siddha iti 'siddhe zabdArthasaMbandhe' ityatrAtyantazabdalyeva lopaH / vaidikeSu vAkyeSu yaH siddhAnto 25 vyavasthitArtho'sya karmaNa idaM phalamityupagata abhyupagato vedavidbhiH tatphalaM sarva prApnoti / evaM ca vadatA vAmanasasaMyamasvAmena vAkyena RtuSu puruSobhayadharmatoktA bhavati / kevalapuruSadharmAtikrame hyasati RtuvaiguNye'saMyato'pi vAmanasAmyAM kimiti kRtsnaM phalaM na prApnoti yenocyate ' saMyamI sarvamApnoti' iti / 1 gautamIye a. 3 sU. 49. 2 ka Da kSa-vAkamanasI / For Private And Personal Use Only Page #189 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 147 adhyAyaH ] manusmRtiH / anye tu vedAntAn rahasyabrAhmaNAnvyAcakSate teSu yadabhyupagataM phalaM nityAnAM karmaNAM niSphalAnAM ca yamaniyamAnA tatphalaM brahmaprAptilakSaNaM srvmaapnoti| kathaM punarnityAni brahmaprAptyarthAnIti cedasti keSAM ciddarzanam / athavA vedasyAnto'dhyApanasamAptistato yatphalamAcAryakaraNavidhistatprApnoti / evaM tu vyAkhyAne'dhyApanavidhyarthataiva syAt // 160 // nAruntudaH syaadaato'pi na paradrohakarmadhIH // yayA'syodvijate vAcA nAlokyAM tAmudIrayet // 161 // ayamaparaH purussaarthmaatrdhrmH| arUMSi marmANi tudati vyathayItyaraMtudo marmasparzinIrvAco'tyantodvejanakarIrAkrozavAco yo vadati / ArttaH pIDito'pi pareNa na tAdRzamapriyaM bhASeta / tathA paradrohaH parApakAraH tadartha karma taddhIzca na kartavyA / athavA 10 paradrohazcAsau karma ca tatra dhIH buddhirapi na kartavyA / yayA vAcA narmaprayuktayA'pi para udvijate atha ca tAM vAcaM nodIrayet / vAkyaikadezamapi tAdRzaM noccArayedyata ekadezA. darthaprakaraNAdinA'rthAntarasUcanaM pratIyate / yataH sA gAgalokyA svargAdilokaprAptipratibandhinI // 161 // saMmAnAbrAhmaNo nityamudvijeta viSAdiva // amRtasyeva cAkAjhedavamAnasya sarvadA // 162 // bhikSamANasya brahmacAriNo gRhe vopAdhyAyasya jIvikayA'dhyApayato yatra saMmAnaM na syAnna tena cittasaMkSobhamAdadAtApi tu saMmAnAdevodvijeta pUjayaiva dIyamAnaM na bahu manyeta / amRtamivAkAGkSadabhilapedavamAnamavajJAM sarvadA / utkaNThAsAmAnyAt adhItAttvarthamAkA rAropya paSThI kRtaa| nanu cAnarcitamabhojyaM satyaM cittasaMkSobhapratiSedhArthametat / 20 na tu tAdRzamya bhojyatocyate / saMmAnAvamAnayoH samena bhavitavyaM na punaravamAnaM prArthanIyam / brahmacAriNastvavamatamapi bhikSA''dAnam na cAyaM pratigraho yo'rcitaM pratigRhNAtItyetasya yena viSayaH syAt // 162 // sukhaM hyavamataH zete sukhaM ca pratibudhyate // sukhaM carati loke'sminnavamantA vinazyati // 163 // 25 pUrvasya vidherarthavAdo'yaM phaladarzanArthaH / yo'vamAnAnna kSubhyati sa sukhaM zete / anyathA dveSeNa dahyamAno na kathaMcinnidrAM labhate pratibuddhazca taccintAparo na sukhaM vindati / utthitazca zayanAtkAryeSu sukhaM carati // 163 // 1 a Da kSa-teSAMciddarzanam / 2 adhIgarthatvamiti samIcInaH pAThaH " adhIgarthadayezAM karmaNi" vyA. sU. ( 2 / 3 / 52 ) / AkAMkSedAropya / For Private And Personal Use Only Page #190 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [dvitIyaH anena kramayogena saMskRtAtmA dvijaH zanaiH // gurau vasan saJcinuyAbrahmAdhigamikaM tapaH // 164 // saMskRtAtmopanIto dvino'nena kramayogena tapaH saMcinuyAt / adhyeSyamANa ityata Arabhya yadbrahmacAriNaH kartavyamuktaM tasya teneti pratyavamarzaH / anena vidhisaMghAtena 5 kramayogena krameNAnuSThIyamAnena tapa AtmasaMskAraM niSkalmaSatvalakSaNaM yathA tapasA cAndrA. yaNAdinA niSkalmaSatvaM bhavatyevamanenApi vedagrahaNArthena yamaniyamasamUhena / ataH saMcinuyAt zanairatvarayA'rjayecca vardhayecca / kramaH paripATI idaM kRtvedaM kartavyam / OMkArapUrvikA ityAdiH / tena yogaH saMbaMdho yasyAnuSThAnasyeti yAvat / brahmaNaH AdhigamikamadhigamArtham / adhyayanabodhAvadhigamaH 164 // tapovizeSairvividhairRtaizca vidhicoditaH // vedaH kRtsno'dhigantavyaH sarahasyo dvijanmanA // 165 // tapovizeSaiH kRcchcAndrAyaNAdibhirvividhairbahuprakArairekAhAracaturthakAlAhArAdimirabhikSiNvatA zarIraM vrataizyopaniSadamahAnAmnikAdibhiH vidhinoditairgRhyasmRtiSvAmnAtairanuSThIya mAnairvedaH kRtsno'dhigantavyaH / ye tu pUrvazloke tapaH zabdo brahmacAridharme prayukta 15 ihApi tapovizeSAsta evAbhipretA ityAhuna te samyaGmanyante / vratazabdenaiva teSAM saMgRhIta tvAt / vratamiti hi zAstrato niyama ucyate / sAmAnyazabdatvAcca vratazabdasya mahAnAmnikAdInAmapi grahaNasiddhiH / tasmAttapAMsyupavAsAdInyabhipretAni / iha kecidveda ityatraikavacanaM vivakSitaM manyante / yadyapi tavyapratyayanirdezAdviniyogato vedasya prAdhAnyaM saMskAryatayA pratIyate tathApi vidhito vastutazvArthAvabodhe guNabhAva eva / 20 guNe ca saMvivakSite'rthAvabodhaparyanto hyayaM vedaviSayo mANavakasya vyApAro vidhivRttaparyAlo. canayA'vasIyate / ayaM hyatra vidhyartho'dhItena vedenArthAvabodhaM kuryAnna saMskAryatvamanyathA nirvahati / sarvo hi kAryAntare zeSabhUtaH saMskriyate / vedasya ca dRSTameva kAryamadhItasya svArthabodhajanakatvamanyathA ' saktUjuhoti' iti vatprAdhAnyaM zrutamapyutsRjyeta / dhAturapyava bodhArtha eva / adhigamanaM hi jJAnamucyate / " sarve gatyoM jJAnArthA " iti smRtam / 25 svarUpagrahaNaM ca vedasya prAgeva vihitaM 'saMhatya hastAvadhyeyam ' ityAdinA / tasyaivArthagrahaNa paryantatA'nena pratipAdyate / vivakSAmeva matvA'nekavedAdhyayanamaprAptaM pratiprasaviSyate vedAnadhItyeti / yadyapyanekavedAdhyayanamasti kaikatvavivakSopayujyate / bADhamupayujyate / ekasyAmeva zAkhAyAmadhItAyAM svAdhyAyo'dhyetavya iti vidhyarthanivRttiH / icchAtastvanekavedAdhyayanaM yadi na vidhicoditaM ka unmatto dantakalazikayA''tmAnaM klezayiSyati / astye. For Private And Personal Use Only Page #191 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] manusmRtiH / vA'tra vidhyantaraM vedAnItyati tacca phalakAmasya phalaM ca svargaH / athAsya vidhervAkyazeSe kiMcidAmnAyate / ghRtakulyAdayo'nyadvA tatastadeva bhavitumarhati brahmacAriNo hi vidhirAvabodhaviSayo dRSTaprayojanazca / avabodhasya karmAnuSThAnopayogAdarthAdarzanAdviduSaH karmaNyadhikArAdekaikavedAdhyayanamadRSTAyaiva anyathaikavedAdhyayanenaiva svAdhyAyavidhinirvRtterasati dharmAya vidhau vedAnadhItyetyAdivacanamanarthakameva syAt / tatrocyate / kathamayaM pakSaH saMgaccheta yAvataiko'yaM vidhirvedo'dhigantavya iti / sa cetsaMskAravidhitvAdRSTakarmAnuSThAnopayogAcca nAdRSTArthaH kalpyate tadanekavedAdhyayane'pi tulyam / tatrApi hyayaM prakAro'styeva, vairUpyaM ca syAt / kvacidAdhAnavidhivadavabodhadvAreNa nityakAmyakarmasaMbandhaH kvacitsAkSAtphalArthateti / atha mataM vedAnadhItyeti vidhyantarametanna vA''cAryakaraNavidhiprayojyam / tatphala- 1. kAma evAtrAdhikriyata iti tadasat / na caitadvidhyantaraM prakRtasyaiva vidherasatyAM saMkhyAvivakSAyAM paJcaSaTsaptAdizAkhAdhyayanaM yAvacchaktiprAptaM trayaM niyamayati / na cAdhIyIteti vidhiratra zrUyate / api tu gRhasthAzramamAvasedityayamatra vidhiH / yadapi saMkhyAyA vivakSitatvamuktaM tadatyantAsaMbaddham / viniyogato hi saMkhyAvivakSA nopapAdanataH / sa ca viniyogaH svAdhyAyArthamadhyayanamAha, nArthena guNabhAvena dvitIyAntAbhyAmavagataM prAdhAnyamapaiti / 15 evaM hyAzrIyamANe grahe'pyekatvaM vivakSyeta -- grahaM saMmArTIti ' / pradhAnabhUtasyApi hitasya saMmArga pratyastyeva sAdhanabhAvo na tvasau zabdenAbhidhIyate / tathA grahairnuhotIti home'pi guNabhAvaH / tasmAdabhidhAnaviniyogAbhyAM prAdhAnyaM svAdhyAyasya / sati ca prAdhAnye na vivakSitamekatvam / hanta tarhi yokenApi vedena gRhItena nivarteta svAdhyAyavidhyartho vaktavyamanekavedAdhyayanaprayojanam / tRtIye vakSyAmaH / nanu yadyavabodhaparyanto'yaM vidhistadA gRhIte'pi svarUpato vede yAvadarthAvabodho na jAtastAvadantarA madhumAMsAdiyamaniyamAnuSThAnamavyAvRttaM syAt / tatra ko doSaH / ziSTasamAcAravirodhaH / na hi ziSTA adhIte vede tadarthamupazRNvanto'pi madhumAMsAdi varjayanti / naiSa doSaH / asti hi smRtyantaraM 'vedamadhItya snAyAt' iti / tatrAdhItyeti pAThamAtramucyate / snAyAditi ca svakAlasvAdhyAyavidhyaGgyamaniyamanivRttirlakSyate / yathaiva madhumAse pratiSiddhe 25 evaM snAnamapi / tatra snAnamanujJAyamAnaM sAhacaryAnmadhumAMsAdInyapi tulyaprakaraNatvAdanujAnAti / strIsaMprayogastu vacanAntareNAviplutabrahmacarya iti pratiSiddhaH / tadvayatikrame ca na svAdhyAyavidherAvabodhakAle kiMcitparihINam / na hi tasyAmavasthAyAM tadaGgaM sarveSAM yamaniyamAnAM grahaNAntatvAt / puruSArthastvayaM pratiSedhaH / ata eva kathaMcidviplave nAvakIrNa For Private And Personal Use Only Page #192 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 150 5 www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ dvitIyaH prAyazcittam / atha vratasthasya hi retaHseko vikAro na ca vratasthazcAndrAyaNAdinA - SnenopapAtakaprAyazcittenAdhikriyate / kiM punaH snAyAditi lakSaNatve kAraNamucyate / na tAvadidaM snAnamadbhiH zarIrakSAlanarUpamadRSTArthatvaprasaGgAt / brahmacAriniyamAnAM cAvadhyapekSatvAdasya cAvadhisamarpakatvenApekSitArthavidhinopapatteH / na punarevaM teSAmavadhyantarApekSA / svAdhyAyavidhyarthA hi te'tastanni vRttireva teSAmavadhiH / tasya ca nivRttirviSayanivRttyA / adhyayanaM ca tasya viSayaH / tannivRttiH pratyakSaiva / satyaM yadyasya zrutaviSayaniSThataiva syAt / azruto'pyasya viSayaH phalabhUto'rthAdhigamo'pi saMskAravidhitvAnyathAnupapattyA viSayatAmApanno yataH zrutAdhyayananiSThatve vidhi10 tvamevAsya vyAhanyeta / vidherhi svArthAnuSThApakatvaM rUpam / svArthazca kAryakAraNetikartavyatAtmakaH / tacca vidhyarthavyatirekeNa nAnyatkiMcinna kArya karaNaM viSaya ekapadopAdAnAt / adhIyItetyadhyayanAdiH dhAtvArthAvacchinno bhAvArthaH / yamaniyamAnuSThAnamitikartavyatA / na tatra tAvadasya vidheH svArthAnuSThApakatvasaMbhavaH yato viSayAnuSThAnadvArikA sarvAvidhInAM svArthAnuSThAnasaMpattiH / tasyAsya viSayAnuSThAnaM vidhyantaravazAdeva siddham / AcAryasya hi vidhi - 15 rasti ' upanIya ziSyaM vedamadhyApayet ' iti / na cAdhyApanamantareNAdhyayanasiddhiH / ata AcAryaH svavidhisaMpattyarthamadhyayane mANavakaM pravartayati svayaM ca jJAtvA nAcAryeNApravartitasyAnuSThAnasaMbhavaH / ato'vazyamAcAryavidhiprayuktatA eSitavyA / tatprayuktatve sati siddhamanuSThAnamiti na svAdhyAyAdhyayane mANavakasya vidhinA kazcidarthaH / ataH prayoktRtvAsaMbhavAtkIdRzI vidhirUpatA'sya vidheH / svarUpanAze prasakte sa prakAro'nviSyate, 20 yathA'sya prayoktRtvaM labhyate / tatra nizcitastAvadayaM saMskAravidhiH / na ca niSphalaH sNskaarH|adhyyne sati yAdRzasya tAdRzasyArthabandhasya darzanAttasya ca sakalatatkarmAnuSThAnopayogitvAt / ataH zrutAdhyayanaviSayasaMbaddhAvabodhakartavyatA'to vidhiH pratIyate / yadyapi ca vastusvAbhAvyena vAkyagrahaNasamanantaramavabodho jAyate na tu nizcitarUpo bhavati / ato yena prakAreNa nizcayo bhavati tasminnaMze vidheH prayoktRtvam / nizcayo vicArya saMza25 yAdivyudAsena bhavati / na ca vicAro'nyataH prAptaH / nAcAryavidheH tasyAdhyayanamAtreNa nivRtteH / nApi dRSTakAryaprayuktaH / kiM vicAramantareNa puruSasya na siddhyedyadarthaM pravarteta / yadRcchayA grAmAdikAmasyeva vicAro'pi prApta iti cet / evaM tarhyaniyatatvAtpuruSecchAyAH kazcinna vicArayet / yadi vicArayennAdhyayanasamanantaram / ato'syAMzasyAprAptatvAdyAvadaprAptaM vidherviSaya ityasti vidhervyApAraH / tasmAdadhyayanasyAnyataH prAptatvAttatsaM30 bandhasyAvabodhasyAnizcitarUpasya vastusvAbhAvyenotpattestAdRzasya na kvacidarthavattvAtsatyapi For Private And Personal Use Only Page #193 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / tasminsaMskArakatvAnnivyUDhe nizcitasyaiva phalavakarmAnuSThAnopayogitvAnnizcayasya vicArasAdhyatvAttasya ca niyatakAlAvazyakartavyatAprAptestannivRttyarthaM vicAraparyavasAyI vidhirymvtisstthte| ato bhavatyAkAGkSA niyamAnAm / kiM zrutAdhyayanaparyavasAnAvadhirutA''kSiptanizcitAvabodhajananArthavicAraparyavasAnaH / ato'syAmapekSAyAM vedamadhItya snAyAdityanenAvadhisamarpaNaM kriyate / tatra prakRtasyApekSAyAzcAvizeSAdyuktA lakSaNA / nanu kimidamucyate'zrutovabodhaH yAvatA'dhigantavya iti / zrUyata eva vede smRtiSu cAnyAsu * vedamadhIte svAdhyAyo'dhyetavyaH' iti ca paThyate / mAnavyA api smRteretatsmRtimUlatvAdabhinnArthataiva / AkSiptAvabodhAbhiprAyo'yamadhigamo yadi vA svarUpagrahaNamevAdhigamaH avabodhaparyantatA tu tenaiva nyAyena labhyate na ca visamaJjasameko'yaM vidhistasya ca viSayAMzaH kazcidAcAryavidhinA prayujyate kasyacidaMzasya sa eva prayojaka 10 iti vairUpyam / kimatrAnupapannamarthabhUtasyaivAvagamAt / yattUktamanekavedAdhyayanamadRSTArtha yuktamiti tasya SaTtriMzadAbdikamityatra parihAraM vakSyAmaH / vedazabdo mantrabrAhmaNavAkyasamudAyAtmikAM zAkhAmAcaSTe / tadavayave'pi vAkye vedazabdasya prayogadarzanAt tadAzaGkAnivRttyarthaH kRtsnazabdaH / yadyapyekasminvAkye'dhIte 15 vAkyAntarasyApi vedazabdavAcyatvAdeva nivRttamadhyayanaM saMskArakarmatvAdhavattathApi vispaSTAthaikRtsnagrahaNam / anye tvaGgaviSayaM kRtsnazabdaM varNayanti / vedazabdo yuktaparimANasya vAkyasamudAyasya vAcakastatra RDAtreNApi nyUnena svAdhyAyo'dhIto bhavati / tasmAtkRtsnazabdo'GgAdhyayanaprAptyarthaH / tathA ca smRtyantaraM " brAhmaNena niSkAraNo dharmaH SaDaGgo vedo'dhyeya " iti / nanu yo vedaH sa kRtsna ityetadatra pratIyate / na cAGgAni vedazabdavAcyAni tatra kutAGgaiH sAhityaM yA tveSA smRtiH 'paDaGgo vedo'dhyeya' iti tatra svazabdenAGgAnyupAttAni iha tu vedavizeSaNatvAtkRtsnazabdasya kathamivAGgAni gRhyeran / ucyate / svAdhyAyo'dhyetavya iti mUlaivaiSA smRtiH / sA cAvabodhaparyantA vyavasthApitA / avabodhazca nAntareNAGgAni kalpata ityarthasiddhamaGgAnAmupAdAnam / ato nigamaniruktavyAkaraNamImAMsAveda- 25 namapi vidhyAkSiptam / evamarthamaGgAnAmupAdAnamaGgIkRtya kRtsnazabdo dyotakatvena yukta upAdAtum / tatra yathA''rambhakANi puruSasya hastapAdAdInyaGgAnyucyante naivaM vedasya niruktAdInyArambhakANi / atha ca bhaktyA'Ggatvena vedasyocyante na kila tairvinA vedaH svArthAya prabhavatyato'GgAnIvAdhyAso'tra / evamadhyAropitavedatvena kRtsnarzabda upapadyate / 1 ph-grhnnvt| 2 a ka Da kSa pha-kRtsnazabdo nopapadyate / For Private And Personal Use Only Page #194 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 152 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [dvitIyaH sarahasya iti rahasyamupaniSadaH satyapi vedatve prAdhAnyAtpRthagupAdAnam // 16 // vedameva sadAbhyasyettapastapsyan dvijottamaH // vedAbhyAso hi vimasya tapaH paramihocyate // 166 // . prakRtazeSatayA prApta eva grahaNArtho'bhyAso'nUdyate stutyartha na punarvidhyantaram / sardA zabdo grahaNakAlApekSa eva / tapaHzabdaH zarIraklezajananeSvAhAranirodhAdiSu vartate / iha tu tajjanyAtmasaMskAro varAbhizApAdisAmarthya lakSaNayocyate / tatta~pastapsyastapasA'jayitumicchanna nAGge saMtApe dhAturvartate / karmakartRtvasyAvivakSitatvAtparasmaipadam / heturUpo dvitiiyshlokaarthvaadH| vedAbhyAso hi yAvatkiMcitprakRSTaM tapaH tataH paraM zreSTha vedAbhyAsastattulyaphalatAmAropya stUyate // 166 // 10 A haiva sa nakhAgrebhyaH paramaM tapyate tpH|| yaH sragyapi dvijo'dhIte svAdhyAyaM zaktito'nvaham // 167 // ayamaparo vAjasaneyakasvAdhyAyavidhirbrAhmaNe'rthavAdAnuvAdaH / A nakhAgnebhya eveti saMbandhaH / hazabda aitihyasUcakaH / paramazabdAttapasaH prakarSe pratipanne nakhAgragrahaNaM prakRSTasyApi prakarSamAha / nakhAgrANi nirjIvAni tAnyapi tapasA'nena vyApyante / tapo hi 15 kRcchrAdikaM nakhAgrANAmavyApakatvAnna niHzeSaphalapradam / idaM tu tAnyapi vyApnotIti prazaMsA / tapyate tapa iti / "tapastapaH karmakasyaiva " (vyA. sU. 3 / 1 / 88) iti yagAtmanepade / yaHsragvyapi / sragasyAstIti sragvI kRtakasumadAmA puruSa ucyte| anena ca brahmacAriniyamatyAgaM darzayati / parityajyApi brahmacAridharmAn / yadi zaktito yAvacchanoti svalpamapyanvahaM pratyahaM vedamadhIte so'pi prakRSTena puruSArthena yujyate / stutiriyaM na 20 punarniyamatyAge'dhyayanamucyate // 167 // yo'nadhItya dvijo vedamanyatra kurute zramam // sa jIvanneva zUdbhatvamAzu gacchati sAnvayaH // 168 // yeSAM tAvatkRtsnazabdo'GgaparigrahArthasteSAmaniyatakrame'dhyayane prApte kramo niymyte| prathamaM vedo'dhyetavyastato'GgAni / yeSAM tu vedasyaivAsAkalpyAzaGkAnivRttyarthaM teSAM traividya25 vratAnantaraM vedasyaiva prAptamadhyayanam / agRhIte'pi tasminnadhyayanamabhyanujJAyate / yo dvijo vedamanadhItyAnyatra zAstre aGgeSu tarkazAstragrantheSu vA zramamabhiyogAtizayaM kurute sa jIvanneva zUdratvamApnoti / Azu kSipram / sAnvayaH putrapautrAdisaMtatyA saha / 1 a kSa-sadyaH / 3 pha-tatastapsyan / 3 kSa-kartRtvasyApyavivakSitatvAt / / pha-arthakalpyAzaGkA / For Private And Personal Use Only Page #195 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir bhadhyAyaH ] manusmRtiH / zramo yatnAtizayastanniSerdhAyogAttatsamAptau yathAvasaramanyAnyapi vidyAsthAnAni paThyante / zUdratvaprAptivacanaM nindAtizayaH / dvina iti vacanAdupanItasyAyaM krmniymH| prAk copanayanAdaGgAdhyayanamaniSiddhaM zikSAvyAkaraNAdi yadvedavAkyairna mizritam / nanu ca svAdhyAyavidhinA'GgAnyAkSipyante taM ca vidhimAcAryaprayukto mANavako'nutiSThati prAgupanayanAdasatyAcArye kuto'GgAdhyayanasaMbhavaH / naiSa doSaH / tasmAdanuziSTaM 5 putraM lokyamAhuriti pitrA yaH saMskartavyaH sa enaM prAgupanayanAvyAkaraNAdyadhyApayipyati // 168 // dvijAtInAM tatra tatrAdhikAraH zrutastatrAcAryAdizabdavatsuhRttvAttadarthanirUpaNArthamAha / mAturagre'dhijananaM dvitIyaM mauJjibandhane // tRtIyaM yajJadIkSAyAM dvijasya zruticodanAt // 169 // 10 mAtuH sakAzAdagre AdAvadhijananaM janma puruSasya dvitIyaM mauJjibandhane upanayane / 'DyAporbahulam ' ( vyA. sU. 6 / 3 / 63 ) iti hrasvaH / tRtIyaM jyotiSTomAdiyajJadIkSAyAm / dIkSA'pi janmatvena zrUyate punarvAraM tadRtvijo garbha kurvanti yaddIkSayantIti / trINi janmAni dvijasya zrutinoditAni / nanvevaM sati trijaH prApnoti / astu / dvijavyapadeze tAvadupanayanaM nimittaM tavdyapadezanibandhazca zrautasmArtasAmayikAcArikakarmA- 15 dhikAraH / prathamatRtIyajanmAbhidhAnaM dvitIyajanmastutyartha sarvajanma zreSThaM tat / adIkSito hi yajJa eva nAdhikriyate anupanItastu na kvacideva / anye tvAdyatvasAmAnyAdAdhAnaM yajJadIkSAM manyante / tasyApi janmasaMbhavo'sti ajAta evAsau yo'gnInnAdhatta iti // 169 // tatra yadbrahmajanmAsya mauJjIbandhanacihnitam // tatrAsya mAtA sAvitrI pitA tvAcArya ucyate // 170 // 20 tatraiteSu dvijanmasu yadetadbrahmajanma upanayanaM mauJjIvandhanacihnitaM mekhalAbandhane nopalakSitam / tatrAsya mAtA sAvitrI tayA hyanUktayA tanniSpannaM bhavati / anena ca sAvitryanuvacanamupanayane pradhAnaM darzayati / tadartha hyasau samIpamAnIyate pitaa''caaryH| mAtApitRnirva] jnm| ato rUpakabhaGgyA tatrApyAcAryasAvitryau maataapitraavuktau||170|| ___ mauJjIbandhanacihnitamityuktam / tatra rajjvAsaJjanAdAcAryaH pitRvanmAnyaH syAtta- 25 darthamucyate / vedapradAnAdAcArya pitaraM paricakSate // na hyasmin yujyate karma kiJcidA mauJjibandhanAt // 171 // 1 niSedhAcca yogAt ityaparaH pAThaH / For Private And Personal Use Only Page #196 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 154 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [dvitIyaH vedapradAnAdAcArya pitaraM paricakSate / kRtsnavedAdhyApanAnnopanayanAGgabhUtasAvitryanuvacanamAtrAdeva / pradAnaM svIkArotpAdanaM vedAkSaroccAraNe mANavakasya / yadyevaM yAvannAcAryeNa pitRtvaM prAptaM tAvanna mANavako dvitIyaM janma samaznute / aprAptadvijabhAvazca prAgivopanayanAtkAmacAraH syAdata Aha / na hyasminprAauJjibandhanAdasya mANavakasya kiMcikarma zrautasmAtamAcArapratiSThaM vA'dRSTArtha prayujyate na tatrAdhikriyate / upanayanasamanantarameva sarvaihi jAtipuruSadhabhairadhikriyate / nanvavaidyatvAttasyAmavasthAyAM kathamadhikriyatAM etadarthamevoktaM "gurau ziSyazca yAjyazceti " / AcAryeNAsau zikSayitavyaH / taduktaM 'zaucAcArAMzca zikSayet ' / yathA ca gautamaH / ( a0 2 sU. 1 0 ) / 'upayanAdirniyama ' iti / AcAryasya tu vedasamApanAnto vyApAraH // : 171 // nAbhivyAhArayedbrahma svadhAninayanAdRte // zadreNa hi samastAvadyAvadvede na jAyate // 172 // A maujibandhanAdityanuvartate / yadi vA yAvadvede na jAyata ityarthavAdato'vadhiparinizcayaH / brahma vedastannoccArayet / piturayamupadezaH / yathA madyapAnAdibhyo rakSettathA vedAkSaroccAraNAt / kecittvimameva brahmAbhivyAhAraniSedhaM prAgupanayanAndyAkaraNAdyaGgAdhyayane 15 jJApakaM varNayanti / Nijathai vyAcakSate / pitrA na vAcanIyaH / bAlyAttu kAnicidanyaktAni vedavAkyAni svayaM paThato na doSaH / etattu na yuktam / smRtyantare hi paThyate na brahmAbhivyAhArayediti ' (gau0a02 sU. 9)|arthvaade ca zrutaM zUdreNa hi samastAvaditi / yathA zUdro duSyati tadvadayamapItyuktaM bhavati / svadhAzabdena pitRbhyaH klpitmnnmihocyte| athavA piNyaM karma svadhAzabdenocyate / tanninIyate tyajyate prApyate yena mantreNa sa svadhAni20 nayanaH / " zundhantAM pitaraH" ityAdistaM varjayitvA'nyamantro noccArayitavyaH / anupa nItenodakadAnanavazrAddhAdi pituH kartavyamityasmAdeva pratIyate / pArvaNazrAddhAdau tvagnimattvAmAvAdanadhikAraH piNDAnvAhAryakaM hi tadvakSyate / tRtIye caitannipuNamupapAda. yiSyAmaH // 172 // kRtopanayanasyAsya vratAdezanamiSyate // brahmaNo grahaNaM caiva krameNa vidhipUrvakam // 173 // ' upanIya guruH ziSyam' ityanena zaucAcArAdhyayanAnAM krama uktaH / atazca tenaiva krameNa paThet / upanayanAnantaramadhyayane prApte kramAntarArthamidamArabhyate / upanItasya traividyAdivataM ca kartavyam / tataH svAdhyAyo'dhyetavyaH / kRtopanaya30 nasya brahmacAriNo vratAdezanamiSyate kriyate cAcAyaH / zAstravazenaivamiSyate / atazca 1 kSa-dvijAtipuruSadhamairadhikriyate / For Private And Personal Use Only Page #197 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH manusmRtiH / kartavyataivaiSaNA pratipAdyate / tato brahmaNo vedasya grahaNaM krameNAnena vidhipUrvakamityarthavAdaH zlokapUraNArthaH // 173 // yadyasya vihitaM carma yatsUtraM yA ca mekhalA // yo daNDo yacca vasanaM tattadasya vrateSvapi // 174 // gRhyakArairRtanAmadheyakAni karmANyupadiSTAni saMvatsaraM vedaM bhAgaM vA kiMcijighRkSata' 5 iyaM vratacaryA yo yamaniyamasamUhastatra pUrvavratasamAptau vratAntarArambhe upanayane ye vidhayastAdRza eva vratAdezeSu / atha prAgupAttAnAM kA pratipattiH / apsu prAsanam / nanu ca taduktaM prAgupAttAnAM vinaSTAnAM kA prtipttiH| vinAze zAstranoditaM caiSAM kAryamanyopAdAnAcca teSAM nivRttiH |ycrm yasya brahmacAriNo vihitaM yathA "kArNa brAhmaNasya rauravaM kSatriyasya" iti| evaM daNDAdiSvapi draSTavyam / tasya vratepvapi kRttvaat| vratazabdo vratAdeze vartate // 174 // 10 sevetemAMstu niyamAna brahmacArI gurau vasan // saniyamyendriyagrAmaM tapoTaddhayarthamAtmanaH // 175 // vakSyamANasya yamaniyamasamUhasya pRthakprakaraNatvena zloko'yaM gauravakhyApanArthaH / evaM tu yatpUrvamuktaM tadavazyakartavyamidaM tu tato gurutaramanuSThIyamAnaM mahate phalAya / brahmacArigrahaNaM prakaraNAntaratvenAtaddharmAzaGkayA'nusaMdhAnArtham / yadi brahmacAridharma eva 15 AsItika tauMdamucyate prakaraNAntaramiti / pUrvebhya eteSAmatizayAtsamAnadharmatvAdetAvatA vailakSaNyena prakaraNAntaratvavyavahAraH / pariziSTAni padAni zlokapUraNArthatayA'nUdyante / seveta anutiSTheta / imAnvakSyamANAn / buddhau saMnihitatvAdidamA nirdizyante / gurau vasangurusamIpe vidyAdhyayanArtha vasan / niyamAnAha / saMniyamyendriyagrAmaM prAguktena mArgeNa tapovRddhayarthamadhyAyavidhyanuSThAnajanyAtmasaMskArArtham / / 175 // tAnIdAnI pratijJAtAnpUrveNa niymaanaah|| nityaM snAtvA zuciH kuryAdevarSipitRtarpaNam // devatAbhyarcanaM caiva samidAdhAnameva ca // 176 // pratyahaM snAtvA zuciH snAnenApanItAzucibhAvo devarSipitRtarpaNaM kuryAt / yadi punarna zuciH tadA'vazyaM snAyAt / zucigrahaNena zuddhihetutayA'tra snAnasyopadiSTatvAnna 25 snAtakavratavattadanuSTheyam / ata eva smRtyantare ca snAnaM pratiSiddham / sa pratiSedho mRdA snAnasya prasAdhanalakSaNasya / gautamena tu snAnamevaM vihitam / 'daNDa ivApsu pariplavate / / malApakarSaNaM karanigharSaNAdinA na kartavyam / asatyamedhyAMdisaMsarge na yatsvedanaM vastrareNu 1kSa-nanu ca taduktaM vinaSTAnAM prAguktAnAM sA pratipattiH / 2 pha-asyAmedhyAdisaMsargeNa / For Private And Personal Use Only Page #198 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 156 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [dvitIyaH saMyogAdisahajaM malaM tadazucitvamApAdayati taddhi niyatarUpameva / tathA ca brAhmaNaM 'kiM nu malaM kimajinaM kimu zmazrUNi kiM tapa' iti / dharmasAdhanatAmevaMvidhasya maladhAraNasya darzayati / ___kathaM punaH snAnasya zaucArthatA pratIyate / na punaH snAtaH zucizcobhayaviziSTo devakArye viniyujyate / snAtasyAzucitvAbhAvAtkRtazaucAcamanAdeH snAnavidhAnAtsnAtvA cA''cAntaH punarAcAmediti ca snAtasyApi zucirityetAvatA yAdRzI zuddhistasyAM vijJAyamAnAyAM snAnamapi sati nimitte prAptaM punarucyate / smRtyantaraM cedaM satyazucitve nimitte pratiSedhArtham / tathA ca ' vedamadhItya snAyAditi ' samApte svAdhyAyavidhau pratiprasaviSyati kuryAddevarSipitRtarpaNam udakadAnaM devAdibhyo gRhasthadhargeSu yaduktaM tAdRzameva pratIyate tarpa10 nnshbdsaahcryaat| yadeva tarpayatyadbhiriti tathA "devatAstarpayati" (aashv.gR.3|4|3) iti gRhyakArairudakasAdhano'yaM vidhiruktH| udakatarpaNamiti caittsNvijnyaayte| te devA gRhyakAraiH paThitA agniprajApatibrahmetyAdayaH / teSAM ca tarpaNaM na sauhityotpAdanaM kiM tarhi taduddezenodakAJjaliprakSepaH / ato'yamudakadravyako yAga evokto bhavati / na hyanyathA devatAtvaM bhavati / yAgasaMpradAnaM hi seti smaryate na tRpteH kI / etAvaddhi devatAlakSaNam / sUktabhAjo havirbhAjazca devatAH / tatra sUktaM stutyatayA bhajante haviH saMpradAnatayA / tarpyatvena codakadAnasaMpradAnatAmeva guNavRttyA vakti / gurvAdisaMpradAnaM gavAdinA taduddizyamAnaM svAmyena pratIyate devatA'pi saMpradAnamataH saMpradAnatvasAmyAttRpyantItyucyate / yadi devatAtRptyarthametatsyAttadA saMskArakarmodakatarpaNaM syAt / na ca devatAnAM saMskAryatvopapattiH / na hi tAH kvacidupayuktA upyokssynte|vaa na vA kRtAH kariSyamANakAryasya saMskAratopapattiH / RSayo ye yasyAyAH yathA parAzarANAM vasiSThazAktapArAzaryeti / gRhyakAraistu mantradRza RSayastarpaNIyatvenoktAH / madhucchando gRtsamado vizvAmitra iti / avizeSAbhi dhAnAdRSizabdasyobhaye'pi prAptAH vizeSasmRtitvAt gRhyasmRtesta eva grahItuM nyAyyAH / 25 pitaraH pUrvapretAH pitRpitAmahAH sapiNDAH samAnodakAzca / pitRNAM tarpaNaM tarpaNameva / etacca zrAddhavidhau pratyakSeNa vakSyate / devatAbhyarcanaM atra keciccirantanA vicArayAMcakruH, kA etA devatA nAma yAsAmidamabhyarcanamucyate / yadi tAvaccitrapustakanyastaH caturbhujo vajrahasta ityAdyAH pratikRtaya iti laukikA vyavaharanti ato gauNastatra devatAvyavahAraH / atha yAH sUktahaviH30 saMbandhinyo vaidikIbhyazcodanAbhyo mantravAkyebhyazcAvagamyante / 20 For Private And Personal Use Only Page #199 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 157 zabdArthasaMbandhavidazca smaranti 'agniH agnISomau mitrAvaruNau indro viSNuH / iti / yadyevaM takriyAsaMbandhitayaiva teSAM devatAtvaM nArthasaMbandhitayA / tatrApi yasyaiva haviSo yA devatA tena coditA tasyaiva sA bhvti| tathA hi Agneyo'STAkapAla ityAgneye devatApuroDAzena saurye carau / ayaM ca teSAM nirNayaH mukhyAsaMbhavAdgauNasyaiva grahaNaM nyAyyaM samAcArAcca / ataH pratimAnAmevaitatpUjAvidhAnam / yaccAtra tattvaM tadratavaddevadaivatya ityatra *vakSyAmaH / 5 samidAdhAnaM sAyaMprAtaragnau dAruzakalaprakSepaNam // 176 // varjayenmadhu mAMsaM ca gandhaM mAlyaM rasAn striyH|| zuktAni yAni sarvANi prANinAM caiva hiMsanam // 177 // madhu sAragham / mAdhvIkasya tu madyatvAtprAgapyupanayanAtpratiSedho 'nityaM madya brAhmaNo varjayet / iti |maaNsN prokSitAdyapi / gandhazabdena surabhitvAtizayayuktAni karpUrA- 10 garuprabhRtIni dravyANi sambandhilakSaNayA pratiSidhyante / teSAmanulepanAyupabhogapratiSedhaH / gandhastu svadezAnnirgata AgacchatItyazakyo niSedbhum / ttraapyaaksmiksyaapyprtissedhaat| bhogecchayA tvagarudhUpAdau doSa eva / ata upAdhyAyena candanavRkSAdicchedane niyuktasya tadgandhasyAghrANe vastusvabhAvata utpadyamAne na doSaH / mAlyasAhacaryAccedRzo gandhaH pratIyate / yastu nedRzo hRdayonmAdakaraH kuSThaghRtapUtidAdigandhastasya pratiSedhaH / mAlyaM 15 kusumaM grathitam / rasAH madhurAmlAdayaH / / nanu ca nIrasasya bhojyatvAsaMbhavAtprANavRttireva na syAt / satyam / udriktarasAH kevalA guDAdayo niSidhyante / saMskArakaraNe dravyAntargatAnAmapi pratiSedhaH / athavA'tyantamasaMskRtasyAnnasya uktipratiSedhe'yam / yathoktam / "yo'heriva dhanAdbhIto miSTAnnAcca viSAdiva / rAkSasIbhya iva strIbhyaH sa vidyAmadhigacchati" iti / anye tu 20 zRGgArAdInmanyante / nATakAdiprekSaNena kAvyazravaNena vA rasapuSTirna vaktavyA / anyeSA tu darzanamikSvAmalakAdInAM yo'ntardravarUpodakavat sa rasastasya nippIDitasya pratiSedho na punastadantargatasya / tacaitadayuktam / na hi rasazabdo dravaparyAyaH prasiddhaH / yatra ca yasyocitamupabhogAntatvaM tadeva tasya niSidhyate / tena madhumAMsayo jane pratiSedho na darzanasparzanayoH / gandhamAlyasyApi zarIramaNDanAbhimAnatayopAdAnaM niSidhyate, na tu kathaM- 25 ciddhastAdinA grahaNam / evaM striyo maithunasaMbandhena / tadAzaGkayaiva ca prekSaNAlambhau nissetsyti| tathA ca gautamaH ( a. 2 sU. 22 ) 'strIprekSaNAlambhane maithunazaGkAyAm / iti / zuktAni prAptAsvarasAni kevalAtparivAsAdravyAntarasaMsargAdvA'mlatAmApannAni / teSAM ca dvijAtidharmatvAdeva siddhaH pratiSedhaH / punargrahaNaM gauNazuktaparigrahaNArtham / tena rUkSa * agre 189 zloke 1 pha-kusumagrathitam / 2 pha-athaca / For Private And Personal Use Only Page #200 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 158 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [dvitIyaH paruSA vAco niSiddhA bhavanti / yaduktaM gautamena (a. 2 sU. 25) 'zuktA vAca' iti / tadidaM sarvagrahaNaM cAsyaivArthasyAviSkaraNArtham / rasazuktAnyanUdya sarvANIti vidhIyate / tato gauNaparigrahaH siddho bhavati / ye tvevaM vyAcakSate zuktazabdena rasapratiSedhaH sarvazabdena mAnasAni vacAsi ta idaM praSTavyAH |arthprtissiddhaanaaN pratiSedhArthaM sarvagrahaNaM kasmAnna bhavati / tathA sati ca dadhyAdeH zuktIbhUtasya pratiSedhaH prApnoti / yadi tu prAptimAzritya punaH pratiSedha uktArtho vyAkhyAyate tathA sati na kazciddoSaH / prANinAM mazakamakSikAdInAM bAlyAddhiMsane prApte yatnataH parihArArtha punaH prati. SedhaH / svAdhyAyavidhyaGgatvArtho vA / na kevalaM hiMsAyAM puruSArthaH pratiSedhAtikramo yAva10 svAdhyAyavidhyAtikramo'pi / zuktAdiSvapyevaM kasmAnna kalpyata iti cedasti tatra viSayAntare sAvakAzatvamekarUpasya viSayasya vyarthatvaM sati gatyantare garIyaH // 177 // abhyaGgamaJjanaM cAkSNorupAnacchatradhAraNam // kAmaM krodhaM ca lobhaM ca nartanaM gItavAdanam // 178 // ghRtatailAdinA snehena ziraHzarIramrakSaNamabhyaGgaH / aJjanaM cAkSNoH / akSigrahaNaM 15 vRttapUraNArtham / anayozcApi dehamaNDanArthatayA pratiSedho nauSadhArthatayA / gandhamAlyAdi. sAhacaryAt / upAnahI carmapAduke na kevale chatradhAraNaM ca svahastena parahastena vobhayamyApi niSedhaH / kAmo manmathasya strIpratiSedhAdeva siddhaH / krodho roSaH / lobho mohaH / ahaMkAramamakArau cittadharmAvate / nartanaM prAkRtapuruSANAM harSAya gAtravikSepo bharatAdidRSTAbhinayaprayogazca / gItaM SaDjAdisvarapradarzanam / vAditraM vINAvaMzAdibhiH 20 svaravacchabdakaraNaM paNavamRdaGgAdyabhighAtazca tAlAnuvRttyA // 178 // dyUtaM ca janavAdaM ca parivAda tathA'nRtam // strINAM ca prekSaNAlambhamupaghAtaM parasya ca // 179 // dyUtamakSakrIDA / samAhvayaH kukkuTAdibhiH pratiSiddho dyUtazabdasya sAmAnyazabdatvAt / janairvAdaH akAraNena laukikeSvartheSu vAkkalahaH / dezavArtAdyanveSaNaM prazno vA pari25 vAdaH / apsUyayA paradoSakathanamanRtamanyathA dRSTamanyathA ca zrutaM yadanyathocyate / sarvatra varjayedityanuSaGgAdvitIyA / strINAM ca prekSaNAlambhau avayavasaMsthAnanirUpaNaM prekSaNamidapasyAH zobhate'GgamidaM neti Alambha AliGganaM maithunazaGkAyAM caitau pratiSidhyete bAlasya yathAtatham / parasyopaghAto'pakAraH kasyAMcidarthasiddhau pratibandhaH kanyAlAbhAdau pRcchayamAnena prayogasyApyayogatvaM na vaktavyam / tUSNImAsitavyamanRtapratiSedhAt // 179 // For Private And Personal Use Only Page #201 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| ekaH zayIta sarvatra na retaH skandayetkacit // kAmAddhi skandayan reto hinasti vratamAtmanaH // 180 // ekaH zayIta sarvatra na retaH skandayetkacit / ayonAvapi yaunau strIpratiSedhAdeva siddhatvAdatrarthavAdaH / kAmAddhi skandayan / icchA'tra kAmaH hastavyApArAdinA'yonau maithunena ca retaH zukraM skandayan kSarayanhinasti nAzayati brahmacaryavrata- 5 mAtmanaH // 18 // svame siktvA brahmacArI dvijaH zukramakAmataH // snAtvA'rkamarcayitvA triH punarmAmityUcaM japet // 181 // kAmAdratalopo nAvakIrNiprAyazcittamakAmAttvidamAha / svapnagrahaNamavivakSitamakAmata 10 ityetadeva nimittam / na hi svapne kAmasaMbhavaH ato yadyasuptasyApi kathaMcidanicchayA svamalAsRgavayavavatprakSarati zukra tatrApyetadeva prAyazcittam / akAmato retaH siktvedaM prAyazcittaM kuryAdityetatRcaM japet // 181 // udakumbhaM sumanaso gozakRnmRttikAkuzAn // AharedyAvadAni bhaikSaM cAharahazcaret // 182 // 15 yAvadbhirarthaH prayojanamupAdhyAyasya sidhyati tAvadudakumbhAdi Aharet / pradarzanArtha caitat / anyadapi gRhopayogi yadagarhita karma tatkuryAdgarhitaM guruvyatirekeNocchiSTApamArjanAdi na kArayitavya ityevamartho'yaM zlokaH / yataH sAmAnyena zuzrUSA gurau vihitA / yAvAnartha eSAmiti vigrahaH / bhaikSaM cAharahazcaresiddhamannamatyantAlpaM yAtrAviSayaM bhaikSamatrocyate / naikAnnAdi pratiSedhe'nnazabdopAdAnAdannaM prtiiyte| ' samAhRtya bhaikSaM nivedyAznIyAt' 20 iti sAmAnAdhikaraNyAtsiddhAnnapratipattiH / zuSke hyanne bhikSite kutastasyAzanam / samAhRtasya gurugRhe pacyamAnasya bhaikSaprakRtitA syAnna bhaikSatA / prasiddhayA cedRzameva bhaikSamucyate / aharahaH / nanu bhaikSeNa vartayennityamityetasmAdeva siddhamaharahazcaraNaM sidhyati / vRttividhAnArtha nityagrahaNam / paryuSitenApi ghRtAdisnehasaMyuktena syAvRttistadartha- 25 midamaharahabhikSitvA'zitavyam / na punarekasminnahani bhikSitamapareyuH parivAsya yatkicitsnehayuktamiti pratiprasavena bhuJjIta // 182 // yebhyo bhaikSamAsAdayitavyaM tAnvakti vedayajJairahInAnAM prazastAnAM svakarmasu // brahmacAryAharedbhakSaM gRhebhyaH prayato'nvaham // 183 // vedayajJaizca ya ahInA vedAdhyayanena saMyuktAH yajJAnAM ca satyadhikAre kartAra ahInAs. For Private And Personal Use Only Page #202 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 16. medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ dvitIyaH varjitAstadupetA iti yAvat / svakarmasu ca prazastAH yeSA yajJe'dhikAro nAstyanyasmin zaste karmaNi tatparAH / atha vA svakarmaprazastAsta ucyante ye svavRttAveva saMtuSTA na vArddhaSikAdivRttyupajIvinasteSAM gRhebhyo bhaikSamAharedyAcitvA gRhNIyAtmayataH zuciH 5 anvahamityanuvAdaH // 183 // guroH kule na bhikSeta na jJAtikulabandhuSu / alAbhe tvanyagehAnAM pUrva pUrva vivarjayet // 184 // satyapyetadguNayoge gurugRhe na bhikSeta / pUrva kulaM vaMzastato gurorye pitRvyAdayastebhyo'pi na grahItavyam / jJAtayo brahmacAriNaH pitRpakSAsteSAM kule bandhuSu ca mAtRpakSeSu 1. maatulaadissu| naivamabhisaMbandhaH kartavyo gurujJAtyAdiSviti yato guroH kula iti kulazabde naiva teSAM saMgRhItatvAt / kutastarhi bhikSeta / etadvayatirekeNAnyagehebhya alAbhe'saMbhave 'nyagehAnAM sarva eva yadi grAmo gurujJAtibandhubhiryApto bhavatyanye naiva saMto, vA'nnaM na dadati / eteSvapi gRheSu bhikSitavyamanyAbhAve prathamaM bandhuM mikSeta, tadabhAve jJAti, tadabhAve gurukulam // 184 // sarva vA'pi caredrAmaM pUrvoktAnAmasaMbhave // niyamya prayato vAcamabhizastAMstu varjayet // 185 // pUrvoktAnAM vedayajJairahInAnAmasaMbhave sarva grAmamanapekSavarNavibhAgaM vicaret bhrAmyejjIvanAtha kevalamabhizastAnkRtapAkatvena prasiddhAnadRSTapAtakAnapi varjayitvA / tathA ca gautamaH ( a. 2 sU. 41 ) " sArvavarNikaM bhaikSyacaraNamabhizastapatitavarnam " / 20 niyama vAcaM bhikSAvAkyaM varjayitvA A bhaikSalAbhAdanyAM vAcaM noccaret // 185 // dUrAdAhRtya samidhaH sannidadhyAdvihAyasi / / sAyaMprAtazca juhuyAttAbhiragnimatandritaH // 186 // dUragrahaNamaparigRhItadezopalakSaNArtham / grAmAtkila dUramaraNyaM na ca tatra kasyacitparigrahaH / anupalakSaNe hi dUrArthe kiyadUramityanavasthitaH zAstrArthaH syAt / Ahatya 25 AnIya saMnidadhyAtsthApayet / vihAyasi gRhasyopari na hi nirAlambane'ntarikSa nidhAnaM saMbhavati / tAbhiH sAyaMprAtarjuhuyAt / AharaNaM tu tAtkAlikamanyadA vecchayA / vihAyasanidhAnamadRSTArthamityAhuH / anye tu bruvate saMpratyAnIyamAnaM vRkSAddAru AI bhavatIti gRhasyopari anyasya vA prakArAdestata evAvagantavyam // 186 // For Private And Personal Use Only Page #203 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / akRtvA bhaikSacaraNamasamidhya ca pAvakam // anAturaH saptarAtramavakIrNivrataM caret // 187 // agnIndhanabhaikSacaraNe nairantaryeNa saptarAtraM saptAhamakRtvA niyamya vicchidyate / kAlo niyatastu tayorapi / anAturasyAvyAdhitasya sato'vakIrNivrataM nAma prAyazcittamekAdaze (zlo. 118) vakSyamANasvarUpaM caretkuryAt / doSagurutvakhyApanArtha tvetadatra praayshcittmev| 5 smRtyantare hyatrAlpamanyatprAyazcittamuktam / 'AjyahomaH saviturvA retasyAsyAm' iti / ihApi ca liGgaM yadi prAyazcittamidamabhaviSyattadA strIgamanamivAvakIrNiprAyazcittaprakaraNe nimittatvenApaThiSyat / ye tu vyAcakSate saptarAtrametadubhayamavazyakartavyamakaraNAttatra doSaH kRtasaptarAtrasya tu parato'kriyAyAM na doSastAni ca saptAhAni prAthamyAdupanayanAtprabhRti gRhyante tadetadayuktam 'A samAvartanAtkuryAditi ' virodhAt / uparitanAnantara- 10 zlokavirodhAcca // 18 // bhaileNaM varttayennityaM naikAnnAdI bhavedvatI // bhaikSeNa tino vRttirupavAsasamA smRtA // 188 // nanu ca bhaikSamaharahazcarediti zrutamevaitat / evaM hi bhaikSacaryA dRSTArthA bhavati / uktaM ca " nivedya gurave'znIyAt" iti / na ca tadazanaM bhaikSasaMskAraH yena vRttyarthaH 15 syAt / kecidAhuranUdyate naikAnnAdI bhavedratIti vaktumetadapyasat / bhaikSazabdenaivaikAnnAdanasya niSedhAt / bhikSANAM samUho bhaikSamucyate / tataH kuta ekAnnAdanaprAptistasya pitrye'bhyanujJAnArtha sarvametadanUdyate / bhaikSeNa vartayedAtmAnaM bhaikSabhojanena pAlayet / jIvitaH sthitiM kuryAnnaikasya saMbandhi annamadyAnnaikabhikSAnnaM bhuJjIta / / na punariyamAzaGkA kartavyA naikasvAmikaM bhuJjIta api tu bahusvAmikamavibhaktabhrAtR- 20 saMbandhyekasyAnnamekaM vA'nnamekAnnaM tadatti bhute ekAnnAdI / vratI brahmacArI prakaraNAdeva labdhaH zlokapUraNArtho vratizabdo'rthavAdaH / bhaikSeNaiva kevalena vratino yA vRttiH zarIradhAraNamupavAsatulyaphalA sA vRttiH smaryate // 188 // vratavaddevadaivatye pitrye karmaNyarSivat // kAmamabhyarthito'znIyAhnatamasya na lupyate // 189 // 25 ayamapavAdo nimittavizeSe bhaikSavRttyupadezasya / devadaivatye devoddezena brAhmaNabhojane kriyamANe, pitrye ca pitRnuddizyAbhyarthito'dhyeSitaH kAmamekAnnamaznIyAt na tu 1 [na bhaikSyaM parapAkaHsyAt na ca bhakSyaM pratigrahaH // somapAnasamabhai kSyaM tasmAdbhekSaNa vartayet // 1 // bhakSyasyAgamazuddhasya prokSitasya hutasya ca // yastisya prasate grAsAMste tasya RtubhiH samAH // 2 // ] 1 For Private And Personal Use Only Page #204 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [dvitIyaH svayaM yAceta / tasya vratavadratAviruddhamadhumAMsavarjitamityarthaH / vratavadRSivaditi ca zabdadvayenaika evArtha ucyate na punImAraNyayoH karmabhedena vyavasthA / vRttAnurodhAttu dvirabhidhAnam / RSivaikhAnasastadazanAbhyanujJAne mAMsamapi brahmacAriNo'nujJAtaM syAttasya hi * vaiSNavamapyupabhuJjIta" iti mAMsAzanamapyasti / devA devatA yasya taddevadaivatyaM taccAgnihotradarzapUrNamAsAdiSu deveSu karmasu brAhmaNabhojanamAmnAtam / AgrahAyaNyAdiSu tvAmnAtaM brAhmaNAbhojayitvA svastyayanaM vAcayediti / tatreyamanujJA / anye tu saptamyAdAvAdityAdidevoddezena yatkriyate brAhmaNabhojanaM taddevadevatyaM manyante tadasat / na hi bhujedevatAsaMbandho'styayAgasAdhanatvAttasya / na tuddezamAnaM devatA / upAdhyAyAya gAM dadAti gRhaM saMmArTItyupAdhyAye gRhe'pi prasaGgAt / bhurhi 10 pratyakSo bhoktrA saMbandhaH Adityastu na kArakaM na coddezyo gRhavat na tadartha bhojanam / dvitIyA hi bhoktrarthatAM jJApayati nAdityArthatAm / na caitatkvacinnoditamAdityAyuddezena brAhmaNAnbhojayediti / smaacaaraavidhiH| karapyata iti cenna / tasyopalabhyamAnamUlatvAt / asti hi mUlaM bAhyAH smRtayaH / tatra tarhi brAhmaNabhojanena devatAH prINayaditi zAstrArthaH / na cAyamarthaH zakyaH kalpayitum / na hi devatAprItipradhAnaH zAstrArthaH, kiM tarhi vidhyarthapradhAnaH / na cAsmividhyartha AdityAdInAM devatAbhimatAnAM viSayadvArakaH saMbandho nApyadhikAradvArakaH / na hi bhedanAdivannimittaM nApi pazvAdivatsvasaMvandhitayA kAmyate / abhogyarUpatvAt / atha tadgatA tuSTiH kAmyate sA'pyAtmasiddhau pramANAntaramapekSate / na ca tadasti / na hyAdityAdituSTiH pratyakSAdisiddhA pazvAdivadyena kAmyena pareSTividhinA yujyeta / 20 atha tu matprabhuriti svAbhipretena phalena yojayiSyatIti / etadapi pramANAbhAvA dupekSaNIyam / na cAsminnarthe vidhiH pramANaM sa hi jJAtasyAnuSThAtRvizeSaNasya svasaMbandhitayA puruSaM niyukta na punaH kAmyamAnasya sadbhAvamavagamayati / pramANAntarAvagataM hi kAmyamanuSThAtRvizeSaNamanuSThAtRsaMbandhIti vidhiH pramANaM mimiite| athAyaM yAgastasya ca bhojanaM pratipattirbhavatu yadi ziSTasamAcAraH / bhojanaM 25 tAvanna devatAsaMbandhisAkSAditi na sAdhyam / yAgavyavahitastu saMbandho na nivAryate / na cAtra yAgabudhyA pravartate kiM tarhi brAhmaNeSu bhojiteSu devatA tuSyatIti / ato na devatA bhojanakArakaM na kArakavizeSaNam / tato na viSayo na hi saMbandhaH / uddezyatva1 u-yAcet / 2 pha-vrataviruddham / 3 ba-u-kAraNaM / For Private And Personal Use Only Page #205 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 113 mapyAdityAdInAM nAsti / bhojane hi sa uddizyate yasmai bhojanaM dIyate / tacca brAhmaNebhyaH na coddezyamAnaM devatA upAdhyAyAya gAM dadAti gRhaM sammArTIti gRhopAdhyAyayorapi prasaGgAt / nanu ca pitrye kathaM brAhmaNabhojanaM tatrApi hi na pitarau devatAH syuH na ca homasya pitryatvaM devatAntarazravaNAt / AdityAdiprIteriva pitRprIteH pramANAntarAsiddhatvAnna 5 vidheH saMbandhaH sAdhyatayA / atra vadanti / siddhA hyatra pitRprItiH AtmanAmavinAzitvAt pitaraH siddhAsteSAM ca zarIrasaMbandhaH kriyate / karmAkhye prAdhAnyamupAdhyAyAya gAM dadAti tadbhojanaM hyatra pradhAnam / tasya hi phalaM zrutaM bhojayanpuSkalaM phalamApnoti / tacca phalaM pitRNAM tasya tRptiH syAditi / tRptizca prItimAtraM na manuSyANAmiva bhujikriyAphalaM sauhityalakSaNamutpadyate / 10 kAcitpitRRNAM prItiH svakarmavazato yatra tatra jAtAvutpannAnAm / prItimAtravacano'yaM dhAtuH sauhityaM tu vizeSaH sapramANAntarAvaseyaH / / . na cAtraitaccodanIyaM putraH kartA kathaM kartRgAmiphalam / na hImAni karmANi vaidikAni parasparakarmAdInIti nyAyavido vadanti / yataH pitara evAtrAdhikAriNaH kartArazca / apatyotpAdanenaiva sarvametatpitRbhiH kRtam / evamarthamevAsAvutpAdito dRSTAdRSTamupakAraM kari- 15 pyatIti / tatazca yathA sarvasvAre'bhAvAdauttarakAlikeSvaGgeSu brAhmaNAH saMsthApayata me yajJamiti praiSyaM mRtasya kartRtvam / evamatrApi draSTavyam / etAvAnvizeSaH sUtrAdhikArAntaraprayuktA jIvikArthino bhRtiparikrItA RtvijaH kartAraH / iha tu tadvidhiprayukta eva putraH yathaivotpattividhiprayuktasya putrArtheSu pituH saMskAreSu adhikArAnuzAsanaparyantatvAttasya vidheH / evaM pitrarthe zrAddhAdau putrasya tathaiva jIvinaH pituH " vRddhau tu mAtApitarau " 20 ityavazyaM kartavyam / evaM diSTaM gataM tasyApi / na cAyaM vaizvAnaravatkAmyo'dhikAraH " vaizvAnaraM dvAdazakapAlaM nirvapet puDhe jAte " tasmin jAta etAmiSTiM nirvpti| "pUta eva sa tejasvyannAda indriyavAn ha bhavati" iti| evamAdiputraphalArthino'dhikAraH piturvaizvAnare na cUDAdiSvivAvazyakaH / iha tu pitryamA nidhanAtkAryamiti yAvajjIvikAlAtkarturvedikaM phalamityetadanyathA parikriyate / yathaiva 25 vaizvAnaraviziSTaputravattA lakSaNaM pitureva phalaM nAkartRgAmitA phalasya evamihApi putrasyaiva 1 pitaraH iti samIcInaH pAThaH / 2 pha-raSTAntagatistasyApi ityaparaH pAThaH / For Private And Personal Use Only Page #206 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 164 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ dvitIyaH tatphalaM yA pituH prItiH ubhayathA pitRkartRgAmitA phalasya na virudhyate / apatyotpAdanenaivaitAdRzasya phalasyeSTatvAt / pitRRNAmapi nAkAmitaphalApattiH / yadi na zrAddhena pitaro devatAH kathaM tarhi pitryametatkarmeti devatAtaddhitaH / anuddezyatvasAmAnyAditi vadAmaH / yuSmadupakArArthamidaM brAhmaNabhojanamiti pitara upa5 dizyante / piNDapitRyajJe tu pitaro devatA eva na zrAddhe pitRRNAM devatAtvaM manyante 1 yattu brAhmaNA bhojyante tadyathA'gnau homAjyapuroDAzAdInAM vadAnasya tAdRzametat / tathA ca brAhmaNAH pitRtvamApadyanta ato'nnapariveSaNakAle pitara evoddezyA yuSmabhyamidaM na maiMmeti / brAhmaNAstvAhavanIyasthAnIyAH / etAvAnvizeSo yadAhavanIye haviH prakSipyate brAhmaNAnAM tu sannidhApyate, te tu svayamupAdadata iti / 10 1 na ca yAgo na devatArthaH svAhAkAraH sviSTakRdAdiSu darzanAt / ato yAgo'pi san zrAddhakarma pitryarthaM bhaviSyati pitRRNAM devatAtvaM phalabhAvitvaM na nirotsyate / tRtIye kiMcidanuttameva tatsaMbaddhaM vakSyAmaH / tasmAnnAdityAdayo brAhmaNabhojane devatA iti sthitam / nanu cAvyApakametadapi lakSaNam yAge uddezyaH / devatetyantareNApi yAgasaMbandhe 11 devatAvyavahAradarzanAt / " devatAnAM ca pUjanaM " daivatAnyabhigacchediti na yAgo nApyAbhimukhyena gamanaM pAdavihArAtmakaM devatAH pratisaMbhavati / naiSa doSaH / yatra devatAcodanA tatraitatpUjAvidhAnaM bhaviSyati vaizvadevadevatAsvagnihotrAdisaMbandhinISu vA / nanu caivamapi nopapadyate / na hi devatAyAH pUjyatvaM saMbhavati svarUpahAniprasaGgAt / pUjAkarmatve'pi yAgasaMpradAnatA syAt / uktam / " na kriyAntarasya kiMcidbhavati " 20 iti / zaktirhi kArakaM sA ca pratikriyaM vibhidyate / kAryAvagamyatvAcca tasyA yAva - kArya bhedo nyAyyaH / ato yatsaMpradAnaM tatsaMpradAnameva, na tasya karmApattiH / kathaM tArha ' pAcakAya dehi ' paceH kartA dadAteH saMpradAnam / " zaraiH kSatAGgaH priyayA kaTAkSairnirIkSyamANo vivazo jagAma " / ukto'tra parihAraH / zaktizaktimatorbhedasyaupacArikatvAtsiddhaM ' vrajati bhuktveti ' / tasmAdyadi pUjAviSayametat na devatAlAbhaH, 25 atha devatA AdityAdayo na pUjAvidhiH / na hi devatAyAM siddhAyAmuddizya pUjA vidhIyate / na hyAdityAdInAM devatAsAmAnyazabdo gozabdavacchAgaleyAdInAm / atrocyate / satyaM nAdityAdayaH svarUpato devatAH saMbandhizabdo'yaM vidhita eva nArtho'vagantavyo "yasya haviSazcodyate sA tasya devatA " iti / sa evAgnirAgneyAdanyatra na devatetyuktam / kiMtu 1 pha-dravyadAnasya / 2 ba-Da-mameti / 3 phacchAgameSAyAdInAm / For Private And Personal Use Only Page #207 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / 115 na pUjAvidhiH pUjyamAnamantareNa saMbhavati / devatAzca pUjyatvena zrutAstatra yadi devatArthe mukhyena pUjA saMbhavati tadA yAga eva pUjA vijJeyA / tasya cArUpatvAdasati dravyadevatAzravaNe pUrvAhnakAlavidhyartho'yamanuvAdo vijJeyaH / ataH pUrvAhne daivatAni kartavyAnItyuktaM bhavati / kimucyate devatA na zrUyate yAvatA na sAkSAddevatAzabdo'sti nAyaM sAmAnyavacano devatArthaH yAsAmanyatra devatAtvaM dRSTaM tAsAmetatpUjAvidhAnam / tenAgnirAdityo rudra indro viSNuH sarasvatItyevamAdayaH pUjyAH / pUjArthaM ca dhUpadIpamAlyopahArAdInAM nivedanam / tatrAgnestAvatsAkSAtsaMbandhaH / taccAdityasya dUradezavartitvAcchucAvakAze taduddezena gandhAdiprakSepaH / indrAdInAM svarUpasyApratyakSatvAdindrAdizabdoddezenaiva tathA vidhAnam / yadyapi pUjyamAnapradhAnA pUjA tathApi hi pUjyamAnAnAM kAryAntarazeSAbhAve pUjaiva kartavyatayA 10 vijJAyate / dravyapradhAne hi na vidhiviSayatvasaMbhavaH " tAni dvaidha guNapradhAnabhUtAni " iti / " yaistu dravyaM cikIrNyate " iti nyAyyaM tu stutizAstrAdivat / yathA na stutiH stutyarthA evamiyamapi pUjA na pUjyArthA / stautizaMsatyornirdezo nAstIti cet , atroktaM dvitIyA / saktuSu darzanAt / evaM mRdaM gAM daivataM pradakSiNAni kurvIteti dakSiNAcAratA vidhIyate / dakSiNena daivAni karmANi kartavyAni / na hi mRdAdi taddevatAyA dakSiNena 15 mArgeNa sthAnamamUrtatvAt / yujyate evaM daivatAnyabhigacchediti / pAdavihAravyApAreNa devatAsamIpaprAptyasaMbhavAdgamezca jJAnArthatvAdabhigamanaM smaraNAtkiM viziSyate / devatA abhigacchetkarmakAle manasA dhyAyeccittavyAkSepatAmAkulatAkhyAM pariharedityarthaH / tathA copalabhyamAnamUlaiveyaM smRtirbhavati / yasyai devatAyai havirgRhItaM syAttAM manasA dhyAyediti / nanu caitadapyuddezyatvAnyathAnupapatteH prAptameva sa vyAkSepasyAkulasya ca saMbhavAdadoSaH / evaM devasvaM devapazavo devadravyamityAdayo vyavahArAstAdonopakalpiteSu pazcAdiSu draSTavyAH / daNDAdhikAre tu pratikRtiviSayameva devatAvyavahAramicchanti / anyathA vyavasthAmaGgaH syAt / kalpitadevatArUpANAM pratikRtInAM kalpitenaiva svasvAmibhAvena yatsaMbandhi ta. 25 deva " devabrAhmaNarAjJA tu dravyaM vijJeyamuttamam" ityAdiSu devadravyam / na hi devatAnAM svasvAmibhAvo'sti mukhyArthAsaMbhavAgauNa evArtho grAhyaH / 20 1 pha-nyAyAtstutizAstrAdivat / For Private And Personal Use Only Page #208 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ dvitIyaH kaH punaratra gauNo'rthaH kArya prasAdhaye ya evAgnirmANavaka ityAdiSu naivaM zuklo mANavake tadguNadarzanAt |srvtr hi saadhaarnngunnyogaadgaunnaarthaavgtiH| te ca guNAH pratyakSA dhavaseyAH / iha tu devatArthasya kAryAvagamyatvAtkAryataH svarUpavizeSAnavagamAtkutaH pratikRtiSu sAdhAraNaguNAvasAyaH / atrocyate / mantrArthavAdeSu tathAvidharUpazravaNAtteSAM ca guNavAdena vyAkhyAnam / tanmUlamapazyanto yathAzrutArthagrAhiNastAdrUpyamindrAdiSu pratipAdyamAnAH pratikRtiSu sAdRzyamapazyantIti yuktaiva gauNatA / yattu zrAddha eva vaizvadevabrAhmaNabhojanaM daivadevatyamAcakSate teSAM pitryAGgatvAt / tasya pitryagrahaNena gRhItatvAdanarthakaM punarvacanam / sAmAnyazabdatvAcca kratovizeSAvagati sAhacaryAditivat / yadi ca pitryazabdena grahaNaM bhavedgobalIvardanyAyo'pi asati viSaya10 bhede bhavati // 189 // brAhmaNasyaiva kamaitadupadiSTaM manISibhiH / rAjanyavaizyayostvevaM naitatkarma vidhIyate // 190 // yadetadekAnnamojanakarmAdiSTametadbrAhmaNasyaiva manISibhirvidvadbhirvedAdupalabhyopadiSTaM kSatriyavaizyayostu naitadicchanti na kadAcittayorabhaikSabhojanam / 15 nanu ca zrAddhabhojane brAhmaNAnAmevAdhikAro " ye tatra bhojanIyAH syurye ca vA dvijottmaaH| arhattamAya viprAya" iti vacanAdrAhmaNasyaiva pratigrahAdhikAraM tatra kuto'yaM pratiSedho rAjanyavaizyayoriti pratiprasavazvAyaM nApUrvavidhiH / prAptisavyapekSAzca pratiSedhA bhavanti / ucyate / bhuktavatAM brAhmaNAnAmeva ziSTasyAnnasya pratipattirAmnAtA -- jJAtiprAyaM prakalpayet / iti / na ca tatra jAtyapekSA yasya jJAtiH sa tena bhojayitavyaH / na ca 20 tatra kSatriyAdayaH pratigrahItRtayA saMbadhyante api tu jJAtayaH / ato'syAH prApteH pratiSedhaH // 190 // codito guruNA nityamapracodita eva vA // kuryAdadhyayane yatnamAcAryasya hiteSu ca // 191 // nodito guruNA'niyukto'pi kuryAdadhyayane yogaM yatnam / nanu cAhUto'dhIta 25 ityuktaM kathamapraNoditasya yoga ucyate / gRhItavedaikadezasya parizeSakaguNArthametaducyate / na tatrAcAryaniyogo'pokSatavyaH / evamAcAryAya hitaM yadudakumbhAharaNAdi zrAntasaMvAhanAdi tadapyaniyuktena kartavyam // 191 // 1ph-vidheH| - For Private And Personal Use Only Page #209 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 197 adhyAyaH] manusmRtiH / zarIraM caiva vAcaM ca buddhIndriyamanAMsi ca // niyamya prAJjalistiSThedvIkSamANo gurormukham // 192 // kutAzcidAgato gurormukhaM vIkSamANAstiSThenApavizenniyamya ca zarIraM pAdahastacAlanahasitAni na kuryAnna kiMcidvadet anupayogi / buddhIndriyANi niyacchet / yadAzcaryarUpaM kiMcidgurusakAze na tatpunaH punarbhAvayet zrotrAdInyapi / cakSurniyamastu gurukkraprekSaNAdeva siddhaH / manazca niyacchecchAstrIyAnvikalpAngRhakuzUlAdyArambhAnmanasA varjayet / uktastu 'saMyame yatnam' iti zaktipratiSedhArthaH / sa pratiSedhaH gurusannidhau svalpo'pIndriyANAmapratiSiddhe'pi viSaye prasaro na deyaH / prAJjalirUddhakRtakarakaportaH // 192 // nityamuddhRtapANiH syAtsAdhvAcAraH susNtH|| AsyatAmiti coktaH sannAsItAbhimukhaM guroH // 193 // na kevalaM sUtrakAtpANiruddhartavyo'pi tu vAsaso'pi / nityagrahaNaM na tiSThata evAyaM pANyuddhAro nApyadhyayanavelAyAm / kiM tarhi tato'nyatrApi / sAdhvAcAraH sAdhvanindyaH AcAro vAgvyavahArAdiH kAryaH / azlIlAdibhASaNamasaMnidhAne'pi guronityagrahaNAnna kartavyam / susaMvRtaH vAGmanazcakSurbhiH niyatAtmA svalpo'pi doSastaM pariharet / anAvRto loka ucyate yo yathAkAmI tadviparItaH susaMvRtaH / anye tu manyante vastre- 15 NAcchAditazarIro gurusannidhau bhavet nottarIyamavatArayedevaM tiSThet / yadA tu guruNA ''syatAmityukta etena zabdena bhUvikSepAdinA vA vidheH pratipAdanArthatvAt pratipAdanaM ca na zabdavyApAra eva tadA''sItopavizet / abhimukhaH saMmukhaH // 193 // hInAnnavastraveSaH syAtsarvadA gurusannidhau // uttiSThelmathamaM cAsya caramaM caiva saMvizet // 194 // 20 hInaM nyUnamannaM bhuJjIta gurusaMnidhau / nyUnatA ca parimANataH kacivacitsaMskArataH / yadi saMskRtamAjyaghaTitakSIrAdivyaJjanaM bhikSAto labdhaM syAttadA yadi guruNA tAdRzamannaM na bhuktaM syAdekakAle ca guruNA saha bhojane / yadi gurostAdRzamannaM gRhe na siddhaM syAttadA tattena nAzitavyam / atha gurorapi tAdRzamannaM syAttadA'pacayaH kartavyaH / vastraM yadi guroraurNa syAttadA na kArpAsAdi ziSyeNa prAvarItanyam / veSa AbharaNamaNDanAdiH 25 so'pi hInaH / sarvadA brahmacaryAtparo'pi / ataeva veSagrahaNam / na ca brahmacAriNo maNDanamiSyate / uttiSThanprathamaM cAsya zayyAyA rAjyuparame AsanAdvA utthAnAvasaraM buddhA 1pha-kapolaH / 2 ph-susNytH| 3 Da-pareNApi / For Private And Personal Use Only Page #210 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ dvitIyaH prathamaM pUrva guroruttiSThet / caramaM pazcAtsvApakAle supte gurau saMvizecchayyAM samAzrayedAsane copavizet // 194 // pratizravaNasambhASe zayAno na samAcaret // nAsIno na ca bhuJjAno na tiSThanna parAGmukhaH // 195 // . pratizravaNamAhUyamAnasya kArye niyujyamAnasya gurusaMbandhivacanAkarNanam / saMbhASA guruNA sahoktipratyuktikaraNam / te pratizravaNasaMbhASe / zayAnaH sve srastare nikSiptagAtro na samAcarenna kuryAt / nAsIna Asane copaviSTaH / na bhuJjAnaH na tiSThannekasminneva deze'vicalannUz2a sthitaH na punaH parAGmukhaH yasyAM gururdRzyate tataH parAvRtya sthito na kuryAt // 195 // AsInasya sthitaH kuryAdabhigacchaMstu tiSThataH // pratyudgamya tvAvrajataH pazcAddhAvastu dhAvataH // 196 // kathaM tarhi AsIno yadA''jJAM dadAti tadA sthita AsanAdutthAya pratizravaNasaMbhASe kuryAt / abhigacchaMstu tiSThataH tiSThangururyadA''dizati tadA''bhigacchaMstadabhimukhaH katicitpadAni gatvA Avrajata AgacchataH pratyudgamyAbhimukhameva gatvA pratirAbhimukhye 15 dhAvato vegena gacchataH pazcAddhAvan pazcAdvA vasatastathA // 196 // parAGmukhasyAbhimukho dUrasthasyaitya cAntikam // praNamya tu zayAnasya nideze caiva tiSThataH // 197 // tathA parAGmukhasya guroH saMmukhopaviSTaH ziSyaH yadi guruH parAvRtya kathaMcisthitaH preSyati tAM dizaM gatvA'bhimukhIbhUya pUrvoktaM kartavyam / dUrasthasya samIpaM 20 antikaM etyAgatya prApyAsInasyApi zayAnasya praNamya prabo bhUtvA gAtrANyavanamayya nideze nikaTe tiSThato'pi praNamyaiva yatprAguktamabhigacchanniti // 197 // nIcaM zayyAsanaM cAsya sarvadA gurusannidhau // gurostu cakSurviSaye na yatheSTAsano bhavet // 198 // nIcamanunnataM guruzayyAdyapekSayA ca nIcatvam / nityagrahaNAdbrahmacaryAduttarakAla25 mapi gurozca dRSTigocare nAsthAtavyam / guruH pazyati tatra na yatheSTamAsIta pAdaprasAraNAGga niSaGgAdinA / AsanagrahaNaM ceSTAmAtropalakSaNArtham / yatheSTaceSTo na bhavet // 198 // For Private And Personal Use Only Page #211 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 169 nodAharedasya nAma parokSamapi kevalam // na caivAsyAnukurvIta gatibhASitaceSTitam // 199 // nodAharennoccArayedasya gurornAma kevalaM upAdhyAyAcAryabhaTTAdyupapadarahitaM parokSacapi / na caivAsyAnukurvIta sadRzaM na kuryAnnATyakAra iva / gatiH evamasmadgururapagAmati / bhApitaM drutavilambitamadhyamatvAdi / ceSTitaM evaM bhukte evamuSNISaM badhnAti evaM 5 rarivartata ityAdi / upahAsabuddhayA'yamanukaraNapratiSedhaH // 199 // guroryatra parIvAdo nindA vA'pi pravartate // karNI tatra pidhAtavyau gantavyaM vA tato'nyataH // 20 // yaMtra deze durjanasaMpAte guroH parIvAdaH saMbhUtadoSAnukathanaM nindA avidyamAmAnAM doSANAmabhidhAnaM pravartate tatra karNo piyAtavyAvagulyAdinA saMvarItavyau / tataH 10 pradezAdvA'nyatra gantavyam // 20 // parIvAdAtkharo bhavati zvA vai bhavati nindakaH // paribhoktA kRmirbhavati kITo bhavati matsarI // 201 // pUrvapratiSedhe shesso'ymrthvaadH| ata evaM vyAkhyeyaM parIvAdAcchrutvA kharo bhavati / hetau lyaplope vA karmaNi paJcamI parIvAdaM zrutvA / nindako nindAzrAvI upacArAnnindaka 15 ucyate / tathA saMskartA'vaghAtakaH zravaNaniSedhAdeta sAkSAtkaraNaniSedhasiddhiH / paribhoktA yo gurumupajIvati kusRtyA'nuvartate / matsarI gurusamRddhimabhyuccayaM na mahate'ntardahyate / anayoraprAptatvAdapUrvo vidhiH / parivAdaparIvAdayo 'rghaJamanuSye bahurlamiti " / dIrghatvAdIrghatve // 201 // dUrastho nArcayedenaM na kruddho nAntike striyAH // yAnAsanasthazcaivainamavaruhyAbhivAdayet // 202 // atra parapreSaNena gandhamAlyAderarpaNaM pratiSidhyate / svayaMkRte pareNa ca kArita tulyaM kartRtvaM prayojake'pi kartRtvasmaraNAdityetayA buddhyA prApte paramukhenArcane pratiSedhaH / azaktau grAmAntarasthasya na doSaH / grAmAntaraM gacchatyupAdhyAye bhavAnabhivAdayatAM sa gatvA mAtula. mabhivAdayata ityAdivyavahAradarzanAt / na kruddhaH gurau krodhAsaMbhavAdanyanimitte'pi krodhe 25 pUnAkAle tattyAgenAyaM prasAdo'bhidhIyate / kruddhamityanye paThanti / nAntike samIpe striyAH 1 parokSaM satkRpApUrva pratyakSaM na kathaMcana // duSTAnucArI ca guroriha vAmutra cetyadhaH // 2 " upasargasya ghanamanuSye bahulamiti " (vyA. sU. 6 / 3 / 122) 22 For Private And Personal Use Only Page #212 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 170 www. kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ dvitIyaH kAminyAH sthitaM gurvArAdhanaparatvAcchuzrUSAkalApasya yena cittakheda AzaGkayate sa niSidhyate ataH striyA ityevaM vyAkhyAtam / yAnaM gntryaadi| AsanaM pIThikAmaJcAdi / tato'varuhyAvatIryAbhivAdayet / 20 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir zayyAsanastha ityatrAsanAdutthAnamuktamanenAvarohaNaM vidhIyate maJcAdvA''sanAdutthA 9 namanavarohato'pi saMbhavati avarohaNaM tarhi anutthitasya ca na saMbhavatyato'nenaiva siddhe zayyAsanetyatrAsanagrahaNamanarthakam / nAnarthakaM yadi ziSyaH parAGmukhaH pratyagdezAdAgataM / guruM manyeta tadAsanastha eva saMbhramaparAvRttastadabhimukhIbhUta uttiSThenna tatthAyAbhiparAvarteta e tathA hyutthAnakriyayA saMmukhIbhavanaM vyavadhIyeta tataH kupyedguruH / parAGmukhasyottiSThato gururevamapi manyeta nAyaM mamAbhyutthito nimittAntarakRtamevAsyAbhyutthAnaM tasmAdarthavadubhayatrA10 pyAsanagrahaNam // 202 // prativAtAnuvAte ca nAsIta guruNA saha // asaMzrave caiva gurorna kiMcidapi kIrtayet // 203 // 1 yasyAM dizi gururvyavasthitastato dezAdyadA vAyuH ziSyadezamAgacchati ziSyadezAt gurudezaM te prativAtAnuvAte / ekaM prativAtamaparamanuvAtam / 11 tadapekSayA guruNA saha nAsIta api tu tiryagvAtasevI gurorbhavet / avidyamAnaH saMzravo yatra tasminnasaMzrave na kiMcidapi gurugatamanyagataM vA kIrtayet / yatra gururvyaktaM na zRNoti oSThasaMcalanAdinA ziSyasambandhi nAjAnAti kiMcidayametena saMbhASate tanna kIrtayet // 203 // gozvoSTrayAnamAsAdamastareSu kaTeSu ca // AsIta guruNA sArdhaM zilAphalakanauSu ca // 204 // 1 - yAnazabdaH pratyekamabhisaMbadhyate / gozvoSTrairyuktaM yAnaM gozvoSTrayAnam / dadhivaTA 2 divatsamAse yuktazabdasya lopaH / kevaleSu tu azvapRSThAdiStrArohaNaM nAsti / yadi svata: ntro yAnazabdo vijJAyeta tadA syAdapyanujJA / samAcArAttu kAdAcitkamanujJAnaM dRzyate / prAsAda uparigRhAdInAM yA bhUmistasyAM gRhAdibhUmivatsiddhaM sahAsanam / prastaraH darbhA25 ditRNAkIrNaH / AstaraH kaTaH na tu zaravIraNAdikRtaH prasiddhaH / zilA girizikharAdAvanyatra vaa| phalakaM dArumayamAsanaM potavartAdi / naurjalataraNasaMplavaH / tena potAdAvapi siddhaM bhavati // 204 // 1 1 pha-prativAte'nuvAte / 2 srastareSu ityaparaH pAThaH / For Private And Personal Use Only Page #213 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| gurorgurau sannihite guruvavRttimAcaret // na cAnisRSTo guruNA svAn gurUnabhivAdayet // 205 // uktA guruvRttiridAnImanyatrAtidizyate / adhyayanadharmatvAtsarvasyAsya gururatrAcAryoM vijJeyaH / tasya yo gurustasminsaMnihite guruvadvartitavyam / saMnihita iti natadgRhagamanamabhivAdanAdyartha kartavyam / gurugRhe vasan guruNAnisRSTo ananujJAtaH svAn gurun 5 mAtApitRprabhRtInnAbhivAdayituM gacchenna punargurugRhe sthitasya yadi sve gurava Agacchanti tadA tadabhivAdane gurvjnyaa'pokssitvyaa| kuta etat maataapitrortyntmaanytvaat| pitRvyamAtulAdInAmapyabhivAdanapravRttasya na kazcidguruvRttevinaH / ArAdhanArtha evAyaM sarvaH prayAsaH / mAtApitRgurusannipAte kaH kramo'bhivAdanasyetyuktaM "sarvamahatI mAtA" / pitrAcAryayostu viklpH| yataH pitRtvAdhyAropeNAcAryasya gauravaM vihitam / ataH pitA shresstthH| yatazcoktaM "garIyAn 10 brahmadaH pitA " ( zlo. 146 ) iti tata AcAryaH ato'yaM vikalpaH // 205 // vidyAguruSvetadeva nityA vRttiH svayoniSu // pratiSedhatsu cAdharmAddhitaM copadizatsvapi // 206 // ayamapyatidezaH / AcAryAdanye upAdhyAyAdayo vidyAguravaH teSvevameva vartitavyaM zarIraM caivetyAdikRtyA / svayoniSu jyeSThabhrAtRpitRvyAdiSu / nityA vRttirguruvRttiH / 15 vidyAgurUNAM tvAcAryavyatirekeNa yAvadvidyAgrahaNam / adharmAdakAryAtparadAragamanAdeH pratiSedhatsu vayasyepvapi abhyantaragatyA rUDhatayA'kArya cikIrSanyaH suhRdAdistam / "AkezagrahaNAnmitramakAryebhyo nivartayet" iti| tasminsamahInavayaske'pi guruvadvartitavyam / hitaM ca vidhirUpamagraMthakamupadizatsu athavA hitasyopadeSTAro'bhinanA ucyante // 206 // zreyassu guruvavRttiM nityameva samAcaret / guruputre tathA''cArye gurAzcaiva svabandhuSu // 207 // zreyAMsa AtmApekSayA vittavayovidyAdyatizayayuktAH teSu guruvavRttiM yathAsaMbhavamabhivAdanapratyutthAnAdi sarvadaiva samAcaret / bahavo'tra zabdA gatArthAH prayujyante / teSAM vRttavazAtprayogo na duSyati / zreyasvityetAvadvaktavyam / guruvadityAkSipyate vRttimityAdi prAptameva tadetatsarvasminnevAsmingranthe svayamutprekSyam / guruputre tathAcArye / AcArya- 25 grahaNenAdhyApakatvaM lakSyate / yadyasannihite gurau tatputro'dhyApayati katicidahAni tadA tasmingurutadvatiH / pAThAntaram / guruputrepvathAcArye / AcAryazabdo guNavadrAhmaNajAti nava samAcarat / 1 Da-evameva / 2 pha-guruputreSu cAryeSu / For Private And Personal Use Only Page #214 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 172 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [dvitIyaH vacanaH / zUdrAcAryoM caNi vyAyacchete tayorAcArya varNa jApayantIti prayogadarzanAt / na ca sarvasminguruputre vRttireSA vidhIyate / gurAzcaiva svabandhuSu / svagrahaNaM guruvaMzyarthi guruvaMzasaMbandhitaivAtra nimittaM na vayovidyAdyapekSyate // 207 // bAlaH samAnajanmA vA ziSyo vA yajJakarmaNi / adhyApayan gurusuto guruvanmAnamarhati // 208 // ye na paThanti guruputravizeSaNArtha pUrvatrAcAryagrahaNaM teSAmadhyApayitari guNavati samAnajAtIye sarvaguruvRttiH prAptA'nena vizeSeNAvasthApyate / adhyApayangurusuto guruvanmAnaM pUjAmaIti nAnAdhyApayan / nanu ca vidyAgrahaNanimittatvAdguruvRttiradhyApayadguruva guruputre'pyadhyApayitari prAptaiva zaizavabrAhmaNanidarzanAtkanIyaso'pi siddhetyato " bAlaH 10 samAnajanmA vA" ityevamarthamapi na vaktavyam / satyam / yo vedaM vedaikadezaM vA'dhyApayati tasyAnAcAryasyApyeSA vRttiruktA / ayaM tu na grAhakaH kevalaM katicidahAnyaha gaM vA. 'dhyApayati ato nAcAryo nopAdhyAya ityaprAptau vidhirayam / asmAdeva vacanAdanyasya bhagnamantrAderadhyApakasya na sarvA guruvRttiH kartavyeti vijJAyate / ye ca pUrvatrAcAryazabda paThanti teSAmuttarArthamidamanUdyate / " utsAdanaM ceti " vakSyati / ziSyo vA yajJakamaNi / yajJakarmagrahaNaM pradarzanArtha kvacidaGge vedaikadeze mantrabhAge kasmiMzcidrAhmaNabhAge vA tathApi guruvatpUjyaH yadi tu guruputraH / tasmAdanena prakAreNa kAMcidvidyAM zikSeta tadA tena tasminguruvavartitavyamityuktamevamarthavAdatvAdasyArambhasya / ye tu vyAcakSate adhyApa yannityanenAdhyApanasAmarthya lakSyate adhyApanasamarthazcedadhyApayatu mA vA'dhyApayet gRhItaveda. 20 zcedguruvaddaSTavyaH teSAM zAbdametadvyAkhyAnaM satyaM bhavati / zatA lakSaNArthaH se tu kriyAyAH lakSaNahetvoH kriyAyA ( vyA. sU. 3 / 2 / 126 ) iti / kriyA cAtra zrutA / guruvanmAnamarhati // 208 // utsAdanaM ca gAtrANAM snaapnocchissttbhojne| na kuryAdguruputrasya pAdayozcAvanejanam / / 209 // 25 abhyaktasyodvartanamutsAdanaM na kuryaat| guruputrasya pAdayozcAvanejanaM prkssaalnm| asmAdeva pratiSedhAdgurAvetadanuktamapi kartavyatayA pratIyate / yadA tu guruputra eva guruH saMpadyate kRtsnavedAdhyApanopayogitayA tadA svanimittaM tatrocchiSTabhojanAdyasti tadanena pratiSidhyate / AtidezikasyAnena niSedho naupadezikasya // 209 // 1 agre 209 zloke / 2 pha-tattu / For Private And Personal Use Only Page #215 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org adhyAyaH ] Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir manusmRtiH / guruvatpratipUjyAH syuH savarNA guruyoSitaH / / asavarNAstu saMpUjyAH pratyutthAnAbhivAdanaiH || 210 // guruyoSito gurupatnyaH savarNAH samAnajAtIyAH guruvatpratipUjyA AjJAkara'NAdinA / asavarNAstu kevalaiH pratyutthAnAbhivAdanaiH / bahuvacanAdAdyartho'trAntarbhavati / na hi priyahitAdi gatyAdyananukaraNAdyapyatidizyate // 210 // abhyaJjanaM snApanaM ca gAtrotsAdanameva ca // I gurupatnyA na kAryANi kezAnAM ca prasAdhanam // 211 // ghRtatailAdinA kezakAyopadehanamabhyaJjanam / gAtrANAmutsAdanamudvartanaM kAryasAmAnyAtpAdadhAvanamapi / sarvathA zarIrasparzasAdhyA yA kAcidanuvRttiH sA sarvA pratiSidhyate / vakSyati yaM hetuM " svabhAva eSa nArINAm " iti / kezAnAM ca prasAdhanaM 10 vinyAsaracanAdikaraNaM kuMkumasiMdUrAdinA sImantotthApanam / pradarzanArtha caitaduktaM tena dehaprasAdhanamapi candanAnulepanAni niSidhyate // 219 // gurupalI tu yuvatirnAbhivAdyeha pAdayoH || pUrNaviMzativarSeNa guNadoSau vijAnatA // 212 // pUrNaviMzativarSeNa taruNenetyarthaH / bAlasya A SoDazAdvarSAdadoSaH / pUrNAni 19 viMzativarSANi yasya sa evamucyate / ayaM nyAyo yauvanodbhedopalakSaNArthaH / ata evAha / guNadoSau vijAnatA / kAmaje sukhaduHkhe guNadoSAvabhipretau / strIgatau ca svAkRtidurAkRtilakSaNau dhairyacApale vA / sarvathA'tantrA viMzatisaMkhyA // 212 // 1 svabhAva eSa nArINAM narANAmiha dUSaNam // ato'rthAnna pramAdyanti pramadAsu vipazcitaH / / 213 // 20 eSA prakRtiH strINAM yannarANAM dhairyavyAvartasaGgAddhi striyaH puruSAntratAccAvayeyuH / ato'rthAttvasmAddhetorna pramAdyanti dUrata eva striyaH pariharanti / pramAdaH sparzAdikaraNaM vastusvabhAvo'yaM yattaruNI spRSTA kAmakRtaM cittasaMkSobhaM janayati / tatra cittasaMkSobho'pi pratiSiddhaH tiSThatu tAvadaparo grAmyadharmasaMrambhaH / pramadAH striyaH // 213 // avidvAMsamalaM loke vidvAMsamapi vA punaH // pramadA hyutpathaM netuM kAmakrodhavazAnugam // 214 // 173 na caitanmantavyaM niyamitAni yena ciramindriyANyatigurupAtakaM gurudAreSu duSTena bhAvena prekSaNamapIti ya evaM veda tasya na doSaH pAdasparzAdAviti / yata evaMvidhAnapi 1 agre 213 zloke / For Private And Personal Use Only 25 Page #216 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 174 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [dvitIyaH doSAnyo jAnIte yo vA na kiMcijjAnIte to strIviSaye samAnau yato nAtra vidvattA prabhavati / zaknuvanti striyaH sarva mukhyamamArga lokazAstraviruddhaM viSayaM netuM prApayituM kAmakrodhavazAnugaM santam / kAmakrodhAbhyAM yaH saMbadhyata ityarthaH / avasthAvizeSopalakSaNArtha caitat / atyantabAlaM atyantavRddhaM ca prAptayogaprakarSaNaM ca varjayitvA yena niranvayamu5 sthitAH saMsArapuruSadharmAstadvayatirekeNa na kazcitpuruSo'sti yaH strIbhirnAkRSyate / ayaH kAnteneva lohaH / na cAtra strINAM prabhaviSNutA vastusvAbhAvyAttaruNIjanadarzane puMsAmunma-- thyate cittaM vizeSato brahmacAriNAm // 214 // mAtrA svasrA duhitrA vA na viviktAsano bhavet // balavAnindriyagrAmo vidvAMsamapi kati // 215 // ato viviktAsanaH nirjane zUnye gRhAdau nAsIta / nApi niHzaGkamaGgasparzAdi kuryAt / aticapalo hIndriyasaMghAto vidvAMsamapi zAstranigRhItAtmAnamapi karSati harati paratantrIkaroti // 215 // kAmaM tu gurupatnInAM yuvatInAM yuvA bhuvi // vidhivadvandanaM kuryAdasAvahamiti bruvan // 216 // kAmamityaruciM sUcayati / uttareNa caitatsaMbadhyate vipropya pAdagrahaNamiti / bhuvi tu pAdavandanamipyata eva yuvatInAM yuvA dvayoyUnorayaM vidhiH / yadi bAlo brahmacArI vRddhA vA gurupatnI tadA pAdopasaMgrahaNamaviruddham / asAvahamiti prAguktasya vidheranuvAdaH / vidhivaditi vyastapANinA // 216 // viproSya pAdagrahaNamanvahaM cAbhivAdanam // gurudAreSu kurvIta satAM dharmamanusmaran // 217 // pravAsAdatya pAdayorgrahaNaM savyena savya iti / anvahamahanyahani / abhivAdanaM bhUmau / satAM ziSTAnAM eSa dharma AcAra ityanusmaran // 217 // yathA khanan khanitreNa naro vAryadhigacchati // tathA gurugatAM vidyAM zuzrUSuradhigacchati // 218 // 25 sarvasya zuzrUSAvidheH phalamidaM gurvArAdhanadvAreNa svAdhyAyavidhyarthatA / yathA kAzca nmanuSyaH khanitreNa kuddAlAdinA bhUmiM khananvAri prApnoti nAklezena evamayaM vidyA gurugatA zuzrUSuH gurusevAparo'dhigacchati // 218 // 20 For Private And Personal Use Only Page #217 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 175 adhyAyaH] manusmRtiH / muNDo vA jaTilo vA syAdathavA syAcchikhAjaTaH // nainaM grAme'bhinimlocetsUryo nAbhyudiyAt kvacit // 219 // muNDaH sarvataH kezavapanaM kArayet / jaTilo vA jaTAH parasparamatyantamitaretarasaMlagnakezAH tadvAJjaTilaH / zikhaiva vA jaTA yasya jaTAkArAM zikhAM dhArayet pariziSTe muNDaH tathA ca kuryAdyathA grAme sthitasya sUryonAbhinimlocennAstaM gacchet |graamgrhnnN nagarasyApi 5 pradarzanArtham / astamayasamayamaraNye saMbhAvayet / evaM grAme nAbhyudiyAdudayo'pi sUryasya yathA'raNyasthasya brahmacAriNo bhavati tathA kuryAt / enaM prakRtaM brahmacAriNam / anye tu grAmazabdaM grAmyeSu dharmepu svApAdiSu vartamAnaM na nimlocedityevamartha varNayanti / tathA ca uttaratra zayAnamityAha / tato'yaM saMdhyayoH svapnapratiSedho nAraNye tatkAlAvasthAnaM bAlo hi brahmacArI bibhIyAt / gautamena tu (a. 2 sU. 19 / 16) bahiH saMdhyatvaM parato godaanaaduktm| 10 godAnavrataM ca SoDazavarSe tadA ca prAptaH zaknotyaraNye saMdhyAmupAsitum // 219 // taM cedabhyudiyAtsUryaH zayAnaM kAmacArataH // nimlocedvA'pyavijJAnAjjapannupavasedinam // 220 // atredaM prAyazcittaM caret / brahmacAriNaM zayAnaM nidrAvagatamabhyudiyAtsvenodayenAbhi vyAptadoSaM kuryAt / prAtaratikrame dinaM japopavAsau rAtrau tu bhojanaM pazcimAtikrame tu rAtrau 15 japopavAsau prAtabhojanAmiti / dinazabdaH pradarzanArthaH / gautamavacanaM cApyudAharanti / " tiSThedaharabhuJjAno'bhyastamitazca rAtrinapansAvitrImiti " tadayuktam / ubhayatrApi divaiva prAyazcittaM yuktaM dinazabdasya pradarzanArthatve pramANAbhAvAt / na hyasya tatsApekSasya svArthapratipAdanaM nirapekSaM caitattasmAdvikalpo yuktaH / tatra yasya sarvI rAtri jAgrato na vyAdhiH pravartate sa rAtrau jApaSyati anyastu divaiva / japazca gautamavacanAtsAvitryA eva / 20 nanvatra kathaM gautamaH pramANIkriyate / ucyate / sApekSamidaM vAkyaM japediti / japanIyasyAnirdezAt / satyAmapekSAyAM zrutyantarAyuktAvizeSAvagatiH / iha tu kAlasya nirdezo nAsta kAlAntaraM pratyapekSeti na gautamo'pekSate / athavA saMdhyAtikrame prAyazcittAbhidhAnAtsAvitrInapaH siddha eva / yuktaM ca sAvitryAstu paraM nAstIti kAmakArataH jJAtvaiva saMdhyAkAle yaH svapityajJAnAcirasuptasya saMdhyAkAlo'yaM vartata ityanavabodho'vijJAnam / 25 etaduktaM bhavati / icchayA pramAdakRte cAtikrame etadeva prAyazcittaM yaH punarabhyuditAnastamita. saMdhyAmatikrAmati tasya prAyazcittamabhojanaM nityAnAM karmaNAM samatikrama iti / athavA yaH kAmakAreNa zAstrAtikramaNaM karoti tasya tadavijJAnameva // 220 // For Private And Personal Use Only Page #218 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 176 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [dvitIyaH sUryeNa hyabhinimluktaH zayAno'bhyuditazca yaH // prAyazcittamakurvANo yuktaH syAnmahatainasA // 221 // puurvpraayshcittvidherymrthvaadH| nimlocanenAbhiduSTaH abhinimluktH| evamamyuditaH prAyazcittaM pUrvoktaM na karoti tadA mahatA pApena saMbadhyate na svalpena / narakAdi5 duHkhopabhoganimittamadRSTapApamucyate // 221 // Acamya prayato nityamubhe saMdhye smaahitH|| zucau deze japaJjapyamupAsIta yathAvidhi // 222 // evaM mahAndoSo'bhyudayanimlocanayoH tasmAdAcamya prayatastatparaH samAhitaH parihRtacittatatkarmA vijJeyaH / zucau deze japaJjapyaM praNavavyAtdRtisAvitryAkhyamupAsIta / 10 ubhe saMdhye saMdhyayorevAtropAsyatvam / upAsanaM ca tatra bhAvavizeSaH / athavobhe saMdhye pratyupAptIta bhagavantaM savitAram / mantro hi taddevatyo'tastamevopAsIta / saMtdRtasakalavikalpastadgataikamanA bhavet / prAguktasya vidheH zeSo'nuvAdaH upAsanaM kevalaM vidheyam / anye tu zucau deza ityetadvivyartho'yaM zloka ityAhusteSAM paunaruktyam / sarvasyaiva kartavyasya "zucinA karma kartavyamiti" vihitamazucidezasaMbandhe ca kA zucitA // 222 // yadi strI yadyavarajaH zreyaH kiMcitsamAcaret / / tatsarvamAcaredyukto yatra vA'sya ramenmanaH // 223 // yadi strI AcAryAnI avarajaH kanIyAnAcAryAdupalabhya zreyaH karmAdinA trivarga samAcarettatsarvamAcaret / saMbhavati hi tayostadAcAryasaMparkAtparijJAnam / zUdro vA''cAra janaka avarajaH sa yadyupadizedevaM pAyuliGgI mRdvAriNA prakSAlyete nipuNau hastau prakSA20 laya vismRtaste mRdvArikramaH tvadIya AcAryo'sakRnmayA pAyuprakSAlane jalaM dadatA dRSTa pUrvaH mRdbhiH zaucaM karoti tato mRdbhirityevamAdisamAcarettatsamAcArAdyutpAdyopadizet / tathA cAcAryAnI AcamanaM zikSayettatsarvamAcaredyuktaH zraddhayA na strIzUdrAcaritamityavanAnItaH / samAcarediti ca samAcArapUrvaka upadeza evAtrAbhipretaH / vakSyati ca " dharmazaucaM samaM yAni sarvata " iti / AcAryeNaiva kadAcidAdiSTaM bhavati brAhmaNi Acamaya putrasthAnIyametaM 30 tathA vidhipUrva ca brUyAdasya mUtrapurISazuddhayarthaM mRdvAriNI deye iti tatra tadIyavacanamanuSThe yamevaM mRdo gRhANa evamadbhiH prakSAlayediti / athavA gurugRhAllohopalajalazuddhayAdiH strIzUdrAbhyAM samAcAryamANaH prmaanniikrtvyH| etAvadAcArasya strIzUdrasaMbandhinaH prAmANyArtho'yaM zloko yujyte| 1 ph-nirmuktN| For Private And Personal Use Only Page #219 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / 177 nanu sarvasyAcArasyAvedavitsaMbandhinaH prAmANyaM ghaTate ayuktamatanna hi svalpo'pyAcAra avedavidAM pramANIbhavati / athAsti. mUlaM vedavitsaMbandhaH evaM tarhi pramANaM zUdragrahaNe na / na caivaMvidhe viSaye strIzUdrAcArasya prAmANyamabhipretam / tathA hi sati prAmANyAbhidhAnaprakaraNa evAvakSyat / tasmAcchreyaH padArthanirUpaNArtho'yamupoddhAta iti paramArthaH / yadvA''cArya casAM prAmANyAnuvAdo'yam / strIzUdrAvapi brUyAtAM tadapyanuSThAtuM yuktaM kiM 5 punarAcAryopadiSTam / yatra cAsya rametparituSyenmana etadapyAtmanastuSTirityatra vyAkhyAtam / sarvathA nAsya zlokasyAtIva prayojanamasti // 223 // dharmArthAvucyate zreyaH kAmArthoM dharma eva ca / artha eveha vA zreyastrivarga iti tu sthitiH // 224 // yatprazasyaM yadAcaryamANaM dRSTAdRSTe nopahanti yacchyo loka ucyate kiMpunastaditi suhRdbhUtvA'nvAcaSTe / nAyaM vedamUlo'rtho nAcAryAdizabdavatpadArthakathanam / kiM tarhi zreyo'rthI sarvaH puruSaH pravartate / tatredamucyate / idaM zreyaH etadartha yatnaH kartavyaH / tatra matAntarANi tAvadupanyasyati / keSAMcinmataM dharmArthoM zreyaH / dharmaH zAstravihitau vidhipratiSedhau / artho gobhuumihirnnyaadiH| etadeva zreyaH etadadhInatvAtpuruSaprIteH / aparaM mataM 15 kAmArthaviti / kAmastAvanmukhya eva puruSArthaH prItirhi zreyaH artho'pi tatsAdhanatvAt / evaM hi cArvAkAH AhuH / kAma evaikaH puruSArthastasya sAdhanamarthaH dharbho'pi yadyasti dharma eva sarvebhyaH zreyAnsarvasya tanmUlatvAcca / uktaM ca "dharmAdarthazca kAmazca " iti / arthata eva vaNijaH prayogajIvinaH / siddhAntastu trivarga iti tu sthitiH / ato dharmAvirodhinAvarthakAmAvapi sevitavyau na tadvirodhinau / tathA ca gautamaH ( a.9 sU. 46 ) / "na 20 pUrvAhnamadhyaMdinAparAhlAnaphalAnkuryAt yathAzaktidharmArthakAmebhya" iti / tryAtmako vrgstrivrgH| triSu samuditepvayaM rUDhaH // 224 // ___ AcAryazca pitA caiva mAtA bhrAtA ca puurvjH| nArtenApyavamantavyA brAhmaNena vizeSataH // 225 // anyo'pi na kazcidavamantavyaH ete punarvizeSataH prAyazcittAdhikyamatretyarthaH / 25 Argena taiH pIDitenApyavamAnamavajJA prAptAyAH pUjAyA akaraNaM nyakkArazcAnAdarAkhyaH / brAhmaNagrahaNaM pUraNArtham // 225 // AcAryo brahmaNo mUrtiH pitA mUrtiH prjaapteH|| mAtA pRthivyA mUrtistu bhrAtA svo mUrtirAtmanaH // 226 // 1. 2 adhyAye 6 shlokaaH| 23 For Private And Personal Use Only Page #220 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 178 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ dvitIyaH pUrvasyArthavAdaH / yatparaM brahma vedAntopaniSatprasiddhaM tasyAcAryo mUrtiH zarIraM mUrtiriva mUrtiH / prajApaterhiraNyagarbhasya pitA / yeyaM pRthivI saiva mAtA bhArasahatvasAmAnyAt / bhrAtA ca svaH sodaryaH / AtmanaH kSetrajJasyeti prazaMsA / ete sarve devatArUpAH mahattvatyuktA avamatA ghnanti prasAditA abhipretaiH kAmairyojayanti / evaM tatsamA AcA5 ryAdaya iti stutiH // 226 // yaM mAtApitarau klezaM sahete saMbhave nRNAm // na tasya niSkRtiH zakyA kartuM varSazatairapi / / 227 // 15 www. kobatirth.org bhUtArthAnuvAdeneyamaparA prazaMsA / klezaM duHkhaM mAtA ca pitA ca nRNAmapatyAnAM saMbhave garbhAtprabhRti yAvaddazamAdvarSAt / mAtuH klezaH garbhadhAraNaM prasavaH prANaharaH strINAM 10 jAtasya ca saMvaraNayogaH klezaH sa sarvasya svayaM saMvedyaH piturapyupanayanAtprabhRti A vedArthavyAkhyAnAt / saMbhavazabdenAtra garbhAdhAnamucyate / taddhi na klezAvahaM kiM tarhi taduttarakAlabhAvinya etAH kriyAstA hi klezasAdhyAH / na tasya klezasya niSkRtirAnRNyaM pratyupakArasamatvaM zakyaM kartuM varSazatairjanmabhirbahubhiH kiM punarekena janmanA / asaMkhyadhanadAnena mahatyA vAsspada uddharaNena mAtApitrorniSkRtiriti // 227 // 20 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 30 tayornityaM priyaM kuryAdAcAryasya ca sarvadA // teSveva triSu tuSTeSu tapaH sarva samApyate // 228 // tasmAttayormAtApitrorAcAryasya ca sarvadA yAvajjIvaM yatpriyaM teSA tatkuryAnna sakRddddistrirvA kRtvA kRtI bhavet / teSvevAcAryAdiSu triSu puruSeSu bhaktyArAdhiteSu tapaH sarva bahUnvarSagaNAMzcAndrAyaNAditapastaptvA yatphalaM prApyate tattatparitoSAdeva labhyata iti // 228 // teSAM trayANAM zuzrUSA paramaM tapa ucyate / / na tairanabhyanujJAto dharmamanyaM samAcaret / / 229 / / kathaM punastapaHphalamatapasA mAtrAdizuzrUSayA yasmAt etacca sarvottamaM tapo yatteSAM pAdasevanaM tairananujJAto mANavakaH dharmamanyaM tatsevAvizodhanaM tIrthasnAnAdirUpaM vratopavAsAdi 29 ca zarIrazoSaNayA teSAM cittakhedakaram / jyotiSTomAnuSThAne'pyanujJA grahItavyA / yatte manaHpratiSedhakRto mahArambheSu ca karmasu bahudhanavyayAyAsasAdhyeSu vyApRcchaya mAtA ca mataMmatyA bhaveyuH nityakarmAnuSThAne tvAjJA nopakAriNI // 229 // 1 ta eva hi yo lokAsta eva traya AzramAH // taeva hi trayo vedAsta evoktAstrayo'nayaH / / 230 // kAryakAraNayorabhedAdevamucyate / trayANAM lokAnAM prAptihetutvAtta eva trayo lokA For Private And Personal Use Only Page #221 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / ucyante / ta eva ca trayaH prathamAdbrahmacaryAdanye traya AzramAH gArhasthyAdibhistribhirAzramairyatphalaM prApyate tattaustrabhistuSTaiH ta eva trayo vedA vedatrayajapatulyaphalatvAt / ta eva trayo'gnayaH agnisaadhykrmaanusstthaanphlaavaaptestcchushruussaatH| eSA'pi prazaMsaiva // 230 // pitA vai gArhapatyo'gnirmAtA'gnirdakSiNaH smRtH|| gururAhavanIyastu sAgnitretA garIyasI // 231 // kenacitsAmAnyenAyaM pitrAdInAM gaarhptyaadivypdeshH| sAgnitretA AdhAnAgnitretA yA garIyasI mahAphalA / trANaM trANArthamitA prAptA tretA iti zabdavyutpattiH // 231 // triSvapramAdyanneteSu trIlokAnvijayedgRhI // dIpyamAnaH svavapuSA devavadivi modate // 232 // eteSvapramAdyannArAdhane'skhalan / tathA ca tadArAdhanAstrIn lokAJjayetsvIkuryA- 10 dAdhipatyamApnuyAt / gRhI gRhasthAvasthasya hi putraspa pitrAdInAM tatkRtamArAdhanamupayujyate / tadA hi tau vRddhau bhavataH / dIpyamAnaH zobhamAnaH prakAzamAno vA svenaiva tejasA devavadAdityavadivi loke modate // 232 // imaM lokaM mAtRbhattayA pitRbhaktyA tu madhyamam // guruzuzrUSayA tvevaM brahmalokaM samaznute // 233 // ayaM lokaH pRthivIbhArasahatvAttulyA mAtA pRthivyA / pitRbhaktyA / madhyamo loko'ntarikSaM prajApatiH pitoktaH madhyamasthAnazca prjaaptineruktaanaam / sa hi varSakarmaNAM prajAnAM pAtA vA pAlayitA vaa| brahmalokamAdityalokam / Adityo brahmetyAdezaH lokaH sthAnavizeSastamaznute prApnoti / arthavAdA ete tatra nAbhiniveSTavyam / na ca lokAdhipatyakAmasya tadArAdhanAdhikAraH / nAyaM kAmyo vidhiH / pitRtvamevAtra nimittamakaraNe 20 zAstrAtikramaH // 233 // sarve tasyAhatA dharmA yasyaite traya AhatAH // AnAdRtAstu yasyaite sarvAstasyAphalAH kriyAH // 234 // AdRtAH satkRtAH / AdRtavacanena pratyupakAraparatvaM lakSyate yo hyAhato bhavati sa parituSTaH pratyupakArAya yatate / athavA''dRtaH parituSTa ucyate / dharmasya cAnantyA- 25 tparitoSAnupapatteH phaladAnotsukatvaM lakSyate / sarvANi tasya karmANyAzu phaladAyIni bhavanti / yasyaite traya AhatAH zuzrUSayA parituSTAH etaistvanArAdhitairyatphalakAmena kiMcikriyate zubhaM karma tatsarva niSphalam / sarvAH kriyAH sarvANi zrautasmArtAni karmANi / For Private And Personal Use Only Page #222 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 180 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [dvitIyaH arthavAdo'yaM puruSArtho hyArAdhanavidhistadatikrame puruSaH pratyavayanmahatA pApena karmopArjite'pISTaphalabhoge pratibadhyate / ata ucyate sarvAstasyAphalAH kriyA iti // 234 // yAvatrayaste jIveyustAvannAnyaM samAcaret // teSveva nityaM zuzrUSAM kuryAtriyahite rataH // 235 // uktArtho'yaM zlokaH / nAnyaM samAcaredRSTamadRSTaM vA tadanujJAnamantareNetyuktam / teSveva nityaM zuzrUSAM kuryAt / priyahite rataH priyaM ca hitaM ca tadA yatprItikaraM tatpriyaM yatpAlanaM taddhitam // 235 // teSAmanuparodhena pAravyaM yadyadAcaret // tattanivedayettebhyo manovacanakarmabhiH // 236 // paratra janmAntare yasya phalaM bhujyate tatpAravyam / chAndasaM rUpametat / zuzrUpAyA avirodhenAnyaM yaM yaM dharma samAcarettaM taM nivedayettemyastAn jJApayet / anuparodhagrahaNamevamartha kRtam / yatteSAM virodhi tattai jJApayitavyam / kazcidRjuprakRtirabhyarthamAna Atmaparo'dharmamavagaNayyAnujAnAti tannivRttyarthametat / manovacanakarmabhirna nivedanamadRSTA rthamapi tu yAdRzamanujJAnaM tAdRzameva karmaNA darzayet / atha caivaM saMbandhaH kartavyaH / 15 manovacanakarmabhiH pAravyaM yadyadAcarettattannivadayettebhya iti // 236 // triSvetaSviti kRtyaM hi puruSasya samApyate // eSa dharmaH paraH sAkSAdupadharmo'nya ucyate // 237 // itizabdaH samAptivacanaH kAsanyai gamayati / yatkicana puruSasya kartavyaM yAvAnkazcana puruSArthaH sa eteSvArAdhiteSu samApyate paripUrNamanuSThito bhavati / eSa dharmaH paraH 20 zreSThaH sAkSAttvena / anyazcAgnihotrAdirUpadharmaH pratihArasthAnIyo na sAkSAdrAjavaditi prazaMsA / avamAnapratiSedhaH / priyahitakaraNaM tadvirodhinaH kartavyasyAnanuSThAnamavirodhino'pyananujJAtastha ca pariziSTaH zlokasaMghAto'rthavAdaH // 237 // zraddadhAnaH zubhAM vidyAmAdadItAvarAdapi // antyAdapi paraM dharma strIratnaM duSkulAdapi // 238 / / 25 zraddadhAna AstikyopagRhItAntarAtmA'bhiyukto yaH ziSyaH sa zubhAM vidyA nyAya zAstrAditarkavidyAmathavA yA zobhate kevalaM sA vizadakAvyabharatAdividyAvibhUSitA mantravidyA vA na dharmopayoginI tAmavarAdapi hInanAtIyAdapyAdadIta zikSate / na tvatra zumA For Private And Personal Use Only Page #223 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / 181 vedavidyA veditavyA Apadi vidhibhaviSyati anApadi tu naiveSyate / yA ca zubhA zAzvatI mAyA kuhakAdi vA tAM na kvacit / antyazcANDAlastasmAdapi yaH paro dharmaH zrutismRtyapekSayA paro'nyo laukikaH / dharmazabdo vyavasthAyAmapi prayujyate / eSo'tra dharma iti yadi caNDAlo'pi brUte / atra pradeze mA ciraM sthAH mA vA'sminnambhasi snAsIreSo'tra grAmINAnAM dharmo rAjJA kRtA vA mryaadeti| na caivaM mantavyamupAdhyAyavacanaM mayA kartavyaM dhika cANDAlaM 5 yo mAM niyukta iti / na punariyaM buddhiH kartavyA paro dharmo brahmatattvajJAnaM na hi caNDAlAdestatparijJAnasaMbhavo vedArthavittvAbhAvAt / na cAnyatastatsaMbhavo na hi vRzcikamantrAkSaravadbrahmopadezo'sti / strI ratnamiva strIcAsau ratnaM ca taditi vA "upamitaM vyAghrAdibhiH" (vyA. sU. 2 / 1 / 56) "vizeSaNaM vizeSyeNeti" (vyA. sU. 2 / 1 / 57) vA yadA yatkicidutkRSTaM vastu tadratnamucyate tadA vizeSaNamiti / atha tu marakatapadmarAgAdInyeva ratna- 10 zabdavAcyAnyutkarSasAmAnyAdanyatra prayogastadopamitamiti / yA strIsaMsthAnalAvaNyAtizayavatI atha dhAnyabahudhanasutAdizubhalakSaNA sA dusskulaaddhiinkriyaaderpyaaneyaa| abrAhmaNAdityasya vidherayamapavAdo'lAbhena tu pradarzitaH // 238 // viSAdapyamRtaM grAhyaM vAlAdapi subhASitam // . amitrAdapi sadvRttamamedhyAdapi kAJcanam // 239 // pUrva imau cApadyabrAhmaNAdapyadhyatavyAmatyasya vidheH zeSaH / anena lokapravAdo dRSTaM na kriyate / evaM hi laukikA AhuH / asatastadupAdeyaM viSe'pi yadamRtaM tabAhyameva yathA haMsa udakAtkSIraM gRhNAti rasAyaneSu keSucidviSaM ityetadabhipretyoktam / bAlo'pi yatkicidakasmAtsubhASitaM mAGgalikaM prasthAnAdau vakti tabAhyam / amitrAderapi satAM yadvRttaM shissttaacaarH| na dveSastenaitadAcaritamiti nyAyAtsiddhataro'yaM dRSTAntaH / amedhyAdapi 20 kAJcanaM suvarNamasadAzrayAtprApyate tathA gRhyate tadvabrAhmaNAdadhyayanamiti // 239 // striyo ratnAnyatho vidyA dharmaH zaucaM subhASitam // vividhAni ca zilpAni samAdeyAni sarvataH // 240 // ratnAni maNayaH zambarapulindAdibhyo'pyupAttAH zuddhAstadvadvidyAdyapIti / zilpAni ca vicitrapatracchedyAdInyaduSTAnyagarhitAni cailanirNejanapaTajanakabandhanAdIni sarvato 25 jAtivizeSamanapakSya samAdeyAni svIkartavyAni nizcitAtidhairyabhAvaiH / viSAdapyamRtamityevamAdibhiranekavAkyAdvA samAnaprakramatvena sarva ete'rthavAdazaH // 240 // abrAhmaNAdadhyayanamApatkAle vidhIyate // anuvrajyA ca zuzrUSA yAvadadhyayanaM guroH // 241 // ayaM tatra vidhiH / ApannabrAhmaNAdhyApakabhAvaH / ApadaH kAla aaptkaalH| 30 For Private And Personal Use Only Page #224 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 182 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ dvitIyaH Apadityeva siddhe kAlagrahaNaM vRttapUraNArtham / pAThAntaramApatkala iti / kalpanaM kalpa ApadyeSAM kalpanA vidhIyate upadizyate / yadAcAryaH prArabdhAdhyApanaH prAyazcittenAnyena vA nimittena ziSyaM hitvA dezAntaraM vrajet na ca brAhmaNo'nyo'dhyApakastasmindeze labhyate bAlatvAddUradezagamanamazakyaM tadA brAhmaNaH kSatriyAttadabhAve vaizyAdadhyayanaM 6 prakRtatvAt / vedaH kRtsna iti vedagrahaNaM vidhIyate / yadyapyatrAbrAhmaNazabdo - brAhmaNajAteranyatra jAtitraye vartamAnaM puruSatvamAcaSTe tathApi neha zUdrasya grahaNaM tasyAdhyApanAdhikArAbhAvAt / satyadhyayane'dhyApakatvam / atha zAstrAtikrameNa zUdrasyApyadhItavedatvasya saMbhavaH kSatriyavaizyayoradhyApakatvasyeva / tadapi na yato dhAraNe zarIrabhedastasyAmnAtaH na cedaM mahatvAnmahadetadAcAryakamanumIyate ninditakarmAbhyAse 10 patanAttatsaMsargAcca brahmacAriNAm kiMtu duSTatA syAnniSedhAt tulyadoSa iti cedastyatra vizeSaH / yatra daNDaprAyazcitte guruNI tatra mahAdoSatA / svalpayostu svalpadoSatA / na ca kSatriyavaizyayoradhyApane mahatI daNDaprAyazcitte zadrasyeva / kiMca dve nindite karmaNyadhyayanamadhyApanaM ca / kSatriyavaizyayostvekameva / niSiddhAdhyApanasaMsargastvanenaivAnujJAto nAsau doSakaraH / niSiddhAdhyayanena tu zudreNa saMsarge na kiMcitpramANamasti / anuvrajyA ca 15 zuzrUSA / na vndnpaadprkssaalnaadi| zuzrUSApratiSedhArthamanuvrajyaiva zuzrUSA nAnyati / yAvadhyayanaM yAvadrahaNam // 241 // nAbrAhmaNe gurau ziSyo vAsamAtyantikaM vaset // brAhmaNe cAnanUcAne kAsangatimanuttamAm // 242 // abrAhmaNe gurau vAso'dhyayanAya pUrveNokto naiSThikasyApi prApto vizeSe nissidhyte| 20 AtyantikaM vAsaM yAvajIvikaM na vasenna kuryAt / vAsaM vasediti sAmAnyavizeSabhAvAdvAsaM vasediti saMvandhaH kalpyaH guruviSayo vAsastaM vaset / samAptAdhyayano'nyatra gacchet / nanu cAdhyayanamAtramanujJAtamAtyantikasya vAsasya kutaH prAptiH / naiSa doSaH / gurau tasya vAsa uktaH adhyApayitA ca gururuktaH ato bhavatyAzaGkA / brAhmaNe vAnanUcAne vAzabdo'pyarthaH / brAhmaNo'pi yadyanUcAno vRttAbhinanasaM. 25 panno na bhavati na ca vyAkhyAnAdhyayanazIlo'nuvacanenaite'pi guNA lakSyante yato nanu vakta ryathA bhAvAdevAvAsaH siddhaH / gatiratra sukhAtizayaprAptirvivakSitA / anuttamA yasyA anyottamA nAsti tAM kAsanparamAtmAnandarUpaM mokSam // 242 // yadi tvAtyantikaM vAsaM rocayeta guroH kule // yuktaH paricaredenamA zarIravimokSaNAt // 243 // For Private And Personal Use Only Page #225 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / 183 atyantaM bhavamAtyantikaM vAsaM guroH kule naiSThikaM brahmacarya yadi rocaye - tadA yuktastatparaH paricaredenaM gurumA zarIrasya vimokSaNAtpradAcAra mila ityarthaH // 243 // A samApteH zarIrasya yastu zuzrUSate gurum // sa gacchatyaJjasA vipro brahmaNaH sadma zAzvatam // 244 naiSThikabrahmacaryasya phalavidhirayam / zarIrasya samAptirjIvitatyAgaH / tatA kAlAdyo guruM zuzrUSate paricarati sa gacchati vipro brahmaNaH sadma sadanaM sthAna zAzvataM na punaH saMsAraM pratipadyata iti yAvat / aJjasA'kliSTena mArgeNa na gatyantareNa tiryaktvena manuSyAdijanmanA vyavadhIyate / brahmazabdena ceti sahAdarzane devavizeSazca caturvakrastasya sadmasthAnavizeSo divi vidyate vedAntavAdinAM tu brahma paramAtmA tasya sadma svarUpameva 10 tadbhAvApattiH // 244 // na pUrva gurave kiMcidupakurvIta dharmavit // snAsyaMstu guruNA''jJaptaH zaktyA gurvarthamAharet // 245 // naiSThikasyAyaM gurave'rghadAnaM pratiSidhyate / snAsyato gurvarthavidhAnAt na ca naiSThikasya snAnamasti prakRtazca naiSThika eva upakurvANasya tu upanayanAtprabhRti yAvatsnAnamastyeva 19 sati saMbhave yathA zaktyA dAnaM pUrva snAnAdgurave kiMcidupakurvIta dadyAddadAtyarthe dhAtuH sopasargo'tazca svasAdhyA caturthI / athavA kriyAgrahaNamapi kartavyamiti / tataH saMpradAnatvaM dharmavitpadamanuvAdaH / snAsyaMstu snAnakAle prApte guruNA AdiSTamamumarthamAhareti tataH zaktyA yAvantaM zaknoti tAvantaM gurvartha guroridaM gurvartha guroryena prayojanaM tamAharedupanayet / nanvayaM naiSThikasya gurvarthakaraNapratiSedhaH / na hyete dve vAkye ekena pratiSedhaH apareNa gurva- 20 rthavidhiH / snAne gurvartho'vazyaM kartavyamityayaM vidhiH pratiSedha upakArapratiSedhe ca sarvazuzrUSAvidhiranarthakaH syAt / na ca dAnamevopakAro yena dhanopakAra eva niSidhyeta nAnyaH priyahitAdiH / arthavAdatvetvayathArthatA na doSaH / gamyate cAtraikavAkyatA // 245 // kSetraM hiraNyaM gAmazvaM chatropAnahamAsanam // 1 dhAnyaM zAkaM ca vAsAMsi gurave prItimAvahet / / 246 // uktamuddiSTaM gurvarthaM kuryAttatra na sarve kartavyamityevamartho'yaM zlokaH / yadi gururviruddhamAdizet amuSyastriyamAhareti sarvasvaM vA dehIti tanna kartavyam / kiM tarhi kSetraM dhAnyAnAM bhavanabhUmiH kSetramucyate / hiraNyaM suvarNam vA zabdo vikalpArtho na samuditAni deyAni / antataH anyAbhAve chatropAnahamapi / dvandvanirdezAtsAhityadAnam / vAsAMsIti sarvatra saMkhyA na vivakSitA / prItimAharanniti etadAharediti pUrva saMbandhaH / prItimAharediti 30 vA pAThe atraiva kriyAparimamAptiH / prItimAvahediti vA prItimutpAdayedvAnyAyAharet 1 For Private And Personal Use Only 25 Page #226 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 184 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [dvitIyaHH svatantraiva vA prItirAhAryatayocyate / tatazca dravyopadezasya darzanArthatA siddhA bhavati / anyadapi yadevaMvidhaM prItijanakaM maNimuktApravAlahastyazvagantrIrathAdi tadapi deyamiti gamyate / tathA ca gautamo (a. 9 sU. 14) "vidyAnte gurumarthena nimanvyAharedyadi syAdAtmIyaM zaktyAgataM tadA dadyAnnAvedyAstrAdinArjayet " // 246 // AcArye tu khalu prete guruputre guNAnvite // gurudAre sapiNDe vA-guruvavRttimAcaret // 247 // naiSThikasyAyamupadezaH / asatyAcArye tatputre zrotriyatvAdiguNayukte gurupatnyAmAcAryAnyAM vA sapiNDe vA guroreva vasettatra ca guruvadvRttimAcaredbhakSanivedanAdi sarva kuryAt 10 dArazabdo bahuvacanAnto bhAryAvacano vaiyAkaraNaiH smaryate / smRtikArAstvekavacanAntamapi prayuJjate / "dharmaprayAsayatne dAre nAnyA kurvIteti" iti // 247 / / eteSvavidyamAneSu sthAnAsanavihAravAn // . prayuJjAno'gnizuzrUSAM sAdhayedehamAtmanaH // 248 // avidyamAnatA sarveSAmabhAvaH yadi vA guNahInatA / etaSvasatsvagnizuzrUSAM prayu15 jItAgnizaraNopalepanamagnIndhanamAcAryavatsannidhAnaniyamAdRttavadahorAtrAsanameSA'gneH zuzrUSaitAM kurvandehaM sAdhayeta zarIraM kSapayedyathA'ndhazcakSuSmAnucyata evaM sAdhayediti / sthAnAsanaeva vihAraH tadvAnna kadAcidAsIta evaM viharet / anye tu manyante sthAnAya svastikAdinA yadAsanaM dhyAnakAle tatsthAnAsanaM vihAro'nyo bhikSAcaraNAdiH // 248 // evaM carati yo vipro brhmcrymviplutH|| 20 sa gacchatyuttamasthAnaM na ceheM jAyate punaH // 249 // iti manusmRtau dvitiiyo'dhyaayH||2|| evamiti naiSThikavRttiM pratyavamRzati / evaM yo brahmacarya caratyadiplutaH askhalaH sa prApnotyuttamasthAnaM dhAma paramAtmaprAptilakSaNam / na ceha punarjAyate na saMsAramApadyate brahmarUpaM saMpadyata iti // 249 // 25 " mAnyA kA'pi manusmRtistaducitA vyAkhyA hi medhAtitheH sA luptaiva vidhervazAkvacidapi prApyaM na yatpustakam / kSoNIndro madanaH sahAraNasato dezAntarAdAhRtairjIrNoddhAramacIkarattata itastatpustakairlekhitaiH " // iti manubhASye medhAtithIye dvitIyo'dhyAyaH // 2 // 1"dharmaprajAsampanne dAra nAnyAMkurvIta" iti ApastambIye pAThaH (dha. sa. 2 / 11 / 13 ) 2 cahA jAyate ityapaH : paatthH| For Private And Personal Use Only Page #227 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 185 atha tRtIyAdhyAyaH SaTtriMzadAbdikaM carya gurau traivedikaM vratam // tadardhikaM pAdikaM vA grahaNAntikameva vA // 1 // dvividho brahmacArI pUrvatra pratipAdito naiSThika upakurvANazceti / " A samApteH 5 zarIrasya yastu zuzrUSate gurum" (a. 2 zlo. 24 4 ) ityanena naiSThikabrahmacaryamuktam / " A samAvartanAditi " pakSAntaramapi sUcitam / tatra naiSThikasya nAmadheryasya pratilambhenaiva nimittavatA avadhizeSaH sugamitaH / niSThAM samAptiM gacchati naiSThikaH / zrutyaiva kAlo vihitaH " A samApteriti " / upakurvANasya " bhanena kramayogena" ( a. 6 zlo. 85 ) / " tapovizeSairvividhairRtaizca vidhicoditaiH // vedaH kRtsno'dhi- 10 gantavyaH " ( a. 2 zlo. 111 ) iti / saMkhyAyA avivakSAyAM caikadvitricatuHpaJcaSaTsaptAdizAkhAdhyayanaM yathAzakti prAptaM niymyte| traivedikaM vrataM caryam |tryaannaaN vedAnAM samAhArastrivedI tadgrahaNaprayojanaM traivedikam / grahaNakriyA vRttAvantarbhavati vedAdhigamasya prAgvihitatvAt / vrataM brahmacAridharmakalApaH / carya caritavyam / kRtyo vidhau / ___evamAharaNAdInA grahaNAntatAyAM prAptAyAmAha / SaTtriMzadAbdikamiti / gRhIte'pi vede kAlaH pUrayitavyaH / yadi svAdhyAyAdhyayanavidhyartho dharmastasya ca svAdhyAyavidhagrahaNe nivRttiH kimarthA tarhi dvAdazavArSikI grahaNoktakAlaM vratacaryAnuvRttiH / atyarupamidamucyate / darzapUrNamAsAdiSvapyAgneyAdiyAgebhyaH parAJci yAnyaGgAni tatrApyetadvakta vyam / samastAnAnuSThAna evamatrArAdupakArakAGgayuktAdviziSTakramakAdvidhyarthasaMpadyavagatAyAM 20 paricodanAzabdAdeva vidhiH saMvAdopaigamo yataH / atha mahato ladhIyAMsastadarSikapAdikagrahaNAvadhayaH pakSAH santi teSu satsu kaH khalu mahAprayAsamaticirakAlaM tAvadvAdazavArSika vratacaraNamAdriyeteti cetphalabhUmArthino'GgabhyastvamanuSThAsyanti / taduktaM prayatnavizeSAtphalavizeSeNa bhavitavyamiti / nanu ca nArthAvabodhAite prahaNadvAreNa svAdhyAyAdhyayanasya kiMcidaparaM phalamasti / 25 1 pha-nAmadheyaprAtilaM bhenaiva 2 pha-bhavivakSoktA / abakakSa-evaM brahmacAridharmakalApaH * pha-tyo vidhI. " praiSAtisarga " ( vyA. sU. 3 / 3 / 163), " kRtyAH " (mmAH sU. 3 / 1 / 95) kha kSa-dharmaprataM vidhI 5 Da kSa khapha-vidhiH sambandho'pagamo. - 24 For Private And Personal Use Only Page #228 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 186 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ tRtIyaH evaM hyAhuH na tasyAdhyayanamAtraM tatra bhavanto yAjJikAH phalaM samAmanantIti / tathA "dRSTo hi tasyArtha karmAvabodhanaM nAmeti " zabarabhASye / tasya na ca kazcidvizeSo dRzyate / yadyevaM grahaNakAle'pyantareNa vratadharmAnuSThAnaM grhnndrshnaanusstthaanprsnggH| kazcaivamAha arthAvabodhArthaH svAdhyAyavidhiriti / svAdhyAyavidhiH svArtha eva / 5 nAnyasyAnyArthatAyAM pramANamasti / arthAvabodho hi grahaNe sati vastusvatovRtta utpadyate na vidhitaH / svargAdiphalArthino'yaM vidhiH / etadapi kathaM bhaviSyati / kA tIyaM vAco yuktiH phalavizeSeNeti / eSA vAco yuktiH saMskAravidhistAvadayaM svAdhyAyapradhAnastasya svAdhyAye karmapyutpannatvAt / saMskAravidhayazca na sAkSAdadhikAramarhanti kintu saMskArya dvAreNa sAdhikAravidhyantaramanupravizanti / yathA brIhimavahantIti darzapUrNamAsAdhikAra1. viSayAgneyAdiyAgasAdhanabhUtapuroDAzaprativrIhituSakaNavipramocanAdisaMskAradvAreNa darzapUrNa mAsApUrvasaMbandhamanubhavati / avaghAto na tannirapekSaH / sa eva kartavyatayA pratIyate / evamiha vedasya saMskAryatvamanyatrAzeSabhUtasya nirvahati / dRSTasvAdhyAyAdhyayanAnantaramA. vabodhaH / ata idamadhyayanamarthAvabodhaparyantamavaghAta iva taNDulaniSpattiparyantaH / etA. vAMstu vizeSaH / prakaraNe'dhItatvAdavaghAto jhaTiti labdhAdhikAravidhyantarasaMbandhaH / ayaM 15 tvanAramyAdhItatvAdavabodhaparyavasAyI sakalaphalakarmAnuSThAnopayogitayA gmymaano'dhikaarH| toM vidhyarthanivRttireva phalavizeSo'bhipretaH / vidhehi puruSArthatvaM vyutpannAvagamaM tatsAkSAdbhavatu vA paramparayA veti na vizeSaH / gamyamAnAdhikAratvAcca svatantra evAyaM vidhiH svAtmAnamanuSThApayati yadyapi nityakAmazrutiSvarthAvabodha upayujyate / __ye tvarthAvabodhadvAreNa jyotiSTomAdividhyakakAryatvamicchanti tatphalasyaiva ca prayatnavizeSAdatizayamAhusteSAmAcAryakaraNavidhinA kimaparAddhaM yena mahatA yatnena tadekakAryatA niSidhyate / aprAmANyaM vedasya bhavatIti cedastu / na prayojanavazena yuktisAmarthyAyAto'rtho hAtuM zakyate / yuktistu yuktyantareNa balIyasA bAdhyate / AcAryakaraNavidhyekakAryatve tvasya vidhirUpataiva hIyate svArthasyAvivakSitatvAt / tattulyaM jyotiSTomAdyanupraveze'pi / yadA tu svatantro'yaM vidhiH svArthAnuSThApakastatsamAnaskandhastadA svayamevetikartavyatayA yukto'nuSThIyate / tatra ye vikalpitA: kalpA laghIyAMso garIyAMsazca teSAM laghIyasA siddha garIyasAmanuSThAnaM vidhyartha eva vizeSamAvahati / yathA''vAne eko deyA tisro deyA dvAdaza daza vetyAdi / anuSThite cAsminvidhau svasAmarthyAcchrutau vA bhavatu pratIyamAno mA kalpo vA pramANabhedo'yaM na saMbandhabhedaH sarvathobhayataH sparzato na mucyA mahe yadyasya vidhiH svArthAnuSThApako jyotiSTomAdyupakArakatvam / 20 pha-prakRti 2-pha tatra 3 akau-tattatsAkSAt 4 akaDa-evaM tuM 1 kha-yathAdhAne rUpakA deyA 25 For Private And Personal Use Only Page #229 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 180 adhyAyaH] mnusmRtiH| 1. nanu kimidaM pUrvAparaviruddhaM pralapyate ? prAguktaM na saakssaatsNskaarvidhyo'dhikaarsNvndhinH| idAnIM tu svatantra evAyaM vidhiH svArthAnuSThApaka iti / athavA vizeSazrutenAnvayinA na saMbadhyate gamyamAnastvadhikAraH saMskAravidhInAmapyAvaruddha iti nAyaM vizeSo yadyasya vidhiprayuktamanuSThAnamarthAvabodhAMza iSyate / pAThamAtrasyAcAryavidhipraMyuktatvAtsaMskAravidhInAmadhikArasaMbandho'bhyupagataH syAt / atha vidhyantaropakArakatvAttatprayuktamanuSThAnaM tathA satyadhikRtasyAdhyayanasyAnadhInavedasyAdhikAraH / tadA ca zUdrasyAdhikAro durnivaarH| na cAdhyayanAnantaraM vedArthazravaNaM prApnoti / yadaiva hi yadRcchayA kutazcidadhigataM bhavati jyotiSTomanAma karma vaidikaM svargaphalamiti tadaiva taditikartavyatAM zikSet / tatkAla eva ca tadupayogino mantrAnyAjamAnAnadhIyIta / atra kecidAzrayinyAyena pariharanti / yathaiva hi sviSTakRdAdaya ubhayarUpAH saMskA- 10 rArthakarmatayA evaM svAdhyAyAdhyayanamapyabhidhAnaviniyogAnusAritayA kriyAphalAvabodhadarzanena ca saMskArakarma phalapatkarmArthakarma / ataH sAdhikAratvasiddhiH / kaH punaradhikArI / upanItastraivarNiko mANavaka iti brUmaH / brahmacAridharmeSu hyetadAmnAyate / liGAdayo hyavinAbhUtaniyojyArthavidhyarthapratipAdakAH tatra vizeSAkAGkSAyAM kvacicchabdasamarpito vizeSo bhavati / svargakAmo yAvajjIvamagnihotraM juhoti / kvacidazruto'pyanvitAbhidhAna- 15 sAmarthyavalena kalpyo vizvanidAdiSu / kacitprakaraNAdvastusAmarthyAdvidhyantarapAlocanayA'pi ca pratIyate / tadetadiha sarvamasti / prakRto brahmacArI / vastusAmarthyena cArthAvaboSa upajAyate / sa ca sarvavidhiSUpayujyate viduSo'dhikArAt / __tadidamapare na mRzyanti / saMskAravidhitvenaivAsya pratIyamAnAdhikAratA / yataH saMskArakarmANi saMskAryArthatayA'nuSThIyante / yadi ca saMskArye na dRzyeta vizeSastataH 20. saktuvatsaMskArarUpatA hIyeta / asti cAtra phalavakarmAvabodhalakSaNo vizeSaH / yattu sviSTakRdAdivaditi tatprakRtipratyayavijJAnAgamyatvarUpahAnitayA yuktobhayarUpatA / tasmAtsthita svatantro'yaM vidhirmANavakasyeti / atazca svata evAnuSThayo nAvaghAtAdivaddarzapUrNamAsAdyadhikAraniyogAkSepeNa / evamanekavedAdhyayanamapi draSTavyam / tatrApi Tekena vedena nivRtte vidhyarthe kimitya- 25 nekavedAdhyayanaM phalabhUmnA tu yujyate / phalaM ca pUrvavanna tu vAkyazeSAdhItaM payodadhyAdi / evaMsthita ekavedAdhyAthinaH svazAkhAnadhItAnAM mantrANAM karmopayoginAM karmAnachAnakAle sAmarthyAttadAkSiptamadhyayanamanujJAtaM bhavati / yadyapyadhItavedasyAdhikAre "adhIta" iti / 1kSa-vizaSazrutinA 2kSa pha-prayuktatvam For Private And Personal Use Only Page #230 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ tRtIyaH anye tu 'brAhmaNena niSkAraNo dharmaH SaDaGgo vedo'dhyeya' iti niSkAraNa ityetasyAdhikArapadatAM manyante / niSkAraNaH kAraNaM prayojanamanuddizya nityakarmavatkartavyaM na hyasyAdhikArasamarpakatvamantareNa viSayadvAreNa kriyAkArakatadvizeSaNatvAdinA'nvayaH saMbhavati / 'tasmAtsatyapi saMskAravidhitve gamyamAnAdhikAratvaM zrUyamANAdhikAratvaM vA'viruddham / apare ta saMskAravidhitvAdanadhikAratAmeva jyAyasIM manyante / anaSThAnavizeSalAbhArtho hyadhikAra upAsyate / sa ceha saMskAryavizeSadarzanAdeva siddhaH / saMskAravidhayaH prayojanApekSayA / kriyAphalamevAtra vidhisAdhyaM tacca karmasthaM grahaNalakSaNaM dRzyata evAviruddham / ____ azrute vibhAge smRtyantarAdvibhAgAvagatiH " prativedaM brahmacarya dvaadshaabdaaniiti"| 10 ke panaratra trayo vedA abhipretAH " Rgvedo yajurvedaH sAmaveda " iti / atha kiM nAtharvaNo veda iti yadyetat pRthagvAkyam / atha tu grahaNAntikameva cetyetannaikaM vAkyaM tannAsti gRhIte vede vratanivRttiH / ka evamAha kiMvatra yathAzrutaM saMskAryatvanibarhaNAyA~ arthAvabodhaniSThatayA tasya vidheranuSThAnalAbhaH / avabodho hi sakalakarmAnuSThAnopayogIti / AtharvaNazcAbhicArAdyapadezabahulaH / tasmAnna jyotiSTomAdi karmANi vidhIyante / nApira. teSAM kiMcidaGgaM trayyaiva hautrAdhvaryavaudgAtrAdisakalatadaGgaparisamAptiH / pradhAnotpattividhayazca tra-meva jyotiSTomAdInAM saMti / brahmatvamapi trAmeva vidyate / trizabdazca saMkhyAvacanaH / na ca saMkhyAzabdAH keciddharmamekamanapekSya pravartante / ato yeSAmeveha kAryopadezaparatA ta eva trizabdenAbhigadituM zakyante / na cAtharvaNasya tatkAryAnupravezaH / na taMtra pradhAnavidhayo jyotiSTomAdInAM nAGgavidhayaH / zyenAdiSvabhicArayajJeSu ta evavinaH 20 saivAnyA'pItikartavyatA / vizeSo'pi yaH so'pi trayyAmevopadiSTaH / ata RgyajuSAma ksAmAbhyAM caikatra karmANa samAvezAbhAvAtrivedIvyapadezAnupapatterAtharvaNasyeha grahaNaM svAdhyAyazabdavAcyatvAttvadhyayanavidhestadviSayatvamaviruddham / tadardhika SaTtriMzatsaMkhyA pratyavamRzyate tato'rdhamaSTAdazavarSANi / atrApi vibhAgakalpanA par3arSANi / atrApi pAdikaM pAdazcaturbhAgabhAginI saiva saMkhyA nava varSANi 25 caturthoM bhaagH| prativedaM triinni| kathaM punastriIvarvedaH zakyo grahItuM asamAptagrahaNasya ca vratanivRttau vratasnAtakanyapadeze, bhavati kazcinmedhAvittamaH / apara Aha na grahaNasvarUpaprayuktA dharmAH kiM tarhi tadviSayeNa vidhinA prayujyante / tatrApi nivRtte grahaNe yadi kAnicidahAni niyamAnupAlanamadhyayanakAle kriyate tAvatsampAdyata eva zAstrArthaH bhavetsvAdhyAyavidhyartha pha-trayANAmeva 2 a-nAtra / For Private And Personal Use Only Page #231 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH manusmRtiH / tAvataivAGgakalApAnuSThAnam / asamAptagrahaNasya tadratanivRttau vratasnAtakavyapadezaH / ataH kAlavizeSavidhAnaM yuktam / tribhiH vinA na vratasnAtako bhavati tadyadyapi " snAnaM vedasamAptAviti " kecitsmaranti tathApi tadarthavratasamAptAvapi prayoga upacArAdyukta eva / tayuktam / satyapi vidhiprayukte yAvadadhyayanabhAvitaiva vratAnAM yuktA / adhyayanasaMyogena hi tAni codyante yAvadadhyayanaM bhavitumarhati vacanAdeva hi trisAMvatsarI vratacaryA prAgapi grahaNAyadyetatpRthagvAkyam / atha tu grahaNAntikamevetyekaM vAkyaM tato nAstyagRhIte vede vratanivRttiH / evakAreNaivameva pakSamanumanyante / yadi nAstyagRhIte vede tannivRttiH kathaM tarhi vratasnAtako vedasnAtaka iti bhedena vyapadezaH / caturthe vakSyAmaH / SaTtriMzadabdAH samAhRtAH SaTtriMzadabdaM tatra bhavaM SATtriMzadAbdikam / evaM traivedikam / tadardhaparimANaM tardhikam / evaM pAdikaM grahaNAntikamiti sarvatra "ata ini ThanAviti" ( vyA. sU. 10 5 / 2 / 145 ) matvarthIyaH / na tu yasya yatparimANaM tattasyAstIti zakyate'padeSTum // 1 // vedAnadhItya vedau vA vedaM vA'pi yathAkramam // aviplutabrahmacaryo gRhasthAzramamAvaset // 2 // traivedikamadhyayanamuktam / ekadvivedAdhyayanamaprAptaM vikalpyate / vedazabdaH zAkhAvacano vyAkhyAtaH / tisraH zAkhA adhIyIta dve ekAM vaikaikasmAdvedAnna tvekasmAdeva / trayI 15 trividyeti paThyate / adhItya gRhItvA vedamuktathA vratacaryayA gRhasthAzramamAvaset / gRhasthAzramasya svarUpaM vakSyati "udvaheta dvijo bhAryAm" ityaadi| Avase"danutiSThet / ane kArthA dhAtavaH / kRtadAraMparigraho rUDhyA gRhastha ucyate / gRhazabdo dAravacanastatra tiSThati / AG maryAdAyAM vartate / tasya yo vihitaH padArthasamUho vidhiniSedhAtmakaH sa aashrmshbdenocyte| yathopanItasya brahmacaryAzrama A samAvartanAt kRtavivAhasya gArha- 20 sthyAmiti / aviplutamakhaNDitaM brahmacaryaH strIsaMprayoganivRttiryasya sa evamucyate / vAkyabhedazcAtra draSTavyaH / AkhyAtavyavahAreNAviplutabrahmacaryo bhavedgRhasthAzramaM ca pratipadyate / ekavAkyatAyAM kadAcana viplave gArhasthyAdhikAra eva hIyeta adya punaH puruSArthatayA vidhAnena tadatikrame prAyazcittena yujyate na tvadhikArI bhavati / ___adhItyAvasediti ca paurvAparyamAnaM vivakSitam / nAdhyayanasamanaMtarabhAvitA vivAhasya 26 yatkAryAtpaurvAparyavidhAnAdAnantarya na zabdArthaH / atazca svAdhyAyAdhyayanavivAhayorantarAle vyAkaraNAdizAstrazravaNaM vedArthajJAnArtha labhyate / vidvAneva hi gArhasthye'dhikriyate / yathA nAdhyayanavidhau mUryo yadyapi bAlyAvasthAyA tiryaksamAnadharmA svamadhikAraM pratipattumasamartha 1pha-bhavati 2 a-vratanivRtti / 3 tadasya parimANaM "vyA. suu.-(5|155)" agre : loke For Private And Personal Use Only Page #232 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org 190 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ tRtIyaH 1 stathApi pitrA''cAryeNa vA'nuSThApyate / vastutastayorevAdhikAro'patyAnuzAsane pituradhikAro'patyotpattividhau tAvatA'bhinirvartyatvAt / anuzAsanaM ca vidhiniSedhAdhikAradvayapratipAdanam / tatra yatpratipAdyamAno'pi nAvabudhyate tadandha iva hastagrAhikayA kAryate / yathA'gnisaMsparzakUpAdipAtAdgADhahastAvaSTambho dhAryata evamadRSTAdapi madyapAnAderyathA vA'nicchannauSadhadAnAdau 5 pravartate evaM zAstrIyeSvapi padArtheSu yadA tvISavyutpannastadaivaM niyujyata 'idamidaM kartumarhasIti' / evaM satyadhItavedo mANavakaH pitrAcAryeNaivaivaM pratibodhayitavyo "gRhItavAnasi vedaM tvamidAnIM tadarthajijJAsAyAmadhikriyate tatastadaGgAni zrotu marhasIti" / etAvatA piturapatyotpAdanAdhikAranivRttiH / taduktaM kiyatA punarutpAdito bhavati yAvatA svayamadhigatakRtyo bhavatIti / ataH sthitametat nAdhItyaiva vivAho yAvadvedArtho nAdhigataH / evaM ca padayojanA kartavyA / 10 adhItyAdhyayane nivRtte'pyaviplutabrahmacaryaH syAt / prAptAyAM ca nivRttau punarvacanaM niyamAntarANAM madhumAMsavarjanAdInAM nivRttiparam / tena yAvadadhyayanaM tAvatsarve niyamA anuSThA tvyaaH| samApte tvadhyayane'rthAvabodhakAle strInivRttireva / brahmacaryazabdo yadyapi brahmagrahaNArthaM yadvratagrahaNaM tatra vyutpAdyate tathApi strInivRttipara evAsya tatra prayoga iti darzayiSyAmaH / yathAkramaM ya evAdhyetRRNAM pAThakramaH prasiddhastenaiva prathamaM catuHSaSTistato brAhmaNaM pitRpitAmahA15 dyabhijanapravandhopakramaM bhavati / na hIdRze'rthe vaktAro na kulena na zIlena na krameNeti / etena caitatpratipAditaM bhavati yA eva pitrAdibhiH zAkhA'dhItA so'pi na tyAjyeti // 2 // taM pratItaM svadharmeNa brahmadAyaharaM pituH // sragviNaM talpa AsInamaIyetprathamaM gavA // 3 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir taM brahmadAyaharaM prathamaM gavA'rhayet / brahma ca dAyazca te ubhe harati svIkarotIti 20 brahmadAyaharaH / dIyata iti dAyo dhanaM, brahma vedo, haraNamadhigamaH / gRhItavedaH pitrA kRta vibhAgo gArhasthyaM pratipadyate nirdhanasyAnadhikArAt / yadi tu pitA nirdhanastadA sAMtAnikatayA dhanamarjAyitvA vivAhayet / anye tu brahmaiva dAyo brahmadAya iti pUrvoktavidhyanuvAdaM manyante pituriti / nanu cAcAryasya mANavakAdhyApane'dhikAra uktaH kimidamucyate piturbrahmadAyaharamiti / ucyate / yasya pitA vidyate tasya sa evAcAryaH / abhAve piturazaktau vA'nya25 syAdhikAraH / AcAryAntaropAdAnena pituradhikAro nivartata eva svayaM vA'dhyApayatvanyopAdAne na veti na vizeSaH / yadapyAhurvaro dakSiNetyupanayane nityavadakSiNAsnAnAtparakartRkatvameveti tadasat / upanayasya hyayaM vidhiH varo dakSiNeti / upanetA ca pitA vA''cAryoM vA tau dvAvapi svAdhikArapravRttau nAnatyantaramapekSete AnamanArthaM hi dakSiNAdAnam / 1 1 kSa - saiva / 2pha-tya For Private And Personal Use Only Page #233 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 191 adhyAyaH ] manusmRtiH / na cAdhikArAntarataH pravRttasyAnatirupayujyate / tenAyaM dakSiNAzabda AnamanArthAbhAvAdaddhiraNyadAnavadadRSTArthadAnopalakSaNArtho vijJeyaH / pitraiva cAsau tAvatA dhanena svAmI kartavyo yena varadAnamasya saMpadyate / athAyamAgraho nAnatyarthAhAnAdRte dakSiNAzabdasyopapattiH / na vA mukhya sati lakSaNA nyAyyeti / evaM tarhi yasya pitA na tatsthAnIyo nAcAryaH sa yadA''tmAnamupanayet satyakAmavattadviSayo dakSiNAvidhirbhaviSyati / tasyApi 5 ceSadapetazaizavasyAtmasaMskArAyAstyevAdhikAra iti pratipAditam / tasmAdubhayathA pituradhikAraH / svayamupanayamAnasyAnyamAcAryamupAdadAnasya vA / pratItamabhimukhIbhUtaM gRhAzramapratipattau na tu naiSThikaM samAptAdhyayanavidhyarthamapi graamprtipttau| sragviNaM yAvantaH kecana gRhyakArairmadhuparkakarmaNi dharmA AmnAtAsteSAM pradarzanArthametat / talpa AsInaM mahArhaparyaGkazayanopaviSTam / gavA madhuparkeNa / madhuparke'sau vidhiH pAkSika 10 AmnAtaH / ato gozabdena tatsAdhanakarmavizeSo lakSyate / arhayet pUjayet / adhikArAtpitA''cAryo vA / prathamaM pUrvavivAhAt / pUjAdhikArArha zayAnaM pratItaM svadharmeNetyanuvAdaH / svadharmeNa brahmadAyaharaM svadharmeNa cAhayediti saMvandhe na vizeSaH // 3 // guruNA'numataH snAtvA samAvRtto yathAvidhi // udaheta dvijo bhAyoM savarNI lakSaNAnvitAm // 4 // 15 satyAmapi vedavratasamAptau guruNA'numataH abhyanujJAtaH snAyAt / nAnazabdena gRhyoktasaMskAravizeSo lakSyate / brahmacAridharmAvadhiH / yathA cAtra lakSaNA tathA prAgvyAkhyAtam / tadahareva gRhyakAroktaM kazcinmadhuparkapUjAvihitasaMskAraM prApya samAvRtto gurukulAtpitRgRhaM pratyAgata ityanuvAdaH / udvahetetyetadvidhizeSametatsarva prAptameva na tu samAvartanaM vivAhAGgam / tena yaH pitRgRha evAdhItavedastasya samAvRtasya saMbhavatyeva 20 vivAhaH / kecitsamAvartanaM vivAhAGgaM snAnaM mnynte| ktvAzrutyA bhedapratipattiriti cedevaM tarhi samAvartanaM vivAhAGgaM snAnasaMskAraM vakSyati savizeSa hi tatra snAnamAmnAtameva " snAtakenetyAdi / athavA yamaniyamatyAgAbhiprAya samAvRttivacanam / samAvRttaH prAktanImevAvasthA niyamarahitAM pratipanna ityarthaH / vizeSAbhiprAyaM ca niyamatyAgavacanam / brahmacAriNo hi sAtizayA yamaniyamA na tathottareSAm / yathAvidhIti svadharmeNetivat / udvaheta dvijo bhAryA udvaheteti vivAhavidhiH saMskArakarmavivAho bhAryAmiti dvitIyAnirdezAt / na ca prAgvivAhAdAyoM siddhA'sti 1 kSata-nanu / 2 kSaDa-tasya samAvRttyasaMbhavo'pi hi bhavati / For Private And Personal Use Only Page #234 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 192 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ tRtIyaH yasyA vivAhasaMskAraH kriyate na cakSuSa ivAJjanasaMskAraH / kiM tarhi nirvaya'te vivAhena ? yathA yUpaM chinattIti chedanAdayaH saMskArA yasya kriyante sa yUpaH evaM vivAhenaiva bhAryA bhavatIti / vivAhazabdena pANigrahaNamucyate / taccAtra pradhAnam / evaM hi smaranti "vivAhanaM dArakarma pANigrahaNamiti" / ihApi vakSyati (zlo.4 3) "pANigrahaNasaMskAra" iti lAjahomAdyaGgam / tacca gRhyAdakhilaM jnyaatvym| "nodvahetkapilAM kanyAmiti" (zlo.8) kanyAgrahaNAtkanyAyA ayaM saMskAro na strImAtrasya / kanyAzabdazcAtra prakaraNe'pravRttapuMsaMprayogAyAM yoSiti vartata iti vkssyaamH| savarNA smaanjaatiiyaam| lakSaNAnvitAm / lakSaNAni avaidhavyaprajAdhanasUcakAni varNarekhAtilakAdicihnAni jyotiHzAstrAvagamyAni tairanvitAM yuktAM zubha lakSaNAnvitAmityarthaH / yadyapyaniSTasUcakamapi lakSaNaM bhavati kiMtu sUcakaireva zAstraistAdRzIM 10 vivAhayet ataH prazastalakSaNA lakSaNavatI draSTavyA / abhipretasUcaka eva lakSaNazabdo loke prayujyate / salakSaNo'yaM puruSaH salakSaNA strIti yA zubhalakSaNA saivamucyate / ___ tatrAdhikAracintA kartavyA / saMskAravidhitvAdevAdhAnavadanuSThAnalAbhAt yathaiva hyAdhAnamAhavanIyAdidvAreNa nityakAmyakopayogi tadaGgAhavanIyAdinivRttyarthamanuSThIyate evaM vivAho'pi bhAryAnivartakatvena dRSTAdRSTapuruSArthopayogitvAt / tathAhi khedAtpuMsaH strImAtre 15 viSayAthai pravRttau prasaktAyAM kanyAparadAraniSedhAtsvadAreSu kAminaH khednivRttiH| "sahadharmazcaritavyaH" iti tayA saha srvdhrmessvdhikaaraaddRssttpurussaarthsiddhistddhiinaa| ___ atra kecinmImAMsante-rAgiNaH / pUrvoktena prakAreNa dRSTasiddhayarthaM vivAhaM svataH kurvanti teSAM ca kRtavivAhAnAM saMbhavetsa dvijAtikarmavidhitvena karmAnuSThAnasiddhayartho vivAhaH / yasya kathaMcitstrIniSThA nivRttA na tasya vivAhaH / asati vivAhe kaunadhi: 20 kArAdanadhikRtasya cAnanuSThAne doSAbhAvAtpuruSArthAnuSThAnAnyanutiSThato nAzramiNo'pyavasthA namaviruddham / tadetadasat / yathaiva kAmaH puruSArthastathaiva dharmo'pi puruSArthatve prayojakaH / sarvo'pi puruSArthasidhdyarthaM pravartate / yadi caitadevaM syAtsaMvatsaramanAzramI bhUtvetyAdi nopapadyateti / nipuNaM caitadAzramavikalpAvasare SaSThe nirNeSyAmaH // 4 // __ asapiNDA ca yA mAturasagotrA ca yA pituH|| sA prazastA dvijAtInAM dArakarmANa maithune // 5 // yAdRzI kanyA voDhavyA tAmidAnIM darzayati / mAturyA'sapiNDA pituzca yAs sagotrA sA dArakarmaNi prazastA / sapiNDagrahaNaM mAtRvandhUpalakSaNArtham / mAturhi sApiNDayaM strINAM smRtyantare tRtIyapuruSAvadhi / na tu tribhya UrdhvaM mAtRbandhubhyo vivAha iSyate / kiM tarhi ? paJcamAdUrdhvam / evaM hi gautamaH paThati (a. 4 sU. 3) / " Urca For Private And Personal Use Only Page #235 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| saptamAtpitRbandhubhyo mAtRbandhubhyaH paJcamAditi " / tena yathAzruti samanvayAbhAvAtsApiNDayAbhAvaH smRtyantaravazena mAtRsaMbandhitayA vyAkaraNIyaH / tenaivamuktaM syAt mAturanvayajA yA na bhavati avadhizca gautamIya eva tena mAtAmahImAtAmahayoryA'nvaye jAtA sA putrasaMtaterbAndhavasAmIpyAtpaJcamI yAvanna vivAhayitavyA / ato mAtRSvamRtaduhitRRNAM pramAtAmahIsaMtatijAnAM ca sarvAsAM pratiSedho bandhutvAvizeSAt / / asagotrA ca yA pituH| gotraM vasiSThabhRgugargAdivaMzaH smaryate / samAnagotrA vasiSThA na vasiSThairvivahante na gargA gargaH / vAsiSThe tu mAtRsagotrAyA api pratiSedhaH / " pariNIya sagotrAM tu samAnapravarAM tathA / kRtvA tasyAH samutsagaidvinazcAndrAyaNaM cret"| " mAtulasya sutAM caiva mAtRgotrAM tathaiva ca" // gautamena tu paThyate ( a. 4 sU. 2 ) " asamAnapravarairvivAha " iti / tatra 10 gotrasamatve satyapi pravarabhedazcedyujyate vivAhaH / yataH smRtyantare hyubhayaM niSidhyate "asamAnApagotrajAmiti ( yAjJa. va. A. 53)" ArSa pravara ityeko'rthaH / kathaM punargotramede samAnArSeyatvam / kimiti na bhavati yadi smayate zrutismRtipramANako'yamoM na pratyakSagocaro yena virodhaH syAt / ke punaramI pravarA nAma / atyalpamidamucyate idamapi vaktavyaM kiM punaretadbrAhmaNatvaM nAma tathA kataradetadgotraM nAma / yathaiva samAne puruSatve 16 brAhmaNatvAdivizeSaH evaM samAne brAhmaNatve vasiSThAdigotrabhedaH pratigotraM ca samAnArSeyANi / yasyaitadgotraM tasya taiH zabdaiH pravarAzrayaNaM kartavyam / evaM vivAhaniSedhe'pi smaranti ca sUtrakArAH gotrabhedasaMbandhena pravarAn yasyaitadotraM tasyeme pravarA" iti / gotrabhedastu tadgotramereva smayate vayaM parAzarA vayamupamanyava iti / yadyapi gotravatpravarAnapi smaranti tathApi bahutvAtkadAcidvismareyuriti gotramupalakSaNIkRtya pravarasmRtirupanibaddhA / gotraM tu smrnti| 20 na ca tasya kiMcidupalakSaNamasti / ya evaMrUpastasyedaM gotraMmiti / etAvattatra smaraNam / yAvadgotraM saMtatiH samAnajAtIyatvam / eSa ca gotrapravarabhedaH brAhmaNarAjanyavizAm / tathAhi kalpasUtrakAraH " paurohityAdrAjanyavaizyayoriti" / yadyapi gotravizeSavyapadeze sati prAptapratiSedhenApi pravarAdhikAre vacanamidamupapadyate kiM tu na teSAM gotrasmaraNamasti / kastarhi kSatriyavaizyayorvivAhe'pi bandhUnAmavadherniyamaH / 29 ucyte| sarvavarNaviSayametat "Urdhva saptamAt pitRbaMdhubhyaH" iti / ihApyasagotrA / ca zabdAdapsapiNDA / tathA cAnuvaya'mAnaH sapiNDazabdaH pUrvavadvandhusambandhopalakSaNArthaH / tena pitRSvasu For Private And Personal Use Only Page #236 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 194 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ tRtIyaH ranvayastrINAmanyAsAM ca prapitAmahasaMtatistrINAmA saptamAtpuruSAtpratiSedhaH siddho bhavati / saptamapuruSAvadhayaH sapiNDAH smaryante / anye tu gotraM vaMzamAhuH / na tatrAvadhyapekSA yAvadetajjJAyate vayamekavaMzA iti tAvadavivAhaH / asminnapi pakSe asapiNDA cetyanuvartate / tena pUrvatpitRpvastrAdiduhitRRNAM pratiSedhaH / asmiMstu pakSe samAnArSagotrANAM pratiSedho durlabhaH / na hi tatraitadasti vayamekavaMzyA iti / ucyate / aitihAsikena tadarzanena samarthayante / tatra hi varNayanti / "RSirvasiSThAdirAdyo vaMzasya kartA tadgotrAstataH prasUtAH pravarA" iti tatputrapautrAstapovidyAcatizayaguNayogena prakhyAtatamAH / smRtyantarAdeSa eva niyamaH / idaM tvatra nirUpyaM yade tatsamAnapravarairiti tatra nAmadheyatastAvatsamAnatvaM na saMkhyAtaH / nAmadheyasamAnatve ca ki 10 yatra sarvANyeva samAnAni tatra pratiSedha utaikasminnapi samAne / tatra yadi samuditAnAM pravaratvaM tatra samAne kasmiMzcidbhinne'nyasminnanyaH samudAyaH saMjAta ityasamAnapravaratvAcca pratiSedhaH / evaM copamanyUnAM parAzarANAM ca syAdvivAhaH bhinnaM tayogotram / eka upamanyavaH apare parAzarAH pUrveNa ca nyAyena pravarabhedaH / upamanyUnAM vAsiSThabhAradvAnaika pAditi pravarAH / parAzarANAM vAsiSThagAyepArAzaryeti / athaikaikasya pravaratvamekasminnapi 15 samAnapratiSedhaH / tadyathA mASA na bhoktavyA mizrA api na bhujyante / kiM punaratra yuktam ekaikasya pravaratvam / tathAhi sAmAnAdhikaraNyaM dRzyate / ekaM vRNIte dvau vRNIte trI-vRNIta iti pratipanna ekaH / tatsAmye'pyAhaiSAmavivAha iti / dvijAtigrahaNamupalakSaNArtham / zUdrasyApi A saptamAtpitRtaH ityadyasti / dArakaraNaM dArakriyA dArakarma tatra prazastA prazaMsayA vihitetyarthaH / maithunI mithune bhavA maithunI, na maithunI amaithunI / pituriti saMbadhyate / pitRbIjAdevotpannA jAtamAtrA / niyogo vihitastata utpannAyA nAsti pUrvoktavizeSaNairniSedhaH / ataH pRthaniSidhyate amaithunIti tato niyogotpannA kAmato na vivAhyA maithunItvAt / anye tu amaithune iti paThanti / dharmArthe dArakarmANa prazastA na maithune stutizceyaM na pratiSedhaH / IdRzI yoDhA sA satyapi maithune dharmArthaiva bhavati // 5 // mahAntyapi samRddhAni gojAvidhanadhAnyataH // strIsambandhe dazaitAni kulAni parivarjayet // 6 // vakSyamANasya pratiSedhasya nindArthavAdo'yam / samRddhiH sampattiH / dhanaM vibhavaH / mahAntyapi prkRssttaanypi| dhanavizeSaNArthamAha gojaavidhndhaanytH| tRtIyArthe tsiH| gojAvidhanena ca dhAnyena ca / dhanagrahaNaM gAjAdInAM vizeSaNartham / dhanarUpA ye gojaadyH| kTasaMpannatA hi dhAnyam / strIsambandhI vivAhaH strIprAptyarthaM saMbandhaH strIsaMbandhaH // 6 // 20 25 For Private And Personal Use Only Page #237 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 195 adhyAyaH ] mnusmRtiH| hInakriyaM niSpuruSaM nizchandoromazArzasam // kSayyAmayAvyapasmArizcitrikuSTikulAni ca // 7 // hInAstyaktAH kriyA yasmin kule jAtakarmAdayaH / saMskArA na kriyante nityAzca paJcayajJAdayaH / niSpuruSaM strIprasu yatra prAyeNa kanyA jAyante na pumAMsaH / nizchandaH vedAdhyayanavarjitam / romazArzasam dvandvaikavadbhAvena kuladvayaM nirdiSTam / bahudIrvAhvAdiSu 5. lomabhiryutam / azAMsi gudendriyagatAnyadhimAMsanibaddhAni tAni hi rogarUpatvAtpIDAkarANi / kSayo rAjayakSmAvyAdhiH / AmayAvI maMdAgniryasya bhuktamannaM samyana jIryati / apasmAraH smRtibhraMzAdhupaghAtakRt / zvitraM zarIragatA cchedavatI zvetatA / kuSThaM prasiddham / sarva ete vyAdhivizeSavacanAH zabdA romazAdArabhya matvarthIyapratyayAntA nirdiSTAH / pUrvaiyAkhyAtRbhirdRSTamUlatA'sya pratiSedhasya varNitA / mAtuH kule dvipado'nuharanti / tato 10 hInakriyAdInAM yA pranA sA'pi tacchIlA syAt / vyAdhayazca saMkrAmanti / evaM hi vaidyake paThyate " sarve saMkrAmiNo rogA varjayitvA pravAhikAm " // 7 // novhetkapilAM kanyAM nAdhikAGgI na rogiNIm // ___nAlomikA nAtilomA na vAcAyA na piGgalAm // 8 // pUrvaH kulAzrayaH pratiSedhaH / ayaM tu svarUpAzrayaH / yasyA asuvarNAH kanakavarNA 16 vA kezAH sA kapilA / adhikAGgI SaDaGguliH / rogiNI bahurogA duSpratikAravyAdhigRhItA ca / bhamnIni matvarthIyo nityayoge vA / alomikA akezA / lomAni kezA apyucyante / bAhumadhye jaGghAdvaye vA sarvalomnAmabhAvaH / vAcAlA svalpa eva vaktavye bahulaM paruSaM ca bhASate / piGgalA akSirogeNa maNDalAkSI kapilapiGgalAkSI vA // 8 // navikSanadInAmnI nAntyaparvatanAmikAm // na pakSyahipreSyanAmnI na ca bhISaNanAmikAm // 9 // RkSaM nakSatraM tannAmikA ArdrA jyeSThA ityAdi / vRkSanAmnI ziMzapA AmalakIti / nadI gaGgA yamunA tannAmnI / RkSANi ca vRkSAzca nadyazceti dvandvaH tAsAM nAmAnIti SaSThIsamAsaH / tato dvitIyena nAmazabdenottarapadalopI samAsaH / antyanAmikA barbarIzabarItyAdi / parvatA vindhyamalayAdayaH pUrvavatsamAsAtkapratyayaH / pakSinAmnI zukI 21 sArikA / ahiH sarpastannAmnI / vyAlI bhujaGgI / preSyA dAsI ceTI vAlI / vibhISaNaM nAma bhayajanakaM DAkinI rAkSasI // 9 // 1 mata iniThanI (vyA. sU. 5 / 2 / 115 ) 2 [ nAtisthUlA nAtikRzA na dIrghA nAtivAmanAm // vayo'dhikA nAhIMnA na sevetkalahapriyAm // ] ityaparaH pAThaH For Private And Personal Use Only Page #238 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ tRtIyaH avyaGgAGgI saumyanAmnI haMsavAraNagAminIm // tanulomakezadazanAM mRdaMgImudrahestriyam // 10 // avyaGgAnyaGgAni yasyA saivamucyate / avyaGgazabdo'vaikalyavacanaH pravINodArAdizabdavadyadyapi vyutpAdyate vikalAnyaGgAni yasyeti atazcAGgazabdasya dvitIyasyAvayavini zaktataucityena saMsthAnasya paripUrNatA sA'vyaGgazabdenocyate / saumyaM madhuraM nAma strINAM sukhodyamatra darzitam / haMsa iva vAraNa iva gacchati yAdRzI haMsAnAM hastinAM ca vilAsavatI mantharA gatiryasyAH / tanuzabdo nAlpavacanaH kiMtAnuparibhAve vartate tanvaGgI socyate / nAtisthUlA nAtikRzeti / mRdUni susparzA kaThinA paruSANyaGgAni yasyAH sA / tAmuddetstriyaM kanyAdhikArAtkanyAm / yadyevaM nAlomikAmityAdipratiSedho'narthako'smAdeva 10 vidhAnAt yA naivarUpA tasyA avivAhyatA siddhaa| satyamevaM eka evArtho dvAbhyAM vidhimukhena pratiSedhamukhena codyamAnastu spaSTo budhyate / kanyAzabdazcAtra prakaraNAdananubhUtasaMbhogAsu strISu pravartate / tathA ca vasiSThaH " aspRSTamaithunAM sadRzI bhAryA vindeteti " / na cAnyena saMskRtA'nyena punaH saMskata zakyA kRtasya karaNAbhAvAt / atazcoDhAyA apravRttabhartRsaMyogAyAH kathaMcitsvairiNItve bhartapravAsAdinA nAnyena vivAho'sti satyapi 15 kanyAtve / tathA cedRzI vasiSThoktirmadhye paThitA / anyatrApyuktam (yAjJa. va. A. 52) ananyapUrvI yavIyasI bhrAtRmatI striyamudvaheta" iti // 10 // yasyAstu na bhavedAtA na vijJAyeta vA pitA // nopayaccheta tAM prAjJaH putrikAdharmazaGkayA // 11 // yasyA bhrAtA nAsti tAM na vivhetputrikaadhrmshngkyaa| putrikAtvazaGkayA putrikAdharmaH 20 kadAcidasyAH kRto bhavetpitretyanayA zaGkayA anena saMdehena / kathaM ceyaM zaGkA bhavati yadi na vijJAyeta pitA dezAntare proSito mRto vA sA ca mAtrA pitRsapiNDairvA diiyte|praaptkaalaa pitaryasaMnihita etairapi dAtavyeti smayate / smRtiM cottaratra darzayiSyAmaH / pitari tu saMvijJAyamAne nAsti putrikAtvazaGkA / sa hi svayamevAha "kRtA vA na kRtA veti"| vAzabdazveccha bdArthe draSTavyaH / yadi pitA na vijJAyeta tadA kanyakA na voddhnyaa| anye ta svatantrameta25 tpratiSedhadvayamAcakSate / yadyapi pitA na vijJAyate aneneyaM jAteti gUDhotpannAyAH pratiSedhaH / evaM ca saMbandhaH / yasyA bhrAtA nAsti tAM putrikAtvazaGkayA nopayaccheta ___ na vijJAyata ityatra putrikAzaGkayetyetanna saMbadhyate / asminprakaraNe yatra nAsti dRSTagataH 1 pha-prAptakAlA'pi 2 a pha kha-uttarato For Private And Personal Use Only Page #239 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ]. manusmRtiH / 197 pratiSedhaH yathA "asapiNDA ca " ityatra zloke tadatikrame vivAhasvarUpA nirvRttireva / ataH sagotrAdivivAhaH kRto'pyakRta eva vidhyavagamarUpatvAdAdhAnavadvivAhasya vidhyatikramarUpAdavagamAt / yathA''dhAnavidhau yatkiMcidaGgaM na jJAtaM tadabhAve nAhavanIyAdinirvRttiH `evamasagotrAdikAyA na bhAryAtvam / tasmAttyAjyaiva kRtA tAdRzasaMskArapratirUpikA'pi / tatrabhavanto vasiSThAdayaH prAyazcittamapi smaranti tAdRzavivAhe yadyapi karmaNa eva tadaGgaprati - + SedhAtikrame vaiguNyaM na sAkSAtpuruSasya doSaH tathApi vAcanikaM prAyazcittam / athavA sagotrAgamanaM niSiddham / tadarthe vyApAre pravartamAne yaduktaM tatprAyazcittaM bhavet / yastu hInakriyAdipratiSedhastasya dRSTadarzanamUlatvAnnirvartate vivAhaH, bhavatyasau bhAryA, nAsti tasyAstyAgaH / evamartha eva mahAntyapIti pUrvasmAtpratiSedhAdbhedaH stavanArthe paThitaH / evameva ca ziSTasamAcAraH / kadAcitkapilAdirUpAmupayacchati na sagotrAm // 11 // 15 savarNA'gre dvijAtInAM prazastA dArakarmaNi // kAmatastu pravRttAnAmimAH syuH kramazo'varAH // 12 // "udvaheta dvijo bhAryAmiti" satyapi dvitIyAnirdeze bhAryAyAH pradhAnatve ca guNakarmatve vivAhasya vivakSitamekatvam anuvAdagatoddezyatvAt / yathA yUpaM chinattIti / yasyAnyataH svarUpamavagataM tasyAnyatra kAryAntaravidhAnArthamanUdyamAnasya yathAvagatasvarUpasyaivAnuvAdo bhavati 15. yathA gRhaM saMmASTati / pUrvAvagatisApekSatvAdanuvAdasya / nirjJAtasaMkhyAkA hi grahA daza etAnadhvaryuH prAtaHsavane gRhAngRhNAtItyAdivAkyaiH / kArye cAvagataM prajuhotIti / ato' vagatyantarApekSatvAgrahazabdasya na vivakSyate saMkhyA / iha tu bhAryAlakSaNo'rtho nAnyataH siddho'smAdeva vAkyAdavagantavyo to yathAzruti pratIyate prAtipadikArthavatsaMkhyA'pi vivakSiteti / paJcame caitadvistaratastarkeNa vakSyate / sthitAyAM saMkhyAvivakSAyAM dvitIyasyAH kRte 22 'pi pANigrahaNe na bhAryAtvaM yathA satyAvahanIye na dvitIya AhavanIyaH / iSyate ca kvacinnimitte mAryAntaraparigrahastadarthAmaidamArabhyate / etadevAbhipretya gautamIye paThitam "dharma prajAsaMpanne dAre nAnyAM kurvIta anyatarApAye tu kurvIta " iti / 1 savarNA samAnajAtIyA sA tAvadagre prathamataH kRrtavijAtIyadAraparigrahasya prazastA / kRte savarNAvivAhe yadi tasyAM kathaMcitprItirna bhavati kRtAvapatyArtho vyApAro na niSpadyate 25 tadA kAmahetukAyAM pravRttAvimA vakSyamANAH savarNAvarAH zreSThAH zAstrAttu jJAtavyAH / ata ekatvasya savarNAniyamasya cAyamapavAdaH nanu ca savarNAvivAhe pArataMtryaM pratIyate na savarNAyA bahutvaM ekatvasaMkhyAtikrama 1 I- anupAgato dizasyAt / dAnayAgodvadayatvAt / anuddezyagatatvAt 2 pha a kRtavijAtIyam. For Private And Personal Use Only Page #240 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ tRtIyaH stAvatpratIyate / asavarNAbhyanujJAnenApyatikrAntaM cetkaH savarNAyA niSedhakaH / tathA gautamenAvizeSeNaiva paThitam " anyatarApAye tu kurvIteti " / uttara zloke " sA ca svA ceti " savarNAvivAho'sti / 12 / zudaiva bhAryA zUdrasya sA ca svA ca vizaH smRte // te ca svA caiva rAjJazca tAzva svA cAgrajanmanaH // 13 // varNabhede sati savarNAniyamo yathaiva brAhmaNasya kSatriyAdistriyo bhavanti evaM zUdrasya jAtinyUnA rajakatakSakAdistriyaH prAptAH / ataH savarNeyamucyate / utkRSTajAtIyA tu pUrvatra kramagrahaNAdaprAptA / sA ca zadrA svA ca vaizyA vaizyasya / te ca vaizyAzadre svA ca 10 rAjanyasya / evamagrajanmano brAhmaNasya krameNa nirdeze kartavye zUdraprakrameNa nirdezaH pUrvoktamevArtha upoddalayati / yaduktaM "vikalpa AnupUryeNa nAvazyaM samuccayaH" // 13 // na brAhmaNakSatriyayorApadyapi hi tisstthtoH|| kasmiMzcidapi vRttAnte zUdrA bhAryopadizyate // 14 // yadyapyatyantarUpavatI zUdrA viprarAjanyau ca vIraprakRtI dazamImapi dazAmaznuvIyAtAM 15 tathApi zUdrAM nAdhivoDhArau / atrArthavAdaH / kasmiMzcidapi vRttAnte na kvaciditihAsopAkhyAne 'pyupadizyate varNyate / Apadi garIyasyAmadhikAyAmApadi pUrvatrAnujJAtA'nena pratiSiddhA ato vikalpaH / nanu ca zAstralakSaNayorekaviSayasaMnipAte SoDazigrahaNAgrahaNavadvikalpo yukto na tu rAgalakSaNAyAH pravRtterniSedhena |n ca zUdrA zAstralakSaNA kevalaM rAgatastatra pravRttiraprati. 20 piddhati pUrvazAstrasyArthaH / niSedhastu zAstralakSaNa ityavivAdyaiva zUdrA / etadevAbhipretya yAjJavalkyena paThitam(AcAre56)"yaducyate dvijAtInAM zUdrAdAropasaMgrahaH / na tanmama mata. miti / atrocyate / sarvatropadezAnarthakatayaiva vikalpa AzrIyate / yadi cAtyantameva zUdrApratiSedhaH syAttadA kSatriyavaizye eva pratiprasUyeyAtAm / ApadyabhyanujJAne pratiprasavazAstramayaM ca pratiSedhaH dvayamapi vyarthaM syAtsavAyA niyamena siddhatvAt / tadidamanujJAtaM pratiSedha-25 zcAsvavirudhyamAne vikalpate / nanu ca vikalpe kAmacArastasya ca pratiprasavata eva siddha: pratiSedho vaktavyo naiva / na yathAkAmataH kSatriyAvaizyayorvivAha evaM zUdrAyA anyatrApado garIyaH syAt / idaM tu pratipattuM yuktaM yatsavarNAniyamenAsavarNAnivRtterarthataH kRtAyAH punaH zUdrAnivRttirasavarNAnivRtteranityatvaM jJApayati / anityatve cArpadi savarNAyA alAbhe vA bhavati cAyamavagamaH zUdrA na voDhavyA itare tu voDhavye // 14 // ... 1 Da savaNAyAmupalabhyamAnAyAM kSatriyavaizya 'pi voDhabdhe atazca gArhasthyonmukhabhitasya / . For Private And Personal Use Only Page #241 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| hInajAtistriyaM mohAdudvahanto dvijAtayaH // kulAnyeva nayantyAzu sasantAnAni zudratAm // 15 // pUrvasya pratiSedhasya zeSo'yaM nindArthavAdaH / hInajAtiH zUdaiva tasyA eva prakRtatvAt / sasaMtAnAni zUdratAmiti nigamanAtta ete dvijAtayaH mohAddhanalobhanAdavivekAtkAmanimittatvAdvA kulAni zUdratAM gamayanti / tasyAM jAtAH putrAH zUdrA bhavantye- 5 vaM tatputrapautrA iti / ata ucyate sasaMtAnAnIti / saMtAno'patyotpattipravandhaH putrapautrAdiH // 15 // zUdrAvedI patatyatrerutathyatanayasya ca // zaunakasya sutotpatyA tadapatyatayA bhRgoH // 16 // zUdrAM vindati pariNayati zUdAvedI sa patati patita iva / atrirutathyasya tanayaH 10 putrastayoretanmatamityupaskaraH / ayaM tAvadardhazlokaH pUrvapratiSedhazeSaH / zaunakasya sutotpattyA zAstrAntaramidam / abhyanujJAya zUdrAyAmRtAvupagamanaM niSedhati sutotpattiqhtau yugmAsu rAtriSu bhavati Rtau zUdrAM na gacchedityarthaH / tadapatyatayA bhRgoH / idamapi smRtyantaram / tAnyeva zUdrotpannAnyapatyAni yasya sa tadapatyaH tadbhAvastadapatyatA / bhRgoretanmataM RtAvapyupapannatarAsu jAtApatya upeyAt / patitatvavacanaM cAtra nindaiva na tvasya 15 patitadharmatA patitasyodakamityAdi / etacca vakSyAmaH // 16 // zUdrAM zayanamAropya brAhmaNo yAtyadhogatim // janayitvA sutaM tasyAM brAhmaNyAdeva hIyate // 17 // arthavAdo'yam / yadi putramutpAdayati tasyAM tato brAhmaNyAdeva hIyate / apatyasyAbrAhmaNatvamiti nindaiva / sutamiti ca pulliGganirdezAtsutotpatterityatra samAnasaMhi- 20 tatve'pi putrotpattiravAbhipretA / tathA ca darzitaM "yugmA rAtrayo vAH" iti // 17 // devapitryAtitheyAni tatpradhAnAni yasya tu // nAznanti pitRdevAstanna ca svarga sa gacchati // 18 // sArvakAliko'yaM niSedhaH / yadi kathaMcicchUdrA'pi vyuhyate tadaitAni karmANi tatpradhAnAni na kartavyAni / na ca tayA saha traivarNikastrIvaddha meM'dhikAro'stItyarthaH / 25 bhAryAtvAdadhikAre prApte niSedheo'yam / ataH svadharme dhanaM viniyuJjAnasya na tadIyAnujJopayujyate yathA dvijAtistrINAm / anyatra tvarthakAmayoH sA'pyanaticaraNIyaiva prepyAvattatkarmopayogo na niSidhyate zrAddhAdAvavahananAdikArye tatra na doSaH syAt / pariveSaNAdi na kArayitavyA / tatra daivaM karma darzapUrNamAsAdi devatoddezena ca brAhmaNabhonanaM vratavadityatra samAsasaMhitatvati samIcIna: pATa . . For Private And Personal Use Only Page #242 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [tRtIyA yathA vyAkhyAtam / pitryaM.zrAddhodakatarpaNAdi / AtitheyamatitherArAdhanaM bhojanapAdyAdi / nanu ca sajAtyA sthitayA'tyaye nAstyeva pratiSedhaH / naiva sthitayeti tatra zrUyate / RtumatyAM savarNAyAM kathaMcidvA'saMnihitAyAM prApnoti kSatriyAvaizyAvat / api ca nAsAvadhi: kAre pratiSedhaH / kiM tArha AjyAvekSaNAdau / patnyAvekSitamAjyaM bhavatItyaGgatvenopAdI3 yate / patnItyatra kratvartheSu yayA kayAcidupAttayA siddhiraniyamena prAptA / yathA vahvISu savarNAsu yayA kayAcitsavarNayA kriyate evamasavarNayA'pi mA kArItyevamartho'sau prtissedhH| prAdhAnyamadhikAritvAt / nAznanti pitRdevAstamiti karmanaiSphalyamAha / na ca svarga sa gacchati yadyapyatithiraznAti tatphalaM svargAdi na bhavatItivargagrahaNamatithipUjAphalopalakSaNArtham / anuvAdazca dhanyaM yazasyamityAdi // 18 // vRSalIphenapItasya niHzvAsopahatasya ca // tasyAM caiva prasUtasya niSkRtirna vidhIyate // 19 // arthvaado'ym| vRSalyAH pheno vRSalIpheno vakrAsavaH sa pIto yena palANDubhakSitAdivatparanipAtaH / pAThAntare vRSalIpItaphenasya pIta: pheno yasyeti vigrahaH vRSalyA pItaphenaH / (tRtIyeti) (vyA. sU. 2 / 1 / 30) yogvibhaagaatsmaasH| pItaH pheno vA'neneti 15 vigrahe vRSalyA iti SaSThIsamAsaH ( vyA. sU. 2 / 2 / 8 ) / arthastu sarvavRttiSveka eva / saMprayujyamAnayoradharaparicumbanAdyavazyaMbhAvitena ca sahacAriNA dharmeNa maithunasaMbandho lakSyate / prakaraNAcca vivAhapratiSedhazeSo'yaM na pRthagvAkyam / tattve hi cumbanAdivarja niyogadharmo bahumataH syAt / tasmAdgacchaJchUdrA cumbanAdipariphenena na kiMcicchAstrArthamanutiSThati / tasyAM caiva prasUtasya Rtau tu gacchata ityarthaH / niSkRtiH zuddhirnAsti iti nindAtizayo'yam / 20 yataH saMbhava evAtra kaizcitsaptamIpaJcamyau nAnujJAte "saptamI paJcamI caiva mAtRtaH pitRtastathA" iti anyaistu "Urdhva saptamAtpaJcamAccatatra vikalpalabhyamAnA paJcamI na vivAhyA asaMbhave tu na doSaH // 19 // caturNAmapi varNAnAM pretya ceha hitAhitAn // aSTAvimAnsamAsena strIvivAhAnnibodhata // 20 // 25 vakSyamANasya saMkSepopanyAsaH / hitAzcAhitAzca keciddhitAH kecinna / aSTAviti. saMkhyAnirdezaH / samAsaH saMkSepaH / strIsaMskArArthA vivAhAH strIvivAhAH / kaH punarevaM vivAho nAma upAyataH prAptAyA kanyAyA dArakaraNArthaH saMskAraH setikartavyatAGgaH saptarSi-.. darzanaparyanto pANigrahaNalakSaNaH // 20 // For Private And Personal Use Only Page #243 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra adhyAyaH ] www.kobatirth.org manusmRtiH / brAhmo daivastathaivArSaH prAjApatyastathA''suraH // gAndharvo rAkSasacaiva paizAcacASTamo'dhamaH // 21 // saMkhyAyA'STau 'vyuddiSTAnAM nAmadheyAnImAni / adhamagrahaNaM paizAcasya nindArtham // 21 // yo yasya dhamryo varNasya guNadoSau ca yasya yau // tadvaH sarva pravakSyAmi prasave ca guNAguNAn / / 22 / / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir dharmAdanapeto dharmyaH zAstravihita ityarthaH / yasya ca vivAhasya yau guNadoSau iSTAniSTaphalahetutvAdguNadoSau / prasave'patyajanmani / guNA guNAH aguNo doSaH / voreva svarganarakAdilakSaNau guNadoSau tatprayojanamarthAtsvargAdikam / yA IdRzA eva bhavaMti gatArthamapi bhUyaH pratipattaye kathayanti // 22 // SaDAnupUrvyA viprasya kSetrasya caturo'varAn // vizUdrayostu tAneva vidyAddharmyAnarAkSasAn // 23 // SaDviAhA brAhmaNasyAnupUrvyA AnupUrvI kramaM nAmoddezaH kramam / kSatrasya kSatri yavacanaH kSatrazabdaH / tasya caturo'varAnuparitanAnAsuragAndharvarAkSasapaizAcAnvidyAt / vaizyazUdrayostAnevArAkSasA rAkSasaM varNayitvA // 23 // caturo brAhmaNasyAdyAnprazastAnkavayo viduH // rAkSasaM kSatriyasyaikamAsuraM vaizyazUdrayoH // 24 // paJcAnAM tu yo dharmyA dvAvadhayauM smRtAviha // paizAcazcAsurazcaiva na kartavyau kadAcana / / 25 / / 201 1 Da - aSTAvuddiSTAnAm 2 pha - uddezakrameNa / 26 AsuragAndharvayoraryaM niSedho brAhmaNasya punarbrahmAdividhAnena / evaM kSatriyasya rAkSasa evaiko na gAndharvAsurau Asura eva vaizyazUdrayoH / vihitapratiSiddhAnAM vikalpaH / tatazca nityavadvihitAbhAve vikalpiteSu pravRttiH / yasya ca yo vihitaH sa tadvivAhAbhAvamanapekSya prathamata eva yadi vihitapratiSiddheSu pravarteta tatra puruSo duSyedapatyaM cAnabhipretamutpayeteti 20 zAstrakAreNa darzitaM prasave ca guNAguNAnityAdinA na tu sapiNDAdipariNayanavivAhasvarUpA nivRttiH // 24 // For Private And Personal Use Only 10 15 kSatriyAdiviSayeyaM smRtirna brAhmaNaviSayA rAkSase virodhAt / na hi vadhabhedane brAhmaNaH 25 kartumarhati bhasyAcaraNasya kSatriyAdiviSayatayopapatteH / paJcAnAM tu vivAhAnAM prAjApatyA Page #244 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 202 . medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ tRtIyaH tprabhRti tayorvivAhau dhau / dvau na kartavyau paizAcazcAsurazca prAjApatyaH kSatriyAdInAmaprApto'pi vidhIyate / rAkSaso'pi vaizyazUdrayoH / AsurapaizAcayoH pratiSedhaH / / __iyamatra vyavasthA / brAhmaNasya SaDivAhAstatra brAhmaH sarvataH zreSThastato nyUnau daivaprAjApatyau tAbhyAmapyArSastato'pi gaandhrvstto'pyaasurH| yeSAmayaM zloko brAhmaNaviSayo'pi teSAM 5 rAkSaso'pi brAhmaNasya kSatriyavRttAvavasthitasya bhavati vikarmasthasyApi vadhabhedanAbhyAM prAya zcittIyato rAkSaso na vivAha iti te manyante / tadbrAhmasya zreSThyaM phalenaiva darzitam / niSedhAbhAvena cetareSAM trayANAM nyUnatA phalApacayavacanAdeva / Asurasya punarvaizyazUdrayorvidhAnena parisaMkhyA brAhmaNakSatriyayoH pratIyate / SaDiti ca vidhAnam / ato vikalpaH / sa ca vyavasthayA itarAsaMbhavena tasyAzrayaNaM tulyam / vikalpo hi vrIhiyavavadanekavivAhavidhAnena ca samuccayAsaMbhavAdeva siddhaH / sati vA saMbhave kriyeta cettathApi dharmApatyayonyU~naphalo'sau / atha kSatriyasya rAkSaso mukhyazcaturbhiH zlokairavikalpena vidhAnAt / catura ityanenAsuragAndharvapaizAcA api rAkSasaM kSatriyasyaikamityanena te pratiSiddhaH / ato vikalpitA na mukhyAH / prakRtApekSatvAcca rAkSasaikavidhiH / prAjApatye nAsti parisaMkhyAnam / ataH prAjApatyo'pi kSatriyasya rAkSasatulyaH / evaM vaizyazUdrayorapi prAjApatyo nityavadAmnAto na pratiSiddhaH / 15 AsurapaizAcau tutyorvihitprtissiddhau| rAkSaso'pyarAkSasAnityanena pratiSiddhaH / trayo dhartyA ityanena vihitaH / brAhmaNasya paizAco naivAsti |ksstriyaadiinaaN brAhmadaivArSA iti sthitm||25|| pRthakpRthavA mizrau vA vivAhau pUrvacoditau // gAndharvo rAkSasazcaiva dhayoM kSatrasya tau smRtau // 26 // pRthakpRthagityanuvAdaH pUrveNaiva siddhatvAt / mizrAviti vidhIyate nirapekSAyA~ 20 itareSAM gAndharvarAkSasayorvihitatvAt / vrIhiyavavadaprApte mizraNavacanamidam / vrIhibhiryajeta yavairvetyekayAgaprayogaviSayatvenetaretarAnapekSadravyavidhAnAdvikalpo na mizrIbhAvaH / mizrIbhAve hi na vrIhizAstrArtho'nuSThitaH syAnna ca yavazAstrArthaH / evamihaikasyAM kanyAyAM svIkartavyAyA yugapadupAyadvayamaprAptaM vidhIyate / tasya viSayo yadA pitRgehe kanyA tatrasthe kumAreNa kathaM cidRSTigocarApannena dUtIsaMstutena itarA'pi tathaiva paravatI na ca saMyogaM labhate tadA vareNa 25 saMvidaM kRtvA naya mAmito yenakenacidupAyenetyAtmAnaM nAyayati sa ca zaktyatizayAddhatvA chittvA cetyevaM harati tadecchayA'nyonyasaMyoga ityetadapyasti gAndharve rUpaM hatvA chittveti ca rAkSasarUpam / tAvetau vivAhI kSatriyasyaiva bhavataH / dhamyauM kSatriyasya tau pUrvacoditAvityanuvAdaH / anye tvAhuH yaH kSatriyo bahuvivAjhankurute sa kAMcigAndharveNa 19- vimizrau vA 2 - nirapekSayoH For Private And Personal Use Only Page #245 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH manusmRtiH / 203 vivAhe pariNayate kAMcidrAkSasenetyeSa mizrapakSaH athavA sarvA evAnyatareNeti pRthakpRthak anena caitajjJAyate / kSatriyasyAnayorevAniyamena pravRttiH prAjApatyAdInAM tu ya eva prathamakRtastenaivAnyA'pi vivAhyA // 26 // AcchAdya cArcayitvA ca zrutazIlavate svayam // AhUya dAnaM kanyAyA brAhmo dharmaH prakIrtitaH // 27 // idAnIM svarUpameteSAmAha / aacchaadyeti| AcchAdanavizeSo'bhipretaH anyasyaucityenaiva prAptatvAt / utkRSTenAcchAdanena yathAdezaM yathAsaMbhavaM yathAyogyena vAsasA paridhApya / arhayitvA anenAlaMkaraNakaTakakaNikAdinA prItivizeSasatkAravizeSairarcanaM kRtvA / etenAcchAdanAhaNena kanyAyA varasya cAnyatarasaMbandhe pramANAbhAvAdadubhayopayogaH kAryaH / zrutazIlavate anye'pi smRtyantaroktA varaguNA draSTavyAH "yuvA dhImAJjanapriyaH / yatnA- 10 tparIkSitaH puMstva'' iti / svayaM prAgayAcitaH svapuruSapreSaNairAhUyAntikadezamAnAyya varaM yaddAnaM sa brAhmo dharmo vivAhaH / avizeSavacano'pi dharmazabdaH pUrvIpekSitatvAdasya tatpara eva draSTavyaH / ayAcitalAbho'bhyarhaNApUrvako brAhmo vivAha iti lakSaNArthaH / nanu cedamayuktaM strIsvIkArArtho vivAha iti yAvadvivAhaparyantaM caitaddAnam / nAkRte vivAhe dAnArthanivRttiH / sa hi tasyAH pratigrahakAlaH / na cAsati parigrahe dAnaM pari- 15 samApyate na svatvanivRttimAtraM dAnaM parasvatvApattiparyantaM hi tat / tathA ca vakSyati " teSA tu niSThA vijJeyAM vidvadbhiH saptame pade " iti / evaM vivAhakAla eva kanyA dAtavyA / tathA ca gRhyakArastasminneva kAle brAhmavivAhe kANDikadharma darzayati / __ yattu prAgvivAhAdAnaM tadupasaMvAdanavAcanamAtram / na hi tasminnakriyamANe'bhipretakAle- 20 'vazyaM vivAhanirvattiH kazcitprAganirUpite na dadyAdapi itaro vA kadAcinna pratigRhNIyAt tasmAtprAgvivAhAdupasaMvAdaH kartavyaH tadA tvayeyaM deyA mayA ceyaM voDhavyeti yathaivAntaHkratuH so'pakriyo'coditatatsiddhArtho'rthAvahipkriyate / ye tu manyante yathaiva gavAdevyasyAdRSTArthatayA dIyamAnasya mantrapUrvakeNa pratigraheNa dAnamapi nivartate tenaivedamuktaM dadAtiSu caivaM dharmeSviti / evaM ceha pratigrahamantrasthAnIyo vivAha 25 iti / tathA ca upayamanaM vivAha ityeko'rthaH / upayamanaM ca svakaraNam / evaM ha sma bhagavApANiniH smarati (vyaa.suu.1|3|56) "upAdyamaH svakaraNa" iti / ato vivAhaH kanyAsvIkAmarthaH / tadyuktam / svIkRtAyA vivAho mAryAkaraNArthaH / nAnena karmaNA pratigRhNIyAditi vidhirasti ! na ca vaivAhikA mantrA pratigrahaprakArakAH yathA "devasya tvA pragRhNAmIti" pha-zruti / 2 yAsava* bhAcAre 55 / / u-saMkSepArthaH 7 a. 5 zlo- 152 For Private And Personal Use Only Page #246 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 204 medhAtithimASyasamalaMkRtA / [tRtIyaH mantrAH / yattu svakaraNa iti tanna viruddham / vivAhasyApyasti svkrnnruuptaa| dAnena svatvamAtre pratipanne vivAhena viziSTaM svatvaM kriyate / neyaM gavAdidravyavatsvaM yatheSTavini. yojyatayA api tu jAyAtvena / viziSTa eva hi svasvAmibhAvo jAyApatilakSaNasaMbandhaH / tathA ca darzayiSyati / " maGgalAthai svastyayanaM............vivAheSu pradAnaM 5 svAmyakAraNamiti " // 27 // yajJe tu vitate samyagRtvije karma kurvate // alaMkRtya sutAdAnaM daivaM dharma pracakSate // 28 // vitate prArabdhe tantre jyotiSTomAdau yajJe tatkarmakAriNa Rtvije'va'ryave sutAya duhiturdAnam / alaMkRtyetyanuvAdaH / kanyAdAnasya sarvasyaivarUpatvAt / " AcchAdyAlaMkRtAM vivAhayediti' sAmAnyo'yaM vidhiH| nanu gauzcAzcazcAzvatarazcetyAvRtvigbhyo dakSiNAtvena zrutam na kvacitkanyAdAnaM kratvarthatayA coditam / kimatra kratvarthatayA pravRtte yajJa Rtvije yAM dadAti sa daivo vivAhaH / Asti copakAragandhastadIyakaraNam / akarmoddezenApi dIyamAnaM tatkarmakaraNapravRttasya janayatyevAnumAnavizeSam / etAvatopakArasaMbandhena brAhmAdevo nyUnaH // 28 // eka gomithunaM ve vA varAdAdAya dhrmtH|| kanyApradAnaM vidhivadArSoM dharmaH sa ucyate // 29 / / strI gavI puGgavazca mithunam / ekaM dve vA varAdgahItvA kanyAyA dAnamArSo dharmaH |dhrmt iti dharma evAyaM nAtra vikrayabuddhiH kartavyA uccanIcApAkaraNAbhAvAdityabhiprAyaH // 29 // sahobhau caratAM dharmamiti vAcAnubhASya ca // kanyApradAnamabhyarcya prAjApatyo vidhiH smRtaH // 30 / / saha dharmo yuvAbhyAM kartavya iti vaMcanena paribhASAM kRtvA niyamya yaMdAnaM sa prAjApatyaH / dharmagrahaNamupalakSaNArtham / dharme cArthe ca kAme ca tulyayogakSemateti mitho'sya paribhASAvacanasyArthaH / dharmazabda evoccAyate saha dharmazcaryatAmiti na tu dharmArthakAmAH saheti / sa tu dharmazabdaH smRtyantaravazAdarthakAmayorupalakSaNArtho vyAkhyAtaH / yadyenAM nAti25 carasi dharmArthakAmeSu tadA tubhyamiyaM dIyata iti kRtasaMvitkAyAbhyupagatatadarthAya vivAhakAle yaddAnaM tatraivaM samuccArayitavyaM saha dharma crtaamiti|arthkaamyorbhiprete'pi sahatve tad 1 a. 5 zlo. 152 2 Da adhvaya 3 abaDa-uccanIcapaNAbhAvAt / ba-kakSakhata 5 Da-niyamya sahasvaM yadvAnaM akSa-sahasva-ka-sva For Private And Personal Use Only Page #247 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / prakRtatvAdanuccAraNam / tathA ca gautamaH (a.4 sU.5) "prAjApatye saha dharma caratAmiti" mantraH / mantragrahaNena caitadarzayatyadhikRtarUpameva prayoktavyaM mantravat / na hi mahAsatvAnAmarthakAmaviSaye sahitatvaM paribhASituM yuktam gamyate tu smRtyntrebhyH| anayaiva saMvidA doSeNAsya nyUnatA Asti yatra dAturvarAdupakAralipsA / svazabdenaitadvacanaM vAcyate / na punarayaM dAtureva vacananiyamaH / anubhASyetyanemaiva siddhatvAddhAcetyanarthakaM syAt / anubhASaNe vAgindriyasya sAdhanatvAt / tathA ca gRhakAraH / " etadvaH satyamityuktvA varaM vAcayedetannaH satyamiti " / anuzabdazca prAptArthasyaiva vAcA nizcayamAha // 30 // jJAtibhyo draviNaM datvA kanyAyai caiva zaktitaH // kanyAdAnaM svAcchanyAdAsuro dharma ucyate // 31 // zAtibhyaH kanyAyA eva pitrAdibhyaH phanyAyai ca strIdhanaM datvA kanyAyA Apra- 1. dAnamAnayanamAsuro vivAhaH / svAcchaMdyAt svecchAto na zAstrata ityAdbheidamAha / tatra hi zAstraM niyAmakamasti / eka gomithunamiti / iha tu kanyAyA rUpasaubhAgyAdiguNApekSa chandaH // 31 // icchayA'nyonyasaMyogaH kanyAyAzca varasya ca // gAndharvaH sa tu vijJayo maithunyaH kApasaMbhavaH // 32 // icchayA ca varasya kumAryAzca prItyA parasparasaMyoga ekapradeze saMgamanam / tasyeyaM nindA maithunyaH kAmasaMbhavaH / mithunaprayojano maithunaH / tasmai hito maithunyaH / eSa evArtho vispaSTIkRtaH kAmasaMbhava iti| saMbhavatyasmAditi saMbhavaH / kAmaH saMbhavo'syeti // 32 // hatvA chittvA ca bhitvA ca krozantI rudatI gRhAt // prasahya kanyAharaNaM rAkSaso vidhirucyate // 33 // prasahyAbhibhUya kanyApakSAbalAtkAreNa kanyAyA haraNaM rAkSaso vivAha ityetAvadatra vivakSitam / hatyetyAdyanuvAdaH / prasahyApajihIrSato yadi kazcitpratibandho vartate tadA prAptameva hananAdi / hantuH zaktyatizayaM jJAtvA svAtmabhayAdupekSeraMstadA bhavatyeva rAkSaso na vadhAdyavazyaM kartavyam / hatvA daNDakASThAdinA tADayitvA / chittvA khaGgAdiprahAreNAGgAni khaNDazaH kRtvA / bhitvA prAkArapuradurgAdi / krozantI rudatI kanyAmanicchAm |ayN gAndharvA- 29 dvizeSaH / anAthApahiye paritrAyadhvam ' ityAdhuccaiH zabdakaraNaM krozanam / rodanamazrukaNamokSaH / udvimitAyAH striyA dharmo'yam // 33 // 1Da-viSayaM 2 a-ka--pha-kSa-kha-arthAt 3 ba-ekatra deze For Private And Personal Use Only Page #248 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithimASyasamalaMkRtA / [ tRtIyaH suptAM mattAM pramattA vA raho yatropagacchati // sa pApiSTho vivAhAnAM paizAcaH prathito'dhamaH // 34 // rAkSasapaizAcayoranicchA tulyaa| rAkSase hananaM, paizAce vaJcanam / suptAM nidrayA'bhibhUtAm / mattAM kSIbA madyaparavazAm / pramattA vAtasaMkSobheNa naSTacetanAm / raho'prakAzamupa 5 gacchati maithunadharme pravartate sa paizAco vivAhaH sarvavivAhAnAM pApiSThaH pApahetuH dharmA patyaM na tataH saMpadyate // iha gAndharvarAkSasapaizAcAnAM prakRtavivAhamAmAnAdhikaraNyAsaMyogaharaNopagamA eva pANigrahaNasaMskAranirapekSA vivAhA iti manyante / teSAM brAhmAdiSvapi dAnavivAhayoH sAmAnAdhikaraNyAtsaMskAro vinivartate / yathA ca na nivartate tathA dArzatam / lakSaNayA vivAhaprayojanadAne vivAhazabdaH / gAndharve tu bhagavatA kRSNadvaipAyanena duSyantazakuntalAsaMgamane varNitam " anagnikamamantrakaM " iti / tadarzanena pANigrahaNasaMskAro'sti varjitastu paizAce / ___ punarvivadante mukhya copagamanaM ca kanyAtvamapaiti saMskAraimtadvinivartanAt / atazca "pANigrahaNikA mantrAH kanyAsveva pratiSThitAH" (a. 8 zlo. 226 itipratiSedha15 syApravRtterastyeva mantravatsaMskArasaMbandhaH / sa ca pratiSedhaH kRtaH saMskArapratiSedhArthaH / sA hi mantraiH saMskRtatvAvyapagatakanyAbhAvA / ata eva bhavatu prathamamupagamastato'kanyAdoSo nAsti / tathA ca kAnInaH karNa iti darzanam / yadi tu puruSaprayogeNa kanyAtvamapeyAtkathamiyaM vAco yuktiH kanyAyAH putraH kAnIna iti / athatvasaMskRtA kanyocyate tato yuktam "karNAdayo hyanUDhAyAH putrA" iti mukhye'bhyupagamane kanyAyA apatyotpatteH saMbhavaH / 20 varNate cetihAsAdiSu tathAbhUtAyA vivAhaH atha madyamadAdinA nivRtte ratisaMbandhe kimarthaH saMskAra iti / atrocyate / yadyapi strIpuMsadharmo nivRtto'tikrAntazca kanyAgamanapratiSedhastathApi tayA sahAdhikArArtha punazca gamane kanyAgamanaM mA bhUditi tadartha saMskArakaraNam / kanyAgamanapratiSedhAtikramasaMbandhena puruSArthatayA'pi nindyate vivAho'yaM tadayuktam / yato'yaM loke kanyAzabdaH puMsA'saMprayuktAM 25 striyamAcaSTe na saMskArabhAvasApekSAm / akRtasaMskArA api puruSaiH kSatayonayo na kanyA iti vyavahriyante / tAsAM ce vezazritAnAM gamane na kanyAgamanadoSaH / yadyapi kumArIkanyAzabdau prathamavayovacanAviSyete tathApi vivAhavidhAvanupabhuktapUrvAmeva striyamAcakSate / tathA ca kumAravezadhAriNI nAtiprakAzapravRttapuMsaM prayogAM bhAryAtvenArthayamAno nyairavabodhyate naiSA kumArI naSTo'syAH kaumAro bhAvaH saMskAraparilopazca syAt garbhAdhAnaM 1Da-vivAhasya 2ba sApekSyam 3 ba-veSadUSitAnAm For Private And Personal Use Only Page #249 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| 207 hi mantravatkartavyaM "viSNuyoni kalpayatu" iti klRptAyArtha kalpanamazakyam / tatrAyathArthoM mantraprayogaH syAt / na cAnUDhAyAH paizAcadharme mantraprayogaH udAyAstacchravaNAt / paizAcaparjamanyeSu vivAheSu tatkalpayituM yuktamavizeSazravaNAt / tasmAnmukhyopagamapakSa evamAdayo bahavo doSaH prApnuvanti / ata AliGganopagRhanaparicumbanAdiSUpagamanArtheSu vyApAreSu sAhaparyAttAdarthyAccopapUrvo gmirdrssttvyH| yattu "kAnInaH putra" iti tatra mukhyArthAsaMbhavAllakSaNayA 5 saMskAramAvapratipattiH / yattu saMskAradarzanaM tattu kvacideva / yadyapi yA garbhiNI saskriyate jhAtA'pi ceti tatra ya evopagantA sa eva saMskartA / na tvasau paizAco vivAhaH / paizAce hi yenaiva samupabhuktA yasmA eva dIyate / sa evainAM saMskarotIti / garbhiNyAstu saMskAro vAcanikaH / etacca sarva nipuNataraM punarnavame vakSyate / apare mnynte| satyaM mukhyamupagamanamamukhyatve tu gamanapratiSedhAnupapattiriti yadi hi 1 mukhyamupagamastadA sa eva vivAho'nyasyAnantaroktena nyAyenAbhAvAt / tatazca nAsti tasya pratiSedhamya viSayo yataH icchayA gAndharvo haThAdrAkSaso'nyathA paizAcaH / na cAnyaH prakAro'sti yena sarvaviSayapratiSedhaH syAt / asti tvasya viSayaH yatra haThAdrahasi gamanaM yA vA pitRbhyAM dIyate na copasaMskriyate / nA cAsau teSAmapi gAndharvaH kanyecchAyA abhAvAt / ata eva bharturapi na kanyAgAmitvaM viSayAntarasya 16 saMbhavAt / tasmAtkSatayonyAH saMskAraniSedhAdbrAhmAdivadupAyatvAttadvacca vivAhazabdopapatteH prakaraNasAmarthyAgauNa evopagamArthaH / __ eSAMca bhedaH aprArthitopanato bhuumihirnnyaadivdraahmH| Rtviktvena vizeSeNa daivH| gomithunenArSAyAcyA'yAcyA vA sahobhau caratAM dharmamiti vacanavyavasthayA praajaaptyH| zeSAH subodhabhedAH / brAhmAdInAmidamarthe taddhitaH brahmAdisambadhitA ca stutyA''ropyate / 20 evaM sarveSu / paizAcaH pizAcAnAmayaM yukta iti nindA // 34 // adbhireva dvijAgryANAM kanyAdAnaM viziSyate // itareSAM tu varNAnAmitaretarakAmyayA // 35 // dvijAgryANAM brAhmaNAnAM kanyAdAnaM kanyAM dadatAmadbhireva dAnaM zasyate / brAhmaNAya yadA kanyAM dadAti tadA'dbhireva dadyAt / kathaM punarApodAnakaraNam / na hi 25 tAmirvinA dAnamasti "adbhirvAcyaM na me pUrva bhikSA dAnaM dadAti vai / evaM dharmoSvati" niyamAt / 1pha-akalpanam 2 pha-sarve For Private And Personal Use Only Page #250 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 208 medhAtithimASyasamalaMkRtA / [ tRtIyaH athavA adbhirevetyavadhAraNenArSAsuraprAjApatyAnapavadati / tatra hi na kevalA ApaH kAraNaM gomithunAdidravyagrahaNamapi saMvivyavasthA ca / tenaitaduktaM bhavati / yathA gohiraNyAdi dranya dIyate na kiMcitparibhASyate iyaM gaustvayaiva saMvAhanIyadRzAni tRNAnyapi deyAni evaM kanyApi deyA na duhitRsnehena jAmAtA paribhASaNaM kArayitavyaH / na ca tasmAddhanaM grahItavyamiti / kSatriyAdInA tu yadi kanyAvarayoH parasparamabhilASo bhavati tadA dAnaM kartavya netarathA brAhmavivAhavat / anye tu vyAcakSate dhanaM vA gRhItvA'dbhirevetyeSa itaretarakAmyArthaH / AsminpakSe brAhmaNasya sarvaviSayatA jJApitA bhavati // 35 // yo yasyaiSAM vivAhAnAM manunA kIrtito gunnH|| sarva zRNuta taM viprAH samyak kartiyato mama // 36 // yaduktaM " guNadoSau ca yasya yAviti " tatsmArayati / bahavo vaktavyatayA pratijJAtAstatra vakSyamANaiH zlokairayamartha ucyata iti vizeSajJAnArtha yuktaH punarupanyAsaH / eSAM vivAhAnAmiti nirdhAraNe SaSThI / evaM vivAhAnAM yasya vivAhasya yo guNaH kIrtita AcAryeNa manunA sarva zRNuta taM guNaM viprA bhRgurmaharSInAmantrayate / samyaga15 vaiparItyenAnAkulaM kartiyataH kathayataH // 36 // daza pUrvAnparAnvaMzyAnAtmAnaM caikaviMzakam // brAhmIputraH sukRtakRnmocayatyenasaH pitRRn // 37 // pUrva vaMzyA pitRpitAmahAdayaH / apare putrapautrAdayaH / tAnmocayatyenaso narakAdiyAtanAbhya uddharati / brAjhena vivAhena uDhA tasyAM yo jAtaH putraH sa sukRtakRtpuNyakRyadi bhavati / pitRnparalokagatAn pitRzabdo'yaM pretaparyAyaH na hi putrAdisaMtateranyathA pitRvyapadezasaMbhavaH / daza zabdaH pratyekamabhisaMbadhyate pUrvAparazabdAbhyAm / ekaviMzakamiti nirdezAt / arthavAdazvAyam / tenAgatAnanutpannAnkathaM mocayatIti na vAcyam / pUrveSAM tvapatyakRtena zubhena zrAddhAdinA bhavatyeva pApAnmokSa iti zrAddhAdhikAre kathayiSyate / ato dazAparAnenaso mocayatItyetaduktaM bhavati 25 dazapuruSA yasminkule'pApA jAyanta ityaulambanam // 37 // daivoDhAjaH sutazcaiva sapta sapta parAvarAn // ArSoDhAjaH sutastrIstrIn SaT SaT kAyoDhajaH sutH||38|| 1 ba namaHpUrva 2 va itaretarakAmyayA / na 3 kIya'te. / 4 pha sarpa For Private And Personal Use Only Page #251 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / daivena vidhinoDA daivoDhA tasyAM jAto daivoDhAjaH / sutaH putraH / kaH prajApatiH sa devatA yasya vivAhasya sa kAyaH / saMskArakarmaNi grahaNalakSaNe'satyeva devatAsaMbandhe pramApaterdevatAtvamadhyAropyate bhaktyA / yadapi tatra prAjApatyo yAgo'sti sa tu vivAhasAdhAraNaH na kAyavyapadeze kAraNam / AsurAdiSu ca na kAcidgatiH syAt / na hyAsurebhyo vivAmpo yAgo'sti / kAyoDhaja iti hasvatvaM "nyApoH saMjJAchandasorbahulamiti " (jyaa.suu.6|3|63)| nanu ca yadyannyUnaphalaM tattatpazcAnirdiSTaM tatrArSasya prAjApatyAtpazcAdabhidhAnaM yuktam / astyatra kAraNaM yenAdhikaphalasya prAjApatyasya pazcAnnirdezaH " paJcAnAM tu trayo dharmyA " ityatra prAjApatyasya grahaNamiSyate itarathA''rSasya syAt // 38 // brAhmAdiSu vivAheSu caturvvevAnupUrvazaH // brahmavarcasinaH putrA jAyante ziSTasaMmatAH || 39 // ca guNAguNAnityuktaM tadidamanupUrvaza prasave AnupUrvyeNetyasminnarthe smRtikAraiH prayujyate / zrutAdhyayanavijJAnasaMpattinimitte ca pUjAkhyAti brahmavarcasam / tadvanto brahmavarcasinaH / innanto'yam / ziSTAnAM saMmatA anumatA agarhyA adviSTAH priyA iti yAvadyatazcAmatyarthatvAnmatibuddhItyasyAviSayatvena tena ca pUjAyAmityetena nAsti samAsapratiSedhaH / saMbandhasAmAnyavivakSAyAM ca SaSThI // 39 // rUpasattvaguNopetA dhanavanto yazasvinaH // paryAptabhogA dharmiSThA jIvanti ca zataM samAH // 40 // 209 15 rUpaM manoharAkRtiH satvaM nAma guNo dvAdaze vakSyate / tAbhyAmupatA yuktAH / ADhayA dhanavantaH / zrutazauryAdiguNayuktatayA khyAtAH yazasvinaH paryAptabhogAH khaganulepanagItabAdyAdibhiH sukhasAdhanairavikalairnityayuktAH / sukhasAdhanaiH pUrvoktairaviyogo bhogaH sa paryApto - 20 'kSataH samagro yeSAM te paryAptabhogAH / dharmAnuSThAnatatparA dharmiSThAH / dharmazabdaH keSAM - cidguNavacanaH / ato guNavacanAdityAtizAyikaH / zataM varSANi jIvanti // 40 // itareSu tu ziSTeSu nRzaMsAnRtavAdinaH // jAyante durvivAheSu brahmadharmadviSaH sutAH // 41 // For Private And Personal Use Only brAhmAdivyatirikteSu gAndharvAdiviSAheSu nRzaMsamanRtaM ca vadanti nRzaMsAnRtavAdina: 19 nRzaMsaM mAtRbhaginyAdAvazlIlAkrozavacanam / anRtaM prasiddham / nRzaMsaM cAnRtaM ca 1 prajApatyayogo'sti sa tu vivAhAdisAdhAraNyena kAyavyapadeze kAraNam / 2pha yogo'sti 3-vyA. sU. 3 / 2 / 180 4 - vyA. sU. 2 / 2 / 12. 5 - a. 12 zlo. 24 / 26 27 Page #252 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithimASyasamalaMkRtA / [ tRtIya nRzaMsAnate te vadituM zIlameSAmiti zabdavyutpattiH / brahmadharmo vedadharmo vedArthastaM dviSanti nindati vA na zraddadhate vA / ata eva durvivAheSviti nindA // 41 // aninditaiH strIvivAhairanindyA bhavati prajA // ninditairninditA nRNAM tasmAnindyAnvivarjayet // 42 // samAsato vivAhAnAM phalapradarzanametat / ye yasya vivAhA vihitAste'ninditAstairUDhAnAM yA prajA putrAdilakSaNA sA'nindyA bhavati prazasyetyarthaH / ninditaiH pratiSiddhaiH ninditA garhitA / tasmAduHkhabhAginI prajA mA bhUditi nindyAnvivarjayet // 42 // pANigrahaNasaMskAraH savarNAsUpadizyate // asavarNAsvayaM jJeyo vidhirudvAhakarmaNi / 43 // pANigrahaNaM nAma gRhyakAroktaH saMskAraH savarNAsu samAnajAtIyAmUhyamAnAsUpadizyate zAstreNa vidhIyate, kartavyatayA pratipAdyate / asavarNAsu yadudvAhakarma tatrAyaM vakSyamANo vidhijJeyaH // 43 // zaraH kSatriyayA grAhyaH pratodo vaizyakanyayA // vasanasya dazA grAhyA zUdrayotkRSTavedane // 44 // bAhmaNenohyamAnayA kSatriyayA zaro brAhmaNapANiparigRhIto grAhyaH pANigrahaNasthAne zarasya vidhAnAt / pratodo balIvardAnAmAyAsaH kriyate yena vAhyamAnAH pIDyante hastinAmivAGkuzaH / vasanasya vastrasya dazA grAhyA zUdrayA utkRSTajAtIyaiAhmaNAdivarNaivedane vivAhe // 44 // RtukAlAbhigAmI syAtsvadAranirataH sadA // parvavarja vrajecainAM tato ratikAmyayA // 45 // ukto vivAhaH / tasminnivRtte samupayAte dAratve tadaharevecchayopagame prApte tannivRttyarthamidamArabhyate / na vivAhasamanantaraM tadahareva gacchet kiM tarhi RtukAlaM pratIkSeta / guhyakAraistu "ata UrdhvamakSArAlavaNAzinau brahmacAriNAvadhaHzAyinau syAtAM / trirAtraM dvAdazarAtraM saMvatsaraM vA" iti(aashv.gR.1|8|10|11)ptthitm / tatra satyapi saMvatsarasyAntarA'spatitaMRtau gamanaM nAsti / evamasmAtkAlAdUrdhvamasatya'tau gamanaM nAsti / evamete smRtI avirodhinyau bhavataH / trirAtrAdInAM tu vikalpaH atyantarAgapIDitayorgamanaM dhairyavatostu brhmcrym|. RturnAma strINAM zoNitadarzanopalakSitaH zarIrAvasthAvizeSo garbhagrahaNasamarthaH For Private And Personal Use Only Page #253 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / 211 kAla ucyate / upalakSaNatvAcca darzanasya nirvRtte'sminvakSyamANakAlAnuvartI bhavatyeva / tasya kAla RtukAlaH / sAhacaryAdvA kAla eva RtuH / tathA ca samAnAdhikaraNasamAsaH / RtukAle'bhigantuM vratamasyetyRtukAlAbhigAmI / "vrate " iti NiniH (vyaa.suu.3|2|20) yathA sthaNDilazAyI azrAddha bhojIti / syAdbhavedityarthaH / yadyapyastiparA vidhivibhAktastathApyupagamavyApAraM vidadhAti 1 abhigAmI syAdabhigacchedityarthaH / na hyanupagacchannabhigAmI bhavati / 1 kIdRzaM punaretadrataM kimutAvabhigantavyameva athartAveva gantavyamiti etaduktaM bhavati / kimaryaM niyama uta parisaMkhyeti / nanu ca vratamiti zAstrato niyama ucyate / tatraiva cAyaM NiniH / ataH parisaMkhyA kathamAzaMkyate ? ucyate / parisaMkhyAyAmapi zAstrIyatvaMniyamarUpatA ca vidyata iti darzayiSyAmaH / kastarhyanayorvizeSaH / vidhivizeSo 10 niyamaH / atha vidhiH kaH / yaH zabdaH kartavyatAbodhakaH "agnihotraM juhuyAtsvargakAma:" iti / na hyagnihotrasyaitadvacanamantareNAnyataH kutazcitkartavyatAvagamaH / niyamaH punaryatrAdRSTasiddhyarthasya vacanamantareNa pAkSikI prAptiH yathA " same yajeteti " darzapaurNamAsAdiyAgavidhAnAddezamAtramAkSiptam / na hi kazcidezamanAzritya yAgaprayogaH saMbhavati / dvividhazca dezaH samo viSamazca / tatra yadA tAvatsame yajeta tadaitadvacanamanuvAda eva / 19 yadA tvicchAyA niraGkuzatvAdviSame yiyakSati tadaitadvacanaM samadezaM vidadhadarthavat / vihite same viSamasyAnAzrayaNamavidhAnAt / etatsAmarthyAttannivRttiH / vidhinibandhane hyanuThAne kimityavihitaM kriyeta tatkaraNe hi na yathAcoditAnuSThAna siddhiH / idaM cAtra smaartmudaahrnnm| "prAGmukho'nnAni bhuJjIta / bhuJjAnasya yadRcchayA yAM kAMciddizamAzritya bhojanaM prAptaM tatra kadAcitprAcI kadAciditarA yA kAcitprAptA tatra yadA prAcI na 20 tadetarA, yadetarA na tadA prAcIti " / tatrAprAptipakSe vidhyarthaM vacanaM " prAGmukho'nnAni muJjIteti" tatrAtikramAcchAstrArthaM jahAti / evamiha yadRcchayopagamanamRtAvanupagamanaM pakSe vidhIyamAnamupagamanamanuSThIyamAnaM zAstrAtikramakAritAM janayet / yathA'nye zAstravihitArthA - atikramyamANAH prAyazcittahetavo bhavanti tathA'nugamanam / athartAvanRtau ca gamane rA~gataH prApte vacanamRtAvupeyAditi / tadaivaM vacanaM mRgyate RtAvevopeyAdanRtau na gacchet / 29 yathA~ paJca paJcanakhA bhakSyA iti kSutpratighAtenArthena zazakAdiSvapi paJcanakheSu bhakSyatA prasaktA tavyatirikteSvapi vAnarAdiSu / na ca tatra paryAyeNaiva pravRttiH / yugapattatra cAnyatra ca prasaktau paJca paJcanakhA bhakSyA iti vacanamita ra parisaMkhyAnArthaM parisaMpadyate / evamiha parisaMkhyeti / 1 dRSTa sidhyarthasya 2 ba - vedataH 3 pha- atha For Private And Personal Use Only Page #254 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 212 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ tRtIyaH nanu ca parisaMkhyAM doSatrayavatImAcakSate / trayo hi tatra doSAH prAduHSyuH svArthatyAgaH parArthakalpanA prAptabAdhazca / paJca paJcanakhA bhakSyA iti yadA'nvayataH paJcanakhaviSayaM bhakSaNaM pratIyate tadA tattyaktaM bhavati tadvayatiriktaniSedhaparatvAdvAkyasya ! azrutambha niSedho'taH parArthakalpanA / arthitvAcca sarvaviSayaM bhakSaNaM yatprAptaM tasya bAdhaH / evametena parisaMkhyAyAM trayo doSAH / naitatsAram / satyarthitve zrutyarthAsaMbhave vAkyasyAnarthakyaM mA 1 bhUdityetatparatA na viruddhA | " vidhiratyantamaprAptau niyamaH pAkSike sati / tatra cAnyatra ca prAptau parisaMkhyA nakhiSviva " || Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir kiM punaratra yuktaM tatra cAnyatra ca prAptau parisaMkhyAlakSaNasya vidyamAnatvAtpari- 10 saMkhyeti / RtAvapi gamanaM prAptamanRtAvapi / na tu yadartau tadAnRtAviti / yathA satyarthitve bhojanaM tatra niyamo'zrAddham na punarAhAratyAgena azrAddhameva bhuJjAna Aste / evamiha sati khede yadgamanaM tatra niyamo'nRtau na gacchedityavagacchati / arthitvAcca gamane prasakte kAlavidhAnaparataiva yuktA vAkyasya / anyathA'nArabdho'rtha upadiSTaH syAt / kiMcApatyotpattividheH kRtavivAhasyAnuSTheyatvAdRtau ca tatsaMbhavAtprAptameSa gamanam / utpanna19 putrasya ca na dvitIyaputrotpAdanaM vaidham / apatyamutpAdayedityekatvavivakSAyAM viddhyarthanivRtteH / na ca gamanamevAdRSTArthatayA zakyaM vidhAtum / saMskAravidhitvAdadhikAra grahaNAtkalpanAyA zakyatvAdapatyeotpattividhyAkSe pAhatau gamanasya / yadi cAtrartAvupeyAditi tadanRtupratiSedhArtham / tatrAnuvAdaH paraM parisaMkhyA / tatra hyarthAntaralakSaNayA'pyarthavattA bhavati / evaM kRtvA gautamayenAvipratipattiH / evaM tatroktam / " RtAvupeyAtsarvatra 20 vA pratiSiddhavarjam" (a. 5 sU. 1 - 2 ) iti / sarvatra vetyeSa vikalpaH kAmacArAnujJAnArthaH / na punaH sarvadarsAvanRtau ca niyamopapattiH / yadi ca pUrvatrartAvupeyAditi niyamaH sarvatra vetyatrApi I sa evopeyAdityanuprayujyamAnazabdo niyamArthaH prApnoti ekaprakramatvAtterhi sa eva zabdaH punaranuccAryamANo bhinnArtho bhavituM yuktaH / na varteranyatra niyamArthatopapadyate ityuktam 1 tasmAdRtau gamanavacanamanRtau pratiSedhArtham / tatrAnutpannaputrasya vidhyantarAnniyama eva / 25 utpannaputrastu yathAkAmI / anRtau pratiSiddhe gamane bhAyecchayA punaH pratiprasUyate parvavarja vrajecainAM tadrata iti / taditi bhAryAyAH pratyavamarzaH / taccittagrahaNaM vratamasyeti tadvrataH / ratikAmyayA 1 tattAvatyakaM bhavati, 2 anArthinaca anArabhyo'rthe upadiSTaH syAt / 3 ba - vA'zakyatvAdyAs patyotpattiH / 4 ba-na hi / For Private And Personal Use Only Page #255 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| vinA'pyapatyArthenotpannaputra RtAvanutpannaputro vA'nRtau suratasaMbhogecchayA tadrata enAM vrajennAtmecchayetyarthaH / athavA tacchabdo ratikAmyayetyatrApekSyate smRtizAstratvAdasya / tadratikAmyayA parvavarjamanyatrApi banet tatraivAkArazleSo draSTavyaH / aratikAmyayA Atmana iti zeSaH / yathA tu vyAkhyAtaM tathA na kiMcidatrAprazleSaNApi tacchabdasya samAsopasarjanasyAsaMbandhena parvANi vakSyati / amAvAsyAmaSTamI ca paurNamAsIM caturdazImiti / svadAreSu 5 nirataH syAttatprItibhAvanAparaH / athavA svadAreSveva ramate na paradArAnramayediti paradArapratiSedhaH / sadA yAvajjIvametataM paripAlanIyam / ataH sthitametatrINi vAkyAnyatra RtukAlAbhigAmI syAdityetadekam / anutpannaputrasya niyamAnuvAdarUpaM dvitIyam / bhAryAprayuktasya parvavarnamRtAvanRtau ca na suratecchayA svadAranirata iti tRtIyam / eSAM ca padayojanA RtukAlAbhigAmI syAdapatyArtham ratikAmyayA tu tadrata enAM vrajet 10 khadAraniratazca syAt // 45 // RtuH svAbhAvikaH strINAM rAtrayaH SoDaza smRtaaH|| caturbhiritaraiH sArdhamahobhiH sadvigarhitaiH // 46 // RtulakSaNArtha zloko'yam / vaidyakAdizAstrAvagamyo'yamartho na vidhimUla eva / evaM "yugmAsu putrAH" ityetAvapi zlokau / SoDazarAtrayastAH strINAM mAsi mAsi svAbhAvika 15 RtuH / pramANAntaramUlatvAccAzrutamapi mAsi mAsIti gamyate / svabhAve bhavaH svAbhAvikaH svasthaprakRtInAM yo bhavati vyAdhyAdinA kasyAzcitprAptakAlo'pi nivartate ghRtatilAdyauSadhopayogena rativazena cAkAle'pi saMvartate / ataH svAbhAvika RtustA rAtraya ucyate / caturbhiritaraiH catvAryahAni yAni sadbhirvigarhitAni pratipiddhastrIsparzasaMbhASaNAdIni tAni ca prathamazoNitapradarzanAtprabhRti / ahamrahaNaM ca sarvAhorAtropalakSaNArtham taiH saha // 46 // 20 tAsAmAdyAzcatasrastu ninditaikAdazI caM yA // trayodazI ca zeSAstu prazastA dshraatryH|| 47 // tAsAM rAtrINAM yA AdyAH prathamazoNitadarzanAccatasrastA ninditAH na tatra gamanamasti / tisRSu tAvatsparzo'pi nAstyazucitvAt / catujhaM tu snAtAyA vaziSThavacanAtsatyapi zucitve ratisaMbhogo nAsti catasRNAM garhitatvavacanAt / yA caikAdazI yA 25. ca trayodazI sA'pi ninditA / evaM pratiSiddhagamane RtudarzanAtprabhRtyekAdazItrayodazyau gRhyate / na candratithI / tAsAmiti nirdhAraNaviSayatvena rAtrINAM saMndhAtsamAnajAtIyazca 1Da-kSa-yathA For Private And Personal Use Only Page #256 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 114 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ tRtIyaH nirdhAryatayA pratIyate / kRSNA gavAM saMpannakSIreti / SaDrAtragamanapratiSedho'yamadRSTArthaH / zeSAH prazastA dazarAtrayaH / SaSNAM pratiSedhAddazasu prAzastyaM siddhamevAnUdyate // 4 // yugmAsu putrA jAyante khiyo'yugmAsu rAtriSu // tasmAdyugmAsu putrArthI saMvizedAtave striyam // 48 // tAsu dazasu yA yugmA rAtrayaH SaSThayaSTamI dazamI dvAdazI caturdazI SoDazI tAsUtragacchataH putrA jAyante / yugmAsu putrArthI saMvizedAtave striyam / ayugmAsu striyo duhitarastasmAtputrotpattisidhyarthaM yugmAsu saMvizedbhajeta maithunadharmeNa striyamAtave / anuvAdo'yam / ayamapi niyama evAnutpannaputrasyAyugmosvagamanam // 48 // pumAnpuMso'dhike zukre strI bhavatyadhike striyAH // ___same pumAnputriyo vA kSINe'lpe ca viparyayaH / / 49 // zukra vIrya puruSasya retaH striyAH zoNitam / uktaM bhagavatA vasiSThena (a.15 sU.1) "zukrazoNitasaMbhavaH puruSa" iti / strIbIjAdadhike pumbIje'yugmAsvapi putro jAyate yugmAsvapi strIbIjasyAdhikye kanyaiva / ayugmAsvapi rAtriSu putrArthino gamanAnuSThAnArthametat / yadA parieNSTamAtmAnaM vRSyAhArayogena samedhikavIrya manyeta striyAzca kathaMcidapacayaM tadA putrArthI gacchedityupadiSTaM bhavati / AdhikyaM cAtra na parimANata: kiM tarhi sArataH / same'pumAnamizrIkRte pustriyau / apumAnnapuMsakamiti kecitsAmya iti paThanti / ubhayoH sAmye pumAneva / puMstriyau vA / garbhadhAnyAM yadA vAyurdravarUpatvAtsaMsRSTe zukrazoNite samaM vibhajata ekatra bhAgamanyatra tAvadeva tadA yamau jAyete tatra same vibhAge 'pi strIbIjAdhikye strI pumbIjAdhikye pumAn kSINe bIje sArataH viparyayo'lpagrahaNaM 20 garbhasya napuMsakotpattiA // 49 // nindyAsvaSTAsu cAnyAsu striyo rAtriSu varjayan // brahmacAryeva bhavati yatra tatrAzrame vasan // 50 // nindyAsu SaTsvanyAsu cAnindyAsvapyaSTAsu rAtriSu striyo varjayanpariharandve rAtrI avaziSTe yadi gacchati parvavarna tadA brahmacAryeva bhavati brahmacaryaphalaM prApnoti / 25 yatra tatrAzrame vasan / arthavAdo'yam / na tu vAnaprasthAdyAzrameSu rAjyabhyanujJA jitendriyatvavidhAnAtsarvAzrameSu gArhasthAdanyeSu vIpsAyAzcArthavAdatayA'pyupapatteH / etAzca rAtrayo vA na krameNaiva kiM tarhi yathecchayA parvavanai gamanaM yathA na bhavati tathA rAtridvayama1 u-vidhyarthe 1 u-ayugmAbhyupagamanam / Da-pumAn 4 u-parituSTim 5 u-kSa samadhAtu manyeta 6 Da-gaccheta yadiSTe bhavati 7 pha-agragam For Private And Personal Use Only Page #257 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / bhyanujJAyate / kiM punarbrahmacaryasya phalaM vizeSAzravaNAtsvargaH / kvacittu zrUyate / " na brahmacArI pratyavaitIti " / svalpairatikramaina duSyatIti // 50 // na kanyAyAH pitA vidvAngRhNIyAcchulkamaNvapi // gRhNaJchulkaM hi lobhena syAnaro'patyavikrayI // 51 // Asure zulkapratiSedho'yaM uttaratraM ca kanyArthasaMgrahopAdAnAt / vidvaangrhdossjnyH| 5 kanyApitA svalpamapyarthe dhanaM na gRhNIyAt / gRhNAno'patyavikrayadoSeNa yujyate / kaH punareSaH zulko nAma AbhASaNapUrva varAdgRhItam / yatra tUccanIcapaNApaNo bhavati kanyAguNApekSamUlyavyavasthA sa kraya eva / iha tu mahAguNAyA api kanyAyAH svalpaM dhanamanAbhASaNapUrva vA grahaNam / na vikrayasyaiSa dharma ityato vikrayAdhyAropeNa nindyate // 11 // strIdhanAni tu ye mohAdupajIvanti bAndhavAH // nArIyAnAni vastraM vA te pApA yAntyadhogatim / / 52 // strInimittAni dhanAni kanyAdAne varAdyAni gRhyante / pUrvasyaiva zeSaH / ye bAndhavAH pitrAdayaH mohAdupajIvanti yathoktaM jJAtibhyo draviNaM datveti / suvarNarajatAdi dhanam / nArIyAnAni yAnamazvAdi vastraM vaitAvanmAtramapi na jAtUpajIvanIyaM vAso yAnAdi kiM punarbahu / upajIvatAM phalamAcaSTe / te te pApAH zAstrapratiSiddhasamAcaraNA- 15 dadhogatiM narakaM yAnti / athavA strIdhanAnIti navame darzayiSyati / tAni ye mohAdupajIvanti bAndhavAH pitA tatpakSAzca bhartA bhartRpakSAzca / evaM yAnAdyevaM vastraM strINAm buddhau saMnidhAnAcchAbdaH saMnidhiH kalpyate yathA "rAjapuruSaH kasya rAjJaH" iti // 52 // ArSe gomithunaM zulkaM kecidAhubhraSaiva tat // alpo'pyevaM mahAnvA'pi tAvAneva saM vikrayaH // 53 // 20 strIgavI ca puMgavazva gomithunam / kecidAhuretadoMdeyamiti |mnostu mataM mRSeca tat mithyA nAdeyamityarthaH / alpo'pyevam / alpaMsAdhano'lpaH evaM mahAn bhavati tAvAneva vikrayaH // 53 // yAsAM nAdadate zulkaM sAtayo na sa vikrayaH // arhaNaM tatkumArINAmAnRzaMsyaM ca kevalam // 54 // -uttarasya ca kanyArthasya gRhaspopAdAnAt / 2-mAdhyAnAbhASyAvaranimittAnam 39-kanyAdAnenapha-vikrayastApadeva saH / 5 Da-etaddevamiti / 6 u-alpmuulysaadhnH| 7-arpaNa For Private And Personal Use Only Page #258 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ tRtIyaH kiM varrAddhanAdhigamo vikrayo bhavati neti brUmaH / jJAtayaH kanyAyAmadhikRtAH / svArthamAdadate gRhNanti tadA sa vikrayaH / arhaNaM kanyArthe dhanagrahaNaM kanyAnAM tadarhaNaM pUjanaM bhavati / bahumAnaH kanyAnAmAtmani bhavati / IdRzyo vayaM yaddhanaM datvA vivAhyAmahe / anyatrApi pUjyA bhavanti subhagA etA iti / AbharaNAdi vA tena dhanena kartavyamato'bhyarhitAH zobhAvatyo bhavanti / AnRzaMsyamapApatvaM kevalaM na svarUpo'pyadharmagandho'sti / ato'nenArthavAdena kanyAthai dhanagrahaNaM vidhIyate // 14 // pitRbhirdhAbhizcaitAH patibhirdevaraistathA // pUjyA bhUSayitavyAzca bahukalyANamIpsubhiH // 55 // na kevalaM va dAdAtavyaM kanyAbandhubhirapi tu tairapi dAtavyam / pitRAbhaH 10 sAhacaryApitRzabdaH pitAmahapitRvyAdiSu vartate / tato bahuvacanaM vyaktyapekSaM vA bahuvacanam / evaM pAtIbhaH zvazurAdibhirvyaktyapekSaM vA / devarAH patyuItara. / pUjyAH putrajanmAdyutsaveSu nimantraNapUrvamAnAzrayabahumAnamAdareNa bhojanAdinA pUjyAH / bhUSayitavyA vastrAdyalaMkAreNAGgalepanAdibhirmaNDayitavyAH / atra phalaM vahukalyANa mIpsubhiH kalyANaM kamanIyaM putradhanAdisaMpadarogatA'paribhava ityAdibahuzabdAtsarvamIpsubhi15 rAptumicchubhiH praaptukaamaiH| phalArtho vidhirayam // 55 // yatra nAryastu pUjyante ramante tatra devatAH // yatraitAstu na pUjyante sarvAstatrAphalAH kriyAH // 5 // devatA ramante tuSyanti prasIdanti / prasannAzca svAmina evAbhipretena phalena yojayanti / yatra tu na pUjyante tatra sarvAH kriyAH yAgahomadAnAdyA devatArAdhanabuddhyA 20 copahArAdayo yAH kriyante'phalAstA ityarthavAdaH // 56 // zocanti jAmayo yatra vinazyatyAzu tatkulam // na zocanti tu yatratA vardhate taddhi sarvadA // 57 // jAmayo yAni gehAni zapantyapratipUjitAH // tAni kRtyAhatAnIva vinazyanti samantataH // 58 / / 25 tasmAdetAH sadA pUjyA bhuussnnaacchaadnaashnaiH|| bhUtikAmainerairnityaM satkAreNUtsaveSu ca // 59 // santuSTo bhAryayA bhartA bharnA bhAryA tathaiva ca // yasminneva kule nityaM kalyANaM tatra vai dhruvam // 60 // 1 a-ba-ka-Da-kSa kiM varAtmanA gaMdhinaH vikrayo bhavati 2 Da-akanyayA bhAtmano'dhikRtAH 3 pha-varAya 4Da-iva For Private And Personal Use Only Page #259 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir madhyAyaH] mnusmRtiH| yadi hi strI na roceta pumAMsa na pramodayet // amamodAtpunaH puMsaH prajanaM na pravartate // 61 // striyAM tu rocamAnAyAM sarvaM tadrocate kulam // tasyAM tvarocamAnAyAM sarvameva na rocate // 62 / / kuvivAhaiH kriyAlopairvedAnadhyayanena ca // kulAnyakulatAM yAnti brAhmaNAtikrameNa ca // 63 // zilpena vyavahAreNa zUdrApatyaizca kevalaiH / / gobhiraSaizca yAnaizca kRSyA rAjopasevayA // 64 // ayAjyayAjanaizcaiva nAstikyena ca karmaNAm // kulAnyAzu vinazyanti yAni hInAni mantrataH // 6 // mannatastu samRddhAni kulAnyalpadhanAnyapi // : kulasaMkhyAM ca gacchanti karSanti ca mahadyazaH // 66 // vaivAhike'sau kurvIta gRhyaM karma yathAvidhi // pazcayajJavidhAnaM ca paktiM cAnvAhikI gRhI // 17 // atikrAntaM vivAhaprakaraNam / kRto vivAho yasminnagnau tatra kurvIta gRhya karma / 15 agnisAdhyamaSTakApArvaNazrAddhahomAdi gRhyasmRtikArairuktam / paJcayajJA vakSyamANAsteSAM vidhAnamanuSThAnam / tasminnevAgnau yadyapyavizeSeNa paJcayajJavidhAnamityuktaM tathApi vaizvadevahomo'gnisAdhyaH / udakatarpaNAdau tu ma kiMcidagninA kAryam / kathaM tarhi nirdezo'sau paJcayajJavidhAnaM kAryamiti / kecidAhurekA'pi saptamI viSayabhedAdbhidyate / tasmAtpaJcayajJaikadeze paJcayajJazabdaH prayuktaH / athavA pazcayajJavidhAnamityatrAnAviti na saMbadhyate / vaizvadevahomasya pUrveNai. 20 vAyadhikaraNasya siddhatvAt / evaM saMbandhaH kriyte|gRhii tu paJcayajJavidhAnaM kuryAt / agnau tu vaivAhike gRhadharmapaktiM cAnvAhikImannAvityapekSyate / gRhazabdo dAravacanaH / gRhI tu satkRtavAraparigraho bhAryAdvitIya idamidaM kuryAditi / vivAhe cAgniH kaizcidgRhyakArairarANinirmandhanAdAdhAtavya ityuktam aparairyataHkutAzcaddIpyamAnamAnIya hotabyamiti / anena tasmigRhmamiti paMcanena dhAraNamannerAduktaM bhavati / atra kecidAhuH zUdrasyApi vaivAhikAgni- 25 dhAraNamasti tasyApi pAkayajJAdhikArAt / na cAtra jAtivizeSa upAttaH kevalaM gRhIti zrutam / dro'pi gRhI tasyApi dAraparigrahasyoktatvAt / etadevAnyatra paThitaM "karma smAta vivAhAnau kurvIta pratyahaM gRhI" iti / atrocyate / gRhyaM karma vaivAhike'gnAviti zrutam / 1 yakSa bhartA ca bhArga ca parasparavazAnugau / tadA dharmArthakAmAntaM trayANAmapi saMgatam / / 2-lavivAhapa taslimo.-zyamAnam / 4 yAjJavalkIye 197 For Private And Personal Use Only Page #260 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithimASyasamalaMkRtA / [tRtIyaH na ca gRhyaM nAma kiMcitkarmAsti / tatra gRhyasmRtikAroktaM gRhyamiti lakSaNayA mantavyam / gRhyakAraizca traivarNikAnAmeva karmAmnAtaM na zUrdasya "uktAni vaitAnikAni gRhyANi vakSyAma" iti / uktAnukIrtanasya etadeva prayojanaM yeSAmeva vaitAnikeSvadhikArasteSAmeva gRhyeSviti na punaryathA'nyAkhyAtaM taddharmaprAptyartham / tAdarthe hi vivakSite tasyAgnihotreNa prAduSkaraNahomakAlau vyAkhyAtAviti nAvakSyat / na ca gRhe bhavaM gRhyamiti yuktam / zAlAvacano gRhazabdo dAravacano vA / na tAvatkasyacitkarmaNaH zAlA'dhikaraNatvena vizeSataH samAmnAtA yadgRhamityanUdya gRhiNo vidhIyate / yadapi gRhasaMskArakaM vAstuparIkSAdi tadapi traivarNikAnAmeva na zUdrasya atha dAravacanastatrApi gRhItyanenaiva gatatvAnna kiMcit / yadyapi smatyantaraM (yA.A.97)"karma smAta vivAhAnau kurvAta pratyahaM gRhii| dAyakAlAhRte vA'pi zrautaM vaitAnikAgniSu" iti| atrApi kiMcitsmAtamiti vizeSAnupAdAnAdanyasApekSataiva / na hi sarva. magnau smArta karma saMbhavati / na ca homaviSayatve pramANamasti na hyavazyamagnyAdhikaraNa eva homH| tasmAdgRhyakAroktaM gRhyamiti vaktavyam / ete hi smRtI gRhyakAravihitaM kamAvadataH / tathA ca kutaH zUdrasyAgniparigrahaH / kiM ca "zrautaM vaitAnikAgniSu" iti aparaM tatrAmnAyate satre avazyamayaM traivarNikaviSaya epitavyaH / sa eva pUrvatra cAturvarNyapara uttaratra traivarNika15 para ityekasya zabdasya tAtparyabhedo'bhyupagataH syAt / na cAbhede saMbhavati bhedo nyAyyaH / anvahaM bhavA''nvAhikI / pratidivasaM yaH pAko bhuktyarthaH sa tasminnevAgnau kartavyaH // 6 // paJcamUnA gRhasthasya cullI pessnnyupskrH|| ___ kaNDanI codakumbhazca vadhyate thAstu vAhayan // 68 // paJcayajJavidheradhikAranirdezo'yam / sUnA iva sUnAH / mAMsavikrayArthapazuvadhasthAna20 mApAdayo vA mAMsasyotpAdakatayA'nuSThIyamAnAH pApahetava evaM culyAdayo'pi pApahetutvAdadhyAropeNa sUnAsaMmAH / na hi teSAM zAstrapratiSedhaH sAkSAt nApi sAmAnyaH kazcitpratiSedho'sti / na hi tApaghAtAya kasyacinna spRhIM syAt na kAcittatsAdhyakriyA dRzyate yA vacanAntareNa niSiddhA / na cAsmAdeva vacanAtpratiSedhA numAnaM uttareNaikavAkyatAvagamAt / pratiSedhaparatve vAkyabhedaH syAt / kiM caitatpadArthasAdhyA25 marthakriyAM padArthAntareNa sAdhayettasyAH prAptim / paJcayajJAnAM na ca lakSaNAnyuktAni / yena tatsamAnakAryasyAnyasyApi pratiSedha ucyate yo vA parakIyamannamadyAnnadyAdAvudakArtha kuryAnna tasyaite yajJAH syuH / yadi ca cullayAdInA niSedho'bhipretaH syAttadA pratiSedhArthIyameva 1 u-tatra ca na tadvidhAnAni zUdrasya 2 Da-gRhyam 3 Da-mantavyam 4 Dha-zrUyate 5 u-tatra tAvat 63-avaskaraH . pha-badhyate 8 u-AzrApaNo vA 9 sUnAtvasamA 1.ra-mAspRzyA 11-zakya 12-tayoH prAptiH 11- ca lakSaNayuktA For Private And Personal Use Only Page #261 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 219 adhyAyaH] mnusmRtiH| padamadhIyIta kimanumAnena / svazabdAIlIyasI pratipattiH / prAyazcittArthatve tvekAdaze'bhidhAnaM na yuktaM niSedhairevAnanuSThAnameva syAt / aparihAryatvAcca cullacAdInAmazakyo niSedhaH / asati ca niSedhe kutaH prAyazcittam / tasmAnna doSavighAtArtha paJcamahAyajJAH / kiM tarhi nityasaMbandheSu cullayAdidhAraNe'pi tadoSaH tanniSkR- 5 tyarthatayA nityArthatayA nityatvaM yajJAnAmAha / vadhyate AdivaNe vetye. taddantoSThayaM paThyate / hanyate duSkRtena zarIradhanAdinA nAzyate / saMbadhyate vA pApena / paratantrIkaraNaM vA banAterarthaH / vAhayan svakArye vyAparaNaM vAhanaM yasya cullayAderyadaucityaprAptaM svasAdhyaM kArya tattAbhiH kurvanvAhayannityucyate / cullI pAkasthAna bhrASTrAdi / peSaNI dRSadupalo vA / upaskaro gRhopayogi bhANDaM kuNDakaTAhAdi / 10 kaNDanI yayA brIhyAdi kaNjyate / kumbho jalAdhAraH // 18 // tAsAM krameNa sarvAsAM niSkRtyarthaM maharSibhiH // paJca klRptA mahAyajJAH pratyahaM gRhamedhinAm // 69 // tAsAM cullayAdInAM sUnAnAM niSkRtyarthaM tadutpannadoSaniryAtanAtha krameNAdhilepana cullayAstakSaNaM peSaNyA ityevamAdikramaH / maharSibhiH kRptAH kartavyatayA smRtAH paJca 15 mahAyajJAH pratyahaM gRhamedhinAM gRhasthAnAm / gRhamedhizabdo gRhasthAzrame vartate / pratyahamiti / anupAdAnAtkAlavizeSasya yAvajjIvamiti pratIyate / atazca nityatvasiddhiH / mahAyajJA iti karmanAmadheyametat // 19 // adhyApanaM brahmayajJaH pitRyajJastu tarpaNam // homo daivo balibha to nRyajJo'tithipUjanam // 70 // 10 eSAmayaM svarUpavidhiH / adhyApanazabdenAdhyayanamapi gRhyate yena japo huta ityatra vakSyati ( zlo. 74 ) / na ca japo'pi ziSyAnapekSate sAmAnyena zrutaM svAdhyAyenarSibhya ityUNAvedanazrutau / ata ubhe adhyApanAdhyayane yathAsaMbhavaM brahmayajJaH / tarpaNamannAyenodakena veti vakSyati (zlo. 82) / homo vakSyamANAbhyo devtaabhyo'nau| baliH ziSTa ulUkhalAdau ca / sa bhautaH bhUtAdidevatA'syeti bhautaH nAmadheyametatkarmavizeSasya / divAcAribhyo 29 bhUtamya iti hi tatra baliharaNaM bhUtazabdena vihitam / sAhacaryAtsarva eSa karmagaNo bhUtayajJazabdenocyate / yathA cAturmAsyeSvekaM havirvaizvadevamAmikSA kRtsnameva ca parva vaizvadevena 1 Da-avadhIyIta 2 Da-svazabdAddhi laghIyasI pratipattiH 3 Da-nirghAtArtha Da-callayAdiSvAropitAsadoSaniSkRtyarthe 5 Da-pacyate 6 u-vyApAraNam . ha-adhyayanaM u-sUrpaNaM 9-bhUto 10 iNyatvena iti ca For Private And Personal Use Only Page #262 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir tRtIyaH 220 medhaatithimaajysmlNktaa| yajeteti / balizabdo'nagnihome vartate / devejyAbaliriti smaranti / atidhInAM pUjanamArAdhanaM nRyajJaH ____nanu ca svAdhyAyaH kathaM yajJo na hi tatra devatA ijyante nApi zrUyante / kevalaM vedAkSarANyavivakSitArthAnyuccAryante / uktaM cAmnAyazabdAbhyAse kecidAhuranarthakAnIti / satyam / stutyAM yajJazabdo bhAktaH mahacchandazca / atithipUjAyAmiti cokto yajJazabdaH / yadyapyatitherdevatAtvaM saMbhavati tathApyutpattI bhojayetpUjayediti ca zrutaM nAtithimyo yajeteti / yathA puruSarAjaH* yatkarma vA iti / ete paJcayajJA na yugapatprayojyAH ekAdhikArAsaMbandhAtpRthagadhikArazravaNAt / ekAdhikArasaMbandhatve triSu caturpu vA kRteSu na kiMcitkRtaM syAdyAvatkRtaM ca na kRtam / yathA''gneyAgnISomIyopAMzuyAjAnAM darzapUrNayAsayAgAnAmekavyanuSThAnenAdhikArasiddhiH yathA'traiva vaizvadevahome sviSTakRdantAnAM devatAnAM kasyAzcidantarAye na homaadhikaarnirvRttiH| ekaikasya cAtrAdhikAraH zrutaH / svAdhyAye nityayuktaH syAt ( zlo. 75 ) / daive ca nityayuktaH syAdityadhikArapadAnuSaGgeNa pRthakprayogaH / Atithye cAdhikArAntaraM zrutaM dhanyaM yazasyamiti / tatra catvAraH svAdhInAH / AtithyaM tu saMnihite'tithau / na cAtithinimantrayitavyaH AtithyAbhAvAt / svayamupasthito hyatithirbhavatIti vakSyAmaH / tasmAtpaJcAnAmanyatamAnuSThAne itareSAmananuSThAnAdyadi nAma pratyaveyAnna tu kRtamakRtaM bhavati / 15 ato'nagnikatvAdvaizvadeve'nadhikRtasya svAdhyAyodakatarpaNAdau bhavatyevAdhikAraH / agnipari grahasya ca smRtyantare kAlAntarasyApi zrutatvAnnAvazyaM vivAha eva parigrahaH / evaM hi smRtiH "bhAryAdiramiyAdirvA" iti / ___nanu cAkRtavivAhasya dAyakAlamAdhAnaM bhaviSyati / bhavati hyetadevam / yathA''dhAnavidhiH svArthaH syAt, agnyathai tvAdhAnam, agnizca karmArthaH, karmANi ca bhAryAdvitIyasya na 20 kevalasya zrutAni / yadyapi kaizcidgRhyakAraiH parameSThiprANAgnimAdhAya zrAddhaM kuryAdisyuktaM bhavati tadapi sabhAryasyaiva sa evAsya dAyakAlaH / na cAnagnikasya zrAddhaM nAsti anupanItasyApi hyetadvihitamanyatra svadhAninayanAditi / na ca tasyAdhAnamasti viduSo 'dhikArAdidAnI cAvidyatvAt / zrAddhaM tu vacanAniSAdasthapativadyathAzakti kAryamiti / pitRvyA'dinAgniparigrahe tu viduSAM sNbhvaannaavaidysyaadhikaarH| atha zrAddhaprakaraNa evAgnyA25 dhAnaM vihitaM tadA tadaGgatvenAdhAya niSpanne zrAddhe parityAgo mvissyti| kecittu smRtyantara. mudAharanti : laukike'pyagnau vaizvadevahomaH kartavyaH " zuSkonnarapare // 70 // * jArA pha-yAvatkRtam naca yathAgneyam rapha-svAdhyAyo pha AtithyabhAvAt NDa-hetutvAt 5 Da avaidyatvAt 6 Da zuSkadhAnyairapare For Private And Personal Use Only Page #263 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra : adhyAyaH ] www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir manusmRtiH paJcaitAnyo mahAyajJAna hApayati zaktitaH // sa gRhe'pi basabhityaM sUnAdoSairna lipyate // 71 // nityatvamatraM vidhIyate / anyadanUdyate / viguNA apyete yathAzakti kartavyAH / etadapi nityatvAtprAptameva tasmAdyathAsaMbhavaM zaktita iti / AdyAditvAttasiH / hApayatIti prakRtyartha eva jirthasyAvivakSitatvAt / athavA hananaM hA saMpadAditvAtkip tAmApayatIti NyadApnoteH kartari kvip tadantAtprAtipadikAddhAtvarthe Nic / na hApayati na tyajedityarthaH // svagRhe vasannavazyabhAvinISu sUnAsu na tatpApena saMbadhyata iti prazaMsA // 71 // devatAtithibhRtyAnAM pitRRNAmAtmanazca yaH // na nirva paJcAnAmucchrasanna sa jIvati // 72 // 121 ahutaM ca hutaM caiva tathA prahutameva ca // brAhmayaM hutaM prAzitaM ca paJcayajJAnpracakSate // 73 // 1 ananuSThAnanindayA prakRtavidhistutiH / keciccaturthyA paThanti " devatAtithi - bhRtyebhyaH pitRbhyazcAtmane tathA / na nirvapati paJcabhyaH " iti / nirvApo hyatra dAnaM na tAdarthyopakalpanamAtram / tatsaMbandhena pradhAnatvAccaturthI yuktA / etebhyo yaH pratyahaM na dadAtyucchrasannapi prANannapi zvAsaprazvAsavAnapi na jIvati mRta eva jIvitaphalAbhAvAt / bhRtyAzvAtra " vRddhau tu mAtApitarAviti " zlokanirdiSTA veditavyAH / na dAsAH karma- 15 nimittatvAttebhyo dAnasya / athavA garbhadAsAdayo vArddhake karmasvazaktA api niyamato lkssynte| bharaNaM jIrNagavAdInAmavazyamiti vibhAge vakSyAmaH / uktaM ca gautamena " bhartavya - stena kSINavRttiH " | devatAbhyazca nirvApo'gnau homaH sthaNDile ca baliharaNaM tu vaizvadevebhyo darzapUrNamAsadevatAbhya iti ca vA " agnaye tvA juSTaM nirvapAmi " iti saMbandhAdanyaH ko vA'sti nirvApaH / ato devatAgrahaNena gRhItatvAdbhRtyAnAM pRthagupAdAnam / 20 AtmagrahaNaM dRSTAntaH / yathA''tmano bhojanena vinA nAsti jIvitaM tadarthamanopayogosavibhAvI jIvitasyeSTaviSayatvAtsarvata evAtmAnaM gopAyediti vidhezca / evaM devatAdibhyo'pIti // 72 // For Private And Personal Use Only 5 25 etaiH zabdaiH kasyacidvedazAkhAyAmeteSAM vidhAnam / ataH zrutimUlatAM paJcayajJavidhAnasya darzayituM tatprasiddhyA punarnirdizati / yazcAhutAdizabdairuddizya tatprakaraNe 1 pha- anAbhidhIyate / 2 Da NicchAndasatvAt / sa gRhe vasan / 4- jIvati / Page #264 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 222 medhAtithimASyasamalaMkRtA / [ tRtIyaH vA kazciddharmo vihita iti noktaH so'pi grahItavya iti saMjJAntaranirdeze dvitIyaM prayojanam / yathA brahmayajJazrAddhodvAhaparikriyetyAdi / 73 // japo'huto huto homaH prahuto bhautiko bliH|| brAhayaM hutaM dvijAyyArcA pAzitaM pitRtarpaNam // 74 // yo'yamahuto nAma yajJa uktaH sa japo veditvyH| "svAdhyAyenArcayedRSIn iti"zravaNAdvedAdhyayanaM japArthaH / yadvA mAnase vyApAre smaraNam / ubhayatrApi japatiH paThyate vyaktAyAM vAci mAnase ceti / agnau homo hutam / bhUtabaliH prahutam / yadyayaM homastathApyagnau bAhulyena homAnAM prasiddhe tayajJo na homa ityAzaGkAyAM prahuta ityuktam / prakarSaNAsau homa iti stutyA / dvijAgryAnAM brAhmaNAnAmarcA brAhyaM hutam / Atithyakarma 10. dvijAgyAcA // 74 // svAdhyAye nityayuktaH syAdaive caiveha karmaNi // daivakarmaNi yukto hi vibhartIdaM carAcaram // 75 // yaduktaM paJcasu mahAyajJeSvekaikasminpRthagadhikAro na samudAya eko'dhikAra iti tadanena prakaTIkaroti / yadA dAridrayAdidoSAdanyato vA kAraNAtkathaMcidasaMpattau nAtithyAdipUjA 15 ghaTeta tataH svAdhyAye nityayuktena bhavitavyam / daivakarmaNi vaizvadevadevatAbhyo'gnau homo daivaM karma / bhUtayajJapitRyajJayoH satyapi daivatve prakaraNAdagnAveva homo daivamucyate / atra arthavAdamAha / daive karmaNi yuktaH tatparo bibharti dhArayati carAcaraM sthAvaraM jaGgamaM ca sarvasya jagataH sthiterheturbhavatItyarthaH // 79 // kathaM punaramyAhutyA sarvasya jagataH sthitirbhavatItyata Aha agnau prAstAhutiH samyagAdityamupatiSThate // AdityAjjAyate dRSTirkhaSTerannaM tataH prajAH // 76 // agnau yajamAnena prAstA kSiptA''hutihUyamAnaM carupuroDAzAdyucyate / Aditya. madRzyena rUpeNa prApnoti / sarvarasAnAmAhartA''dityo'ta AhutirasasyAdityaprAptirucyate / ataH sa rasa AdityarazmiSu kAlena paripakko vRSTirUpeNa jaayte| tato'nnaM brIhyAdi tataH 25 prajAH sarvaprANinaH / evamagnau juhvatsarvanaganugrahe vartate yajamAnaH / pUrvasya vidheH zeSo'___ yaM na punaryathAzrutArthaniSThaH / tattve hi vRSTikAmasyAdhikAraH syAt / na ca tacchrutasya prakRtazeSatayA'nvayasaMbhavena kalpanAyA avasaraH // 76 // yoM vAyuM samAzritya sarve jIvanti jantavaH // tathA gRhasthamAzritya vartante itraashrmaaH|| 77 // 1Da-zrAtanirvRtte hi / [yathA nadInadAH sarve samudre yAnti saMsthitim / evamAzramiNaH sarve gRhasthe yAnti sasthitim // ] 3 pha-vartante sarvajantavaH / Da-sarva AzramAH For Private And Personal Use Only Page #265 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAya: mnusmRtiH| 123 apareNa prakAreNa mahAyajJAnAmavazyakartavyatAM darzayati / vAyuH prANastamAzritya sarve jIvanti / na hyaprANasya jIvitamasti, prANadhAraNameva jiivnm| jantuzabdaH prANimAtravacanaH / sarvagrahaNaM devarSINAmapyatizayayuktAnAM vAyvAyattameva jIvanaM evaM gRhasthaHprANatulyaH sarvAzramiNAm / ataH sarvopajIvanIyena bhavitavyamiti viddhayarthaH / itaragrahaNAdyadyapi gRhasthAdanya AzramiNaH pratIyante tathApi na gRhasthapratiSedhArthametat / snAtakasya hi vizeSe. NAtithyAdidAnaM vihitam / tasmAditaragrahaNaM gRhasthAzramatulyatArtham / na ca zrUyate nAtmanAtmani vartante zarIrakuTumbasthitiM prApnuvanti / itare ca ta AzramA itarAzramA iti samAsaH // 77 // yasmAtrayo'pyAzramiNo jJAnenAnena cAnvaham // gRhasthenaiva dhAryante tasmAjjyeSThAzramo gRham // 78 // 10 yasmAtrayo'pyAzramiNo jJAnena vedArthavyAkhyAnajanyenAnnena ca dhAryanta upari kriyante gRhasthena tasmAjjyeSThaH zreSTha Azramo gRham / gRhIti pAThe bahuvrIhiH / gRhamiti pAThe vizeSaNasamAso jyeSThAzrama iti / atrApi gRhasthairevetyaucityAnuvAdo na vAnaprasthAdInAmadhyApanAdipratiSedhaH / vAnaprasthasya tAvadvihitametat tAneva mahAyajJAnnipediti / pravajitasya yadyapi hiMsAnugrahayonArambha ityanugrahaH pratiSiddhastathApi vedArthavyAkhyAnaM bhikSuzAstra vihitam / jJAnavairAgyabhAvatAbhyAsAtizayavidhAnAcca tayornAtiprayatno vedArthavyAkhyAne / brahmacAriNastvArthalopAnnAdhyApakatvaM bhaikSavRttyupadezAcca kuto'nnadAnam / ato gRhasthAnAmeva prAyeNa tatsaMbhavAdevamuktaM gRhasthaireva // 78 // sa saMdhAryaH prayatnena svargamakSayamicchatA // sukhaM cehecchatA nityaM yo'dhAryo durvalendriyaiH // 79 // 20 sa gRhAzrayaH / prayatnena saMdhAryo'nuSTheyo'kSayasvargakAmeneha ca sukhmicchtaa| atyantaizabdo nityatAM gamayati / ya Azramo'dhAryo'zakyaM dhArayituM durblendriyaiH| etaduktaM bhavati / vartaH strIsaMbhogasusaMskRtabhojanAdi gRhasthasyAvazyaMbhAvi tatazcendriyANAM viSayasaktau doSeNa kimucyate / prayatnena AzramAntarebhyo dhArayitavyaH / atrApi mahAnindriyasaMyamaH / anRtau na gantavyaM paradArA na gantavyAH zeSAnnaM bhoktavyaM viSayasaM- 29 nidhAne yo niyamaH sa duSkaraH / svargamakSayamiti nAnena sarveSAM gRhasthakarmaNAM svargaphala - 1pha gRhii| 2 sukha / . u atyantaM / / pha satkAryaH / 5 u atyantaM yasya mukhAdyasto mAsti / (una sosaMbhogam / For Private And Personal Use Only Page #266 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 217 medhaatithimaassysmlNkRtaa| [ tRtIyA tocyate keSAMcinnityatvAskeSAMcitphalAntarazravaNAt / ye'pyazrutaphalAH svargaphalatayA karupyante teSAmapi kevalAnAmanuvAde na kazcidvizeSaNe hetuH / tasmAdvihitAbhipretaphalAnuvAdo'yam / na cAdhikArAntaramidaM teSAmeva yAvajjIvikaM svargakAmasyeti ca zakyaM vaktuM sukhaM cehecchatetyavidheyena tulyatvAvagamAt / na hIha sukhakAmenetaracchakyaM karmaphalatayA jJAtuM vizeSasyAnirdezAt / sarvA hi prItimiputrAdilAmairvizeSairavacchinnA pratIyate / anavacchedena prItimAtraM cetsvarga eva / na ca tasyaihikatvam / tasmAdRSTasukhAptikAmAnuvAdo'yam / aniketA hyanya AzramiNo vRkSamUlaniketanAH paragRhavAsino duHkhamAsate / tasmAdayaM tAvadanuvAdaH // 79 // RSayaH pitaro devA bhUtAnyatithayastathA // AzAsate kuTumbibhyastebhyaH kArya vijAmatA // 8 // tattulyatayA'yamapyanuvAda eva / ete kuTumbimyo gRhibhyaH sakAzAdarthayante / Adisata AtmopakAralipsA''zAsanamAkAGkSA / atastebhyo devAdibhyaH kArya kartavyaM vihitahomAdi / vijAnatA zAstrasthitim / kuTumbaM dArAH / prAkRtapuruSeNApi yA mahA yAsopaniSaddhA sA na yuktA viphalIkartuM kiM punardevatAstutiH // 8 // 15 svAdhyAyenArcayetarSInhomairdevAnyathAvidhi // pitRJchrAddhaizca nRnanairbhUtAni balikarmaNA // 81 // "svAdhyAyamadhIyIta" iti ya evArthaH sa eva svAdhyAyenArcayedRSIn iti bhavati zrAddhAdareNa pAdyArghamAlyAnulepanena / atrocyate stutivacanaM cedam / nAcomayoraipi svAdhyAya RSipUjayoH karaNam / agnyAdidevatAstAvakA mantrA RSInabhiSTuvanti / tasmAtprazaMsA20 mAtram / Rssiinsvaadhyaayenaarcyediti| athavA neha marIcyAdaya RSayo'bhipretAH / kiM tarhi vedA eva / svAdhyAyazabdazva kriyAzabdo nAtra vedavacano yathA 'svAdhyAyo'dhyetanya' iti| naitaduktaM bhavati adhyayanena vedAn pUjayet tathA vidyAbhyAsAt / anyathA pUjAyA asaMbhavAt / aprANyarcAkArata eva na hi homo devatA pradhAnA kArakaM hi devateti / pitRRn shraaddhen| atra yathAzruta eva niyogaH / 25 sa ca zrAddhavidhau nirNeSyate / nUn atithibhikSuprabhRtIn nArcayet / bharcApUrvakamannaM tebhyo dadyAdityarthaH // 81 // 1. vihitApihitakAlAnuvAdo'yam / 2 7-Adityanti 3 pha-mAravAya For Private And Personal Use Only Page #267 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir Acharya she adhyAyaH mnusmRtiH| dadyAdaharahaH zrAddhamannAdyanodakena vaa|| payomUlaphalairvA'pi pitRbhyaH prItimAvahan // 82 // dadyAt kuryAt / aharahaH pratidivasam / zrAddhaM nAmnA dharmAtidezaH / zrAddhaM nAma pitryaM karmAmAvAsyAyAM vihitam / tadIyetikartavyatA zrAddhamityanena nAmnA'tidizyate / annAdyeneti / tilaiIhiyavairityAderanuvAdo'yam / uttaratra vivakSitArthaH / udakeneti 5 payaH kSIram // 2 // ekamapyAzayedvimaM pitrartha pAzcayajJike // na caivAtrAzayetkaMcidvaizvadevaM prati dvijam // 83 / / zrAddhazabdena vidhAnAtsasmiMstAdvidhAne prApte kazciditikartavyatAbhAgo nivartyate / na caivAtrAzayetkicit nAtrAvAhike zrAddhe vaizvadevaM prati vizvAndevAnuddizya dvijabhojanam / 10 atra kecidAhuH / prApte bhojana Azayediti punarvacanamapUrvatvamasya darzayati / tenaitAvadevaitacchrAddhaM yatpitanuddizya brAhmaNa eko mojyate na tvanyA kAcidarghapAtrAdihomAyetikartavyatA'sti / brahmacarya svAdhyAyaniSedha ityevamAdi na bhavati / ekamapyAzayedvipam / trayANAM niyamAdekaikamubhayatretyasyAvidhitvAdaprApta eko vidhIyate / ekamapi bhojayetsati saMbhave bahUnapi / pitrartha pitRtRptyartham / pAJcayajJika paJcayajJabhavaM pAJcayajJikaM tdntrgtm| 15 pAJcayajJikazabdaH zrAddhe pryuktH| na hyetat pAJcayajJikaM tarpaNam / tena tarpaNabhojanayoH samuccayaH / asya tu vikalpo bhaviSyati yadeva tarpayatyadbhiriti // 83 // vaizvadevasya siddhasya gRhye'gnau vidhipUrvakam // AbhyaH kuryAddevatAbhyo brAhmaNo homamanvaham // 84 // vizvedevArtho vaizvadevaH pAka ucyte| sarvArthaH vizvadevazabdo'pi sNprdaanmaatroplkssnnaarthH| 20 tenAtithyAdyarthatA'yuktA bhavati / siddhasya homamAbhyo vakSyamANAbhyo devatAbhyaH kuryAt / siddhazabdena devatoddezena devasya tveti mantravAnnirvApo na kartavya iti drshyti| kevalaM sarvArthaniSpannapAkena homAdi kartavyamiti vidhyarthaH / gRhye vA vidhihomAdikaraNanirdezavidhipUrvakaM samAcAraprAptAM parisamUhanaparyukSaNAdirUpAmitikartavyatAmAha / brAhmaNazabdastraivarNikAdhikArAt pradarzanArthaH / anvahaM nityamityarthaH / devatAgrahaNaM svAhAkAra. 25 prAptyartham / SaSThInirdezAdagneridamiti prayogaH syAt / devatAzabdena tu svAhAkAreNa vA 1pha kuryAt 2 Da Aharan kSa pha-Adaran / pha-pitrarthe / Da-nacaivAnyAzayet 5 Da-na satpAJcayajJikaM tarpaNam pha-pAzcayazikatarpaNam 6 Da-sarvArtha niSpannapAke / For Private And Personal Use Only Page #268 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org 196 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ tRtIyaH devebhyo haviH saMpradIyata iti yAjyAnte punarvaSaTkArasya vidhAnAt / smArtahome tvabhAvaH / svAhAkArastu sarvatra / tasmiMzca satyagnaye svAheti prayogaH // 84 // agneH somasya caivAdau tayozcaiva samastayoH // 1 10 svAhA // 85 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir vizvebhyazcaiva devebhyo dhanvantaraya eva ca / / 85 / AdAvityanuvAdaH / pAThakrameNaivAgnerAdau siddhatvAtte pRthagAhutI / tayozca samastayoragnISomAbhyAmiti vizvebhyo devebhya iti prayogaH / ekaivAhutirdhanvantaraye kuhvai caivAnumatyai ca prajApataya eva ca // saha dyAvApRthivyozca tathA sviSTakRte'ntataH // 86 // saha dyAvApRthivyoH dyAvApRthivIbhyAM svAheti / tathA sviSTakRte'ntataH sviSTakRditi guNapadam / agnizca guNIbhUtaH svataH / smRtyantare'gnaye sviSTakRta iti vacanAt zrutaH sarvahomeSveva cAmnAnAt / antata iti pAThAtsiddhe vacanaM smRtyantare'dhikAramAhutInAmAmnAnAtsati samuccaye prAk sviSTakRta AvApaH kartavya iti darzayitum / nanu caikatvAddhomasya devatAvikalpo yuktaH / kutaH punarekatvaM homasya / iyameva 11 homAnAmutpattiH " agneH somasya ca " ityAdi / tatra cotpattAveva devatAvizeSeNAvaruddhatvAdbhinnA eva homAH pratIyante // 86 // evaM samyagdhavirhutvA sarvadikSu pradakSiNam // indrAntakASpatIndubhyaH sAnugebhyo vali haret // 87 // samyagananyacittatayA devatAdhyAnaparaH / evametAmyo devatAbhyo'gnau 20 hutvA tataH sarvAsu dikSu yathAsaMkhyaM pradakSiNaM prathamaM prAcyAM tato dakSiNasyAM ityeSa pradakSiNAvartamindraH antakaH appatiH induH pratidivasam / aparazcAha ahavirbhAginduriti / yadi naitena zabdena baliharaNaM syAtkathamindorhavirbhAktvam baliharaNaM ca homa eveti vyAkhyAtam / vRttabhaGgabhayAccAtra N na zabdasya rUpavivakSeti smRtyantaropAttaireva zabdairudezaH kartavyaH / sAnugebhyaH anugA anucarAstatpuruSAH / tathA cendrapuruSebhya ityAdi 25 prayogaH // 87 // marudbhya iti tu dvAri kSipedasvabhya ityapi // vanaspatibhya ityevaM musalolUkhale haret // 88 // atretikaraNaH rUpaivivakSArthaH / apsvityadhikaraNam / adbhya iti devatA 1 Da-smArta home svAhAkAre svabhAvastu sarvatra / tasmiMzva sarvamAzrayet / svAheti prayogaH / 2 Da - haret 3 pha- svarUpavivakSArthaH For Private And Personal Use Only Page #269 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 227 adhyAyaH] mnusmRtiH| nirdezaH / vanaspatibhya iti musalolUkhale / dvandvaikavadbhAvena vikalpitamAdhAradvayam / nirdezaguNavRttyA pradhAnabhUtAyA AhuterAvRttiyuktA / na ca musalolUkhalasyaikIkRtasyAhutisaMbandhaH zakyaH kartuM pRthaktvasya ttraapyuplmbhaat| na hi kSIrodakavat anayoAmizraNasaMbhavaH / tatra yadhulUkhale kriyate netaratra homaH kRtaH / atholUkhalena musalena ca bhAgaza AhutiH saMbhavati niyataparimANatvAt / dvandvanirdezo'tra saMyuktayoranyataratra homo 5 yuktaH // 8 // ucchIrSake zriyai kuryAdbhadrakAlyai ca pAdataH // brahmavAstoSpatibhyAM tu vAstumadhye baliM haret // 89 // uccharSikaM prasiddhadevatAzaraNaM zIrSasthAnaM tatra zriyai baliM kuryAt / pAdataH adhobhAge gRhasya bhdrkaalyai| tasyA api sthAnaM dvArasya pUrvabhAge / anye ucchIrSakaM gRhazayanasya 10 zirobhAgamAhuH, pAdau cAsyAdhobhAgam / tena khaTAdAvayaM homo bhUpradeze vA / gRhasthazayanasthAne brahmavAstoSpatibhyAM satyapi dvandvanirdeze pRthagete AhutI brahmaNe vAstoSpataya iti ca / yatra tUmayadevatAtvamagnISomavattatra sahagrahaNaM samastagrahaNaM vA karoti / tayozcaiva samastayoH saha dyAvApRthivyozceti aprasiddha sahacaryAt / vAstugRhaM tanmadhye // 89 // vizvebhyazcaiva devebhyo balimAkAza utkSipet // divAcarebhyo bhUtebhyo naktaMcAribhya eva ca // 90 // ca zabdAdekaiveyamAhutiH / vizvebhyo devebhya iti gRhAkAze gRhAnniSkramya vaa| divA divAcAribhyo naktaM naktaMcAribhyaH / bhatebhya ityanuSajyate / kecidete AhutI sAyaMprAtarvibhAgenAhurdivAcAribhya iti tadayuktam / sAyamamantrahomaM vakSyati / etena mantrapratiSedhena zabdoddezyatA mA bhanmAnasastUddezaH kena nivAryate / na ca tena vinA 20 homasiddhiH / etadeva tu vaktavyaM kRto'yaM vibhAgAvagamo gRhyakAraireveti cedastu // 9 // __ pRSThavAstuni kurvIta baliM sarvAtmabhUtaye // pitRbhyo balizeSaM tu sarva dakSiNato haret // 91 // pUrvayorAhutyoH zeSo'yam / AdhAravidhAnArthamAdyo'rdhazlokaH AvAsakasyopari ya AvAsastatpRSThavAstu / ekazAlAyA apyuparibhAgaH / tatra baliM kurvIta divAcAribhyo 25 . naktaMcAribhyazca / sarvAnnabhUtaye tAdarthe caturthI na saMpradAne homAdyazrutatvAvalizabdasya pUrvazeSatvAdAghArApekSatvAcca pUrvayorAhutyoH / na kvacidapi vaizvadeve sarvAnnabhUtirdevatAtvena smRtyantare shrutaa| tasmAdayamasyArthaH / sarveSAmannAnAM kRptyarthametacca kartavyametasminbaliharaNe kRte sarvANyannAni bhavanti / avayavaprasiddhyA tvarthAvagama upapadyamAne samudAyArthakalpana 1pha-tatra For Private And Personal Use Only Page #270 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 228 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ tRtAyaH mayuktam / devatApekSayA vA dRSTaH kazcidarthaH kalpayitavyaH / balizeSaM zeSagrahaNAtpAtre samuddhRtya tato homaH kartavyaH / na tu sthAlIsthAdeva balidAnAni grahItavyAni / dakSiNataH dakSiNasyAM dizi tadabhimukha iti yAvat / sarva yAvanmantragRhItam // 91 // zunAM ca patitAnAM ca zvapacA pAparogiNAm // vAyasAnAM kurmANAM ca zanakairnivapedbhuvi // 92 // annaM pAtre samuddhRtya zvAdInAmupakArAya bhuvi niHkSipet / pAparogiNaH kuSThikSayyAmayAnyAdayaH / vayAMsi pakSiNaH / zanakai myutthitarajasA yathA na saMsRjyeta / bhUgrahaNaM na pAtrapratiSedhAya kiM tarhi zvapacapatitakuSThibhyo na haste dAtavyam / upakAravidhAnaM cedam / ata eva SaSThyA'yaM zlokaH ptthyte|n caturthyantena / pakSiNAM tAdRgdeze vidhAtavyaM 10 yatrAbibhyataH zvAdayaH khAdanti / kRmINAmiti tAdRze deze yatra teSAM saMbhavaH // 92 // evaM yaH sarvabhUtAni brAhmaNo nityamarcati // sa gacchati paraM sthAnaM tejomUrtiH patharjunA // 93 // pUrvasyopasaMhAraH / sarvagrahaNAdanyeSAmapi mRgakukkuTamArjArAdInAM grAme saMbhavatAmannenopakartavyam / arcatiranugrahaM na pUjAyAM,: zvAdInAM tadasaMbhavAt / avajJAnapratiSedhArtha 15 caivamupAttaM nAnugRhNAtIti paThitam / paraM sthAnaM dhAma brahmaprAptiH / patharjunA na saMsArayonIrbahvInAmyati / kiMpunaretatphalavidhAnaM neti bruumH| nityo'yaM vidhirityuktam // nitye ca phalazravaNamarthavAdaH / na hyatra vidhiH zrUyate / gacchatItivartamAnApadezo'yam / tejomUrtiH kevala tenaHzarIraH na pAJcabhautikaM zarIramabhisaMbadhyate bodhasvabhAva eva bhavati / niSkalmaSatA 20 vA'nena lakSyate / zuddhaprakRtirbhavatItyarthaH / bhUtAnukampanaM cedam / asati zAstrAtikrame pApasaMbandhasyAbhAvAcchuddhatA yuktA / itarathA pApasya malarUpatvAnna tejomUrtiH / asati ca pApe paraM dhAma zreSThamaduHkharUpaM prApnotItyevaM yuktameva / / 93 // kRtvaitddhlikmevmtithi pUrvamAzayet // __bhikSAM ca bhikSave dadyAvidhivabrahmacAriNe // 94 // 25 atithilakSaNaM vakSyati / tamabhyAgataM santaM pUrvamAzayedbhojayet / sarvabhoktamyo gRhasaMnihitebhyaH bhikSAM bhikSave ca yAcamAnAya dadyAt / bhikSAzabdena svalpaparimANamannadAnamucyate / uktaM hi "prasRtibhikSA" / antaHpuraprasiddhaM caitat / brahmacAriNe vidhivat anyasmA api pAkhaNDAdirUpAya bhikSave na vidhivadAtavyA / brahmacAriNe tu vidhivatsvastivAcanapUrva bhikSAdAnamityeSa vidhiH / --etadapiyuktameva. For Private And Personal Use Only Page #271 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH manusmRtiH / 299 athavA mikSuH parivrAD brahmacArI prathamAzramI cazabdazcAsthAne vRttAnurodhAt brahmacAriNe ceti paThitavyam / evaM tu vAnaprasthAya na dAnaM syAt / tasmAdbhikSa iti bhikSustasyaiva vizeSaNaM brahmacArigrahaNam / tena tribhyo'pyAzramibhyo bhikSAdAnaM niyamato 'nujJAtaM bhavati / pAkhaNDAdInAM tu patitAdivat / sarvagrahaNena bhikSopakAro yathAzakti vihita eva // 94 // yatpuNyaphalamAmoti gAM datvA vidhivadguroH // tatpuNyaphalamAnoti bhikSAM datvA dvijo gRhI // 95 // nityaM bhaktadAnamarthine zaktito dAtavyam / idaM tvadhikArAntaram / yadgurave gA dattvA phalamApnoti tadbhikSAM dattvA govratasyAviziSTamiti / smRtyantare sarvaphalatA pApapramocanArthatA'pi godAnasya zrutA yAvatAmalpopakArANAM mahopakAraiH phalasAmyamucyate teSAM 10 lokavatparimANataH phalavizeSo'vagantavyaH / prApyate tadeva phalam / na tu cirakAlamAvacyo hyayaM nyAyaH / "paNalabhyaM hi tatprAjJaH krINAti dazabhiH paNaiH " iti samAnaphalatve mahAprayAsAnarthakyaM prApnoti / " aguryathAvidhIti " kecitpaThanti / tatra naalpavacano draSTavyo'lpaguriti / puNyaM dharmastasya phalam // 95 // bhikSAmapyudapAtraM vA satkRtya vidhipUrvakam // vedatattvArthaviduSe brAhmaNAyopapAdayet // 96 // atha vidhivadityuktaM so'yaM vidhirucyate / aprakRtasyodapAtrasya zravaNaM sarvadA nRNAM na bhikSAdAnasyaiveti darzayitum / satkRtya pUjayitvA / vidhiH pUrvo yasya dAnasya tadvidhipUrvakam / pUrvazabdaH kaarnnvcnH| zAstranimittakametadityarthaH / itikartavyatA vA vidhiH sA pUrva kartavyA / uktaM ca pUrva bhikSAdAnaM dadAti vedasya tattvArthaH pAramA- 20 rthiko niHsaMzayo'rthastaM vetti tasmai brAhmaNAyopapAdayeddadyAt / brAhmaNAyeti jAtiniyamaH / viduSa iti guNaniyamaH / tena yatkiMciddAtavyaM tadbrAhmaNAya tasmai ca vedArthavide pUjApUrvakamityarthaH / trayavidhAnaM sarva dadAtyarthoddezena pauruSeyatvAnnAnAkArArthavidhAnaM prApte dAne doSaH // 96 // nazyanti havyakavyAni narANAmavijAnatAm // bhasmIbhUteSu vipreSu mohAddattAni dAtRbhiH // 97 // pUrveNa yAdRze deyaM tatpAtramuktam / anenApAtre dadataH pratiSedhaH / nazyanti niSphalAni bhavanti havyAni devatoddezena yAni brAhmaNabhojanAdIni kriyante / pitryakarmAGga 1 gAM datvA'guryathAvidhi / 2 pha AvAcyo For Private And Personal Use Only Page #272 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithimASyasamalaMkRtA / [ tRtIyaH bhUtAnyanyAni kavyAni zrAddhAni bhasmabhUteSu bhasmatAM prAptA bhasmabhUtA / upamAne vA bhUtazabdaH / bhasmAnIva yathA kASThabhUta iti / kiM punarbhasmanA sAmyaM yathA tanna kvacidupayujyate'vakararUpamapohyamevamIdRzo brAhmaNaH kriyAbhyo'pohitavya iti tAtparyArthaH / narANAmavijAnatAM nazyantIti saMbandhaH / mohAdattAni daatRbhiH| avijAnatAM mohAditi cAnuvAdaH / yacchAstreNApohitaM tanmohAdeva kriyate // 97 // __kIdRzAH punarabhasmabhUtAstAnAhaH / vidyAtapaHsamRddheSu hutaM vipramukhAgniSu // nistArayati durgAcca mahatazcaiva kilbiSAt // 98 // 10 vidyAtapobhyAM samRddhAstavyatiriktA bhasmabhUtAH / samRddhiratizayinI saMpattiH / bahuvidyaya mahatA ca tapasA yuktA evamucyante / samudAyasaMbandhinI api vidyAtapasI saMbandhisaMbandhA davayavabhUtamukhaiH sAmAnAdhikaraNyaM pratipadyate / viprANAM mukhAnyagnaya ityatra vyAghrAderAkRtigaNatvAtsamAsaH / yathA'nau hutaM phalavadbhasmani hutaM niSphalamevamIdRzaM bhojanaMbrAhmaNamukhanikSipta hutamiti bhojanameva stutyocyate / yAgahomAdimahAphalatayA prasiddham ataH prakhyAtatamaguNenAprakhyAtamupamIyate / nistArayati durgAt durga vyAdhizatrurAjapIDAdi / jIvitamupasthitam / tato nistArayati rakSati na tena saMmRzyate / mahatazca pApAtparaloke'pi nrkaadigtestraayte| na kevalamAbhyudayikakarmedRkpAtraviSayam / prAyazcittAthaimapi tadguNAyaiva dAtavyam // 98 // saMprAptAya tvatithaye pradadyAdAsanodake / annaM caiva yathAzakti satkRtya vidhipUrvakam // 99 // saMprAptAya svayamupasthitAya na tu nimantritAya / na hi nimantrito'tithirbhavati prAptidezaM ca vakSyati (agre 103 zlo.) "bhAryA yatrAgnayo'pi vA" iti / Asanodake dadyAt pAdadhAvanopayogi prathamamudakaM tata AsanaM bhojanaM ca / yathAzakti saMskRtyetyanna vizeSaNam / savizeSamannaM saMskRtya dadyAdbhojayet / vidhipUrvakaM vidhiH pUrvo yAsmindAne 25 tadevamucyate / vidhiH zAstraM tatpUrva nimittaM pramANamityarthaH // 99 // zilAnapyuJchato nityaM paJcAgnInapi juhvataH // sarva sukRtamAdatte brAhmaNo'narcito vasan // 10 // 1 anarhate yaddadAti na dadAti yadaIte // ahanirhAparijJAnAddhanI dharmAna hIyate // 1 // kAle nyAyAgataM pAtre vidhivatpratipAditam // dadAti paramaM saukhyamihaloke paratra ca // 2 // pratigraheNa zuddhena zastreNa krayavikrayAt // yathAkramaM dvijAtInAM dhanaM nyAyAdupAgatam // 3 // ] 30 * 2 Da-atizayavatI : Da-bhUte: / Da-kSa-karmaNAm 5 a-ka-Da-ba-kSa-pha-prAyazcittArddhamapi 6 i-saMdezaM / For Private And Personal Use Only Page #273 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / 211 atyantadaridrasyApyatithipUjAvyatikramo na yuktaH / zilAn kedAraLavanazeSAn / uJchata uccinvataH / etacca vRttisaMkocopalakSaNArtham / paJcAgnInapi juhvataH anena zAstrAnuSThAnasaMpanno'tyantadaridrazca yadyatithimAgataM na pUjayatyannadAnAdinA tadA tadanuSThAnaM sa vRttisaMyamo niSphalatAmeti / tatazca sarva sukRtaM puNyamAdatte atithigRhNAti niSphalIkurute / anaciMto vasan tasmAdayediti vidhyarthaH / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir " vasanniti liGgAtsAyamAgate vidhirayam / paJcAgnayastretA gRhyaH sabhyazca / atha ko'yaM sabhyo nAmAgniH / evaM ha smAhuH grAmAntare proSitasya yatra laukikapAkaH kriyate mahAsAdhanasya bahuvezmasu yo gRhAgArAdeva zItApanodArtha vihiyate sa sabhyaH / homastarhi tatra kaH ? yAvatA "tasmingRhyANi " iti niyamaH / asmAdeva vacanAt vaizvadevahomaH proSitasya laukike'pyastIti manyante / trIhiyavaiH zuSkadhAnyairyatra lelihAnaM susamiddhaM 10 pazyettatrAbhijuhuyAditi smRtivacanamudAharanti / iha bhavantastvAhuH upaniSatsu paJcAgnividyoktA / tatra teSAM kalpitAgnirUpANi tadrUpeNa yadupAsanaM yacca vedanaM sa homa iti kalpyate / sA hi sarvazrautebhyaH karmabhyo'tizayaphaleSyate / evaM hi tatrAmnAyate " steno hiraNyasya surAM pibaMzca gurostalpamAvasan brahmahA ca te patanti catvAraH saMsargI ca " / paJcAnAmapi yatphalaM tadatithAvArAdhite'vimukhIkRte nazyatIti prazaMsAtizaye - 15 nAvazyakartavyatAM darzayati / yadyapi prAtarAze'pyatithi bhojananiyamaH sAyaM tu tavdyatikrame prAyazcittAdhikyam / yathAzaktIti pUrvazleoke'nnaviSayaM ye manyante ta evamAhuryathAzaktyatithayaH pUjayitavyA eko dvau bahava iti // 100 // tRNAni bhUmirudakaM vAkaturthI ca sUnRtA // etAnyapi satAM gehe nocchidyante kadAcana // 101 // 20 yadi dAridryAtsAyamannadAnaM na ghaTate tadA naivaM mantavyaM pradhAnamatitherbhojanaM tacca nAstIti kimanena mahe praviSTeneti / yato'zaktasya tRNAdidAnenApyAtithipUjAvidhiH syAt / athavA nAyaM vidhirbhojana eva paryavasyati / kiM tarhi nivatsyataH zayanAdi dAtavyam / tRNagrahaNaM srastaropalakSaNArtham / bhUmirAsanazayana vihArasthAnam / sUnRtA bAk priyahitavacanaM kathAprastAvAdi vA / etAnyapyannAbhAve satAmAgatasyAtithenacchidyante 25 kiMtu dIyante sarvakAlam // 101 // 1 ekarAtraM tu nivasannatithirbrAhmaNaH smRtaH // anityaM hi sthito yasmAttasmAdatithirucyate // 102 // 1- gRyAgArAdeva / 2 Da - dArinyadoSAt / 3 a ka bakSa pha- samucyate / For Private And Personal Use Only Page #274 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org 239 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ tRtIyaH nAtiprasiddho loke'tithizabdArtha iti tadarthalakSaNamAha / ekarAtraM vasataH paragRhe'tithitvam / tacca brAhmaNasya na jAtyantare / dvitIye'hni pUjAvidhau kAmacAro'bhyudayavizeSArthinastadadhikAro na naiyAmikaH / tathA cApastambaH (2 / 7 / 16) "ekarAtriM vAsayet pArthivA~llokAnabhijayati / dvitIyAmAntarikSAMstRtIyAM divyAn" iti phalakAmasya dvitIyAdirAtriSvadhikAraM darzayati / atraiva nirvacanaM dADharyArthamAha / anityaM hi sthitiH / 1 ravi pUrvasyAyaM zabdaH / auNAdikaiH kathaMcivyutpattiH // 102 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir naikagrAmINamatithiM vipraM sAMgatikaM tathA // upasthita gRhe vidyAdbhAryA yatrAgnayo'pi vA // 103 // ekasmin yo vasati vaizvadeva kAlopasthito'pi nAtithiH / sAMgatikaH sahAdhyAyI saMdhiH / sakhyuranyaH tasya hyuttaratra vidhirbhaviSyati (agre 110 zloke) "vaizyazUdrau sarvAceti" / yo'pi sarveNa saMgacchate vicitraparihAsakathAdibhiH sAMgatikazabdena yuktaH pratiSeddhuM prAgadRSTapUrvo'pi / na ca gRhasthasya proSitasyAsya sarvalakSaNalakSito'pyatithiH / kiM tarhi upasthitaM gRhe vidyAt yatrAsya nityaM sthAnam vasatisthAnam yaducyate proSitasyApi bhAryA 19 yatrAgnayazca tatrAsaMnihitasyApi gRhasthasya bhavatyevAtithiH / ato yathA saMvidhAyAgnihotradarzapUrNamAsAdiSu pravasati tadvadatithaye'pi saMvidhAtavyam / vAzabdAttvevaM pratIyate / bhAryAgnibhiH saha yadA pravAsastadA bhavatyeva grAmAntarasthasyApyatithiH / asaMnihitasyApi gRhe bhAryAgniSu satsu tatazca yadi bhAryayA saha pravasedagnayazca gRha eva bhaveyustadA nAtithipUjAniyama iti / vAzabda upasthitaM gRhe vidyAdityetadapekSayA na parasparApekSayA bhAryA - 20 gnInAm // 103 // upAsate ye gRhasthAH parapAkamabuddhayaH // tena te pretya pazutAM vrajantyannAdidAyinAm // 104 // upAsanaM tadabhyAsaH / yo brAhmaNo'nayaiva buddhayA tatra tatropatiSTheta yathA'tithiravazya bhojanaM labheta tasyeyaM nindA | yastacchIlaH parasya saMbandhinaM pAkamannamupAste na tu 21 kadAcit / tena karmaNA pretya pazutAM balIvardAdijAtiM vrajati prApnoti / annAdi - dAyinastadgRhe dantitAM gardabhatAmazvatAM vA prApnoti / gRhasthasyaiSa doSaH / utpannasthAlI - pAkasya // 104 // 1 1 nirvacanena 2 pha-yattasyAnityaM sthAnam / 3 parapAkAtrapuSTasya satataM gRhamedhinaH // dattami tapo'dhItaM yasyAnnaM tasya tadbhavet // a ka kSa -no sthAlapiAkasya pha-doSotpanna sthAlIpAkasya / For Private And Personal Use Only Page #275 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 233 adhyAyaH ] mnusmRtiH| apaNodyo'tithiH sAyaM sUryoDho gRhamedhinA // kAle prAptastvakAle vA nAsyAnaznangRhe vaset // 105 // sAyaMkAlo'stamayAdiH pradoSAMtaH / tasyAM velAyAmatithirAgato'praNodyaH apratyAkhyeyo bhojanazayanAsanAdibhiH pratipUjyaH / kena gRhamedhinA medho / yajJaH / gRhamedho mahAyajJAnAmiyamAkhyA / tatrAdhikArI gRhamedhI / gRhastha iti yAvat / sUryoDha ityarthavAdaH, 5 sUryeNoDhaH prApitaH / daivopanItatvAdavazyaM pUjArhaH / kAle dvitIye vaizvadevakAle prAptaH akAle vA sAyaM bhojane nivRtte'pi nAsya gRhasthasyAnaznangRhe vaset / yadi zeSamasti tannivedanIyam / na ceddhi pAkaH kartavyaH // 10 // na vai svayaM tadanIyAdatithiM yanna bhojayet // dhanyaM yazasyamAyuSyaM svayaM vA'tithipUjanam // 106 / / sUpaghRtadadhizarkarAdi yadutkRSTamannaM tatsvayaM nAznIyAdatithau saMnihite yAvattasmai na 10 dattam / yattu Aturasya yavAgUrasakaTukAdi tadanicchate na deyam / tAdRzamadattamaznato na doSaH / sarvathA na saMskRtamannaM svayaM bhoktavyaM kadannamatithirna bhojanIya ityevaMparametat / dhanAya hitaM dhanasya nimittaM veti dhanyam / evaM yazasyAdayaH zabdAH / arthavAdo'yaM nitya tvAdatithibhojanasya sati saMnidhAne'titheH pUrvazeSatvAcca / stutitvenAnvaye saMbhavati nAdhikaraNAntarakalpanA yuktA // 106 // AsanAvasathau zayyAmanuvrajyAmupAsanam // uttameghUttamaM kuryAddhIne hInaM same samam // 107 // bahuSvatithiSu yugapadupasthitapvitaretaraM samahInajyAyassvAsanAdiprakalpanaM guNApekSaM nAvizeSeNa / AsanaM vRsyAdi / AvasathaM vizrAmabhUmiH / zayyA khaTTAdi / anuvrajyA gacchato'nugamanam / upAsanaM tatsamIpe kathAprastAvena saMnidhAnam / etaduttameSUttamam / 20 dUramanuvrajyata uttamaH nAtidUraM madhyamaH katiciditpadAni hInaH // 107 // vaizvadeve tu nihatte yadyanyo'tithirAvrajet // tasyApyannaM yathAzakti pradadyAnna baliM haret // 108 // sarvArthamannaM vaizvadevazabdenocyate / tasminnivRtte niSpanne bhuktavatsu sarveSu niHzeSite'nne yadyanyo'tithirAgacchettasmai dadyAtpunaH pakvAnnam / na tu tasmAtpAkabaliM haret / 25 1 Da-kSa gRhamadhinAm 2 Da paTukAdi 3 a ka kSa pha ceti 4 Da yazasyAdayo'Ape adhikArAntara kalpanA 6 a ka kSa va na vizeSeNa 8 Da tasmai cAnaM ka ba kSa tathA'pyannaM 5 For Private And Personal Use Only Page #276 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 234 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ tRtIya agnAvapi homo nepyate / na kevalaM baliharaNam / yataH sAyaMprAtaH pAke homo baliharaNam / na caantraalike| tathA ca vakSyati (121 zloke) "sAyaM tvannasya'' iti / evaM ca yadyapyasakRdahnaH pacettathApi na pratipAkaM vaizvadevamAvarteta / yathAzakti saMskAravizeSeNetarathA vA // 108 // na bhojanArtha sve vipraH kulagotre nivedayet // bhojanArtha hi te zaMsanvAntAzItyucyate budhaiH // 109 // prAsaGgiko'titherayamupadezaH / bhojanAyeMtatkulIno'muSya putro'smIti na nivedayenna kathayet / sve kulagotre AtmIyaM kulaM pitRpitAmahAdyabhijano gotraM gargabhArgavAdi nAmadheyaM vA / gotraskhalitaM nAmAntaravivakSAyAM yannAmAntaramudAhriyate taducyate / adhyayana mapi smRtyantarapratiSiddhaM tadapi na nivedyam / asyArthavAdaH bhojanArtha bhojanaM lipse 10 prakhyAtakulajAtitvAdityanenArthena hetunA kulagotre zaMsankathayanvAntAzI vAntamudgIrNamaznAti gigiratItyevamucyate budhaiH // 109 // na brAhmaNasya tvatithigRhe rAjanya ucyate // vaizyazUdrau sakhA caiva jJAtayo gurureva ca // 110 // kSatriyo brAhmaNasyAdhvanIno'pi prathamabhojanakAla upasthito'pi nAtithiH / 15 ato na rAsmai niyamato deyam / evaM vaizyazUdrAbhyAmapi / sakhijJAtI Atmasame nAtithI guruH prabhuvadupacayaH " nivedya vacanakriyA " ityuktam // 110 // yadi tvatithidharmeNa kSatriyo gRhamAvrajet // bhuktavatsu ca vipreSu kAmaM tamapi bhojayet // 111 // tatrAtithedharmaH kSINapathyodanatvaM paragrAmavAso bhojanakAlopasthAnam / tAdRzena 20 rUpeNa yadi kSatriyo gRhamAgato bhavati tadA tamapi bhojayet / bhojanavacanAdanyA paricaryA nivartate / priyahitavacanaM tvavizeSeNa gRhAbhyAgatasya vihitam / ayaM ca tasya bhojanasya kAlaH / bhuktavatsu vipreSu brAhmaNeSvanatithiSu vA gRhasaMnihiteSu prathamabhoniSu tataH sa bhojayitavyaH / kAmamiti niyamAbhAvamAha / kAmyo'yaM vidhina nitya ityarthaH / kAma zvAnirdiSTaH vizeSaphaleSu svargaH / yadi vA " dhanyaM yazasyam " ityAdyatra 25 saMbandhanIyam // 111 // vaizyazUdrAvapi prAptau kuTumbe'tithidharmiNau // bhojayetsaha bhRtyaistAvAnRzaMsyaM prayojayan // 112 // atidharmo'tithidharmaH / sa yayorasti tAvatithidharmiNau / atithidharmazca prAgvyA'Da vizeSeNa gRhasthasyA / 2 zloke 106 For Private And Personal Use Only Page #277 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / khyAtaH / kuTumbaM gRhaM tatra prAptAvAgatau vaizyazUdrAvapi bhojayet / kSatriyavattayostu 'bhojanakAlaH ksstriykaalaatprenn| yata Aha / bhojayetsaha bhRtyaistau / bhRtyA atra dAsA ucyante / teSAM ca bhojanakAlo bhuktavatsvatithijJAtibAndhaveSu sarveSvagdampatibhyAm / sahazabda ekakAlatAmAtralakSaNArtha: / AnRzaMsyaM kAruNyamanukampAM prayojayan pramANIkurvannAzrayanniti yAvat / anena pUjyatAM vArayati / anugrAhyo hyanukampyo na pUjyaH / anukampyeSu yadi ca zakyate'nugrahaH kartuM tataH kriyate'bhyudayArthinA na tvakaraNAdatitheratikramaH / etaduktaM bhavati / yAdRzo'tithibhojanAdutkRSTo dharmaH / anukampyAnugrahanna tAdRzastato nikRSTaH // 112 // itarAnapi sakhyAdInsaMprItyA gRhamAgatAn // prakRtyAnnaM yathAzakti bhojayetsaha bhAryayA // 113 // 235 sakhA mitraM sa AdiryeSAm / AdizabdaH prakAre jJAtibandhusaMgata sahAdhyAyiprabhUngRhNAti guruvarjam / saMmItyA''gatAn / atizrerdharmasya prakRtatvAnniSedhArthaM saMprItigrahaNam / tAnbhojayet / prakRtya prakarSeNAnnaM kRtvA saMskRtya yathAzaktIti upalakSaNArtha: zaktizabdaH / yAvatI zaktiryAdRzaM ca yo'rhati tamuddizya tAdRza eva saMskAraH kartavyaH / 15 bhAryayA saha yo bharturbhojanakAla: sa eva bhAryAyA api / pRthaktasyA bhojanakAlasyAbhAvAt / evaM hyuktam " avaziSTaM tu dampatI " ( 116 loke ) iti / mahAbhArate patyurUrdhva bhAryAyA bhojanaM darzitam / draupadIsatyabhAmAsaMvAde draupadyA strIdharmAnkathayantyo " sarveSu patiSu bhuktavatsu zeSAnnamaznAmi " / patizeSAnna bhojanaM strINAM dharmaH tasmAna bhAryAbhojanakAle sakhyAdInAM bhojanaM vidhIyate / nApyekapAtrAzanaM sahArthaH / kiM rtA 20 naikAkinaste bhojayitavyAH / api tu bhAryA'pi tatra bhuJjIta / tatazcAvaziSTAM tu dampatIti tadatra bAdhyate / yadi patyuH kazcidabhyarhitaH pratIkSyaH syAdanyo vA ja bhuJjIta / tadA bhAryA taddeze bhuJjIta / evaM sauhArda prakAzitaM bhaviSyati // 113 // . For Private And Personal Use Only 10 svaivAsinI: kumArIca rogiNo garbhiNIH striyaH // atithibhyo'gra evaitAnbhojayedavicArayan // 114 // 25 1 svavAsinyo vadhvo navoDhA striyaH snuSA duhitarazca / anye tu jIvacchazurA jIvatpitRkAzca prasUtA api svavAsinya ucyante ityAhuH / atithibhyo'nvagevaitAnanuga tAnetra 1 Da anugrahAtvanyAdRzo'ntanto niSkRSTaH / 2pha bhoktR 3 Da aviziSTaM 4pha pratIkSakaH 5 pha suvAsinI: Page #278 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 236 10 15 www. kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ tRtIyaH bhojayet / prArabdhabhojaneSvevAtithiSu tatsamakAlaM bhojayet / anye tva iti paThanti / avicArayan kathamatithiSvabhojiteSu bAlA bhuJjata ityevaM vicikitsA na kartavyA // 114 // adatvA tu ya etebhyaH pUrva bhute'vicakSaNaH // sa bhuJjAno na jAnAti zvagvimAtmanaH // 111 // etebhyo'tithyAdibhyo bhRtyaparyantebhyo yo bhojanamadattvA pUrva prathamamavicakSaNaH zAstrArthamAnAno bhuGkte sa zvadhairadyate pretaH / tAM jagdhimAtmanastaiH khAdanaM na jAnAti / evaM hi sa manyate mUDhamatiratrAhameva bhuje evaM tu na budhyate yadIdRzamarzanaM tatsvazarIrasya zvagRdhrairadanam / tatphalatvAdevamucyate // 115 // bhuktavatsvatha vipreSu sveSu bhRtyeSu caiva hi // bhuJjIyAtAM tataH pazcAdavaziSTaM tu dampatI // 116 // viprA atithayaH svA jAtyAdayaH / teSu kRtabhojaneSu tadavaziSTaM dampatI jAyApatI aznIyAtAm / pazcAtkadAcittebhyaH kalpayitvA ziSTavyapadeze satyAdau bhojanaM syAttadarthamuktaM pazcAditi / dampatyorbhojanakAlAvidhAnArthamasyArdha zloko'nuvAdaH // 16 // I devAnRSInmanuSyAca pitRngRhyAca devatAH // pUjayitvA tataH paJcAdgRhasthaH zeSabhugbhavet // 117 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir anuvAdamAtramidaM pUrvasya paJcayajJAnuSThAna vidhergRhastha bhojanakAlasya ca / anye tvarthAntara vidhAnamapi varNayanti / pUrvatra jAyApatyorekakAlamavaziSTabhojanaM vihitam / anena striyA apohya puMsa eva vi / bhRtyebhyaH prAk patyurbhAryA bhuJjIta / evaM va kRtvA bhojayet / etadapyupapannaM bhaviSyati / itarathA taiH saha bhAryA na bhuJjItetyartha20 kalpanAyAM taithAzrutapadAnvayabhaGgaH syAt / yattu mahAbhArate darzanaM taddarzanameva vidhAnaM vidhau vikalpayiSyate tadayuktamanuvAdatvAdasya / na ca gRhastha ityekavacanavirodhaH sahAdhikArAjjAyApatyoH tatra ca sahArthasya prAdhAnyAnna dvivacanApattiH / yathA "brAhmaNo'gnInAdadhIta" iti satyapi bhAryayA sahAdhikAre naikavacanaM virudhyate / tatkasya hetoH eko hi tatra pradhAnamaparo hi guNabhUtaH / na ca guNaH svasaMkhyAmupajanayituM zaknoti / ataH 25 pradhAnasyaikasaMkhyatvAtsatyapi patyarthAnupraveza ekavacanameva yuktam / eka eva gRhasthazabdaH patnyAM vartate / sa ca sahavivakSAyAm / sA caikabuddhiviSayatvena pradhAnayorguNayorvA / tasmAnna patnyAH prAk puMso bhojanam / ataH sthitamanuvAdo'yaM pratipattidADhayIya / 1 pha yadidaM zmazAnagala svazarIrasya 2 a ba ka Da kSa aviziSTaM 3 kakSapha a pUrva bhRtyabhyaH prAkU patyuH 4 pha evaM ca 5 Da yathAzrutaM 6 r3a darzitam / taddarzanameva na vidhAnaM vidhau vA kalpayiSyate For Private And Personal Use Only Page #279 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 237 adhyAyaH ] mnusmRtiH| ye'pi gRhyAzca devatAH pUjayedityarthavAdavacanaM devatApadaM matvA pUjayeditisaMbandhAdgauNamevArI 5 vidhitvaM samarthayante / na hi mukhyasya devatArthasya pUjyatvasaMbhavo yajistutisambandhenaiva devatAtvasya mukhyatvAt / tathA ca gRhyA ityAha / gRhe bhavA gRhyaaH| tAzca pratikRtaya eva / na hi yAgasaMpradAnabhUtAnAM gRhasabandhitAsiddhiH teSAmapi devatArtho gauNo na pUjArthaH / kuta etadgRhasthasya yA yaSTavyAstA gRhyA ityupapadyate // 117 // aMgha sa kevalaM bhute yaH pacatyAtmakAraNAt // yajJaziSTAzanaM hyetatsatAmana vidhIyate // 118 // pApaM kevalaM sa bhuGkte hRdaye nidhatte gRhNAti nAnnasya mAtrAmapi yaH pacetpAkaM kArayedAtmakAraNAdAtmAnamuddizya kSudhito'hamidaM vA mahyaM rocata iti tadeva pacyatAm / tasmAdanAtureNa nAtmArthamannaM mRSA pacanIyam / Aturasya tu zarIra dhAraNaM yenopAyena bhavati vidhyantareNAtikrameNApi tasyAzrayaNaM yuktam / "sarvata evAtmAnaM gopaayet|| iti vacanAt / evaM 15 kecidasyArthamAhuH / etadyuktaM smRtyantaravirodhAt // 118 // ___rAjatviksnAtakagurUnpriyazvazuramAtulAn / / arhayenmadhuparkeNa prisNvtsraatpunH|| 119 // atithipUjAprasaGgenAnyeSAmapi keSAMcitpUjyAnAM gRhAgatAnAM pUjAvizeSo vidhIyate / rAjA'bhiSikto na kSatriyamAtram / atimahatI hyeSA pUjA na tAM sarvaH kSatriyo'rhati / na hi 20 snAtakagurubhyAM tasya sahopadezo yuktaH / pUjAsAmyaM guruNA na tasya yuktam / liGgadarzanAca / tadyathaivAnyo manuSyarAja Agata ityAtithyeSTibrAhmaNaM govadho madhuparkavidhAyukto goghno'tithiriti puruSarAjaviSayaM darzayati / tena kSatriye'kSatriye vA janapadezvare pUjeyaM prayoktavyA / zUdre tu nAsti mantravattvam / nanu ca zUdrasya mantroccAraNaM niSiddhaM na punaH zUdrasaMpradAnake karmaNi brAhmaNAdI- 25 1 [ yadyadiSTatamaM loke yaccAsya dayitaM gRhe / tattaguNavate deyaM tdevaakssymicchtaa|| [ ( 1 ) medhAtithiH / evaM hyAhuH dayitamiSTaM spRhaNIyam / yadi ca na pacyeta kutastAdRzasya dAnasaMbhavastasmAdayamasyArthaH / taduddezastAvannityasya pAkasya naiva vidyate suhRtsvajanAdiSvAgateSu taduddezaH / anyathA tvanuddiSTavizeSapAke atithyAdibhyo dAnaM vidhIyate tenaitaduktaM bhavati / ya etebhyo'dattvA bhuke tasyAyaM dossH| athavA sarvasminnatithyAdibhi ke nAtmA punaH pAkaH kartavyaH tathAca vasiSThaH (a.11 suu-11|12) zeSaM dampatI bhunyjiiyaataam|srvopyoge na punaH paakH| yajJaziSTAzanaM pUrvasya zeSabhojanasya prazaMsaiva / yajJo jyotissttomaadiH| ziSTamupayuktazeSaM tasya caitadarzanam / tattulyaphalaM yatsatA zAstrAnuSThAnaparANAM gRhasthAnAmatithyAdibhuktaziSTaM vidhiiyte||1|| 2 Da upabhukta For Private And Personal Use Only Page #280 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 238 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [tRtIyaH nAm / naiSa doSaH / arghANAmapi " bhUtebhyastvA " ityAdimantroccAraNamasti / nanu ca mahAbhArate zUdrakartRkamapi madhuparkakarma zrUyate / "tadahamAsanaM caiva yathAvatpratyavedayat / madhuparka ca gAM caiva tasmai bhagavate svym"| bhagavate vAsudevAya vidura iti tatsAdhane da'dhani bhaktyA madhuparkazabdaH prayuktaH / tAdAttacchabdo bhavati / AyuSyamiti | rAjazabdastAvajjAnapadezvaravacano na kSatriyamAtre vartate / priyo jAmAtetyAhuH / snAtako vidyAvatAbhyAmubhAbhyAM anyathAviMgguravaH sarve snAtakA ev| AzramAntarasthAnAM bhaikSacaryA vihitA na tvatithidharmeNa bhojanam / athavA'ciranirvRttavedAdhyayanaH snAtako gRhyate / etAnaheyatpUjayet / madhuparkazabdaH 10 karmanAmadheyam / gRhyAttasya svruupaavgmH| parisaMvatsarAniti rAjAdipajyavizeSaNam / parigato. 'tikrAntaH saMvatsaro yeSAM tAn / yadi saMvatsare'tIta Agacchanti tadA madhuparkAt arcAhIH kecidevaM vyAcakSate / yadi saMvatsarAdarvAgAgacchanti tadA'natIte'pi saMvatsare prathamapUjAyAH, punarlabhate pUjAm / anye tvAhaH / sAMvatsarikI teSAM pUjA na yAvadAga manam / asminpakSe'rvAgAgamanaM na pUjApratibandhakam / pAThAntaraM prisNvtsraaditi| yAva15 deva saMvatsaraM tAvatparisaMvatsarAttata Urdhva punaH pUjyA ityarthaH // 119 // rAjA ca zrotriyazcaiva yajJakarmaNyupasthite // madhuparkeNa sampUjyau na tvayajJa iti sthitiH // 120 // yajJe nivRtte'rvAgapi saMvatsarAtprAptyartho'yamiti kecit / anye tu pUrvasyaiva rAjazrotriyayorupasaMhAramAhuH / anupasaMhAre hi na tvayajJa iti nopapadyate / atra zrotriyo 20 yaH snAtakaH prAgukto yadi vA Rtvigeva tasya hi yajJakarmANa prAripsyamAne gormadhu parkadAnaM vihitam / yadyapyasakRtsaMvatsarasya somena yajeta kRtAyA evainaM yAjayeyuH / evaM kRptamUlaiSA smRtirbhaviSyati / itarathA kalpyeta mUlam / anye tu sarvAnRtvigAdIchotriyazabdena nirdissttaanmnynte|tthaa cAvizeSeNa gautamena ptthitm(a.5suu.25|27)"Rtvikshvshur pitRvyamAtulAnAmupasthAne madhuparka"ityuktvA "yajJavivAhayorarvAg" iti paThitavAn / atazca 25 sarveSAmevArSyANAM yajJe nirmite'rvAgapi saMvatsarAdarghAhartA syAt / na tvayajJa iti ca pratiSedho 1 Da adya 2 Da tadanyamadhuparka 3 Da tAdAttacchiSTaM bhavati 4 Da zvazuragurava 5 pha gRhyAnnasya Da gRhyAstasya 6pha arvAk 7 pha upasthitau 8 Da vidhisthitiH 9 Da yajJe nivRtte arvAgapi ka a kSa-yajJe iti ito'rvAgapi pha yajJanimitte 10 kSa-api 11 Da sarvAneva 12 pha dRSTAn For Private And Personal Use Only Page #281 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / 239 'rvAksaMvatsarAnnordhvamityevaM jJeyaH / iha dvitIye pAde'nekadhA pAThapratipattiH / kecitpaThanti / tate yajJa upasthitAviti / teSAmayamarthaH / tate prArabdhe yajJe yadi prAptau bhavato nimantrAnItau tadeyaM madhuparkakriyA tayoH / na punaH prArabhyamANe / 1 eSa pakSaH kaizciddRpyate / dIkSito na dadAtIti dIkSitasya sarvadAnapratiSedhAnmadhuparkadAnamanujJAyamAnaM tadviruddhaM syAt / na ca zakyaM vaktuM dAnametanna bhavatyarhayediti nodanAt / pUSA vidhIyate / yato'sti madhuparke adhidAnaM mAMsabhojanAdidAnaM ca / athocyate / svayameva tatparakIyaM bhujyata iti / evaM sati steyadoSaH syAt / vacanAnneti cedastyeva tarhi dadAtyarthaH coditaM ca dadaditi madhuparkaM ca dadyAditi / tasmAdviruddhaM dIkSito na dadAtItyanena syAdvirodhaH / yadi yajJazabdaH somayAgeSveva vartate / darzapUrNamAsAdayo'pi yAgAstadviSayo'yaM vidhirbhaviSyati / naitadyuktam / evaM sati samAcAravirodhaH / na hi ziSTAH somayAgebhyo'nyatra kaicidardhyAya madhuparkamAharanti / AcAro vedAdaraH / ato'yameva pATho yuktaH / yajJakarmaNyupasthita iti / prArabhyamANayajJa AgataM ziSTA madhuparkeNa pUjayanti na pravRttayajJAH / atazcaitadapi na vicArayAmaH / sAmAnyataH prAptasya dAnasya bhavatu nivRttirna punastadviSayatayaiva zrutasya / yajJazcAsau karma ca tadyajJakarma tasminnupasthite prApte // 120 // 19 sAyaM tvannasya siddhasya patnyamaMtraM baliM haret // vaizvadevaM hi nAmaitatsAyaMprAtarvidhIyate // 121 // uktaH prathamaH / idAnIM dvitIyaH pAka ucyate / sAyaM dinAntaH pradoSastatra siddhasyAnnasya sarvaH pAkayaMjJiyo vidhirAvartanIyo brahmayajJapitRyajJavarjam / 10 nanu ca baliM haredityetAvacchrutam / baliharaNaM ca prasiddhyA bhUtayajJa eva / tatra 20 kuto'gnau homo'tithyAdidAnaM ca / atha vaizvadevaM hi nAmaitaditi vaizvadevazabdaH sarvArthatAM pratipAdayati / vizveSAM devAnAmidaM vidhIyate / sAyaMprAtaryAdRzaM prAtastAdRzameva sAyametadarthameva prAtaH zabdaH / anyathA pratirvihitameva kimanena sAyaMprAtarvidhIyate / evaM tarhi brahmayajJapitRyajJAvapi kartavyau / ucyate / annasya siddhasyetivacanAdyadannasAdhyaM tadeva kartavyam / na tvadhyayanasAdhyo 25 brahmayajJo nApyudakasAdhyaM tarpaNam / evaM ca saMbandhaH kriyate / siddhasyAnnasya For Private And Personal Use Only 1 arthavAkyam-neyam 2 Da nimanya cAnItau 3 Da pUrveSA 4 Da athAnye tatsvayamevametatparakIyam 5 Da coditaM ca madhuparke dadyAditi 6 u kasmaicit 7 Da atrocyate 8 Da bhAktiko vidhiH 9Da pAJcayajJiko 10 Da kato'mau homaH 11 Da vidhigarhitameva 12 Da annasya ca Page #282 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 240 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ tRtIyaH baliM haret / etadvaizvadevAkhyaM karmAnnasya siddhasyobhayoH kAlayorvidhIyate / annazabdAdvaizvadevazabdAccaivaM vyAkhyAyate / ____ amantraM mantrazabdena devatoddezena zabdavAn svAhAkArAnto'gnaye svAhetyevamAdiniSidhyate / na hyanye mantrA vaizvadeveSu viniyuktAsteSu ca mantratvaM prazaMsayocyate / nanu svAdhyAye'paThitAnAM mantratvamasti svAdhyAyaikadezaH kazcidRgyajuHsAmAdyAtmako vedAdhyAyibhimantra iti vyavahriyate / vyavahAratazca padArthAvagamanaM yaiH zabdaibaliharaNAdi kriya te te kutracitpaThyante - kevalamagnyAdibhyo devebhyo homaM kuryAditi ' zruteH 'svAhAkAreNa vA vaSaTkAreNa vA devebhyo haviH saMpradIyata' iti vAkyAntareNa sarvahomeSu svAhAkAro vihito yAjyAnte vaSaTkAro niyamito yAjyAyAM vaSaTkarotIti / svAhAkArazabda-." 10 yoge caturthI smaryate / ato yAgo devatAyA uddezyatvAt uddezyatvaM ca devatAyAH zabdAvagamyarUpatvAt zabdenaivocitatvAdiyaM ghaTanA kriyate "agnaye svAhetyAdi ___yadyevaM teSAM niSedhaH kathaM tarhi yAganivRttiH / na hi tubhyamidaM na madIyamiti yAvaduddezo na kRtastAvadyAgasvarUpanirvRttiH / na hi tyAgaH kevalo yAga uddezazUnyaH / satyam / zabdainiSiddhe manasoddezaM devatAyAH patnI kariSyati / yathA zUdro namaskAramu15 cArayati / namaskAreNa pratyAmnAtaH zUdrasya maMtra iti namaskAro'nujJAto'sya na devtaapdm| . na ca devatAyA viniyogasiddhirityuktam / iha bhavantastvAhuH / svAhAkAro namaskAreNa pratyAmnAtaH zUdrasya devatApadaM tvaniSiddham / atha sAyavaizvadevahome kaH kartA ? uktaM patnyeva saMnidhAnAhaliharaNavadamantrakaM kariSyatIti // 121 // __ pitRyajJaM tu nirvartya vipazcandukSaye'gnimAn // 20 , piNDAnvAhAryakaM zrAddhaM kuryAnmAsAnumAsikam // 122 // vaizvadevikAdvaikalpikAcchrAddhAnnityamidaM zrAddhAntaramucyate / candrakSaye'mAvAsyAyAM tatrApi na yasyAM kasyAMcana velAyA kiM tarhi pitRyajJaM nivartya zrauto yaH piNDapitRyajJastaM kRtvA / evaM ca yastasya kAlaH sa evAsyApi labhyate / taduttamamAvAsyAyAmaparAhne piNDapitRyajJa iti anAhitAgnerapyaupAsanayogo'styeva / tathA cAha / evamanAhitAgni. 25 nitye apayitvetyAdi agnimAn vaivAhikenAgninA tadvAndAyakAlAhRtena vA vipragrahaNama vivakSitam / kSatriyavaizyayorapIpyate / evaM smRtyantareSu hyavizeSaNoktam // piNDAnvAhAryakamiti nAmadheyamidamasya zrAddhasya piNDAnAmanu pazcAdAhriyate'nuSThIyate / 1Da annazabdo vaizvadevazabdazca 2 pha nanu svAdhyAye paThitAnAM 3 Da avagamaH na ca yaH 4Da AdityAdi devatAbhyo-zrutaH 5 pha udezyatvaM ca 6 Da zabde niSiddhe 7 Da anujJAto'sya 8pha zruto 9 Da tatretyuktam 10 Da aupAsane'yogo astyeva 11 a ba ka kSa-idaM vizeSeNoktam / For Private And Personal Use Only Page #283 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / tatpiNDAnvAhAryakaM bhavati / mAsazcAnumAsazca tayorbhavaM mAsAnumAsikam / mAsAnumAsazabdasamudAyo mAsagatAM vIpsAmAcaSTe / mAsi mAsi kartavyamityuktaM bhavati / atazca nityatAsiddhiH / yadyapyanumAsa zabdAdvIpsAvagatirbhavati mAsazabdo'tiricyate tathApi padyagranthe gauravaM nAdriyate / zrAddhamityetadapi nAmaiva / kuryAditi vidhiH // 122 // pitRRNAM mAsikaM zrAddhamanvAhArya vidurbudhAH || taccAmiSeNa kartavyaM prazastena prayatnataH // 123 // 241 anvAhArya darzapaurNamAsayoH zrautayordakSiNatvijAm / yadetanmAsikaM zrAddhamamAvAsyAyAmetatpitRRNAmanvAhAryam / yathA'nvAhAryeNartitrajaH prIyante tadvatpitaraH zrAddhena / etena pitrarthatAM zrAddhasyAha / yathA'nyAdidevatArtho darzAdiyAga evaM na zrAddhe pitaraH kiM tarhi tadupakArArthameva zrAddham / tathA ca pitRRNAmiti SaSThI / kevale hi devatve caturthyA - 10 virahAyogaH / pakSe pAThAntaramarthAntaraM ca piNDAnAM mAsikamiti / anvAhArya vidurbudhaH / anenApi pitRyajJatradavazyakartavyatocyate / na tvidamaGgam / tadetadAmiSeNa mAMsena kartavyam / prazastenApratiSiddhena vizeSavihitena vA / "dvau mAsau matsyamAMsena " iti yadvakSyati ayaM ca mukhyaH kalpaH / tadabhAve dadhighRtapayo'pUpAdi vidhAyiSyate / mAMsaM ca vyaJjanaM 1 bhaktAdibhojyasya / na punaretadeva kevalaM bhojyaM yena vakSyati " guNAMce sUpazAkAdyAn " 15 tathA " yAvantazcaiva yaizvAnnairiti " 1 kiM punaH zrAddhe homabrAhmaNabhojanapiNDanirvapaNAdIni karmANi sarvANyeva samapradhAnAni zrAddhazabdavAcyAnyuta kiMcidaGgamatra kiMcitpradhAnam / ucyate / zrAddhaM bhojayecchrAddhaM bhuktamaneneti sAmAnAdhikaraNyAdvAhmaNabhojanaM mukhyaM pratIyate // 123 // tatra ye bhojanIyAH syurye ca varjyA dvijottamAH // yAvantazcaiva yaizvAnnaistAnpravakSyAmyazeSataH / / 124 / / For Private And Personal Use Only 20 tathA cAha / tatra tasmiJchrAddhe ye dvijottamA brAhmaNA bhojanIyA ye ca parihartavyA yAvanto yatsaMkhyAkA 'dvau daiva' ityAdi / yaizvAnnaistilaivIhiyavairityAdi tadetatsarvamidAnIM vakSyAmi / tacchRNuta / etadatra prAdhAnyena saMpAdyam / etena vinA zrAddhaM na kRtaM bhvti| anyacca yaccAGgajAtamArAdupakArakaM saMnipatyopakArakaM vA tasminnasaMpanne zrAddhaM na kRtaM 25 bhavati / saguNaM tanna syAt / ata eteSAM prAdhAnyakhyApanArthaM punarupanyAsaH // 124 // 1 [ na nirvapati yaH zrAddhaM pramItapitRko dvijaH // indukSaye mAsi mAsi prAyazcittI bhavettu saH ] 2 Da -anAhArye piNDapitRyajJasthAnugate tatsambaMndhaM vidurbudhAH / 3 pha- asya kartavyatocyate / Da-Rtvi gasaGgatim / 4 a -3 zlo. 268 / 5 a-zlo. 226 / 6 agre 124 cho. 31 Page #284 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / - [tRtIyaH dvau daive pitRkArye trInekaikamubhayatra vA // bhojayetsusamRddho'pi na prasajjeta vistare // 125 // yadyapi pratijJAtasya vastunastenaiva krameNa vizeSakathanaM yuktaM tathApIha svalpavaktavyatvAbhojanIyA iti prAptaM parityajya saMkhyAnirdezo'nena kriyate / devAnuddizya dvau brAhmaNau bhojayet / pitRRNAM kRtye trIn / ubhayatra vA daiva eka pitrye caikam / yadyapi pitrya ityatra pituridamiti pitRzabdena devatAcodanA tathApi pitRpitAmahaprapitAmahA uddezyAH / tatraikaikasyaikaikaM bhojayet / na tvevaikaM sarvebhyaH pRthakpRthagdevatAtvAt / uktaM ca gRhyakAreNa "na tvevaikaM sarveSAm " / "piNDaiAkhyAtam" iti / yathaikaH piNDaH sarvebhyo na nirupyate tathaiva brAhmaNo'pi na bhojyata ityarthaH / ihApi vakSyati / " nimantrayeta vyavarAn " iti / bhojanArthameva tannimantraNaM nAdRSTArtham / atazca pitRkRtye trIstrIniti draSTavyam / tathA cAha / "na cAvarAnbhojayet"iti / evaM ca kRtvaikaikamapi vidvAMsamityetadapyevameva drssttvym| "ekaikasyaikaikamiti" / api ca naivAtraikaikamubhayatretyetadvidhIyate / vistarapratiSedhArtho'yamanuvAdaH / yathA " viSaM bhakSaya mA cAsya gRhe bhuGgeti " / yadyevaM ' dvau daiva ' ityeSo'pi vidhirna syAdasyApyanyArthatayopapatteH / athAyaM vidhiraprAptatvAdekaikamityeSo'pi kasmAnna 15 bhavati / atraah| mA bhUdvayoreko'pi vidhiH / kutastarhi saMkhyAvagamo 'nimantrayeta vyavarA niti' / nanu tatra daivagrahaNaM nAsti smRtyantarAttarhi saMkhyAvagamaH ayujo vA yathotsAhamiti' 'yugmAndaiva' iti / yadi vA'yaM saMkhyAvidhiH syAdvistaraprAptyabhAvAtpratiSedho'narthakaH / tasmAyAvadbhibrAhmaNairmonitarvistare ye doSAste na bhavanti taavdbhonniiyaaH| atrAha / mAbhUhRyo reko'pi tAvanto bhojanIyAH / pitrye'yugmAH daive tu dvAveva / atisamRddho'pyatyarthamADhyo 20 'pi / na pravarteta vistare / na cAyamadRSTArtho vistarapratiSedhaH // 125 // kiM tarhi sakriyAM dezakAlau ca zaucaM braahmnnsNpdH|| paJcaitAnvistaro hanti tasmAnneheta vistaram // 126 // etAndoSAnApAdayati / vistaro'to neSyate / yadi tu zakyante satkriyAdaya 25 upapAdayituM tadA yathotsAham / satkriyA'nnasaMskAravizeSaH / dezo dakSiNapravaNAdiH / ____ "avakAzeSu cokSeSviti" vakSyamANaH / kAlaH aparAhnaH "madhyAhnAccalite sUrya" iti / 1 Da-pitaNAM satyamupakAraH pitanuddizya trIn / devarUpatayA brAhmaNadvayaM kalpyam / pitRrUpatayA trayam / iti eSa uddezyarthaH / ekaikamubhayatra thaa|2 AzvalayanagR-sU. 1 / 7 / 2-4 / 3 agre 187 zloke / 5 me 2.7 Doke. For Private And Personal Use Only Page #285 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 243 zaucamAtmabrAhmaNapreSyagatam / brAhmaNAnAM saMpat guNavadrAhmaNalAbhaH / ete guNA avazya saMpAdyAH / te ca vistareNa nazyanti / vistAro vaiguNyam / brAhmaNabahutve cAsau prasajjati / tasmAnneheta na kuryAt // 126 // prathitA pretakRtyaiSA pijyaM nAma vidhukSaye // tasminyuktasyaiti nityaM pretakRtyaiva laukikI // 127 // 5 na yathA daivAni karmANyadevatArthAnyevaM pitryaM nAma tatkamaiMtat / vidhukSaye tasmin yuktasyaiti nityaM pretakRtyaiva laukikI na yathA vaivAni karmANi / kiM tarhiH prathitA khyAtA vedavidAm / pretakRtyA pretopakriyA / vidhukSaye vidhuzcandrastasya kSaye / 'amAvAsyAtithikSaya' iti pAThAntaram / vidhukSaya iti tu pATho nirduSTaH / evaM hi tatra yojanam |pitryN nAma vidhicoditaM karma kSaye gRhe tasmin karmaNi pitrye yuktasya tatparasya nityaM karturupatiSThate / 10 pretakRtyaiva tasyApi pretasya kRtyopakAraH zrAddhAdi putraiH kriyate / putrapautrAdisaMtatyavicchedaH zrAddhaphalamanena prakAreNa pratipAdyate / na ca tatphalakAmasyAyamadhikAro nityatvasya pratipAditatvAt / anye tvadhikArAntaramidaM saMtatyavicchedakAmasyecchanti / laukikIyaM kartavyatA smArtetyarthaH // 127 // zrotriyAyaiva deyAni havyakavyAni dAtRbhiH // arhattamAya viprAya tasmai dattaM mahAphalam // 128 // zrotriyaH chAMdasaH kRtsnamaMtrabrAhmaNikAM zAkhA adhIte yastasmai havyAni zrAddhAMgabhojanAni vizvAndevAnuddizya yAni vihitAni tAnideyAni / kavyAni pitRbhya uddizya yAni bhojanAni / arhattamAya arhatA pUjyatA yogyatA ca / mahAkulInaH pUjyate mahAkule jAto vidyAvRttasaMpannazca tasmai dattaM zrAddhAdanyadapi mahAphalam / evaM cAzrotriyAya dAnaM niSphalam / 20 azrotriyAya abhijanavidyAdiguNarahitAya svalpaphalamahattamAya mahAphalam // 128 // ekaikamapi vidvAMsaM daive pitrye ca bhojayet // puSkalaM phalamAmoti nAmaMtrajJAnbahUnapi // 129 // yaduktamahattamAyeti taddarzayati / vidvAMsamekamapi bhojayet / puSkalaM phlmaamoti| vidvattA ca vyAkhyAtA / vedArthavedanaM yata Aha / nAmaMtrajJAn bahUnapi / 25 maMtragrahaNaM vedopalakSaNArtham / asaMbhave paMcAnAM vedaviduSAmekaikamapi vidvAMsaM bhojayediti vidhyarthaH / puSkalaM puSTaM vipulam // 129 // For Private And Personal Use Only Page #286 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 244 www. kobatirth.org 15 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / 25 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir dUrAdeva parIkSeta brAhmaNaM vedapAragam // tIrthaM taddhavyakavyAnAM pradAne so'tithiH smRtaH / / 130 // na vedapAraga ityeva bhojayitavyaH / kiM tarhi dUrAt parIkSeta nipuNato mAtApitRvaMzadvayaparizuddhijJAnaM yathoktaM "ye mAtRtaH pitRtazca dazapUruSaM" / samanuSThitavidyAtapobhyAM puNyaizca 9 karmabhiH yeSAmubhayato brAhmaNyaM nirNayeyurityeSA dUrAtparIkSA / tathA tattvato'dhyayanavijJAnakarmAnuSThAnavedanaM ca / vedasya pAragaH samAptigaH vedapAragaH / na vedasaMhitAM brAhmaNamAtraM vA paThannarho bhavati / asmAdeva darzanAt zrotriyazabdena vedaikadezamapyadhIyA na ucyata iti gamyate / tIrthaM taddhavyakavyAnAm tIrthamiva tIrthaM yenodakaM grahItumavataraMti tattIrtham / tena 1 yathAmArgeNodakArthino gacchaMta udakaM labhate evaM tAdRzena brAhmaNena havyakavyAni pitRRn 10 gacchaMtIti prazaMsA / anyasminnapi iSTApUrtadAnena brAhmaNo yathAtithiryathAtithaye svayamupasthitAya nirvicikitsaM dIyate dattaM mahAphalam / evamIdRzAya brAhmaNAya havyakavye nirvici - kitsaM dAtavye mahAphale bhavataH // 130 // sahasraM hi sahasrANAmanRcAM yatra bhuMjate // ekastAnmantravitprItaH sarvAnarhati dharmataH // 131 // anRcAM anRgarthavidAM upalakSaNaM Rco yato'nRcAnAM prAptireva nAsti zrotriyAyaiveti niyamAt / samAsAMtaH chAMdasatvAnna kRtaH vRttAnurodhAcca / evaM hi paThati / "api mASaM marSaM kuryAnna tu chaMdo vicAlayet" iti / athavA anRcA iti prathamA bahuvacanam / anRcAH sahasraM yathA bhuJjata iti saMbandhaH / yathA sahasraM gAva iti / ekaH prItastarpito bhojito mantra - vidvedArthavit sarvAstAn anRcAnarhati svIkaroti / tairabhedamApadyate / abhede ca yatteSu 20 sahasreSu bhojiteSu phalaM tadekasminnavApyate ityavagatirutpadyate / nindeyamaviduSo vidvadvidhyarthA na punaH sahasrasaMkhyAtAnAmekasya ca samaphalatvamucyate / viduSAM vidhAnAdaviduSAM prAptireva nAsti athApyasati viduSi zrotriyAyaivetyanena pAkSikI aviduSo'pi prApti zaMkya tathApi vistarasya pratiSedho mA bhUdityato yathAzrutArthasaMbhavaH // 131 // [ tRtIyaH For Private And Personal Use Only jJAnotkRSTAya deyAni kavyAni ca havIMSi ca / / na hi hastAvadidhau rudhireNaiva zudhyataH // 132 // jJAnena vidyayA utkRSTA adhikAH tebhyo deyAni kavyAni / tairyadarthaM zrAddhamArabdhaM 1 - avedArthavidAm / 2 Da - AtmasAkSAtkaroti / Page #287 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 245 adhyAyaH ] mnusmRtiH| saMdIptAn taptAyaHpiNDAn yamapuruSairAzyate / ayamasau hastarudhiradigdhopamArthaH rudhiradigdhau rudhireNopamRjyamAnAvadhikataraM rajyate / na nirmalau bhavataH / evamavidvAn brAhmaNaH bhojyamAnaH pitRnadho nayatitarAm / pAThAntaraM pretyeti bhoktureva pretyatA / nAviduSA devapitryayorbhoktavyam // 132 // yAvato grasate grAsAnhavyakavyeSvamantravit // tAvato grasate preto dIptazUlaSTaryayoguDAn // 133 // satyapi zrAddhaprakaraNe vAkyAdbhokturayaM doSAnuvAdaH / tathA coktaM "tasmAdavidvAn vibhiyAdyasmAttasmAtpratigrahAt" iti| zUlaSTaryayo AyudhavizeSe ayolaguDaH AyasaH pinnddH| vyAsadarzanAttu bhojayiturayaM doSo na bhoktuH / na pitRNAM na tAvanmRtAnAmanyakRtena pratiSedhAtikrameNa doSasaMbandho yuktaH, kRtAbhyAgamAdidoSApatteH / yadi hi putreNa tAdRzo brAhmaNo 10 bhojitaH ko'parAdho mRtAnAm / nanu copakAro'pi putrakRtaH pitRNAM anena nyAyena na prApnoti / prApnuyAdyadi tAdarthena zrAddhAdinoditaM syAt / iha tu nAsti codanA, piturupakArakAmenaivaM kartavyaM syAt , zyenavat / yattu "tAvato grasate preta" iti tadbhojayitRsaMbandhe'pyupapadyate / yasya brAhmaNa IdRzaH zrAddhaM bhute sa idaM phalamApnoti iti yuktaH saMbandhaH / prAkaraNikazvAyaM avidvadbhojanapratiSedhastadatikramaNe karmavaiguNyaM tadvaiguNye ca zrAddhAdhikArAnnivRttireva 15 doSaH / pitRNAM zrAddhopakArAllAbhaH tato'pi vidhyatikrame putrasya yuktaH pratyavAyaH / kiMtarhi tadbhagavato vyAsasya vacanam / " grasate yAvataH piMDAn yasya vai haviSo vidaH / asate tAvataH zUlAn gatvA vaivasvatakSayam // 133 // jJAnaniSThA dvijAH kecittaponiSThAstathA'pare // tapaHsvAdhyAyaniSThAzca karmaniSThAstathA'pare // 134 // 20 sarvaguNebhyo vidyAM prazaMsituM guNavibhAgakathanaprazaMsA ca viduSe dAnArthA / jJAne vidyAyAM niSThA prakarSo yeSAM te jJAnaniSThAH jJAnAdhikAriNaH / gamakatvAdvayadhikaraNAnAmapi bahuvrIhiH / bhRzamabhyastavedArthAstatparA evamucyante / evaM sarvatra niSThAnteSu draSTavyam / tapazca svAdhyAyazceti dvandvagarbho bahuvrIhiH / tapAMsi cAndrAyaNAdIni, svAdhyAyo vedAdhyayanaM, karmANyagnihotrAdIni / sarva ete guNAH sarveSu samuccitA iti draSTavyAH / na hi ekaguNasadbhAva 25 itaraguNahInasya pAtratAmApAdayati / kiM tu kasyacitko'pi prakarSa ucyate / yathA ca 1 pha-pretya. 2 Da-na doSAnuvAdaH / 3 pha-naprAmuyAt / 4 Da-vidyAdhyayanaM / 5 pha-ekaguNaH sadbhAva-Da-sadbhAve / For Private And Personal Use Only Page #288 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [tRtIyaH niSThAzabdaH samAptivacanaH prakarSa lakSayati / tasminniSThastatpara ucyate / sarvaguNasadbhAve'pi yadi tatra prakarSo'styeva, guNAH madhyamAH, tathA ca bhavatyeva pAtram / aprakRSTe tvekasmin sarvaguNasadbhAve'pi na pAtratAM labhate / samuccayazca vyAkhyAyate / tena jJAnarahitasya karmA. nuSThAnasadbhAva ityuktaM dvitIye / anyaistu jJAnaniSThaparivrAjako vyAkhyAyate / tasya hi AtmajJAnAbhyAsaH karmanyAsena vizeSato vihitH| taponiSTho vAnaprasthaH / sa hi tApasa ityAkhyAyate / "grISme paJcatapAstu syAditi" (a. 6 zlA. 23) / tapaHsvAdhyAyaniSThAH brahmacAriNaH karmaniSThA gRhsthaaH| atazca nAzramiNo niSidhyante / tathA ca paurANikAH "cAturAzramyavAhyebhyaH zrAddhaM naiva prayojayet" // 13 // jJAnaniSTheSu kavyAni pratiSThApyAni ytntH|| havyAni tu yathAnyAyaM sarveSveva caturvapi // 135 / / guNavibhAge prayojanamAha / kavyAni pitanuddizya yaddIyate tatkavyam / tAni jJAnaniSTheSu pratiSThApyAni pradeyAnItyarthaH / yatnavacanAttadabhAve caturvapi havyavat / pitrye jJAnaniSThAH pAtratamAH / uktaM hi " pAtrANAmapi tatpAtraM " iti / annadAnamavizeSeNa caturyo'pi iti zlokArthaH / nyAyaH zAstrIyo vidhiH // 135 // azrotriyaH pitA yasya putraH syAdvedapAragaH // azrotriyo vA putraH syAtpitA syAdvedapAragaH // 136 // saMzayopanyAsArthaH zlokaH // 136 // jyAyAMsamanayovidyAdyasya syAcchrotriyaH pitaa|| mantrasaMpUjanArtha tu satkAramitaro'rhati // 137 // yasya pitA apArTaH svayaM tu vedapAragaH sAMgavedAdhyAyI, itarasya tu pitA vedapAragaH svayaM tu mUrkhaH, tayoH kaH zreyAniti saMzayaM kRtvA siddhAntamAha / anayoH svayaM zrotriyapitRmUrkhasvayaMmUrkhapitRzrotriyayoH svayaMmUrkhapitRzrotriyaM jyAyAMsaM prazasyaM zrAddhe yogyaM jAnIyAt / yadyasya zrotriyaH pitA / itaro mantrapUjanArtha na brAhmaNabuddhyA kiM tu mantrAstena ye'dhItAste tatra pUjyate / na mantrANAM zrAddhe pUjA vihitA tasmAnnAsau bhojayitavyaH / 25 zlokadvayena saMzayasiddhAntarUpopanyAsenArthavAdabhagyApitRzrotriyatvaM AtmazrotriyatvaM ca zrAddhabhojane kAraNamityetaducyate / na kevalamAtmazrotriyatvaM na tu svayaM anadhIyAnasya 1Da-yena na jJAnarahitasya karmAnuSThAna ityuktam / 2a-ba-kSa-jJAnotkRSTeSu / uhatebhyo deyAni / 4Da-apaThaH For Private And Personal Use Only Page #289 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mnusmRtiH| adhyAyaH ] pitRzrotriyatvena bhojyatA vidhIyate / taduktaM " dUrAdeva parIkSeta " iti / atrAdhyayanaparIkSA puruSadvayaviSayA'nena niyamyate / jAtiguNaparIkSA tu tato'dhikapuruSaviSayA'pi yathA atastasyaiva vizeSAbhidhAnArthatvAdapaunaruktyam // 137 // na zrAddhe bhojayenmitraM dhanaiH kAryo'sya saMgrahaH // nAriM na mitraM yaM vidyAttaM zrAddhe bhojayedvijam // 138 // 5 satyAmeva zrotriyatvAdipUrvaguNasaMpadi maitryAdinimittena pratiSedho'yam / mitraM samAnasukhaduHkhaM AtmanirvizeSaM na zrAddhe bhojayet / dhanairanyairasya mitrasya svIkAro maitrIkaraNam / avicchedo vA maitryaM upakAra iti yAvat / na kevalaM na mitraM bhojayet yAvadAra zatramapi / nAriM na mitraM yaM vidyAdyatra na rAgo na dveSo na cAnyaH kazcitsaMbaMdho yatra prItinimittA kAryArthatA zakyate arimitrayoH pradarzanArthatvAt / tathA saMbaMdhAzaMkayaiva 10 maataamhaadyo'nuklppkssoktaaH| zatrAvapi maitrIkaraNArthadAnasaMbhAvanA yadi maitrIkaraNamiti saMgrahaH arisaMgrahaNaM na kartavyaM vispaSTAthai bhaviSyati // 138 // yasya mitrapradhAnAni zrAddhAni ca havIMSi ca // tasya pretya phalaM nAsti zrAddheSu ca haviHSu ca // 139 // pUrvasya pratiSedhasyArthavAdo'yam / mitrazabdo'yaM bhAvapradhAnaH / mitrapradhAnAni 15 maitrIpradhAnAni tenobhayorapi mitrayoH zeSaH devatodezena dAnamadRSTArtha vA kevalayoAhmaNayorbhojanaM havIMSi iti lkssyte| pretya phalaM naasti| nanu cAsamAnakartatvAtkAryAnutpattiH prAyeNa kartA puruSaHzrAddhakRcchratAyA naarthopahitAyAH phalaM kecidaahuH| pretyetizabdAntaraM paralokavacanaM niyaMtasaMjJam / atha prAyeNApi phalaM kartR tasya phalaM pretya prakarSeNa nikaTaM ApyApi na bhavati na bhogyatAM yAti // 139 // yaH saMgatAni kurute mohAcchAddhena mAnavaH // sa svargAcyavate lokAcchrAddhamitro dvijAdhamaH // 140 // saMgatAni mitrabhAvAdyaH kurute zrAddhena mohAt zAstrArthamajAnAnaH sa svargAt cyvte| na prApnoti svrgmityrthH| asaMbandhasAmAnyAt cyavata ityucyate yathA prAptaH svarga tatazcyutaH svargeNa na saMbadhyate evmympi| anena ca zrAddhaphalAprAptireva kthyte| sarvazeSatA hi tathA bhvti| 29 zrAddhamitraH zrAddhaM mitramasyeti mitrlaabhhetutvaat| zrAddhameva mitramato bahuvrIhiH dvinaanaamdhmH| 1 130 zlo. pR. 244 1 pha-saMbhavAya nApadi maitrIkaraNam / 2 pha-bhazeSaH / 3 Da-nipAtasaMjJaM / kathAdA majAnataH / 4 pUrvahi zeSatA hi / For Private And Personal Use Only Page #290 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 248 15 20 www.kobatirth.org [ tRtIyaH medhAtithibhASyasamalaMkRtA / dvijagrahaNaM pradarzanArtham zUdreNApi na mitrANi bhojanIyAni / nanu cAbrAhmaNyAdeva zUdrasya mitratvaprAptirnAsti kenaiSA paribhASA kRtA / zUdrasya brAhmaNairmitrairna bhavitavyam / samAnajAtIyAnAmeva mitravyavahAro nottamajAtIyAnAM hInajAtIyaiH saheti cet / etadapi na / evaM hyAha / "zvetaketurha vA AruNeyaH" / "asti me paJcAleSu kSatriyo mitram" iti / ca saMbandhopalakSaNArthe ca mitrapratiSedho vyAkhyAtaH / bhavaMti ca zUdrasya brAhmaNA arthasaMbandhinaH pArazavasya jJAtayo'pi // 140 // saMzabdaH sahArthe vartate / saha bhujyate yayA sA saMbhojanI / maitryAdisahabhojanaM pravartate / 10 goSThIbhojanaM vA saMbhojanamiSyate / pizAcAnAmayaM dharmoM yat zrAddhe mitrasaMgrahaH / rathyAH puruSAH pizAcAH / sA dakSiNA ihaiva loke Aste nAnutra phalaM dAtuM samarthA gauryathA'nvaikasmineva gRhe tiSThati evamiyaM dakSiNA ihaivAste mitrajanArthaiva bhavati / na pitRbhya upakArArthAya prabhavati dAnaM dakSiNA // 141 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir saMbhojanI sA'bhihitA paizAcI dakSiNA dvijaiH // vAste tu sA loke gaurandhevaikavezmani // 141 // yatheriNe bIjamutvA na vaptA labhate phalam // tathA'nuce havirdatvA na dAtA labhate phalam // 142 // iriNaM uSaram / yasmin kSetre bhUmidoSAt bIjamuptaM na codgacchati tadiriNaM yatra vaptA na karSako labhate phalam / evamanRce vedAdhyayanarahite havirdevaM pitryaM ca dattA na labhate phalam / anRca iti saptamyaMtaM Rco vedopalakSaNArtham // 142 // dAtRnpratigrahItuMzca kurute phalabhAginaH // viduSe dakSiNAM datvA vidhivatpretya ceha ca // 143 // 1 pha* sAdhuvAdIyate / viduSe yA dakSiNA dIyate sA dAtRn phalabhAginaH kurute iti yuktam / pratigrahItArastu katarat phalaM bhuJjate yadi tAvadadRSTaM tadayuktaM anoditatvAt pratigrahasya dRSTaphalalAbhena pravRtteH / atha dRSTaM tadaviduSo'pi dRzyate / satyaM prazaMsaiSA IdRzametadviduSe dAnaM yatpratigrahItA'pyadRSTaphalabhAgbhavet / satyapi dRSTe / kiMpunardAteti pretya svarga iha kIrtiryathAzAstra25 manutiSThatIti jainaH sArtha vAdodIyate vidhivadityanuvAdo dadAti caiva dharmyeviSvati // 143 // For Private And Personal Use Only Page #291 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra adhyAyaH ] www.kobatirth.org manusmRtiH / kAmaM zrAddhe'rcayenmitraM nAbhirUpamapi tvarim / / dviSatA hi havirbhuktaM bhavati pretya niSphalam // 144 // yatnena bhojayecchrAddhe bahvRcaM vedapAragam || zAkhAntaMgamathAdhvaryu chandogaM tuM samAptikam || 145 // vedapAragazAkhAMtagasamAptikAH zabdA ekArthAH samantrabrAhmaNikAyAH kRtsnAyAH zAkhAyA adhyetRnAcakSate / na mantraisaMhitAyA nApi brAhmaNasya / tadekadezasya vA / vedaikazAkhAghyAyino'pi zrotriyA ucyante / atastannivRtyarthamuktaM zrotriyAya deyamiti / zrotriyazca vedAdhyAyI / vedazabdazca samantrabrAhmaNikAM zAkhAmAcaSTe / tadekadezamapi yA kRtsnazAkhA tatrAdhyAyI kathaM gRhyetetyevamarthamidam / 1 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir kRtirmanoH // 145 // nanu cAtharvaNikaniSedhe'pyetatsamAnaM tatrApi zakyamevaM vaktuM tanniSedhe prAyeNa na mojya AtharvaNika ityevamevAvakSyat / svazabdena niSedhapratipattirlAvavaM ca / naitadevam / kimanyavidhAnenAnyaniSedho'vagamyate svazabdena vA niSedho vicitra dharmopadezasya 1 1 nanu cAzramiNo bhojanIyA ityuktaM tatrAnadhItasakalasvAdhyAyAnAM naiva gArhasthA - 10 dyAzramasaMbhavaH / evaM hyuktaM " vedaH kRtsno'dhigaMtavya " iti / brahmacAriNastarhi prakrAMta vedAdhyayanasya asamAptigasyApi syAt vedapAragazAkhAMtaga samAptikazabdairekArthe : kAtsnyai sarvaireva pratipAdyate / ekenaiva siddhe vRttAnurodhAnnAnArUpaikArthAnekazabdoccAraNam / vedAnAM pAraM gacchati / zAkhAyA aMtaH samAptirasyAstIti samAptikaH / adhvaryuryajurvedazAkhAdhyAyI, nAyamRtvigvizeSavacano'dhvaryuzabdaH / avayavaH pravacanamucyate / tadadhyayana - 15 saMbandhAt puruSo'dhvaryuH / chandogaH sAmavedAdhyAyI / smRtyantare trisAhasravidyaH samAptika uktaH / tatra sahasrazabdaH sahasragItisaMbaMdhAt sAmavede vartate / ta imAH sAhasryatisraH sAhakhyaH vidyA yasya trisAhasravidyaH / tANDavamauktikyaM sAmargAMnAmiti / sahasravartmanaH sAmavedasya tasya tisro vidyaH darzataiyI catuHSaSTi || brAhmaNaM ca bAhRcyam / anye tvAtharvaNikaniSedhArthamimaM zlokaM manyate / kAtsyat vivakSAyAmetadevAvakSyat 20 " adhIte vedazAkhAM yaH kRtsnAM taM bhojayedvijam " iti / eSAmanyatamo yasya bhuJjati zrAddhamarcitaH // pitRRNAM tasya tRptiH syAcchAzvatI sAptapauruSI || 146 // 249 For Private And Personal Use Only 5 25 1 Da-zAkhAntakam / 2 ra vA 3 pha- mantrasaMhitAyAmapi Da - maMtrasahitAyAnAmapi / 4 pha-gRhena 5 pha- bhojayitavyA / 6 ra ekArthaM / 7 pha-adhvaryavaH Da-Adhvaryava 8pha Da-tasyA / 9 pha - tisra 10 pha - sAmagAnamiti / 11 pha-vidhAH / 12 pha- dAzatayI 13 pha-vicitrAt / 32 Page #292 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 250 medhaatithimaassysmlNkRtaa| [tRtIyaH kazcinmanyeta pitRkRtye trInityuktam / pUrvazloke ca nAnAzAkhAdhyAyina upaattaaH| tatra sabrahmacAriNAM nAsti prAptiriti tadAzaGkAnivRttyartha idam / / eSAM trayANAM vidyAnAmanyatamo bhojanIyaH / etaduktaM bhavati / samAnazAkhAdhyAyino nAnAzAkhAdhyAyino vA bhojanIyAH / arcitaH pUjitaH prArthita arghAdinA / sAptapauruSI tRptiH / saptapuruSAnvyApnoti / anuzatikAderAkRtigaNatvAdubhayapadavRddhiH / kAlamahatvopalakSaNArtha caitat / dIrghakAlA pitRRNAM tRptirbhavati / yAvatsaptapuruSA AgAminaH putrapautrAdayo jAtA janiSyante vA tAvattathAvidhabrAhmaNIdAnAt pitarastRpyanti / zAzvatI nAntarA vicchidya punarudbhavati / kiMpunaH sarvadA sthitaiva // 146 // eSa vai prathamaH kalpaH pradAne hvykvyyoH|| ___ anukalpastvayaM jJeyaH sadA sadbhiranuSThitaH // 147 // pitRyajJamityArabhya viMzatimAtrAH zlokA atikrAntAstatraitAvAnartho'bhihitaH / amAvAsyAyAM zrAddhaM kartavyam / zrotriyo vidvAn sAdhucaraNaH pratyAkhyAtAbhijanaH zrotriyApatyaM asaMbandhI bhojanIyaH / pariziSTaM sarvamarthavAdArtham / eSo'nantaroktaH prathamo mukhyaH kalpo vidhiH zrAddhe yadasaMbandhine dIyate / ayaM tu vakSyamANo'nukalpo jJeyaH / mukhyAbhAve 15 yo'nuSThIyate pratinidhinyAyena so'nukalpa ucyate / sadetyAdi stutyarthaH // 147 // mAtAmahaM mAtulaM ca svasrIyaM zvazuraM gurum // dauhitraM viTpati bandhumRtvigyAjyau ca bhojayet // 148 // svastrIyo bhaginyAH putro viTpati mAtA pranAvacanatvAt viTzabdasya / atithimanye / sa hi sarvavizAMpatiH gRhAbhyAgato loke'pi viTzabdenocyate / bandhuH 20 zAla: sagotrAdiH // 148 // * na brAhmaNaM parIkSeta daive karmANa dharmavit / / pitrye karmaNi tu prApte parIkSeta prayatnataH // 149 // nAyaM daive kANi brAhmaNaparIkSApratiSedhaH kiMtarhi kAgazlIpadyAdInAM kadAcidaive' bhyanujJAnArthaH / pivye karmaNi zrAddhakAle prApte parIkSAM yatnena kuryAt / na daive / kadAcidvakSyamANAnapi bhojayet / ye cAbhyanujJAyante tAndayiSyAmaH / agre tu vakSyamANasya pratiSedhaprakaraNasya yatnato varnanArtha kANAdivarnanArtha upakramamAtra zloko na tu kANAdInAM deve'bhyanujJAnArthaH // 149 // 1pha-brAhmagadAnAt / 2 a. 3 zlo. 122 // 3 pha-tatraiva nArtho'bhikSA / 4 pha-pratyAkhyAtamabhijanaH / 5Da-atithiH mAnyaH / pha-atithiranyaH / * keSuci pustakeSu dRSTo rAmacandreNa vyAkhyAtazca paatthH|| [teSAmanye paMktidUSyAstathAnye paMktipAvanAH // apaktiyAnpravakSyAmi kavyAnahandvi jAdhamAn // 1 // ] For Private And Personal Use Only Page #293 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 261 ye stanapatitahIbA ye ca nAstikattayaH // tAn havyakavyayorviprAnananminurabravIt // 150 // stenaH cauraH / patitaH paJcAnAM mahApAtakAnAM anyatamasya kartA / klIbo napuMsakaH ubhayavyaJjano tiretAH SaMDhazca / nAstikA lokAyatikAdayaH / nAsti dattaM nAsti hutaM nAsti paraloka iti ye sthitaprajJAsteSAM vRttirAcAraH azraddadhAnatA nAstika- 5 vRttiryeSAM te nAstikattayaH / uttarapadalopIsamAsaH / nAstikA ityeva siddhe vRttidvayasamAzrayaNaM zlokapUraNArtham / athavA nAstikebhyo vRtti vanaM yeSAM ta evamucyante / tAn havyakavyayordaive pitrye ca ananminurabravIt / manupratiSedhAdarArtha manugrahaNam / sarvadharmANAM manunoktatvAt // 15 // jaTilaM cAnadhIyAnaM durvAlaM kitavaM tathA // yAjayanti ca ye pUgAMstAMzca zrAddhe na bhojayet // 151 // jaTilo brahmacArI tasya hyayaM kezavizeSaH pAkSiko vihito "muNDo vA jaTilo vA syAt" iti / upalakSaNaM ca jaTA brahmacAriNastato muNDo'pi prtissidhyte| tasya cAnadhIyAnasya pratidheSaH / * nanu ' zrotriyAyaiva deyAni / iti cAnadhIyAnasya prAptireva nAsti / prakrAntA- 15 dhyayanaH anadhItavedazcet agRhItavedazcetprApnuyAt / nanu ca vedapAraga' iti vacanAt kutaH prakrAntAdhyayanasya praaptiH| evaM tarhi adhItavedo'pyasvIkRtavedo'nadhIyAno'bhipretaH / vratasthamityanena vA dauhitrataivAtra tatra nAdhyayanamiti kazcinmanyeta tadarthamidam / anadhIyAnasya pratiSedhAdviduSastasyAdhikAro'stItyavagamyate / durvAlaH skhalitalohitakezo vikezendriyo vA / tasya ca hi nirvacanaM kurvanti / dUrvAzAbalenApyalaM 20 tasya vAso bhavatIti / sa hi dUrvayaiva prAviyate lajjayA ca vAsasAmabhAve tAvanmAtreNApi dadhAti zepham / kitavo dyUtakAraH / yAjayaMti ca ye pUgAn saMghAn / vrAtyastomAdibhiAtyAnAM hi saMhitAnAM yAgo vihitaH / pratiSiddhaM ca tadyAjanaM vrAtyAnAM yAjanaM kRtveti vayaM brUmaH / yaH kramazaH pratyekamapi bahUnyAjayati bahukRtva AtvijyaM karoti so'pi na bhojyaH / tathA ca vasiSThaH " yazcApi bahuyAjyaH syAdyazcopanayate bahUn" iti / kecidAhuH 25 zrAddhagrahaNAtpitrya evaiSAM pratiSedho na tu daive tadyuktam / tadapi zrAddhAMgameva zrAddhazabdena yuktaM vaktum // 151 // cikitsakAndevalakAnmAMsavikrayiNastathA // vipaNena ca jIvanto vAH syuhavyakavyayoH // 152 // 1 Da-gataretAH / 2 pha-vidhi / 3 Da-taduktam / 4 pha-azrAddhazabdena / For Private And Personal Use Only Page #294 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 152 5 www. kobatirth.org 10 medhAtithi bhASyasamalaMkRtA / [ tRtIya: bhiSajaH cikitsakAH / devalakA : pratimAparicArakAH / A jIvanasaMbandhenaitau / pratiSidhyete / dharmArthatve tu cikitsaka devalatvayoradoSaH / mAMsavikrayiNaH saunikAH / dvitIyAntapAThe pUrva zlokAdAkhyAtAnuSaGgaH / vipaNena jIvantaH pratiSiddhena paNena / dazamAdhyAye vakSyante / tena ye jIvanti te varjyAH / ubhayatra mAMsavikrayiNastu dharmArthamapi niSidhyante / yasya kenacinmAMsamupahRtam anyasya ca tenArthaH / upahRtamAMsasya ghRtena homopayoginA samAMsaM ghRtena vinirmimIte bhavatyasau dharmArtho vinimayo vikrayazabdavAcya vinimayasyApi bhavatItyata IdRzA dharmArthamAMsavikrayiNo'pi pratiSidhyante // 112 // yo grAmasya rAjJazca kunakhI zyAvadantakaH // pratiroddhA gurozcaiva tyaktAgnirvArdhuSistathA // 111 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 1 preSya AjJArkaraH / grAmeNa yo yatrakutracit kAryeNa preSyate / evaM rAjapreSyaH / kunakhI zyAvadantakaH / pratiroddhA gurorvAgvyavahAre'nyatra ca yo guroH pratibandheH prAtikUlye ca vartate / tyaktAgnistratAvasathyayoranyatarasyApi / vArdhuSiH satyanyasmin jIvikopAye vRddhijIvikaH / " vRddhistu yoktA dhAnyAnAM vArdhuSitvaM taducyate " iti yatsmaraNaM tatsvaiprakriyAyAmeva / vaiyAkaraNA hi vRddhijIvino dhAnyAdanyatrApi vArdhuSika15 zabdaM smaranti / te ca zabdArthasmaraNe pramANatarA abhiyogavazAt // 113 // yakSmI ca pazupAlazca parivettA nirAkRtiH // brahmadviT parivittizca gaNAbhyantara eva ca // 154 // yakSmI vyAdhitaH / rAjayakSmagRhIta ityanye / pazupAlaH yaSTihastastadvRttijIvanaH / nirAkRtiH satyadhikAre mahAyajJAnuSThAnarahitaH / adyatve'pyanupajIvyaH / anaddhA nirA20 kRtirucyate / evaM hi zatapathe " yo na devAnaceti na pitRnna manuSyAn " iti / yaistu paThyate " asvAdhyAyazrutadhanairnirAkRtirudAtdRtaH " iti na te zabdArthasaMbandhavidastatastasyehAprAptirevai zrotriyaniyamAt / nirAkartA devAdInAM nirAkRtiriti dhAtvarthAnugamo'sti / dharmadharmiNozcAbhedavivakSAyAM kenApi prayoga upapanna iti nipUrvo'yaM dhAturapavarjane vartate / nirAkRtA apavarjitA ucyante / bhojanAnnirAkRtA adhikArAnnirAkRtA iti / bhava 29 cAkRtiH sA nirgatA'smAditi nirAkRtiH / saMsthAnaM cAkRtistathA ca kutsAyAM nirdraSTavyo durAkRtirniSidhyate / Aha ca "vAgrUpavayaH zIlasaMpanno vAksaMpanno vAgmI paTuvAgindriyazdha bahujihvo na bhojyAH " / rUpasaMpannamanoharAvayavasaMnivezavayaH saMpannaH / yuvabhyo dAnaM prathamaM 1 pha - AjJAkAraH / 2 Da - prakriyAyAmeva / 3 ra Adyatve vA'pyupajIvyaH | annaddhA / 4 ra avati / 5 prAptireva nAsti / 6 pha-Urdhvajanane / For Private And Personal Use Only Page #295 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 253 prativayasa ityeka iti saMjJAzabdo vA'yaM ktinaMtaH / brahmavid brAhmaNAnAM vedasya vA dveSTA / brahmazabdasyobhayArthavAcitvAt " brahmajJoM brAhmaNaH smRtaH" iti / gaNaH saGghaH sahaikayA kriyayA jIvanti ye te gaNazabdavAcyAstadantargatAzcAturvidyabrAhmaNAH / parivettRparivittI vakSyamANasvarUpau // 15 // kuzIlavo'vakIrNI ca vRSalIpatireva ca / paunarbhavazva kANazca yasya copapatihe // 19 // cAraNanaTanartakagAyanAdayaH kuzIlavAH / avakIrNI viplutenahyAcyA dRSI zUdrA tasyAH patiH / apratyakSanyAyaM ca mnynte|vRsslyaa eva ca yaH patiH yasya vipatibhAyI cAsti kuta etat prakaraNAntare vigarhitAcArasaMgrahaM zrUyate "etAnvigarhitAcArAn" iti davivAhazca sarveSAmanujJAtatvAt na grhitH| sa ca kRtasajAtIyApariNayanasyAnujJAtaH / ato'satyA sajAtIyAyAM vRSalyA bhartA pratiSidhyate / tatra paunarbhavaH punarbhUH / punarUDhAM vakSyati navame'dhyAye " patyA vA parityakteti" / kANa ekenAkSNA vikalaH / yasya ca upapatirjAyAjAro'vasthitAyAM bhAryAyAmasti upekSayA nindyate / taduktaM " bhannAde bhrUNahA mArTi patyau bhAryApacAriNIti " // 155 // bhRtakAdhyApako yazca bhUtakAdhyApitastathA // zUdaziSyo guruzcaiva vAgduSTaH kuNDagolako // 156 // bhRtakAdhyApakaH bhRtakaH san yo sthito'dhyApakaH mRtaka iti yadIyaddadApti vedamadhyApayAmIti yaH pravartate paNena sa bhUtakAdhyApakaH / eSA hi mRtiH prasiddhA kAyavAhAdiSu / yastviyatA dhaneneyadhyApayAmIti na nizcitya vacanavyavasthayA pUrvamadhyApayati lamate cAdhyApanArtha nAsau bhRtakAdhyApakaH / anirUpitaparimANapUrve cArthavAde 20 vihitamadhyApanam / evaM bhRtakAdhyApitaH yo hyutpannabuddhiH satyakAmavat svayaM bhUti dattvA'dhIte sa evamucyate / yastu pitrAdinA bhRtiM datvA upAdhyAyAntarAbhAve'dhyApyate na tasya vigarhitAcAratvaM bAlo hi pitrA pratiSiddhebhyo nivartanIyaH / etaduktaM " gurau ziSyazca yAjyazceti " / zUdrasya ziSyo vyAkaraNAdividyAsu guruzva zUdrasyaiva / upasarjanIbhUtasyApi saMbandhaH smRtizAstratvAt vigarhitAcAratvasya sarvazeSatvAt zUdragurutvaM ca 25 garhitaM nAnyat / vAcA duSTaH paruSAnRtabhASI / abhizasta ityanye / kuNDagolako vakSyamA'Nau // 156 // 1ph-ktinNtH| "ti ca kau ca saMjJAyAm "(vyA. sU. 3 / 3 / 174) r-kinNtH| 2 -pramA'pi prANaH smRtaH / 3ra-apratyakSanyAyaryA cAtra manyante / 4 agre zlo. 167 / 5 zlo. 175 / 6 a. 8 zlo. 167 / 7 pha-vyutpannabuddhiH / 8 agre zlo. 174 / For Private And Personal Use Only Page #296 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 254 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [tRtIyaH akAraNe parityaktA mAtApitro rostathA / brAjhaiyau~naizca sambandhaiH saMyogaM patitairgataH // 157 / / asati kAraNe yaH parityajati mAtaraM pitaraM AcArya ca / guruzabdaH sAmAnya zabdatvAdupAdhyAye'pi pravartate / yattu tathA sati mAtApitRgrahaNaM na kartavyaM syAt gurutvAdeva siddharata AcArya eveha gururiti vyAcakSate tadayuktam / asati mAtApitRgrahaNe guruzabdaH pitaryeva kRtrimAkRtrimanyAyena pravartate / pRthagupAdAne tu zAstrAntaravadAcAryaH zreSTho gurUNAmiti sAmAnyazabdatA siddhA bhavati / parityAgakAraNaM ca " tyajet pitara rAjaghAtakam " ityAdi / mAtApitroH parityAgastatpAdasevAdeH zuzrUSAyAH akaraNaM tadArAdhane atatparatvam / gurorevameva adhyApanasamarthe'dhyApayitari ca tattyAgenAnyatrAdhyayanam / patitaiH saMyogaM gataH saMbandhaM kRtavAn / brAjhaijanAdhyApanAdimiyoMnaiH kanyAdAnAdibhiH / nanu ca patitatvAdevAsau varNyaH / kecidAhu~H " saMvatsareNa patati patitena sahAcaran / nAgiya pratiSedhaH / atha keyaM vAco yuktiH saMbaMdhasaMyogaM gata iti / nAtra saMbandhazabdo vaizeSikAdiprasiddhayA saMyogAdivacanaH kiM tarhi kriyaivAtra saMbandhahetutvAtsaMbandhazabdenocyate yAjanAdilakSaNe saMyogazabdazca saMbandhamAtramupalakSayati // 157 / / agAradArI garadaH kuNDAzI somavikrayI // samudrayAyI bandI ca tailikaH kUTakArakaH // 158 // agArasya gRhasya dagdhA / gairaM dadAtIti / pradarzanArthaM ca garagrahaNaM viSAdInAmapi / kuNDasya annamaznAti / evaM golakasya / pradarzanArthatvAt kuNDasya / somaM vikrINIte / oSadhiH somastaM yo vikrINIte yAgArthamauSadhArtha vA / anye tu somasAdha20 nAn jyotiSTomAdiyAgAnAhuH / teSAM ca vikrayo yadyapi na saMbhavati amUrtatvAt kriyAyAstathApyaviduSAmevaMvidhasyAcArasya darzanAdayaM pratiSedhaH / dRzyante hyavidvAMsa evaM vadanto yanmayA sukRtaM kRtaM tatte'stviti zapathena vihitaM sukRtaiH sAdhitAn vairiti / tathA ca yAM ca rAtrImajAyethA yAM ca pretAsi tadubhayamantareNeSTApUrta te lokaM sukRtamAyuH prajA vRJjiyaM yadi me druhyuriti / yathaiva zapathA evaM dAnavikrayAvapi vAcA yaH 25 karoti sa vyte| akAryatA cAta eva IdRzAnAM zapathadAnavikrayAdInAM vAcA kriyamANAnA manumIyate / samudra udadhistaM yo yAti / bandI stutipAThakaH / tailikaH tilAdInAM bIjAnAM peSTA / kUTakArakaH sAkSyeSvanRtavAdI // 158 // 1ra-ye tu / 2 'kRtrimAkRtrimayoH kRtrime kAryasampratyaya' iti nyAyaH / tadyathA-loke gopAlakamAnaya kaTajakamAnayeti yasyaiSA saMjJA bhavati sa AnIyate na yo gAH pAlayati yo vA kaTe jAta iti / 3 a0 9 lo. 290 / 4 Da-AgAraM 5 pha-vikrayAdau / 6 Da-kUTahArakaH / 7 Da-kUTaM kArayatIti / For Private And Personal Use Only Page #297 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra adhyAyaH ] www.kobatirth.org manusmRtiH / pitrA vivadamAnaca kitavo madyapastathA // pAparogyabhizastazca dAmbhiko rasavikrayI / / 159 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir dhanuH zarANAM kartA ca yazcAgredidhiSUpatiH || mitradhugdyUtavRttizca putrAcAryastathaiva ca // 160 // pitrA yo vivadate paruSaM bhASate / rAjakule vyavaharatIti pUrvapakSottarapakSabhaMgyA bhAgAdi1 nimittam / tathA tra gautamaH ( a. 15 sU. 19 ) " pitrA'kAmena viraktAniti " / pratiroddhA gurorityanenaitatkathaM punaruktamucyate / anyaH pratirodhaH anyazca vivAdaH / yatkiMcit 1 gurorabhipretaM vastu kathamidaM sidhyediti tatra saMbandhakathanamapratirodhaH / nyAyye'pi vastuni tadicchApratighAtaH pratiroddhRtvam / pratirAddheti tatra pAThAntaram / Abhimukhyena hiMsitA hastAdinA guroH pratiroddhA capeTAdidAnena asminpakSe sthitamanyatvaM trivAdasya / kitavo dyUtasya kArayitA sabhikaH / yastu svayaM devitA sa prAgeva niSiddhaH / kekaramanye paThanti / kekaro madyapa iti / sa ca valitaprekSI adhyardhadRSTiH / kAtaramanye / sa 10 ca zukapakSatArakaH / madyapaH surAyA anyasyAriSTAdermadyasya pAtA surApaH patitatvenaiva nirastaH / pAparogI kuSThI / sa hi loke'tyantanindyaH pAparogItyabhidhAtuM yuktaH / asmAdeva ca pratiSedhAt yakSmItyatra na sarvo vyAdhigRhIto gRhyate / kastarhi kSayI | yadi hi sarvo gRhyeta tenaiva siddhatvAtpAparogIti nArkariSyat / abhizastaH pAtakopapAtakayoH karteti loke prasiddhaH / asatyapi tatkartRkatvanizcaye / dAmbhikaH chadmanA dharme vadati lokapaktyarthe 19 na kartavyamiti kRtvA karoti / rasavikrayI viSasya vikretA / tasya hyetadabhi - dhAnam / upAMzubadhirazabdaH rasadaH satrItyAdi viSado rasada ucyate // 159 // 255 dhanuH zarAMzca yaH zilpIva karoti / yazcAgredidhiSUpatiH / didhiSUzabdaH kAkAkSi- 20 vadubhayena saMbadhyate / smRtizAstratvAccedRzaH saMbandho labhyate / lekhA loSThAdayo'pi smRtyarthaM saMketyante bhavanti cArthakarAH / ata etanna vAcyaM kathamekazabdaH samAsAntargato dvAbhyAM bhinnaprasthAnAbhyAM abhisaMbadhyeta iti / gautamena hi dvayaM niSiddham / ihApi saMbandhabhede liGgam / dvipadaH samAsaH / na hyagredidhiSUpatirnAma kazcidasti / etau ca vakSyamANalakSaNau / mitradhruk mitraM yo duhyati mitrasya yaH kAryopaghAte vartate / dyUtajJaH 25 dyUtavRttirjIvikA yasya / nanu ca ' kitavo madyapa' ityatroktameva nAvazyaM dyUtavRtireva dyUtasya prayojakaH kiMtarhi yaH svayaM devituM na jAnAti gurubhayAdvA na dIvyati / vyasanI tu devaiH zapta | For Private And Personal Use Only 1pha - anyasmin / 2 ra nAkariSyataH 3 Da pha -lokapaMktyarthaM / 4 Da - dhanuH zarANAM zilpI vikaroti Da-atra dvayaM niSidhyate / 6 pha- saMkalpato / 7 ka - arthakArAH 8 pha-pratiSiddham / Page #298 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 256 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [tRtIyaH tayA'nyaM devayati / tadartho dvitIyaH kitavazabdaH / athavA anRtastrIkadyUtasamAsthANavo dyUtavRttayaH / putra AcAryo'dhyApako yasya mukhyamAcAryatvaM na putra saMbhavati // 160 // bhrAmarI gaNDamAlI ca zvitryatho pizunastathA // unmatto'ndhazca vayAH syurvedanindaka eva ca // 161 // vyAdhivizeSavacanA ete|bhraamrii apasmArI / gaNDamAlI kapole kaNThe piTakA mAlAkArA jaaynte|shvitrii zvetakuSThaH |pishunH paramarmaprakAzakaH karNejapaH / unmattaH anavasthitacitto dhAtuHsaMkSobheNa pizAcagRhItaH yatkiMcanavAdI yatkicenakArI vA / andhaHcakSurvikalaH / vedanindakaH / nanu ca brahmadvizabdenaiva brahmazabdasyAnekArthakatvAt vedanindako gRhIta eva / naivam / anyA nindA anyo dvissH| cittadharmo dveSaH / taduparyaprIti10 zabdena kutsanaM nindA // 161 // hastigozvoSTadamako nakSatrairyazca jIvati // pakSiNAM poSako yazca yuddhAcAryastathaiva ca // 162 // hastyAdInAM vinetA dmnkH| gatizikSayitA / nakSatrairyazca jIvati / nakSatrazabdena jyotiHzAstraM lakSyate tena jIvati jyotiSikaH / pakSiNAM zyenAdInAM AkheTArtha possyitaa| 15 yuddhAcAryoM dhanurvedopadezakaH // 162 // srotasAM bhedako yazca teSAM cAvaraNe rtH|| gRhasaMvezako dUto vRkSAropaka eva ca // 163 // srotAMsi udakAgamAH teSAM bhedakaH / setuM bhitvA dezAntare brIhyAdisekArtha nayati / teSAM ca srotasAmevAvaraNe rataH / AvaraNaM AcchAdanaM yataH pradezAdudakamudbhavati tat 20 sthagayati / gRhANA saMnivezopadezakaH vAstuvidyAjIvI sthapatiH sUtradhArAdiH / na tvAtmano gRhANAM sannivezayitA / dUto rAjJaH preSyo dAsavadviniyojyaH / dUtastu sandhivigrahAdAveva preSyate / vRkSAn ropayati mUlyena / dharmArtha tu na doSaH / avihitAcAratvAt 'vihitaM vRkSAropaNaM " dazAmravApI narakaM na yAti " // 163 // zvakrIDI zyenajIvI ca kanyAdRSaka eva ca // 25 hiMsro vRSalavRttizca gaNAnAM caiva yAjakaH // 164 // zvabhiH krIDati zvakrIDI / krIDAtha zuno bimati / zyenai vati krayavikrayAdinA / prAguktapAkSiNAM poSakaH paJjarAdisaMsthitAnAM dhArayitA / kanyAmakanyAM yaH karoti sa __ 1 Da-kRtazrIka / 2 pha-yasyAmukhyam / 3 ra-zvitryI / 4 dd-kpaale| 5 pha-yatkiMcitkArI / 6 ph-raajnyaa| For Private And Personal Use Only Page #299 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 257 kanyAdUSakaH / hiMsaH svabhAvakrUraH vadharataH / vRSalavRttiH zUdrebhyaH sevAdinA yo jIvati / vRSalaputra iti pAThAntaram / kevalA eva vRSalAH putrA yasya "zUdrApatyaizca kevalaiH" iti garhitAcAraH / gaNAnAM devatAyAjakaH / gaNayAgAH prasiddhAH // 164 // ___ AcArahInaH klIvazca nityaM yAcanakastathA // kRSijIvI zlIpadI ca sadbhinindita eva ca // 165 // 5 AcAro gRhAbhyAgatAnAM pUjAdiprayuktalaukikasamAcAraH tena varjitaH / klIvo'lpasatvaH / bhagnotsAhaH kartavyeSu / yAcanakaH sadaiva yo yAcate yazca yAcyA praanudvenyti| vastusvabhAvo'yaM yAJcayA yAcyamAnodvejanam / 'nanyAdibhyo yuH / svArthe kaH / kRSijIvI svayaMkRtayA kRSyA jIvati, sati copAyAntare asvayaMkRtayA'pi / zlIpadI ekaH pAdo mahAnyasya / sadbhininditaH durbhagaH / vinA'pi doSeNa satAM dveSyaH // 15 // 10 aurabhriko mAhiSikaH parapUrvApatistathA // pretaniryApakazcaiva varjanIyAH prayatnataH // 166 // urabhrA meSAstaizcarati krayavikrayAdinA vyavaharati taddhanapradhAno vA / evaM mAhipikaH / paraH pUrvo yasyAH tasyAH patiH bhartA / yA anyasmai dattA anyena vA uDhA tAM punaH yaH saMskaroti punarbhavati bhartA paunarbhavo naro bhartA'sAvitizAstreNa / pretAnyo 15 niryApayati vahati / ete yatnato varjanIyAH // 166 // etAnvigarhitAcArAnapAteyAndrijAdhamAn // dvijAtipravaro vidvAnubhayatra vivarjayet // 167 // vigarhito ninditaH AcAraH karmAnuSThAnameSAmiti / kANAdayaH pUrvadoSaliGgena / stenAdayo'nubhayamAnadoSAH pratyakSAdinA / ubhayatra deve pitrye ca varjayet pariharet / 20 apAGkteyAH paMktiM nArhanti / bhavArthe DhakkartavyaH / anarhatvameva paMktAvabhavanene pratIyate / anyairbrAhmaNaiH saha bhojanaM nArhanti / ata eva paMktidUSakA ucyante / taiH sahopaviSTA anye'pi dUSitA bhavanti // 16 // brAhmaNastvanadhIyAnastRNAgiriva zAmyati // _____ tasmai havyaM na dAtavyaM na hi bhasmani hUyate // 168 // 29 yathaite stenAdayaH paMktidUSakAH evamanadhIyAnastattulyadoSa ityevamathai punarvacanam / anye tu vyAcakSate / adhIyAnAnAM kANAdInAmasati vartamAne vigarhitAcAratve deve kadAcit 1 Da-devatAnAM / 2 devAnAM cA pha-prayukto / 3 nandigrahipacAdibhyo'-(vyA. sU. 3 / 11134.) / 4 akapharDa-niryAtakazcaiva / 5 pha-abhavanaM / 33 For Private And Personal Use Only Page #300 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 258 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [tRtIyaH prAptyartham / anadhIyAno brAhmaNo varvyaH / yastu adhIte tasmai hanyaM kanyamiti na dIyate evamarthamevAtra havyagrahaNam / havye anadhIyAnaH kevalo varvyaH / ye ca dRzyamAnArhatAcArAH ato ye ca vacanena ubhayatra pratiSiddhAste daive pitrye ca vAH / anye tu pitrya eva / tathA ca vasiSThaH " atha cenmaMtravidyuktaH zArIraiH paMktidUSaNaiH / adRSyaM taM yamaH prAha paMktipAvana 5 eva saH" // iti // tRNAgniriva zAmyatIti / tRNAgniryathA na zaknoti hApi paktaM hutamAtreNa haviSA zAmyati udvAti ca / yasminnagnau hutaM na bhasmIbhavati na tato homAtphalam / evaM hi zrUyate "asamiddhe na hotavyam / agniH sarvA devatA " iti / evamanadhIyAno brAhmaNastRNAgnitulyaH / etadevAha / na hi bhasmani hUyata iti / yathA tRNAgniH prAge bhasmIbhavati na tatra hUyate evaM tAdRzo brAhmaNo na bhojyate // 168 // apaMktyadAne yo dAturbhavatyUcaM phlodyH|| daive haviSi pitrye vA taM pravakSyAmyazeSataH // 169 // asya pratiSedhavidheH phalamAha / paMktimahantIti pakkayA~H / na paktayAH apatayAH / daNDyAdidarzanAdrUpasiddhiH / tebhyo dAne yaH phalodayaH phalotpattirbhavati dAtuH taM sarvamidAnI bravImyavahitA bhavateti // 169 // avratairyadvijairbhuktaM parivetrAdibhistathA // __ apaktiyairyadanyaizca tadvai rakSAMsi bhuJjate // 170 // avatAH asaMyatAH zAstrAcAravanitAH / parivettaprabhRtayo yadyapi zAstrabAhyAstathApi bhedena smaraNArtha doSagurutvArthaM vA kathyante / anye cApAGkteyAH kANazlIpadyAdayaH / tairyadattaM muktaM zrAddhe bhavati tadrakSAMsi devadviSo bhuJjate / na ca pitaraH / ato niSphalaM 20 tacchrAddhaM bhavatItyuktaM bhavati / rakSograhaNamarthavAdaH // 170 // dArAgnihotrasaMyogaM kurute yograje sthite // parivettA sa vijJeyaH parivittistu pUrvajaH // 171 / / agre Adau jAtaH agrajaH sodaryo bhrAtocyate / evaM hi paThyate // " pitRnyaputrAn sApatnAnparanArIsutAMstathA / dArAgnihotrasaMyoge na doSaH parivedane " iti / atra 25 sodaryo'grajaH / tasmiMsthite'kRtadArAgnisaMyoge tiSThati / prakRtavyApAranivRttau prayuktaH agnihotrazabdaH karmavacano'pi tadarthe'gnyAdhAne vartate / smRtyantare vizeSaH paThyate / " unmattaH kilviSI kuSThI patitaH klIba eva ca / rAjayakSmA''mayAvI ca na yogyaH syAtpratIkSitum " // etadapyanadhikAropalakSaNArtham / atazca paMktAvapi gRhyate / kAlavizeSo. 1 pha-tadvat na ca / 2 pha-prAyo / 3 pha-apAMkta / 4 pha-paMktyAn / 5 pha-avRta 6 pha-annaM ! For Private And Personal Use Only Page #301 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 259 'dhiko vyapekSate / tathA ca smRtiH / "aSTau varSANyudIkSeta paDityeka" iti / eSA ca varSasaMkhyA yadA kanIyAn prAptavivAhakAlaH tataH prabhRti praSTavyaH / vivAhakAlazca svaadhyaayaavdhinivRttiH| nanu ca proSitAdhikAre tatpaThitaM bhartari proSite yaH strINAM pravAsakAlastamupakramya bhrAtarItyAdi paThitam / satyam / vAkyAntare proSitazabdasya pratyakSaH sNbndho'vgtH| vAkyA- 5 ntare tu saMbandhe pramANaM vaktavyaM na ca tadasti / yathA svasteinAdhikAra iti / na cAtra tacchabdo'sti / na ca tadapekSayA vinaiva tasya vAkyasyAparipUrNatvam / vasiSThena cAvizeSeNAgnizabdena smArtasyApyagnergrahaNaM kRtam / kecitpitaryapyakRtAdhAne vidhimicchanti / agranazabdasya yaugikatvAt pitA'pyagrano bhavatIti / yadyapyevamanyo'pi yo'grajastatrApyevaM prApnoti / na cAyamagranAnujavyavahAraH pitAputrayorvidyate / smRtyantare'pi tu paThyate (vyA. 4 / 1 / 164) / 10 " bhrAtari ca jyAyasIti " / parivittiH pUrvano jyeSThaH // 171 // parivittiH parIvettA yayoM ca parividyate // sarve te narakaM yAnti dAtRyAjakapaJcamAH // 172 // prasaMgAtparivedanasaMbandhinAmanyeSAmapi doSadarzanadvAreNa niSedhaM karoti / niSedhaparivarjane varjitaH paribhUto vA vedanene parivittiH parivajyaM jyeSThaM karoti parivedanaM parivettA / yA~ 15 kanyayA ca parividyate sarve te narakaM yAnti / dAtA yAjakazca yeSAM narakagAminAM paJcamo dAtA kanyAyA evaMprakRtatvAtpitrAdiH / yAnako vivAhe yaH karoti homaM yo vA tatropadeSTA / athavA teSAmeva parivettRparivittitatkanyAdAtRRNAM jyotiSTomAdInAmapi yajJAnAmRtvik tasmAjjyeSThena tathA kartavyaM yathA'sya kanIyaso bhrAturvivAhe vighnakartRtvaM na bhavati / kanIyasA'pi kAlapratIkSA dvAdazASTaSaDarSAdiviSayA karnaga / kanyayA'pi tAdRzyayA dAtuM na deyam / 20 dAtRyAjako paJcamI yeSAmiti dvandvagarbho bahu: haiH // 172 // bhrAturmatasya bhAryAyAM yo'nurajyeta kAmataH // dharmeNApi niyuktAyAM sa jJeyo didhiSUpatiH // 173 // niyogadharmeNa pravRtto bhrAtuma'tamya tIryAgamane yo'nuraMjyeta prItI bhAvayet / kAmataH niyogadhatikrameNa "sakRtsakahatau" ityevaM vidhiM hitvA icchAnurAgaM gAAliGgana- 25 paricumbanAdi kuryAdasakRdvA pravarteta, cetasA vA vikriyeta, kAminIpremadRSTibandhavacanAdiliGgenAnurAgitvena vibhAvito didhiSUpatirvedhaH / agredidhiSUpatilakSaNaM tu smRtyantarAt jJeyam / " jIvatyagre didhiSapatiH" iti / ... 1 Da-vyapekSyate / 2 pha-itaH / 3 Da-draSTavyaH / pha-pRSTavyA / 4 Da-yadyevam / 5 ra-yA ca strI parividyate / 6 pha-niSedhaparivarjite / 7 r-vednprivittiH| 8 ra-yA ca kanyA / 9 pha-akRtatvAt / 10 pha-tadbhAryAyAM / 11 pha-anurAgataH prItibhAvAt / 12 ra-AzleSa / For Private And Personal Use Only Page #302 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra -260 5 20 www. kobatirth.org 25 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ tRtIyaH kecittu naivAyaM samAnnAye zloko'stItyAhuH / aparipUrNa ca liGgaM bruvate / dvayasya lakSaNe kartavye nApUrvakAriNAmekasyopapadyate / smRtyantare caitadubhayaM lakSyate patyau jIvati tadgRhe sthitAyAM tadbhAryAyAM yo gUDhotpannaH bhaMgyA upapatitvena vA patyuH kSamayA jAyate so'nyajAtaH kuNDa ucyate / mRte tu golakaH / etAvaniyuktAsutAviti kecit / tadayuktam / tayorabrAhmaNyA devAprAptiH / tasmAnniyogotpannau kuNDagolakau / kathaM 10 punara niyuktAsutayorabrAhmaNyamitarayostu brAhmaNyaM jAtilakSaNe patnIgrahaNAt / sarvavarNeSu tulyAsu patnISviti saMbandhizabdazca patnIzabdo bhartRzabdavat / yajJasaMyoge ca patnIzabdo pohyate na cAnyadIyayA bhAryayA sahAnyasya yajJAdhikAraH / yadyevaM niyogotpannayorapi samAnanyAyatvAnnaiva brAhmaNyam / dazama aitannirNeSyAmaH / mAbhUdvA niyuktAniyuktAsutayoH kasyacidapi brAhmaNyam / 15 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir "para pUrvAparti dhIrA vadanti didhiSUpatim / yastvamodadhiSUrvipraH saiva yasya kuTumbinI // " na tviha sambhavati parapUrvApateH pRthageva niSiddhatvAt / tasmAdanyo didhiSUpatiH // 173 // * paradAreSu jAyete dvau sutau kuNDagolakau // patyau jIvati kuNDaH syAnmRte bhartari golakaH / / 174 // nanUktamasati brAhmaNye prAptyabhAvAtpratiSedhAnupapattiH / patitapratiSedhAdeva etadbhaviSyati dvijAtikarmamyo hAniH patanam / dvijAtikarmatve sati zrAddha bhojanasya kutaH patite praaptiH| AmnAyate ca pratiSedho "ye stenapatitA " (110 zlo.) iti // 174 // te tu jAtAH parakSetre prANinaH pretya ceha ca // dattAni havyakavyAni nAzayanti pradAyinAm || 175 / / " jAtyAkhyAyAmiti " ( nyA. sU. 1/2/18) bahuvacanaM prANina iti / brAhmaNyAdivyapadezamavajAnate prANina ityevaM vyapadezAhI, na vyapadezAntaramarhanti ataste nAzayanti havyakavyAni niSphalIkurvanti pradAyinAM dAtRNAm / pariveSAdInAM loke nAtiprasiddhatvAt zabdazcAsmRtatvAdvayavasthArtha lakSaNapraNayanam // 175 // apaktyo yAvataH paMktyAn bhuJjAnAnanupazyati || tAvatAM na phalaM tatra dAtA prApnoti bAlizaH / / 176 // 1 pha - vyutpAdyate ; ra- patnIzabdo tyupohyate / 2 pha- evannirNeSyAmaH / 3 Da-tau pajAto:- prANinaH / 4 pha- asya smRtatvAt / 5 pha- apAMktyo / * utpannayoradharmeNa havyakavye ca naityake // yastayorannamaznAti sa kuNDAzI dvijaH smRtaH / For Private And Personal Use Only Page #303 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAya:] mnusmRtiH| ___ 261 paMktimahantIti paMktyAH / sadbhirekatrAsanabhojanAdyarhatA paMktyatA tdbhaavaadpNktyH| sa yAvataH paMktyAnvidvattapasvizrotriyAn bhuJAnAnanupazyati tAvatAM na tatra pitRtaptyAkhyaM phalaM bhavati / ataH stenAdayaH zrAddhaM kurvatA tataH prdeshaadpsaarnniiyaaH| bAlizo mUrkhaH / / 176 // vIkSyAndho navateH kANaH SaSTeH zvitrI zatasya ca // pAparogI sahasrasya dAturnAzayate phalam // 177 // nanu cAndhasya kuto darzanam / yenedamucyate vIkSyAndho navateriti / satyam / tatpradezasaMnidhAnamanena lakSyate / yAvAn dezazcakSuSmato dRSTigocarastAvato dezAdanAvRtAdandho vivAsanIyaH / kANaH SaSTeH / nAtrAyamartho'ta Urdhva bhAjyA iti / kevalaM saGkhyApacayena doSalAghavaM prAyazcittavizeSArtha jJApyate / zvitrI kuSThI bhnnyte| pAparogI prsiddhH||177|| 10 yAvataH saMspRzedaGgairbrAhmaNAJchUdrayAjakaH // tAvatAM na bhavedAtuH phalaM dAnasya paurtikam // 178 // yAvato brAhmaNAn spRzatyaGgaiH patiM gataH atrApyaGgasya sparzanaM na vivakSitam / kiM tarhi pUrvavattaddezasaMnidhiH / paurtikaM phalaM pUrte mavaM paurtikam / bahirvedidAnAdyatphalaM tatpaurtikam // 178 // vedavicApi vipro'sya lobhAtkRtvA pratigraham // vinAzaM vrajati kSipramAmapAtramivAmbhasi // 179 // prasaGgAcchUdrayAjakasyApratigrAhyatA'nena kathyate / vedavidapi yadi tasya zUdrayAjakasya saMbandhino dravyasya pratigrahaM kroti| lobhAdityanuvAdaH / so'pi vinAzaM brajati / abhilaSitenArthena viyujyate dhanaputrapazuzarIrAdinA / kiMpunaravedavit / vedavidaH kila pratigrahe nAtIva 20 doSa iti vkssyti| AmapAtramapakkaM zarAvAdibhAnanam / ambhasi nale kSiptam // 179 // somavikrayiNe viSThA bhiSaje pUyazoNitam // naSTaM devalake dattamapratiSThaM tu vAdhuSau // 180 // tasyAM jAtau jAyate yatra viSThA'sya bhojanaM bhavati / evaM bhiSaje / naSTaM niSphalaM udvegakaraM vA / naSTaM hi dravyaM udvegaM janayati / avidyamAnA pratiSThA sthitiryasya 25 tadapratiSTham / nAnArUpaiH zabdairevavidhasya dAnasya naiSphalyam / kartuzca doSasaMvandhaH pratipAdyate / naSTamapratiSThamiti nAnayorAbhedazaGkA kAryA kAryavibhedAt // 180 // yattu vANijake dattaM neha nAmutra tadbhavet // bhasmanIva hutaM dravyaM tathA paunarbhave dvije // 181 // 1ph-tu| 2 ra-Abhipretena / 3 ra-na dosssmbndhH| ra-nAnayorapibhedAzaGkA kAryA, kAryAbhedAt / For Private And Personal Use Only Page #304 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir madA 262 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [tRtIyaH ayamapi pUrvavat vyAkhyeyaH / vANijakasya bhojanaM niSiddham / na taddezasaMnidhiH / na hi yathA pUrvatra vIkSyeti dRSTigocare deze lakSaNayA saMnidhistadvadiha tAdRzaM kiMcinnibandhanamasti / paunarbhavo navame vakSyate ( a.9-zlo. 175 ) // 181 // itareSu tvapaMktyeSu yathoddiSTeSvasAdhuSu // medo'mRmAMsamajAsthi vadantyannaM manISiNaH / / 182 // yasminnapaMktyadAnaphalapradarzanaprakaraNe paThitAH andhAdayastebhyo'nye stenAdayaH pratikANDoddiSTAsteSu yathoddiSTeSu bhojiteSu dAturimAnyupatiSThante / medo'sRGmAMsAdIni tAdRzajAtau jAyate yatraitadAhAro bhavati kRmikravyAdgRdhrAdijAtAviti manISiNo veda vido vadanti / sarvasyAyamarthaH / apAMkteSu bhojiteSu zrAddhAdhikAro na kRto bhavatyakaraNe 10 ca vidhyatikramadoSo'vazyaMbhAvI nityatvAdasya vidheH // 182 // apaMktyopahatA paMktiH pAvyate yairdvijottmH|| tAnibodhata kAtsnyena dvijAyyAnpaMktipAvanAn / / 183 // apaMktyaiH pUrvoktaiH upahatA dUSitA paMktiH pariSadyairbrAhmaNaiH pAvyate nirdoSA kriyate / tAnvakSyamANaiH zlokaiH zRNuta / kAtsnyena niHzeSeNa bravImi / arthavAdarUpANya15 nyAni padAni / yathaivaikatra bhuJjAno duSTo dUSayati aduSTAn evaM paMktipAvanaH svaguNAtizayA danyeSAmapi doSAnapanudatItyasyArthaH / na cAnenApaMktyAnAM bhojanamanujJApyate / kiMtarhi paMktipAvano'vazyamenvaSitavyaH / tasmiMzca labdhe yadyanye nAtinipuNataH parIkSitAH tripuruSaM yAvat tathApi na cedupalamyamAnadoSA vRthA'pi bhojayitavyA ityevamarthaH paMkti pAvanopadezaH // 183 // 20 atryAH sarveSu vedeSu sarvapravacaneSu ca // zrotriyAnvayajAzcaiva vijJeyAH paMktipAvanAH // 184 // agryAH uttamAH sarvasaMzayavyudAsena nipuNataH svIkRtavedAH / sarveSu ca pravacaneSu agryAH ityevam / procyate vyAkhyAyate yairvedArthaH pravacanAnyaGgAni tAni / SaDaGgo vedo yairamyasto'bhyasyate ca / zrotriyAnvaye jAtAH pitRpitAmahAdayo yeSAM tAdRzA eva / nana cedRzA eva bhojyatayA vihitAstatra koti'zayo nedAnIM paMktipAvanatvamucyate / kiMcidvidvadbhayo dAnaM sati zrotriyatvAdviguNayoge adhiko'yaM guNo draSTavyaH paMktipAvanahetutayA na bahuvacanaM vyaktayokSam / cakAraH samuccaye // 184 // 1pha-tasminnalabdhe yadi yatnena atinipuNataH parIkSitapuruSa yAvat / 2 Da-zrotriyAnRvijAMzcaiva / 3 Da-vedArthapravacanAni aMgAni / 4 pha-zrotriyatve vihitam / na ceha vidvattopAttA / na ca tayA paMktipAvanatvopapattiH / guNavizeSApekSaM hi paMktipAvanatvam / na guNApazye yuktam tasmAdvidvadabhAve kevalazrotriyAya dAnArthametat / asati viduSi zrotriyAya dAnaM mukhyameva, na gANamityu kaM bhavati / For Private And Personal Use Only Page #305 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / triNAciketaH paJcAgnistrisuparNaH SaDaGgavit // brahmadeyAnusantAno jyeSThasAmaga eva ca / / 185 // triNAciketaM yajurvedaikadezaH tadvrataM ca / tadvratAcaraNena tadadhyAyI triNAciketaH / atrApi lakSaNayaiva ucyate / puruSa / na caivaM mantavyaM tAvanmAtreNa paGktipAvanatvam / kiM tarhi sati zrotriyatvAdiguNayoge- 5 adhiko'yaM guNo draSTavyaH paMktipAvanahetutayA / paJcAgnividyA nAma chAndogyopaniSadi vidyA''mnAyate (5 / 10 / 9 ) "steno hiraNyasyetyAdi" yasyAH phalaM tadadhyayanasaMtrandhAt puruSo'pi paJcAgniH pUrvavat / anye tu paJcAgnayo yasya trayastretA'gnayaH sabhyAvasathyau ca dvau paJcAgniH / tatra samyo nAma yo mahAsAdhanasya zItApanodArthameva bahuSu dezeSu vyavahiyate / trisuparNo nAma maMtrastaittirIyake bAhvRcye ca / " ye brAhmaNAstrisuparNe paThantI " tyAdiH / SaDaGgo vedastaM 10 vettIti SaDaGgavit / brAhmadharmeNa AhUya dAnena yA dattA tasyA'nusantAnastato jAtaH / jyeSThasAmagaca jyeSThe do hAni AraNyake sAmAni tAni gAyati sa evamucyate / atrApi sAmagAnena tadvratAcaraNena vA puruSa ityucyate // 185 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir vedArthavitpravaktA ca brahmacArI sahasradaH // zatAyucaiva vijJeyA brAhmaNAH paMktipAvanAH / / 186 // 263 For Private And Personal Use Only 15 vedasyArthaM jAnAti / nanu ca SaDaGgavidukta eva / satyam / aGgairvinA svayamapyUhati prAjJayA yaH sa iha vedArthavidabhipretaH / athavA tasyaivAyamanuvAdaH punaH punaH kriyate / na vedarthajJAnena vinA satyapyanyaguNayoge zrAddhArhAH / pravaktA vyAkhyAtA vedArthasyaiva / brahmacArI shsrdH| avizeSopAdAnena gavAM sahasraM yo dattavAn / idaM caM yuktaM sahasrazabdasya bahunAmatvAt bahu yo dadAti udAro vetyarthaH / na hi gavAM saMkhyeyatve pramANamasti / 20 vede'pyuktaM " gAvo vai yajJasya mAtara " iti / avizeSacodanAyAM gAvaH pratIyante / zatAyurvRddhavayAH / sa hi paripakkakaSAyatayA pAvanatvamaznute zatamAyurasyeti zatAyuH / varSANi saMkhyeyAni prasiddheH / athavA zatazabdo bahvarthaH / bahvAyuH / vRddhavayastvaM cAtrAbhipretam / uktaM tu gautanI " yuvabhyo dAnaM prathamaM eke pitRvat " iti ( a. 15 sU. 10-11) / evamarthameva ca brahmacArigrahaNamiha vyAcakSate / sa hi pUrvavayA bhatrati // 186 // 25 1 triNAciketAkhyo vedabhAgo'dhvaryUNAm / " pItodakA jagdhatRgA " ityAdi tadadhyayanasambandhAt puruSo'tra triNAciketa ucyate / anye ca triNAciketamadhIyAnAM na yenAdhItaM nAciketacaritaM sa triNAciketaH / Da-triNAciketetamadhIyAnaM vratamAmnAtam / tadyenA caritam ya- / 2 Da -atharvavedasyopaniSadyAnnAyate / 3 ra Da-tadvedanasambandhAt / 4 ra vikriyate / 5 ra AjyadohAni / 6 pha- tAvadarthajJAnena 7 ra - idaM tu prayuktam / . vinA satyapyanyaguNayoge zrAddhAnahaH / 8 pha-kebhyo dAnaM prathamaM pitRbhya ityeka iti / Page #306 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithimaassysmlNkRtaa| [ tRtIyaH pUrveyuraparedhurvA zrAddhakarmaNyupasthite // nimantrayeta vyavarAnsamyagvimAnyathoditAn // 187 // uktA yAdRzA brAhmaNA bhojniiyaaH|idaaniimnyetikrtvytocyte / pUrvedhuryadahaH zrAddhaM katavyamamAvAsyAyAM trayodazyAM vA tataH pUrvasminnahani caturdazyAM dvAdazyAM vA zvaH zrAddhe kartavye braahmnnaannimntryet| aparedhustadahareva vA / vikalpazcAtra niyamApekSaH |yH zaknoti niyamAnpAlayituM sa pUrvadyuH, ashktstdhrev| adhikaniyamAnupAlanAcca mahAphalam / nimantraNe kartavye adhyeSaNapUrvakam vyApAraNamabhyupagamanaM ca / trayo'varA yeSAM te tryavarAH / yadyatyantaM nyUnAstadA trayaH / zaktau tvayujo yathotsAhamityuktam / avaziSTaH padasaMghAtaH zlokapUraNArthaH / upasthite prApte / yathoditAn yathoktAn // 187 // nimantrito dvijaH pitrye niyatAtmA bhavetsadA // na ca chandAMsyadhIyIta yasya zrAddhaM ca tadbhavet // 188 // pitrye zrAddhe nimantrito niyatAtmA yo'sau bhavet / saMyatAtmA brahmacarya prirksset| anyAMzca yamaniyamAna tiSTheta snAtakavratAdIn / puruSatratAnAM nRtyagItAdipratiSedhAnA kAGgatA vidhIyate / tathAkartavyaM zrAddhakRtA yathA'sau brAhmaNo nimantraNAt prabhRti saMya15 tendriyo bhavati, anyathA zrAddhaM duSyet / na ca chandAMsi vedAn nAdhIyIta / yacce vedAkSaro ccAraNamadhyayanaM tanniSidhyate / japastu sandhyopAsanAdAvapratiSiddhaH / yasya tatkartavyaM zrAdaM bhavet / pitrye zrAddhe nimantritavanniyatAtmA mavet / saMyatAtmA ca so'pi niyatAtmA mavediti padayojanA / ato bhoktuH kartuzca nimantraNAtprabhRti tulyo niyamo'nadhyayanaM ca // 18 // nimantritAn hi pitara upatiSThanti tAn dvijAn // vAyuvaJcAnugacchanti tathAsInAnupAsate // 189 // nimantritena niyatAtmanA bhavitavyamityasya vidherarthavAdo'yam / yasmAnimaMtritAn brAhmaNAn adRzyena rUpeNa pitara upatiSThanti taccharIramanupravizanti / yathA bhUtagrahAviSTaM vAyavo'nugacchanti / yathA vAyupramANaH puruSo gacchatyanugacchati na gacchantaM prANo jahAti evaM pitaro vAyubhUtA bhavanti / tathA''sInAn brAhmaNAnupAsate / gacchatsvanugacchanti 26 upaviSTeSUpavizanti / nimantritA dvijA pitRrUpApannA bhavantItyarthaH / tasmAnna svatantrairnima ntritarbhavitavyam // 189 // 1pha-avadhiniyamApekSaH / 2 ka kha yadbhavet / 3 pha-AtiSThet / 4 pha-na ca / 5 kha-pitari / For Private And Personal Use Only Page #307 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 265 adhyAyaH] manusmRtiH / ketitastu yathAnyAyaM havye kavye dvijottamaH // kathaMcidapyatikrAman pApaH sUkaratAM vrajet // 190 // ketita upnimntritH| havye kavye daive piye c| aGgIkRtya nimantraNamabhyupagamya zrAddhabhojanam / yadi kathaMcidatikrAmati bhojanakAle na saMvidhIyate brahmacarya ca na rakSati tadA sUkaratAM gacchati sa brAhmaNaH / kathaMcitkAmAdvismRtya vA / yathAnyAya- 5 miti vRttapUraNam / anye tvAH / prArthyamAnasyAnabhyupagama evAtikramaH / tathA ca zrAddhakalpe uktam " aninditenAmantrito nAtikAmet " iti / etaccAyuktam / lipsayA pravRttiH zrAddhe na punaH zAstrataH / tatra satyAM lipsAyAM yadi nAGgIkaroti tadA ko doSaH // 190 // AmaMtritastu yaH zrAddha vRSalyA saha modate // dAturyaduSkRtaM kiMcittatsarva pratipadyate // 191 // vRSalIzabdaH strImAtropalakSaNArthaH sAmAnyena brahmacaryasya vidhAnAt / ato brAhmaNyapi vRSalyeva / vRSasyati cAlayati bhartAramiti yaugikatvaM darzayati / ato'yamarthaH / bhojanamaGgIkRtya tadarhaH yaH striyA saha modate ramate tayA saha suratasaMbhogecchayA saMlApAliGgAnAdyapi yo janayati tasyAyaM doSaH / dAtuH zrAddhasya kartuH yaduSkRtaM pApaM 15 kiMcittatsarvaM tasmin saGkAmati / aniSTaphalayogamAtramanena nirdizyate / anyathA yatra dAtA puNyakRt tatra na kazciddoSaH syAt / modanaM harSotpattiH / tena saMlApAliGganAdyapi na kartavyam // 191 // akrodhanAH zaucaparAH satataM brahmacAriNaH // nyastazastrA mahAbhAgAH pitaraH pUrvadevatAH // 192 // 20 akrodhanAH krodhavarjitAH / zaucaparAH zaucaM zuddhatA mRdvAribhyAM prAyazcitenAntaHzudhyA vA / satataM zuddhevizeSaNam / tena niSThIvanAdAvAcamanAdi tatkSaNameva kartavyam / brahmacAriNaH strIsaMbhogaM pariharati / nyastazastrAH nyastaM tyaktaM zastraM yaiH / zastragrahaNaM daNDapAruSyopalakSaNArtham / mahAbhAgAH audAryadhanitvAdigaNayogo mahAbhAgatA / yata evaMvidhaM pitRRNA rUpaM brAhmaNAnAvizanti atastaistadrUpadhAribhirbhavitavyamityarthavAdanAyamartho 25 vidhIyate / pUrva pUrvadevatAH pitaro nAma kalpAntareNa te'pyete devatA eveti stutiH / pUrvakAlaM pitRRNAmarcanIyatvAtpUrvagrahaNam // 192 // 1 ka-havye drvye| 2 kha-kAmet / 3 ka-rakSIti; a-Da-kSa-carati; k-kh-clti|| pha-kSa-tacca / 5 ka-kha-Da-lipsAyA; kSa-lipsAyAM / 6 a-ka-kha-ta-sa-calatI Da-calayati / 7 Da-bhokSye ityaMgakRitya / 8 pha-a-ka-kha-sa-tadAharSAt / 9 ph-adRssttphlN| 10 a-ka-kha-Da-kSa-yogamAnam 11r-arthshudhyaa| 12 a-ka-kha-Da-kSa-ya evaMvidhaM; ka-ata evaMvidhaM / 13 Da-anuvAdena / For Private And Personal Use Only Page #308 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 266 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [tRtIyaH yasmAdutpattireteSA sarveSAmapyazeSataH // ye ca yairupacaryAH syuniyamaistAnnibodhata // 193 // ya eteSAM pitRRNAmutpattirye ca pitaro yairupacaryA brAhmaNena somapAH kSatriyeNa haviSmantaH ityAdi tatsarvamapyazeSata idAnImucyamAnaM nibodhata budhyadhvam / niyamairityanuvAdaH / pUrvameva vihitatvAt "niyatAtmA bhavet " iti (zlo0 188 ) / bahuvacanaM bahutvAnniyamAnAm // 193 // manoharaNyagarbhasya ye marIcyAdayaH sutAH // teSAmRSINAM sarveSAM putrAH pitRgaNAH smRtAH // 194 // hiraNyagarbhaH prajApatiH / tasya putro hairaNyagarbho manuH / tathA coktaM prathamA10 dhyAye ( 51 zlo0 ) " evaM sarvaM sa sRSTvedaM mAM ceti " / tasya manorye marIcyAdayaH putrAH avyaGgirasAvityAdayasteSAmRSINAM ye putrAsta ete pitRgnnaaH| nanu ca pitrAdayaH sarvasyAtmIyapitaraH / evaM hi coditaH pitre pitAmahAya prapitAmahAya piNDAnnivapet / tathA 'ata UrdhvaM putrAstribhyo dyuriti / / tatra kimidamucyate RSINAM putrAH pitaraH somapA nAma viprANAmiti / na ca vikalpaH zakyaH pratipattuM 15 somapebhyo dadyAtpitRpitAmahebhyo veti| ta~ utpattau putreNa kartavyamiti zrUyate / saMbandhi zabdazca putrazabdaH / tathA " pitA yasya tu vRttaH syAditi " ( agre 221 zlo0) tasmAdvaktavyo'sya prakaraNasyArthaH / ucyate / stutiriyaM pUrvavidhizeSabhUrtI / nAtra teSAM saMpradAnatA zrutA / nanu copacaryA iti vidhirasti / nAyaM caratiH sAmAnyakriyArUpo vidhiviSayo 20 bhavitumarhati / upacAro nAma kazcidAnayAgAdivadvenaM pratIyate / prAyeNa hyayaM karotivat saMnihitakriyAparatayA prayujyate / sannihitaM ca zrAddham / tatra vasiSThasaMpradAnakaM vihitaM na zakyaM punarvidhAtuM vidheyatve ca na sannidheiraisti / sannihitasya caratibarbAdhakaH / yo'pi loke 'gurava upacaryA' itiprayogastatrApi zuzrUSAlakSaNArthaH pAdadhAvanAdiH pratIyate / so'pi yathoditAnAM pitRRNAM na saMbhavati prakRtyaikavAkyatayA cArthavattopapatternArthAntarakalpanA'pi saMbhavati / yadi ca somapAdayo yathAvarNazrAddhe devatAtvenAbhipretAH syustato'bhijanavarNanamupayogi tAvakatve tu sarvamupapadyate / yaHkazcitpitRdveSAtpivye karmaNyupahatabuddhiranAdaravAntsyAttasya pravRttyarthamidamArabhyate / 1 a-ka-kha-Da-La-kSa-niyamAnaM / 2 Da-hiraNyagarbhasya / 3 ra-putrAdayaH / a-ka-kha-Da-kSaAtmIyAH / 5 a-ka-kha-Da-kSa-tata UrdhvaM pitrAdibhyastribhyo dadhuriti / 6 pha-vacanavikalpa / 7 pha-yataH / 8 a-ka-kha-Da-kSa-bhUtAnAM teSAM saMpradAnatA / 9 Da-stutyaMzaH / 10 pha-bhedena / 11pha-prAyeNAnvayaM karoti / 12 pha-sandhirasti / 13 pha-asannihitasyakhati ca / For Private And Personal Use Only Page #309 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mnusmRtiH| adhyAyaH] 267 mAvamaMsthAH mRtamanuSyarUpAH pitaro yena na tarpitAH zrAddhe ke doSa kariSyanti, tarpitA vA kaM guNamiti / yata ete mahAprabhAvAH sarvasya jagataH prabhurhiraNyagarbhastasya putro manuH tasyaite pautrA ata eva RSINAM cetyucyate / na manoryekacidanye putrAH kiMtarhi Sayaste ca prathitaprabhAvAH / RSayazca prathitaprabhAvA marIcyAdayaH / teSAM putrAH pitaro suvidhAzca pratipattAro ya etAdRzebhyo'rthavAdavAkyebhyaH pravartantetarAm / 5 ye ca vyAcakSate / somapAdidRSTiH pitRSu kartavyeti te pramANAbhAvAdupekSaNIyAH / na hi yathA''ditye brahmadRSTiH upadizyate evamiha tAdRzaM kiMcana vacanamasti / ye'pyAhuH 'gRhItvA gotranAmanI pitRbhyo dadyAditi' tacaitadgotraM somapAH ityAdivarNabhedena / tadapyayuktam / nAmanirdezo'yaM na gotranirdezaH somapAnAmitizravaNAt / gotranAmadheyatve'pi nAmazabda upapadyata eveti cet / evaM tarhi gotranirdezavaiyadhi- 10 karaNyaM syAt / pitRRNAM somapA gotramiti / na tu pitaraH somapA iti / ____ athAbhedopacAreNa gotreNa santAnavyapadezo dRSTa ityucyate / yathA vabhramanduriti / atrocyte| idamiha nirUpyaM kimetadgotraM nAma AdipuruSaH saMjJAkArI vidyAvittazauyaudAryAdiguNayogena khyAtatamo yena kulaM vyapadizyate putrikAnuliGgA iti / evaM tarhi sarveSAmeva brAhmaNAdInAmavAntaragotrabhedAH sntiiti| smaranti ca |yaadRshN puruSaM tatsantAnanAH 15 puruSA vayamamuSyakule jAtA ityatastenaiveM vyapedazo yuktaH / na hi somapA vayamiti kazcidgotratvena somapAnsmarati yathA mRgurgargagAlavAn / brAhmaNAnAM ca taireva gotravyapadezo yuktaH / tAni hi mukhyAni gotrANi / rUDhirUpeNa na tatra gotrazabdaH pravartate / na hi teSAM gotratve etallakSaNamasti / AdipuruSaH saMjJAkArI gotramiti / anAditvAdetadgotrANAM brAhmaNAdinAtivat / na hi parAzarajanmata UrdhvaM pArAzaravyapadezaH keSAMcidrAhmaNAnAm / 20 evaM sati AdimattA vedasya prsjyte| ato nityatvAdetasya gotrasya gotravyapadezasyodakatarpaNAdau tadeva gotraM zrayitavyam / ye tu saMjJAkAriNaste na nityAH / idAnIMtanAH na ca nitye saMbhavatyanityasomapAdAnaM vaidike karmaNi yuktam / ato brAhmaNairyathAgotraM gAAya gargagotrAya vA svadhA idaM udakama'stviti evamAdizabdenoddezaM kRtvA tato nAmoccArya udakadAnAdi kartavyam / kSatriyAdInAM naitAdRzo gotra- 25 vyavahAro vidyate / na hi yathA brAhmaNo gotraM niyataM smarati evaM ksstriyaadyH| tasmAtteSAM laukikameva 1pha-maivaM mNsthaaH| 2 pha-samuddizyate / 3 Da-ka-yathAhuH / 4 pha-nAmadheyatveti / 5pha-utpadyate / 6 pha-nirdezye / 7 ka-somapAnAM gotramiti ! 8 pha-gotrasaMtAna- 9pha-ityetatsvenaiva-110pha-idAnItanA nityA ityevaM bhavatyanityAnAM somapAnAmupAdAnaM... / For Private And Personal Use Only Page #310 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 268 medhAtithimASyasamalaMkRtA / [ tRtIyaH gotraM AdipuruSaH saMjJAkArI khyAtatama iti / atastena gotreNa zrAddhAdau vyapadizyante / AdimattA'pi nAmadheyenaiva / na tu teSAM kSatriyANAM havirbhugityAdigotratayA zrAddhAdau vyapadezamarhanti / ye'pyAhurajJAtapitrAdinAmakAsteSAmetaiH zabdaiH zrAddhAdi codyate "somapAnAhvayAmi somapebhyaH svadheti" etadapi na samyak / uktaM hi " nAmAnyavidvAstataH pitaamhprpitaamheti"| yadi cArthavAdatayA na prakRtazeSatvenArthavattA labhyeta tata eva kalpA Azri. yeran / na tvekavAkyatayA'nvaye saMbhavati vAkyabhedakalpanenArtho nyAyyaH // 194 // virATsutAH somasadaH sAdhyAnAM pitaraH smRtAH // agniSvAttAzca devAnAM mArIcA lokavizrutAH // 195 // 10 zrAddhArthavAdA amI zlokAH / azeSeNaikavAkyatvAt / na hi sAdhyAnAM pitaraH zrAddhasaMpradAnaM ziSyante / devatAtvAtsAdhyAnAM ca devatAnAM karmasvadhikAro na niyojyatvAbhAvAt / na hi devatA niyoktuM zakyate devatAtvahAniprasaMgAt / adhikAre sati pratipattavyaM kartRtvam / kartRtve ca kutaH sampradAnabhAvaH / na cAnyadevatArUpam / virAjaH sutAH virATsutAH somasado nAma te sAdhyAnAM pitaraH / IdRzameva nityaM karmAvazyaM 15 kartavyam / yatsAdhyAH pUrvadevAH kRtakaraNIyatayA api pitRRnarcayanti / agnau pakaM carupuro DAzAdikaM svadante / agniSvAttAH devAnAmindrAgnayAdInAM pitrH| marIcenAtA maariicaaH| lokavizrutAH masiddhAH // 195 // daityadAnavayakSANAM gandharvoragarakSasAm // suparNakinnarANAM ca smRtA barhiSado'trijAH // 196 // 20 sarva ete daityAdayaH zAstrAMnadhikRtAH arthavadiArtha saMkIrtyante / teSAM ca svarUpa mitihAsaprasiddham / suparNA paMkSivizeSAH / kinnarA azvamukhAstiryaJcaH / evaMvidhametannityaM karma / yadaityadAnavarakSAMsi yajJavidhvaMsakarANyapi nAtivartante tathA tiryaJco'pyasaMsmRtikAH / atreAtA barhiSado nAma // 196 // somapA nAma viprANAM kSatriyANAM hvirbhujH|| vaizyAnAmAjyapA nAma zUdrANAM tu sukAlinaH // 197 // uktArthaH prAgevAyaM zlokaH / somaM pibanti jyotiSTomAdi / devatAstvidrAdayaH / hvirbhujshcruproddaashaadidevtaaH| AjyapA aadhaaraavaajybhaagpryaajaadidevtaaH| sukAlinaH 1pha-bodhane / 2 pha-uktA hi| 3 a-kss-k-v-yaajytvaabhaavaat| 4 pha-pitryaM / 5 pha-sarvadevAH / 6 pha-kRtakaraNIyAH / 7 pha-adantyataH / 8 pha-devatAnAm / 9 ka-atrajAH / 10 i-shaastrnNgiikRtaaH| 11 a-ka-kha-Da-kSa-arthavAdAH / 12 k-kh-a-kss-ykssvishessaaH| 13 pha-pitryaM / 14 a-kakha-Da-kSa-asaMjJAH smRtikaH / For Private And Personal Use Only Page #311 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| kAlayaMti apavarjayanti karmeti sukAlinaH / karmApavargahomadevatA " ayAzcAgnesyanabhizastIzcetyAdi "vihitAH // 197 // somapAstu kaveH putrA hvissmnto'nggirHsutaaH|| pulastyasyAjyapAH putrA vasiSThasya sukAlinaH // 198 // havirbhuja eva hvissmntH| kavirbhRguH / 'kAvyaM vadantyuzanasamiti smaraMti bhaargvNc| 5 yathaitA devatA RSINAM putrA evaM tvadIyAzcApi pitaro devatArUpA eveti mA'vamaMsthAH // 19 // anamidagdhAnagnidagdhAnkAvyAnbarhiSadastathA // agnipvAttAMzca saumyAMzca viprANAmeva nirdizet // 199 // * anagnidagdhaH somaH na hyagninA tasya pAko'sti tena yA devatA ijyante tA apyanagnidagdhAH samRddhAstadguNata ucyante / evamagnidagdhAni carupuroDAzAdIni havIMSi 10 agninA pacyante / tairyA devatA ijyante tA agnidagdhAH / pUrvavadevamabhisaMbandhaH kriyate / ye agnidagdhA ucyante tAnagnidagdhAnnirdizet / ye anagnidagdhAstAntsomapAneva nirdizet / evaM kAvyAnvarhiSada iti| kaveH putrAH kAvyAste ca "somapAstu kaveH putrAH" (zlo. 198) ityuktA barhiSado'trinA uktaaH| nAyamevakAro yathAdezaM drssttvyH| tathA hyayamarthaH syAt / viprANAmeveti pitaro na kSatriyAdInAm / tacca prAguktena virudhyate / na caite varNabhedena 15 pitRtvenoktAH / yena tasmAdAcchidya brAhmaNAdisaMbandhitA eSAmucyate / tasmAdapakRSya evakAro'gniSvAttAneva saumyAnave nirdizedityevaM sNbndhniiyH|viprgrhnnmnuvaadtvaatksstriyaadiprdrshnaarthm / evaMnAmAnazcaite pitaro vede zrUyante " agniSvAttAH pitaro ye'gnidagdhA ye anagnidagdhA" iti tAnmantrAnudAthatya vivRNoti / atha caivaM saMbandhaH kriyate / ya etaiH zabdaiH pitara ucyante tAn viprANAmeva 20 nirdizet svapitRRn / na ca zabdabhedenArthabhedazaGkA krtvyaa| vipragrahaNamadhikAryupalakSaNArtha prAdhAnyAt / pradhAnena hyupalakSaNaM bhavati rAjA gacchatIti // 199 // ya ete tu gaNA mukhyAH pitRRNAM prikiirtitaaH|| teSAmapIha vijJeyaM putrapautramanantakam // 200 // ete tu mukhyA gaNAH somapAdayaH pitRNAm teSAmapi putrapautrAH anantA 25 vidyante / te'pi pitara eva / asmAdvA niyamavacanAdetadgamyate / na somapAdaya uddezyAH / yadi hi teSAmapi putrapautrAH pitaraste hyudeyAH syurna ca teSAM kiMcinnAmadheyamAmnAtaM tasmA* agniSvAttAhutaistRptAH sompaastutibhistthaa| piNDaibarhiSadaH prItAH pretasudvijabhojane // 1 a-ka-kha-kSa-some / 2 a-ka-kha-Da-kSa-yAyadevatA / 3 pha-mAyam / 4 pha-sambandhinaH pitRtvenoktA yena tessaamucynte| 5 pha-te c| 6 ra-tAnmaMtraH suhRdbhUtvA vivRNoti / 7 pha-asmAniyama vacanAm / 8 a-kha-ga-ka-kSa-pha-uddezyAsyuH / For Private And Personal Use Only Page #312 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobaithong www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir Acharya Shri Kalassa 270 medhAtithimASyasamalaMkRtA / [tRtIyaH darthavAdataivAvasIyate / gavAMzvaprabhRtitvAtputrapautramityekavadbhAvaH / anantakamaparimitam / svArthe kaH // 20 // RSibhyaH pitaro jAtAH pitRbhyo devamAnavAH // devebhyastu jagatsarva caraM sthANvanupUrvazaH // 201 // na pitryaM karma daivAtkarmaNo nyUna draSTavyaM api tu tadeva pradhAnatamam / yato janmajyeSTAH pitaro devAnAm / tathAhi RSibhyaH pitara utpannAH pitRbhyo devA ityeSa sRSTikramaH / devebhyo'nyatsarvaM jagat caraM jaMgamaM sthANu sthAvaraM anupUrvazaH prathame'dhyAye uktaH kramaH / atikrAnto'rthavAdasaMpAtaH // 201 // rAjatairbhAjanaireSAmatho vA raajtaanvitaiH|| vAryapi zraddhayA dattamakSayAyopakalpate // 202 // rAjatAni ca bhAjanAni rUpyamAni pAtrANi tadabhAve rajatAnvitaiH dArumayAni tAmramayAni sauvarNena vA raupyeNaikadezayuktAni kartavyAni / etacca pAtraM deyaM ghRtamadhvAdivyaJjaneMsauhityAkSiptaM pAtraM tatreyaM rUpyamayatA vidhIyate / pAtre yacca piNDanirvapaNAdi taddhastAbhyAmeva kartavyam / yadapyudakaninayanaM piNDeSvavanejanAdi ca tadapi hastAbhyAmeva / 15 'apasavyena hasteneti' vacanAt / yattadaikatarpaNamAnvahikaM tadapi hastenApasavyena savyena vA kartavyam / idaM hi zrAddhaprakaraNe paThitam / tanna / aprAkaraNikasya karmoM'gamapyanArabhyAdhItam / tatraiva vacanamasti / bhavatuvAdaH syAt / harSayedrAhmaNAniti / tathA kazcinmadhurarasapriyo'paro kSArarasapriyastatra bhakSyaM bhojyaM ca vividhaM pAnAni surabhINi ceti bahuSu pAnakeSu satsu yadyanyAnurodhena bhavatu vAryapi / apizabdaH pAtraprazaMsAM sUcayati / tiSThatu tAvatsaMskRtabhojanadAnaM vArimAtramapi yadi rUpyapAtreNa dIyate tadrUpyaguNasaMbandhAdakSayaM bhavati akSayAyopakalpate / akSayAyAstRpteheturbhavatItyarthaH / zraddhayeti sarvadAneSu vihitatvAdanuvAdaH // 202 // devakAryAdvijAtInAM pitRkArya viziSyate // daivaM hi pitRkAryasya pUrvamApyAyanaM smRtam // 203 // 25 devAnuddizya yatkriyate tadaivaM kAryam / tataH pitRkArya viziSyate vizeSeNa kartavya muddizyate / anena pitryasya prAdhAnyamAha / daivaM tatrAGgaM karmetyuktaM bhavati / aGgakarmatAmeva spaSTayati / daivaM hi yadrAhmaNabhojanaM tapitRkAryasyApyAyanaM vRddhikaram / na svataHpradhAnaM pitryasyaiva poSakam // 203 // 1 vyA. sU. (2|4|10)|2r-devdaanvaaH| 3 ka-pha-kSa-sthAsnu / 4 a-ka-kha-Da-atha vaa| 5 a-ka-kSa-vyaJjanaM manocityAkSiptaM / / pha-sohitya- / 6 pha-tattu / 7 a-ka-kSa-taM tAM karmaNo'haM - athAnArabhyAdhItam / ; pha-taM nAprAkaraNikasya... / 8 a-ka-kha-kSa-syAdRSTaye vRSTaye / ; Da-varSaye braahm| nnaatiitii| 9pha-vA tatsaMkRta-110 ka-kha-pha-lakSyate / 11pha-akSayatRptihetoH- / 12ph-updishyte| For Private And Personal Use Only Page #313 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / teSAmA rakSabhUtaM tu pUrva daivaM niyojayet // rakSAMsi vilumpanti zrAddhamA rakSavarjitam // 204 // rakSaiva A rakSaM tatprAptaM A rakSabhUtaM A rakSArthamityuktaM bhavati / upamAyAM vA bhUtazabdaH / yardA tu rakSArthaM ataH pUrva daivaM brAhmaNaM niyojayet nimantrayeta Asane copavezayet / aparo'rthavAdaH / rakSAMsi azyAni kAnicitsatvAni itihAse kriyA 5 vimalampanti Acchindanti pitRmyaH zrAddham / ke punardevA uddezyAH ? gRhye tAvat " vizvAndevAn havAmahe " itimantrasya viniyogAdvizvedevAH pratIyante / purANe'pyuktaM " vizvedevA iti zrutiriti " // 204 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 271 daivAdyantaM tadIta pitrAdyantaM na tadbhavet // 10 I pitryAdyantaM tvamAnaH kSipraM nazyati sAnvayaH // 205 // Adizca antazca Andyatau / daivaM AdyantAvasyeti daivAdyantam / daivena karmaNA audirupakramaH zrAddhasya kartavyaH / atazca nimantraNaM devAnAM pUrvaM kartavyam / aMtaH samAptiH / visarjiteSu pitryeSu brAhmaNeSu pazcAddevAnAM visarjanaM kartavyam / gandhAdidAne'pi daivopakramatAM manyante / na tu teSAM padArthAnAM daivenopakramasamAptI saMbhavataH AvRtti - prasaGgAt / prayogadharmazcAyaM daivAdyantatA / na~ pratipadArthadharmaH / padArthAnAM tu gandhamAlyAdInAM 15 daivopakramaM vizeSeNa kartavyamuddizyate / tAvatprAvRttikenaiva krameNa siddhyati / nimaMtraNaM tAvadaivapUrva kartavyaM yata eva prathamaH padArtha Arabdhastata evAnyeSAmAraMbho yuktaH padArthaH padArthAntarArambhaM niyacchati / yatastaduktaM ' prakRtyA kRtakAlAnAM guNAnAM tadupakramAditi ' padArthadharmaH / tacchrAddhakarma ta kuryAt / pariziSTo'rthavAdaH / pitryAdyantaM na tadbhavet / daivAdyantatvasya vihitatvAt pitryAdyantapratiSedho 'rthavAdatayA 20 laukikavAkyavanneyaH / loke hi kiMcidvidhAya tadviparItamaprAptamapi niSedhati / kriyA hi dravyaM vinayati nAdravyamiti / kSipraM nazyati sAnvayaH : saMtAnA phalapradarzanarUpo'yaM nindArthavAdaH / atazca sarve pariveSaNAdideva pUrvakaM kartavyam / yattvantarA bhaktAdyupanayanaM pipAsatAM ca pAnAdidAnaM tadyasyaivecchA prathamamupajAtA tasmA evopanetavyaM anArthinastadanurodhenopanIyamAne pradhAnavidhirvAdhaH syAt 'haparyet brAhmaNA- 21 niti " / tathA kazcinmadhurarasapriyo'paro'mlarasa sAtmyastatra bhakSyaM bhojyaM ca vividhaM pAnAni surabhINi ceti bahuSu pAnakeSu satsu yadyanyAnurodhena naiM anyatra rasasAtmyamApA For Private And Personal Use Only 1 a-ka-kha-Da-kSa-yadAvanurakSArtha; ra-yadA caturtharakSAgataH / 2 a-ka-kha-Da-kSa- nimantrayetAsanAyo. pavezayet / 3 ka-ra-itihAsaprakriyayorvilumpanti / 4 a-ka-Da-pha-kSa-purANetyuktaM - kha puruSetyuktaM / 5 pha-devo / 6 ra - AyaH / 7 pha- daivapUrva kartavyaM yata eSa padArthadharmaH / padArthAnAM tu gandhamAlyAdInAM devo. pakramatAprAvRttikenaiva krameNa sidhyati / nimantraNaM tAvaddaiva pUrva kartavyaM / 8 ra - tacchudhdhaM; pha-tacchrAddhakarmA he tatkuryAt / 9 pha-na pitrAdyantaH / 10 idaM padaM pha-pustake na dRzyate / 11 ra vidhi, syAt / 12 pha-anyatra | Page #314 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 272 medhAtithimASyasamalaMkRtA / [tRtIyaH dayettato vyAdhirasya janitaH syAt // tasmAdupakramasamApane eva mojane devAdinA // 205 // zuciM dezaM viviktaM ca gomayenopalepayet // dakSiNApravaNaM caiva prayatnenopapAdayet // 206 // zucirbhasmAsthikapAlakAdyanupahataH / vivikto vistIrNo bahubhirjanairanAkIrNaH / dakSiNApravaNo dakSiNasyAM dizyavanatastAdRzaM dezaM yatnena saMpAdayet / svabhAvatazcettAdRzo na labhyate tathA kartavyaM yathA svavyApAreNa saMpAdyate / taM ca gozakRtopalepayet / mRdAdayo nivartante / gomayenopalepaniyamAt // 20 // avakAzeSu cokSeSu jalatIreSu caiva hi // vivikteSu ca tuSyanti dattena pitaraH sadA // 207 // avakAzo dezaH / caukSAH svabhAvazucayo manaHprasAdajanakA araNyAdayaH / jalatIrANi saritsamIpapulinAdIni / vivikteSu vijaneSu tIrtheSu ca / vidhyantaramidam / atazca gomayopalepananiyamo nAsti / upapAdayediti vacanAt / yatra saMpAdyaM zucitvaM tatrAsau niyamaH / svabhAvataHzuciSu dRSTamadbhinirNiktamityetAvataiva yogyatA / eteSu dezeSu dattena 15 kRtena zrAddhe nityatuSTAH pitaro bhavantIti // 20 // AsanaSUpakRpteSu bahiSmatsu pRthak pRthak // upaspRSTodakAnsamyagviprAstAnupavezayet // 208 // upakRpteSu kalpiteSu vinyasteSu pRthakpRthak vibhAgena / naikamAsanaM dIrghadhautaphalakAdi sarvebhyo dadyAt / parasparaM yathA na spRzanti tathopavezanIyA iti pRthagrahaNam / 20 barhiSmatsudarbhaviSTarAstIrNeSu upaspRSTodakAnsnAtAn kRtAcamanavidhIMzca tAn pUrvanimantritAnupavezayet // 208 // upavezya tu tAnviprAnAsaneSvajugupsitAn // gandhamAlyaiH surabhibhirarcayeddevapUrvakam // 209 // upavezanAnantaraM gandhamAlyairarcayet / gandhAna kuGkumakarpUrAdIn dadyAt / 25 mAlyAni kusumalanaH / surabhigrahaNaM mAlyavizeSaNam / nirgandhAni puSpANi na dadyAt / gandheSvapi yuktaM vizeSaNaM santi gandhA asurabhayastannivRttyartham / athavA surabhibhidhUpaiH / svatantraM surabhigrahaNam / daivebhyo brAhmaNebhyaH pUrva datvA tataH pitryebhyo dAtavyam / 1pha-tasmAdupakramaH samAno devaadi| 2 ph-ndiitiiressu| 3 pha-nAti tussttaaH| 4 ra-upasRSTodazat / 5pha-vibhAgenaivamAsanaM / 6 pha-pitRdebhyo; l-pitRbhyo| For Private And Personal Use Only Page #315 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 273 adhyAyaH] mnusmRtiH| idaM tu daivapUrvagrahaNaM prAgmonanapravRtteH padArthAnAM tadAdiniyamArtham / pravRttabhojanAnAM tu pAnavyaJjanAdiSu na niyama ityevamarthamAhuH / anyathA ko'rthaH punarabhidhAne syAt / ajugupsitAn aninditAn viprAn / anuvAdo'yaM tAdRzAnAmeva vidhAnam / athavA satyapi bhUtapratyayanirdeze prakRtyarthakartavyatAniSedha evAyam / upariSTAnna jugupseta na nindetetyuktaM bhavati / pratyayArthamAtratyAgo varaM na sarvapadArthatyAga iti manyante / anuvAde hi kRsnameva 5 padamanarthakam // 209 // teSAmudakamAnIya sapavitrAMstilAnapi // agnau kuryAdanujJAto brAhmaNo brAhmaNaiH saha // 21 // anulipteSu sragviSu surabhidhUpAJjighratsu arbodakamupanetavyam / tenaiva sahapavitrAMstilAnapi / pavitrazabdo darbheSu vartate / teSAM brAhmaNAnAmudakamAnIya datvA tairanujJAto'gnau 10 homaM kuryAt / brAhmaNairanujJAtaH kuryAditisaMbandhaH / saha sarve yugapadanujJAM dadyuH / anujJApanavAkyamapi sAmarthyaprAptam / tena hi te prArthitA anunAnIran / tatazcAgnau karavANi kariSye ityevamAdIni praznavAkyAni labhyante / anujJAvAkyamapi sAmarthyAtprAptam / sarva caitatsAdhubhiH zabdaiH kartavyam / pradarzitaM caitat gRhyakAraiH " agnau karavANi kariSya iti cAnujJApayedoMkurvityevaM brUyuH " // 21 // agneH somayamAbhyAM ca kRtvA''pyAyanamAditaH // havirdAnena vidhivatpazcAtsatarpayetpitRRn // 211 // yadannaukartavyaM taducyate / agneH caturthyarthe SaSThI / agnirekA devatA / somayamAbhyAmiti dvandvasya devatAtvaM agnISomavat / anayordaivatayorAdita ApyAyanaM havirdAnena kRtvA pazcAtsantarpayetpitRRn piNDanirvapaNaM brAhmaNabhojanaM ca kuryAdityarthaH / gRhye 20 tvanyA devatAH smaanaataaH| yeSAM gRhyaM nAsti teSAmidaM devatAvacanam |aapyaaynN possnnm| haviSA devatAH puSyantItyarthavAdaH // 211 // agnyabhAve tu vibhasya pANAvevopapAdayet // yo hyAgniH sa dvijo viprairmantradarzibhirucyate // 212 // smArtasya vaivAhikasya dAyAdevI agnerabhAve vidhirayamucyate / laukikasya tu pitRyajJa- 25 niSedhAt bhAvAbhAvAvecintyau "na paitRyajJiko homo laukike'nAviti vakSyati(282 shlo.)| kathaM punastasyAgnerabhAvaH / proSitasyAgninA vinA dravyabrAhmaNadezasaMpattau ca zrAddhakAla 1ra-na hi te'praarthitaa...| 2 pha-devatA / 3 ra-arthaH / 4 ka-kha-kha-agnyAbhAve / 5 kha-bhAvAbhAvavidhicintyau / / pha-paitRyajJiyo / For Private And Personal Use Only Page #316 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir Achanya she 274 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [tRtIya ukto nAmAvasyaiva / proSitena yadi patipAvanaH prApto dravyaM vA kAlazAkAdi tatrAyaM vidhirucyate / nanu ca proSitasya kathaM zrAddhAdhikAraH / * yadi tAvadbhAryA pravasati agninA'pi tatraiva sannidhAtavyam / yato nobhAbhyAmagneviraha iSyate / bhAryAyA yajamAnena ca / evaM hi zrUyate " nAgnirantaritavyaH pravasatAm" iti / atha kevala eva gRhasthaH pravasettadA bhavedagnyabhAvaH / kintu madhyakatvAdetasya sahAdhikArAcca bhAryAyAmasaMnihitAyAM tadicchAyA abhAvAt kathaM sAdhAraNasya zrAddhe viniyogH| sAdhAraNe hi dravye anyatarAnicchAyAM tyAga eva na saMvartate / * ___ athocyate / tIrtheSvapi zrAddhakaraNamanena nyAyena prApnoti / tatremAni vaca. 10 nAni virudhyante "puSkareSvakSayaM zrAddhaM tapazcaiva mhaaphlm| mahodadhau prabhAse ca tadvadeva vinirdazet " // iti / naiSa doSaH / bhAryayA saha tIrthayAtrAM gacchataH sAgnikasyopapatsyate / iha tu bhAryayA saha pravAsastadA nAstyagnerabhAvaH / atha kevalasya tadA bhAryecchAyA aparijJAnAdanadhikArA ucyante / pravasana bhAryAmanujJApayati " dharmAya viniyogaM dravyasya karipyAmi " iti tatprAptAnujJo'dhikariSyate / prAk copanayAdasatyagniparigrahe vidhirayaM bhavipyati / asti cAnupanItasya zrAddhAdhikAraH " svadhAninayanAditi" darzitam / snAtasya ca prAgvivAhAt pitRmaraNAdAvagnyabhAvaH / nanu ca parameSThimaraNe'gniparigrahaH kAThake paThyate / kRtadArasyAsau draSTavyo na snAtakamAtrasya / dvau hi kAlau smArtakasyAgnevihitau bhAryAvivAhe / tatra yena vivAhakAle na 10 parigRhIto'gniH pitrA'vibhaktatvAt jyeSThena vA saha vasatA "bhrAtRNAmavibhaktAnAmeko dharmaH pravartata" iti anena tasyAsau dvitIyaH kAlaH " dAyakAlAhate vA" iti / eSa eva dAyakAlo yadA pitA mriyate tadapekSamevaitat / zucirbhUtaH pitRbhyo dadyAt / "bhrASTyo hAgnimAnIya pratijAgRyAt " iti / na cedagnyAdhAnaM zrAddhAGgaM tadA sati tarvAgyasyo pattiH zrAddhaM vA vartate / na cApyatyAgo'sti " eSa aupasado'gnistasmin pAkayajJaH " 25 iti paThyate / na ca pAkayajJe'pyabhAryasyAdhikAraH / " patnyavekSitamAjyaM bhavati / vrataM ca patnyupeyAditi " darzapUrNamAsayoH zrUyate / na ca yadA patnI tadaitat vratopAyanAjyA 1pha-nAmAvAsyaiva / tatra proSitena s...| * * etacinhAntargataH pAThaH pha-ra-La-pustakeSveva dRzyate / 2 a-ka-kha-da-za-yadi sAvadbhAryAyAsannihitAyA tadicchayA tyAga eva na saMvartata / athocyate / 3 dd-paakyjnyessvbhaarysye......| For Private And Personal Use Only Page #317 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 275 vekSaNe patnIkartRke bhaviSyata iti zakyamavakalpayituM nityavadAmnAnAt / tatraupasado'gnirityeSa vidhiotavyaH prApnoti / nanu ca na pitRmaraNameva dAyakAlaH / evaM hi paThyate / " sapiNDIkaraNaM kRtvA vibhaneran tataH sutAH" iti vibhAgasyAyaM kAlo na dAyasya vibhAge'pi nAyaM niyamo yato dharmAtpRthak kriyeti paThyate / tasyAzca dharmatvaM vibhaktAnAM pRthak pRthak zrAddhakaraNenAti- 1 thyAdipUjayA ca / tatazca " nava zrAddhaM saha dadyuH " ityAdIni vAkyAni samAptavidyA. viSayANi / ISadvidyo rAgodrekAtsvadAraniyama mAtikramiSamiti kRtavivAhaH prakrAntavedArthapravaNastasya saMvatsaramAtreNa vidyAsamAptAvidamucyate "sapiNDIkaraNaM kRtvA vibhnerniti"| tadA mRtabhAryasya punarAMzcikIrSata A daarpraapterbhvtygnerbhaavH| sarvathA patnyA saha yaSTavyamityastitvavacane sati nAkRtavivAhasyAmiparigrahaH / ____ evaM sthite'gnerabhAve AhutI brAhmaNasya haste prakSipet / kasya brAhmaNasya / ya eva nimantritAsteSAmanyatamasya daiva upavezitasyAnyasya vA nimantritasyArthavAdo 'yo hyagniriti' mantradarzitaH saMmatazcedarthavidbhiH // 212 // ___akrodhanAnsuprasAdAnvadantyetAn purAtanAn // ____lokasyApyAyane yuktAn zrAddha devAn dvijottamAn // 213 // 15 ayamarthavAda eva / brAhmaNAnAM devatArUpatvaM saMpAdayati / agnirdevatA / tatra hutaM tanmukhena devatA ananti / brAhmaNo'pyevaMrUpaH / taddhaste'pi kSiptaM devatA anantyeva / kiMpunardevatAnAM rUpaM yena brAhmaNo'pi devatArUpa ucyate / ata Aha / akrodhanAniti vedaM bruvate tadartha darzayati / ya evaMsvabhAvA brAhmaNAsteSAM haste AjyAhutI prakSeptavye / anye tvAhuH / pUrvatrAkrodhanA ityAdinA pitRnuddizya nimantritAnAM stutyAnAmakrodhanAdi- 20 dharmo vihitH| anena devanimantritAnAmiti vizeSaH / tathA cAha / zrAddhe devAniti / purAtanamunaya evaM vadanti / dvitIyAnto vA paThitavyaH / purAtanAnetAndevAntsAdhyadevAnasmi kalpe samutpannAn lokasyApyAyane yuktAn evaM zrAddhaM bhuJjate / tatra naivaM mantavyam dRSTasukhArthino lobhAtsvArthe pravartante'tazca kimityeSAM pUnA kriyate / yata ApyAyayanti lokaM pRthivImantarikSaM divaM cAto naiSAmavajJA kartavyA / / 213 // apasavyamagnau kRtvA sarvamAtparikramam // apasavyena hastena nirvapedudakaM bhuvi // 214 // agnau yatkartavyaM ' agnaye svadhA nama' iti AhutiprakSepalakSaNaM kArya tadapasavyam / 1 Da-kriyateti; pha-kriyete / 2 Da-kha-naca / 3 pha-ISadvidyo rAgodrekAtsvadAraniyama mAtikramiSamiti / 4 pha-zrAddhadevAn / 5 pha-te AjyAhutI / 6 ka-Da-svArtha / 5 pha-sarvamAvRtya vikramam / For Private And Personal Use Only Page #318 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 276 . medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ tRtIya dakSiNena hastena kartavyaM na savyena nobhAbhyAM / " ubhayorhastayormuktam " itiniSedhAt / hastadvayasaMyogena kartavyatAzaGkAyAmapasavyenetyuktamiti kecit / idaM tvayuktam / yA agnAvAhutayo hUyante tAsAM ca yA AvRtparikramastasyApasavyatA vidhIyate / dakSiNAsaMsthA AhutIH kuryAt nodaksaMsthAH / yathA daive dA vA havirbhistu kArayitavyaM nodIcyA kiMtarhi dakSiNAbhimukhaM yathodakaM pitryeNa tIrthena kAryate / sarvagrahaNAdanyadapi pariveSaNAdyapasavyameva kartavyamapasavyena hastenodakaM nirvapet / 'zanairiti vA pAThaH / atrArthaH / anyathA " rAjaterbhAjanaiH" ityanena rAjatabhAjanaprAptaye savyahastavidhiH / AvRttirAt / 214 trIMstu tasmAddhaviHzeSAtpiNDAnkRtvA samAhitaH // audakenaiva vidhinA nirvadakSiNAmukhaH // 215 // yattaddhomAthai pAtre gRhItamannaM tasmAdbhutaziSTAt trIn piNDAn kRtvA dakSiNasyAM dizi mukhaM kRtvA nirvapet / darbheSu pitRRnudizya prakSipet / saMhataM dravyaM piNDazabdeno. cyate / tena vizadamannaM na dAtavyam / audakena audako vidhiryaH samanantaramevoktaH 'apasavyenetyAdi / ( 214 shloke.)| ____ atredaM saMdihyate / kiM yattadannaM brAhmaNabhojanArtha sAdhitaM tato'pyuddhRtya haviH15 saMskAraH kartavyaH / tataH pRthak cairusAdhanIya iti / kiM parimANaM ca taddhaviriti / na hyatra 'caturo muSTIni'tyAdiparimANasaMbhavaH / vicAritametat vizeSAzravaNAt / kAmacAraH parimANaM yAvatA arthasiddhirbhavati / audakavidhyatidezAcca svahastenApasavyena piNDanirvapaNaM na rAjataiH pAtraiH / samAhitagrahaNaM vRttapUraNArtham // 215 // nyupya piNDAMstatastAMstu prayato vidhipUrvakam // teSu darbheSu taM hastaM nirmajyAllepabhAginAm // 216 // nyupya datvA darbheSu tAn piNDAn taM hastaM nirmajyAddarbheSu teSu yeSveva piNDanivarpaNaM kRtam / smRtyantaratarzanAt / darbhamUleSu mArjanam / apare ca na hastasaMlagnasyAnnasyodakasya vA darbheSu saMzleSaNaM yadi na kiMcidapi haste saMzliSyettathApi hastaM darbheSu nimRjyAdeva / na hyetatpratipattikamaiva / yenAsati vacanaprayonane na kriyate / neha 25 zrUyate hastalagnaM nirmRjyAt kiMtarhi hastameva / - nanu ca lepabhAginAmiti zrUyate tatrAsati lepe na prApnoti / ataH kimucyate __ yadi na kiMcidapi haste saMzliSyettathApi kartavyamiti / ucyate / sAkSAt 1 agre 225 zloke / 2 a-ka-La-kSa-pha-carusAdhanAya / 3 La-udakavidhi / 4 pha-vRttapUraNa vRttapUrANArtham / 5 pha-nimRjyAt / 6 Da-darbhastaleSu / 7 Da-kSa-darbha hasteSu / 8 i-na hyetatpratipattistasyaiva / 9 a-pha-pha-kSa-nirmajyate / For Private And Personal Use Only Page #319 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mnusmRtiH| adhyAyaH] 277 mUrtamannaM kadAcinna zliSyati / piNDeSvanuvartyamAneSu annarasa uSmA ca saMkrAmati haste sa eva lepa ucyate / lepabhAginAmiti psstthii| nirmArjanasya tatsaMbandhitAmAha / na ca lepabhAginaH pratyakSadRzyAH santi yeSAM svasvAmyAdisaMbandho lepasya kriyeta / tasmAllepabhAginAmayaM bhAgo'stviti manasA dhyAyeta / zabdena vodizet / anye tu prapitAmahAtpUrve ye pitarastAn lepabhAgina AhuH / asmindarzane prapitAmahapitre prapitAmahapitAmahAyetyAdibhiH zabdairadezaH kartavyo'sati tannAmanivedane / hastamityekavacananirdezAdekenApasavyena hastena piNDanirvapaNaM darzayati / prayata ityanuvAdo vihitatvAt / vidhipUrvakamitizAstrAntaradRSTaM vidhiM parigRhNAti / ' gandhamAlyadhUpAcchAdanasiddhopahAraiH piNDaM nirvapediti'zaGkhaH / yastviha vidhiH zrutaH sa svamatenaivokta iti vidhipUrvakamityetadenarthakaM tasmAcchAstrAntaravidhyupasaMhArArthaM vidhipUrvakAmiti vacanam // 216 // AcamyodakparAvRttya trirIyamya zanairasUn / SaDRtUMzca namaskuryAtpitRRneva ca mantravit // 217 // darbheSu piNDAn datvodIcI dizaM parIvarteta / savyena mArgeNa / smRtyantare hi 'savyAvRdudakSarAvRtyeti ' paThyate / uttarAbhimukhaH sthitvA AcAmet / Acamya trIn prANAyAmAn kuryAt / asanmANAnAyamya sannirudhya ityeva / atra ca "gAyatrIM zirasA" 15 ityAdividhirnAsti / zanairyathA nAtipIDA bhavati / tathA cAha / yathAvAkyaM prANA nAsikA tadabhimukha eva sakRnnamaskuryAt / vasantAya nama ityAdi pitRRzca namaskuryAt / mantravat / namo vaH pitara' ityAdinA mantreNa / pitRRNAM namaskAraH piNDAbhimukhena kartavyaH / ' abhiryAyavRttyetihi smRtyantaram // 217 // udakaM ninayeccheSaM zanaiH piNDAntike punH|| avajinecca tAnpiNDAnyathAnyuptAnsamAhitaH // 218 // yata eva pAtrAdudakena prApiNDadAnAddarbheSUdakaninayanaM kRtaM tata eva punarninayanaM piNDAntike piNDasamIpe kartavyamiti / zeSagrahaNaM pratipattyarthaM tsyodksy| tathAhi zeSazabda upapanno bhavati / atazca kathaMcittasyAbhAve nAsti punarninayanam / gRhye tu 'nityaM ninayanami'tyuktam / avajigrecca tAn piNDAn avaghrANaM gandhopalabdhiH / gRhye 25 1 Da-mUtipradanaM / 2pha-USmAvasaMparkAt / 3 ka-Da-kSa-kriyate / 4 pha-dhyAyate / 5ka-Da-kSa-codizet a cAdvizet / 6 a-ka-DaM-kSa-pitrye / 7ph-ityaadynuvaado| 8 r-svmtenaivoktmiti| 9 a-ka-Da-kSa-arthakaM / 10 a-ka-Da-kSa-Acamya / 11 ra-carAvaya'ta / 12 a-ka-Da-kSa-atiparyAyavRttyetihismRtyaMtaram / For Private And Personal Use Only Page #320 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 278 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [tRtIyaH tu " caroH prANabhakSaM bhakSayet // ityuktam / yathAnyuptAn yerne krameNa nirutAn pitre pitAmahAya prapitAhAyeti / samAhita iti zlokapUraNam // 218 // piNDebhyastvalpiko mAtrAM samAdAyAnupUrvazaH / tAneva vimAnAsInAnvidhivat pUrvamAzayet // 219 // atyantApikA mAtrA avayavo bhAgastameva yo brAhmaNo'yaM pitaramuddizya upavezitaH tadIyAtpiNDAt kiMcinmAnaM sa evAzayitavyaH / anupUrvaza ityuktArtha iha tacchabdAtprakRtaparAmarzakAdagnyabhAva ityatra na prakRtavacanairevApUrvamanyasmAdadanIyAt // 219 // dhiMyamANe tu pitari pUrveSAmeva nirvapet / / vipravadvA'pi taM zrAddhaM svakaM pitaramAzayet // 220 // uktaM "pitRbhyaH piNDAnnirvapet " iti / ka ete pitaro nAma anekArtho hi pitRzabdo janayitari vartate / janakaH piteti saMbandhizabdo dRzyate / pUrvapramItAH pitrAdayo'nye ca saMbandhinaH pretAH pitara ucyante / tathA ca "namo vaH pitaraH" ityAdimantrA bahuvacanAntAH samarthA nigadA bhavanti / / ata eva strIzrAddhe nohyante / namaste mAtarnamaste pitAmahI ityAdi na kriyte| ata ekoddiSTe saMkhyohaH kriyate na praatipdikohH| / tathA ca sUtrakAraH " ekatranmantrAnUheta " ityAdi / 'namaste pitari'tyevamUhaH kriyate / yo bhrAtuH pitAmahAdevA ekoddiSTaM karoti sa caivamUhati / namaste pitAmaha namaste pitRvyetyaadi| pitRvyAdInAmanapatyAnAM zrAddhaM vihitam / yo yata AdadIta sa tasmai dadyAditi devatAvizeSavacano'pyasti pitRzabdaH kUTasthanitye'rthe vartate / niruktakArA hi daivate madhyasthAn pitRRn samAmanaMti "marutaH rudrAkSabhRtaH pitara" iti / evamanekArthe pitRzabde vizeSAva20 dhAraNArthamAha / dhriyamANe jIvati pitari sati pUrveSAM pitAmahaprapitAmahatatpitRRNAM nirvapetrayANAM bahuvacana nirdezAt / tathA ca gRhye " yebhyaH pitA dadyAttebhyaH putro dadyApitAputrau cedAhitAgnI syAtAmiti " / ____ nanu ca na caturthe piNDo gacchatItyAhuH / satyam / naivAtra caturthaH piNDoM dIyate / pakSAtanramAha / vipravadvA yathAbrAhmaNanimantraNApUrvakaM brahmacAriNo niyamavaMtazca 25 pUjyante tathaiva jIvatpitRkeNa pitA bhojanIyaH / zrAddhaM zrAddhArthamannaM zrAddham / atra ca pitRtvameva bhojyatve kAraNaM na jAtiguNAvapekSyau / evaM hyAhuH pitRprItyartha zrAddhaM tatra mRtasya prItau kartavyAyAM ko jIvati pitari paribhavo yenAsau na bhojyet / svakamityanuvAdaH saMbandhizabdatvAdeva siddhH| 1 pha-niyanakrameNa / 2 ph-shraaddh| 3 pha-nityArthe / 4 ra-marunarudrAvibhaya'pitara iti| 5 ph-pribhaavo| For Private And Personal Use Only Page #321 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 279 bhojanamatra pitRbhyo hitaM piNDanirvapaNaM tu darbheSu pitRRNAM kartavyametatta iti virodhAt / yadi hi pAtrasthAnIyA darbhAstadA jIvataH pituH svAmye dAnotpattau alpikAM mAtrAmAzayediti na yujyate / jIvato hi svamicchAviniyojyam / na ca tasminpiNDe'JjanAdi dAnamupapadyate ardhajaratIyaprasaGgAt / na hyatrAJjanAdisaMskRtena pituH kiMcitprayojanamasti tasmAdRSTArthamaJjanAdidAnam / aJjanAdirahitaM tu kadAcidAtmanaH pituH parasya vA 5 bhojanayogyaM bhavatItyevamardhanaratIyam / tasmAdasminpakSe piNDanirvapaNaM dvayoH pitAmahaprapitAmahayoH / gRhyakArAstu smaranti "jIvapitRkasya na piNDapitRyajJo na zrAddham" / kiMtarhi " anArambha eva tasya karmaNo homAntatA vA " // 220 // pitA yasya nivRttaH syAjjIvecApi pitAmahaH // pituH sa nAma saGkIya kIrtayetmapitAmaham // 221 // 10 piturnAmasaMkIrtanena tadIyAvAhanapiNDadAnabrAhmaNabhojanAni lakSyante / kIrtayetyapitAmaham / jIvate pitAmahAya na dadyAt / kiMtarhi tataH pUrvAbhyAM pituHpitRbhyo nipRNIyAditi smaranti // 221 // pitAmaho vA tacchrAddhaM bhunyjiitetybrviinmnuH|| kAmaM vA samanujJAtaH svayameva samAcaret // 222 // yathA jIvatpitA bhojyate tadvatpitAmaho'pi anujJAtvA'pi mAtAmaham prArthya samAcaretsvayam / parato dvayordadyAt / prapitAmahAya ekasmA eva vA / eSvakAmaM svayamityanayorarthaH // 222 // teSAM dattvA tu hasteSu sapavitraM tilodakam // tatpiNDAgraM prayacchettu svadhaiSAmastviti bruvan // 223 // 20 yaduktaM piNDebhyaH svaspiko mAtrAmAzayediti tasyAyaM kAlavidhirdezavidhizca / agradezApiNDasya mAtrA AdAtavyA / darbhAstilodakaM ca datvA tadanantaraM piNDabhAgaM prayacchetsvadhaiSAmastviti bruvan eSAmiti sarvanAmnA vizeSanAmAni gRhyante / evaM saMbandhaH kriyate / yeSAM yAni nAmAni tAnyuccArya svadhA'stviti brUyAt / ataH svadhAzabdayoge caturthyA nirdezaH kartavyaH / svadhA devadattAyAstu svadhA yajJadattAyAstviti / evaMvyAkhyAne 25 zAstrAntaravirodho na bhavati // 223 // pANibhyAM tUpasaMgRhya svayamantrasya varddhitam // viprAntike pitRRn dhyAyan zanakairupanikSipet // 224 // 1pha-anujJA pitAmahAtprApya samAcaret / 2 pha-evaM ca saMbandham / 3 pha-vyAkhyAyamAne / For Private And Personal Use Only Page #322 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ tRtIyaH ubhAbhyAM hastAbhyAM svayaM gRhItvA annasya vardhitaM annena pUrNa bhAjanaM viprAntike rasavatyagArAdInAM yatra brAhmaNA bhojyaMte tasmindeze upanikSipet brAhmaNAnAM samIpe sthApayet / anye tu vyAcakSate / vardhitaM parivartulamannamucyate / tadviprAntike pitRRn dhyAyan 5 ' tubhyamidamiti dhyAtvA nikSipet yathA vikiraM tadayuktam / "upanIya sarva pariveSayet ', zAma jAti / agre 228 zloke ) / ataH pariveSaNArtha pradezAntarAdAnIya tasyopanikSepo'yam // 225 // ubhayohI tayormuktaM yadannamupanIyate // tadvipalumpatyasurAH sahasA duSTacetasaH // 225 // vAdhyA hastAbhyAmannamupanetanyaM pariveSTavyaM na caikaneti / pariveSaNamupanayanameva / tasamatrApyayameva dharmaH pUrvoktaH / tsyaarthvaadH| ubhAbhyAM hastAbhyAM muktaM varjitamaparigRhItaM yadannamupanIyate pariveSaNArthaM tadvipalumpanti vinAzayaMtyasurAH / sahasA balena duSTacetasaH pApAtmAnaH asurA devadviSaH / ubhayorityadhikaraNe saptamI / muktamakRSTamasthitaM / bhavanti ca pratiSedhopasanni15 dhAne'pi kArakavibhaktayaH / romAnnAgacchatyAsane nopavizati trirAtraM nopavasati vaserarthasyeti // 225 // guNAMzca sUpazAkAdyAn payo dadhi ghRtaM madhu // vinyasetprayataH pUrvaM bhUmAveva samAhitaH // 226 // guNA vyaJjanAni / eSAmetatpradarzanArthamuttaraH prapaJcaH / sUpazAkAdyAn vinyase20 dbhUmAvevopayaccheta / na dArumaye phalakAdau // 225 // bhakSyaM bhojyaM ca vividhaM mUlAni ca phalAni ca // hRyAni caiva mAMsAni pAnAni surabhINi ca // 227 // dhAnAzapkulyAdayo bhakSyAH kharavizadamabhyavaharaNIyaM hi bhakSyamityucyate / bhojyaM ghRtapUpAdiH // 227 // 25 upanIya tu tatsarvaM zanakaiH susamAhitaH // pariveSayeta prayato guNAnsarvAnpracodayan / 228 // upanIya viprAntike sarvametaDDhaukayitvA tataH pariveSayet / bhujyadhikaraNopAdA. namAvarjanam / bhuJjAnasya pariveSaNaM yadyapyantikadeza apekSitaM tathApi teSAmantike nidhAtavyaM 1pha-ukramAkRSTa upasandhAne / 2 pha-grAmA nAgacchetyAsanenopavizati trirAtrayupavasati / 3 ra-athApi tAze antike nidhAtavyam / For Private And Personal Use Only Page #323 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 281 yathA bhuJjAnAnAmuccheSaNena na saMsRjyate / guNAn bhakSyabhojyAdevyasya ye guNA amlatvAdayastAnpraNodayamAna idamamlamidaM madhuramidaM khANDavamityevamAvedite teSAM yadrocate tattaddadyAditi vakSyamANena saMbandhaH / zanakairityAdyanuvAdaH zlokapUraNArthaH // 228 // ___nAsramApAtayejjAtu na kupyennAnRtaM vadet // na pAdena spRzedanaM na caitadavadhUnayet // 229 // asaM azrurodanaM tanna pAtayena kuryAt / prAyeNa pretazrAddhAdAviSTaviyogajena duHkhAnusmaraNenAzrupAto jAyate tasya niSedhaH / AnandAzruNastvakasmAtpatato na doSaH / na jAtu kadAcidapyazruvimocanaM kuryAt / na kupyetkrodhaM na gRhNIyAt / anRtavacanasya puruSArthatayA niSiddhasya karmArtho'yaM pratiSedhaH / na pAdena spRzedanamucchiSTamanucchiSTaM c| na caitadannamavadhUnayedavakampayet / hastAdinotkSipya punarna vikSipet / anye tu vyAcakSate vAsasA dhUlyAdyapanayanArthaM yadavadhUnanaM na tadannasyopari kartavyam // 229 // asaM gamayati pretAn kopo'rInanRtaM shunH|| pAdasparzvastu rakSAMsi duSkRtInavadhUnanam // 230 // asyArthavAdaH / azruvimocanaM kriyamANaM pretAn gamayati prApayati zrAddham / 15 na pitaNAmupakArakaM bhavati / pretAzcAtra pizAcavadbhUtavizeSA vivakSitAH / na tvasapiNDIkRtAH sampratimRtAH / rakSAMsi bhUtapretavat avagantavyAni / arayaH prasiddhAH / tathA duSkRtIn duSkRtAcaraNAn pAtakinaH // 230 // yadyadroceta viprebhystttddyaadmtsrH|| brahmodyAzca kathAH kuryAtpitRRNAmetadIpsitam // 231 // 20 yadyadannaM vyaJjanaM pAnaM cAmilaSeyustattadamatsaraH alubdho dadyAt / matsara iti lobhanAma / roceta prItiM janayet / brahmodyA brahmaNi vede yA udyante kathyante tA brahmodyA devAsurayuddhaM vRtravadhaHsaramAdUtyamityAdyAH / athavA kaHsvidekAkI caratItyAdi / brahmodyaM ca kathA iti pAThaH / tatpradhAnamantrArthanirUpaNAdyAH kathAH saMlApAlaukikaiH shbdaiH| pitRNAmetadIpsitamabhilaSitamityarthavAdaH // 231 // svAdhyAyaM zrAvayespizye dharmazAstrANi caiva hi // AkhyAnAnItihAsAMzca purANAni khilAni ca // 232 // 1ra-azru / 2 ra-brahmodya brahmayA iti vA pAThaH / 36 For Private And Personal Use Only Page #324 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 281 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [tRtIyaH svAdhyAyo vedaH / manvAdigranthA dharmazAstrANi / AkhyAnAni sauparNamaitrAvaruNAdIni bADacye paThayante / itihAsA mahAbhAratAdayaH / purANAni vyAsAdipraNItAni sRSTayAdivarNanarUpANi / khilAni zrIsUktamahAnAmnikAdIni // 239 // harSayedrAhmaNAMstuSTo bhojayecca zanaiH shnaiH|| anAyenAsakRcaitAnguNaizca paricodayet // 233 // satyapi nimitte na svaM duHkhaM kenacitprakAreNa dIrghaNocchAsAdinA prakaTayedapi dRSTavat syAt / brAhmaNAn harSayet / gItAdinA pariyuktena aviruddhena vA prasaMgAgatena parihAsena svAdhyAye paThyamAne ciraM kazcidudvijet tadA tato viramyAkhyAnakairgItAdinA ca ramayet / zanairbhojayet / katicidbhAsA grahItavyA hyetatsamyak bhojanamityevamAdibhiH 10 priyavacanairbhojayet / zanairna saMraMbheNa brUyAt / annAdhena pAyasAdinA / guNaizca vyaJjanai rdAnArthamudyatai rasavattayA yojayan bhojanArthamutsAhayet / svAdyAH imAH zakulyaH suraseyaM kSIriNIti pAtrasthamevamAdihastagRhItaM kRtvA purasthitaH punaH punadryAdityeSA paricodanA // 233 // vratasthamapi dauhitraM zrAddhe yatnena bhojayet // 15 kRtapaM cAsanaM dadyAttilaizca vikirenmahIm // 234 // anukalpapakSe dauhitrasya yatnena bhojytocyte| kutapo'jalomasUtraH kambAlAkAraH paTaH / udIcyeSu kambala iti prasiddhaH / taM AsanaM dadyAt / na dauhitrapakSe / kiMtarhi anyadApi / yato vakSyati "trINi zrAddhe pavitrANIti " zrAddhamAtraviSayatvAt / tilaizca vikiret / tilAMzca mahyAM bhuvi nikSipet // 234 // trINi zrAddha pavitrANi dauhitraH kutapastilAH // trINi cAtra prazaMsanti zaucamakrodhamatvarAm // 235 // pavitrANi pAvanAni sAdhutvasaMpAdakAni / AdyaH shlokaa|'nuvaadH| uttarastu vidheyArthaH / zaucamazucisaMsargaparihAraH / pramAdAdvA jAtasyAzucitvasya mRdvAryAdinA yathAzAstraM zuddhiH / atvarAM vizrabdhaM bhojanAdyanuSThAnam // 235 // atyuSNaM sarvamannaM syAbruJjIraMste ca vAgyatAH // na ca dvijAtayo brUyurdAtrA pRSTA havirguNAn // 236 // pratApamAna 25 1pha-unejayeta / 1 pha-paritodanA / 3 apre 235 zloke / 4 pha-avakiret / For Private And Personal Use Only Page #325 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 283 adhyAyaH ] mnusmRtiH| uSNamevAtyuSNaM atigatamuSNamiti prapatitaparNaH praparNa iti yathA sarvamannaM guNAzca / yasyoSNasya bhojanamucitaM tatraivedamuSNatAvidhAnaM na tu dadhyodanAdeH yattaduSNaM aprItikaraM vyAdhijanakaM ca / tatra * harSayedbrAhmaNAniti / virudhyeta / uSNabhojanavidhAnAcca na sakatsarvamannaM pariveSTavyam / tathAhi bahubhojinAM zItaM bhavedannam / tasmAdbhukte punardadyAnna ca bhuJjAnebhya ucchiSTadAnatvAt dAnamayuktamitivAcyam / bhojanavidhirevarUpa eva / A tRpte- 5 bhonyituaapaaro na hyatraudanAdipratigrAhyatayA saMbadhyate / ata eva na tatra pratigrahamantra bhodanAdiSu prayujyate / vAgyatAH vAk yatA niyamitA yaiH / chAndasaH paranipAtaH / vAcA vA yatAH / sAdhanaM kRteti samAsaH / kartRvacanazca tadAyatazabdaH vyApAraniSedho niyamanaM vAcazca vyApAraH zabdoccAraNaM tatpratiSedhaH kriyate / vyaktAvyaktazabdocAraNaM na kartavyaM haviSo guNA na ca vaktavyAH / iSTaiH sadbhirbhuJjAnairdAtre na vivakSitamiti smaranti / nanu 10 vAniyamAdevaitatsiddhaM satyamapi bhayAdinA'pi na kartavyam / brUSiH pratipAdane vartate / brUyuriti na zabdoccAraNameva // 236 // yAvaduSNaM bhavatyannaM yAvadaznanti vAgyatAH // pitarastAvadaznanti yAvannoktA havirguNAH // 237 // pUrvasya vidherarthavAdo'yam / uSmA auSNyam // 237 // yadveSTitazirA bhuGkte yadbhukte dkssinnaamukhH|| sopAnatkazca yadbhukte tadvai rakSAMsi bhuJjate // 238 // veSTitamuSNISAdinA / udIcyA hi zATakaiH ziro veSTayanti / yattu vyAcakSate cUDAkArairapi kezairveSTitazirA bhavatIti na te yuktivAdinaH / kezAste veSTayante na ziro na ca kezA eva ziraH / zirasthA hi te dakSiNAbhimukhasya doSavacanAt svalpe pradeze 20 dakSiNetaradigabhimukhasyApi bhojanamanujAnAti / anyathA udamukhAnAM vidhAnAt kuto dakSiNasyAH prAptiH / prAkRpitrAdestu na nissedhH| na hi tatra veSTanavyavahAro loke / upAnahI carmamayyau pAdatrANa / anye tu carmapAduke upAnahAviti vyAcakSate / rakSAMsi bhuJjate na pitara iti nindA // 238 // cANDAlazca varAhazca kukkuTaH zvA tathaiva ca // rajasvalA ca SaNDhazca nekSerannaznato dvijAn // 239 // 1 rAmacandrakRtaTIkAyAM tadyathA-cUDAkAraH kezairveSTitazirA bhvtii| 2pha-na hi tatra veSTanavyavahAro loke| 3 pha-ataH / 4 pha-vidhAne / 5 ra-ghuka sruvAdenu na viSedhaH / 6 ra-viSAdi / For Private And Personal Use Only Page #326 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 284 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [tRtIyaH varAhaH shuukrH| sa ca graamyH| zvasannidhAnato nekSeraniti yadyapi zrutam tathApi tatpradezasanidhimeva ziSTA nAnumanyante / tathA ca 'ghrANena zUkara' ityAdi kriyAntaramarthavAdena zrUyate / na cAnIkSamANasya ghrANaM saMbhavati / sannihitAnAM tu svarUpAnuvAdo'yam / sUkaro vijighrati / kukkuTaH pakSAnudbhunoti / tasmAtparizrite dadyAditi vidhiH prayojaname5 tadoSAbhAve'parizrite'pi dadyAt / SaNDho napuMsakam // 239 // home pradAne bhojye ca yadebhirabhivIkSyate // daive karmANa pivye vA tadgacchatyayathAtatham // 240 // home agnihotrAdau zAntyAdihome vA / pradAne gohiraNyAdidravyaviSaye / abhyudayArthe bhojye brAhmaNA yatra dharmAya bhojyante / daive haviSi darzapaurNamAsAdau / pivye 10 zrAddhe yadabhivIkSyate kriyamANamAtraM karma tadvacchatyayathAtatham / yadartha kriyate tadvi__parItaM bhAvayati / yadyapi zrAddhaprakaraNaM tathApi vAkyAdanyatrApi homAdAvayaM prtissedhH||240|| ghrANena sUkaro hanti pakSavAtena kukkuTaH // zvA tu dRSTinipAtena sparzanAvaravarNajaH // 241 // pakSakRtena vAyunA kukkuTo hanti / vyAkhyAnametat / tAvati deze nivAraNIyameSA 15 saMnidhAnaM yAvati sthitAH pazyanti / avaravarNajazcANDAlaH jaDaprakRtitvAt / sparzAdayazca prakRtakriyAparA na vyavakSitatvarUpA iti vyAkhyAtam / ato'vadyametat / caNDAlasya sAmAnyataH sparzapratiSedhAdasatyAM prAptau pratiSedhAnarthakyam / ataH zUdro'varavarNajastasya ca dvijAtizrAddhasparzaniSedho nAtmIye iti vivakSite'pi nAnnapAnAdisparza doSo'yamucyate / kiMtarhi yo dezaH parigRhIto nadIpulinAdiraparizritastasya sparza tasya 20 hi vAyvAdityAdinA zuddhiruktA / ataH satyAM prAptau yuktaH pratiSedhaH // 241 // khaJjo vA yadi vA kANo dAtuH preSyo'pi vA bhavet // hInAtiriktagAtro vA tamapyapanayetpunaH // 242 // preSyo bhRrtakaH / apizabdAdanyo'pi yadRcchayA saMnihito bAndhavAdirapaneyastasmAtpradezAdapasArayet / khaMjo gativikalaH anaGgamAdi / hInAtiriktagAtraH SaNDaH 25 kuNikhaNDIkaH zlIpadyAdiH // 242 // brAhmaNaM bhikSukaM vA'pi bhojanArthamupasthitam // brAhmaNairabhyanujJAtaH zaktitaH pratipUjayet // 243 // 1r-bhRtyH| For Private And Personal Use Only Page #327 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 285 atithitvenAgataM brAhmaNaM bhikSukaM bhikSArthinaM brAhmaNamapi bhojanapravRttaiAhmaNairanujJAtaH zaktyA pUjayet / bhojanena bhikSAdAnena vA yuktArthatayA'rcayet yataH sa pAkastadahastadartha eva // 243 // sArvavarNikamannAyaM sannIyAplAvya vAriNA // samutsRjedbhuktavatAmagrato vikiran bhakimI 2 varNazabdaH prakAre draSTavyaH / sarvaprakArairvyaJjanaSetamAya sannIya ekIketya vAriNA AplAvya bhuktavatAM tRptAnAM 'tRptAH sma' itivaranAnantaraM aMtara samutsajetI vikiret naikasminneva deze kiMtarhi vizIrNa bhuvi / na pAtra mamAvapi na zuddhAyAM ki' tarhi vakSyati " darbheSu vikira " iti / " sakRtrirvA vikiraM kumAra pati zahaH / asaMskRtapramItAnAM tyAginAM kulayoSitAm / ucchiSTaM bhAgadheyaM syAdarbheSu vikirazca yaH // 245 // nAsya kAryo'gnisaMskAra ityatrivarSA asaMskRtAsteSAM pramItAnAM pAtrasthaM ucchiSTa darbheSu vikirazca teSAM bhAgadheyam bhAgadheyazabdenocyate na hi teSAM zrAddhopakAro nAsti / tyAginAM gurvAdInAM athavA kulayoSitAM kulastrINAmadRSTadoSANA bhAryANAM tyaktAraH svtntraaH| anye tuM kulayoSitAmityasminnanUDhAH kanyAH kulayo- 15 Sita iti vyAcakSate / ata ucchiSTaM tebhya uddeSTavyam / na ca vAcyamapavitramucchiSTaM kathaM bhAgadheyena kalpatAmiti / vacanAnnAstyapavitratA somocchiSTavat // 245 // uccheSaNaM bhUmigatamajihmasyAzaThasya ca // dAsavargasya tatpitye bhAgadheyaM pracakSate // 246 // pAtrasthasya pUrveNa pratipattiruktA / bhUmau nipatitasyocchiSTasya dAsavargArthatA'nena 20 kathyate / ajihmo'kuTilaH / azaThaH anlsH| tAdRzasya dAsavargasya sa bhAgaH tasmAt prabhUtaM dAtavyaM yena bhUmau bhuJjAnasya patatIti // 246 // A sapiNDakriyAkarma dvijAteH saMsthitasya tu // adaivaM bhojayecchrAddhaM piNDamekaM tu nirvapet // 247 / / saMsthitasya dvijAtarA sapiNDakriyAkarma prathamamRtasyA saha piNDakaraNAkhyaM karma 25 kartavyam / sahapiNDadAnaM pUrvAbhyAM na kartavyaM kathaM tarhi kartavyaM piNDamekaM ca nipediti| cazabda ekzabdasyArthe tasmA eva pretAyaikaM piNDaM nipet / brAhmaNo hi tasmA eva 1 rAghavAnandaH / 2 ra-ajihmaH kuTilaH / For Private And Personal Use Only Page #328 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithimaassysmlNkRtaa| [ tRtIyaH bhojayitavyaH / smRnyantare anyA'pItikartavyatA vaizeSI smayate / AvAhanAghnaukaraNarahitamiti / agnaukaraNazabdena cAtra ' agnau kariSya' ityanujJApanaM pratiSidhyate na puna)maH / tathAhi gRhye pretazrAddhamevAdhikRtya homa AmnAyate / yasmiMzca kAle karma kartavyaM yAvantaM ca kAlaM smRtyantarAdanveSTavyam / AdyamekAdaze'hani / ___ "mRtAhe'pi ca kartavyaM pratimAsaM tu vatsaram / pratisaMvatsaraM caiva zrAddhaM vaimAsikArthavat" iti| tathA ca kAThake evaM sAMvatsarikamiti' / ekAdazagrahaNaM cauzAcanivRttyupalakSaNArtham / yataH 'zucirbhUtaH pitRbhyo dadyAditi / zrUyate / saMvatsarAnte hi sapiNDIkaraNaM gRhyakArAH smaranti / etacca zrAddhamekoddiSTaM tadaGgabhUtaM ca nirvapaNam / yattu zraute pitRbhyo dadyAditivacanAt pitRpitAmahAya prapitAmahAya ceti akRte sapiNDI10 karaNe neha dAnaM yuktaM na hi smRtyA zrutirvAdhituM zakyata iti // 247 // sahapiNDakriyAyAM tu kRtAyAmasya dhrmtH|| anayaivADhatA kArya piNDanirvapaNaM sutaiH // 248 // yadA tu sapiNDIkaraNaM kRtaM bhavati tadA anauvAtA pArvaNazrAddhavidhinA tribhyo dadyAt / AvRditikartavyatA / na sapiNDIkaraNazrAddhaM daivapUrva niyojayet / pitRnaavaahyet| 15 atra punaHpretaM pitarazcAtra prAksapiNDIkRtAH pitRvargamanupravezitAH pitAmahAdaya ucyante tAnAzayet / tatra punaH zabdasteSveva brAhmaNeSu preta AvAhayitavyaH / tatra hi sarvaistaiH saha saMsargastasya saMsRjanAya tatkarma / yadapi viSNunA paThitaM " pretAya brAhmaNAn bhojayet pretapitre pretapitAmahAya ca pretaprapitAmahAyati " / atrApi naivaM zrUyate pRthak bhojayediti / tatra yathA bahudaivatyaM havirbavhIrdevatA uddizya sakRdekaM hUyate evaM brAhmaNo'pi 20 vidvAnuddizya bhojyateti na kiMcidanupapannam / tathAhi sahavacanagRhItaM bhavati pitrye ca na yugmA bhonitA bhavanti / yathA ekaikamubhayatra veti yeSAM vidhistanmate ekaH sarvoddezena bhojyate / evametadraSTavyam / nanvevaM sati pitRkRtye trIniti sarvadevasahodeza: prApnoti ekaikasmin brAhmaNe sarva uddezyeran tatrApi na pRthakmahaNamasti kathaM nAsti / gRhye hi paThyate " na tvevaikai sarveSAM piNDaiAkhyAtam " / kiMca pretapAtraM pitRpAtreSu 25 secayedarghArthamityAha tatra kRtAsannapAtrAbhAve pretapAtrodakasya kutaH pAtrAdarghadAnaM yadi tAvatsaMmIlitAstadayuktaM pitAmahAdestatkalpitaM na piturna cAnyArthaM kalpitAdityanyArthatA yuktA / atha kRtvA'rghadAnaM pazcAtsaMnayanaM kuryAt / tadA kRtvA'dAnaM tadartha sannayanasya svataMtrArthi prasecayediti virudhyeta vacanam / uktenAtra prakAreNa na kazcanavirodhaH / ____ atha ko'yaM preto nAma prapitAmahAya piNDaH sapiNDIkaraNAdRrvaM na dIyate 30 yatasteSvevAnupraviSTaH / tathA ca smRtiH For Private And Personal Use Only Page #329 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir . 287 adhyAyaH] mnusmRtiH| "yaHsapiNDIkRtaM pretaM pRthak piNDena yojayet / vidhinastena bhavati pitRhA copajAyate" // iti pRthageva hi tasmai niruupyte| na tvekaH sarvebhya iti / mantrAzca etamevArthamabhivadanti 'ye samAnA' ityaadyH| atrocyte| nAyaM pretazabdo'yataH kriyAyogena vartate / rUDhiriyaM mRtaH preta idAnIM preta ucyate / na hi dUramadhvAnaM gataH preta ucyte| asti ca kriyAyogaH 5 avizeSeNa pUrvapreta idAnIM prete ca / tathA ca zrutiH "prayannevAsmAllokAdye samAnA" iti aciramaraNe pretaprayogaM darzayati 'pretAyAnnaM dinatrayamiti' sadyaHsaMsthitamadhikRtya / yattu pRthapiNDeneti asthAyamarthaH / sapiNDIkaraNAdUrdhvamekoddiSTaM na kartavyam / yadA yadA zrAddhaM tadA tadA tribhyaH mRtAhani pitRbhyastribhya eva kartavyam / naikasmA eva pitre| . tathA anayaivAvRtA kAryamiti pArvaNazrAddhe kartavyatA vA'tidizyate / 10 nanu cAnayaiveti prakRtaparAmarzAH pratIyante sannihitavacanatvAtsarvanAmnAM sannihitazcaikoddiSTavidhiH / naivam / yadi hi kRte'pi sapiNDIkaraNe ekasyaiva kriyeta tadA bhedanirdeza eva nopapadyate / tuzabdazca prakRtAyAmitikartavyatAyAM bhedaM sUcayati / asapiNDakriyAyAmeSa vidhiH / sahapiNDakriyAyAM punaH kRtAyAM nAyaM mantavya iti / ato vyavahitA'pi buddhisthatvAtpArvaNatA'tidizyate / kiMca kRte sapiNDIkaraNe yadaikoddiSTaM syAtkartavyaM 15 tadA tribhyonamiti amAvAsyAyAmiti kecit / ko vizeSastatrApi saha piNDakriyAmityevamarthaH kiM nAsti / na ca mAnavazAstre kAlAntaramRtAhe pratisaMvatsaraM cetyAdi pratIta yena tadviSayametadyAkhyAyate / ato vizeSAtsarvatraikoddiSTAni praapnuvnti| tatra mahAbhAratavacana virudhyeta / tIrthAni prakRtyoktaM "zrAddhena tarpayAmAsa sa vai pUrva pitAmahAn" iti / ____ yadapi smRtyantaraM pratisaMvatsaraM caiva zrAddhaM vaimAsikArthavat / tatrApi mAsika- 20 zabdenAmAvAsyAyAmeva zrAddhamucyate / sarvazrAddhAnAM tasya prakRtitvAt / tatra hi dharmAH samAmnAtAH / na tu "pratimAsaM tu vatsaramiti " etanmAsikazabdenAbhidhAtuM yuktam / na hi tasya viziSTAH keciddharmAH samAmnAtA yairbhidyeta / ekoddiSTaM tvAdyamekAdaze kSatriyasya trayodaze ityAdyatrApi vidyate / ato naikoddiSTaM mAsikazabdenAbhidhAtuM yuktam / mAsakAlasaMbandhAddhi tanmAsikamucyate / na ca tasya mAsenaiva saMbandhaH / kAlAntareNApi 25 saMbandhasya darzitatvAt / 'zucirbhUtaH pitRbhyo dadyAditi' mAsAdUrdhvamapi karaNAnmAse cAkaraNAnAtra mAsikazabdena tasyAbhidhAnam / amAvAsyAyAstatprAptau mAsikazabdazravaNA 1ph-sNvtsrmiti| - - - For Private And Personal Use Only Page #330 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 288 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / tRtIyaH piNDAnAM mAsikazrAddhamiti niyatatvAtkAlAntarasaMyogasyAbhAvAddhamarvatvAcca yuktstdiiydhrmaatideshH| AmazrAddhamapi pArvaNaprakRtikameva tatprakRtitve ca tribhyo dAne prApte ekoddiSTatA vidhIyate / yadapi yAjJavalkyavacanaM (AcAre 256 zlo0) ___"mRtAhani tu kartavyaM pratimAsaM tu vatsaram / pratisaMvatsaraM caivamAdyamekAdaze'hani" // tatrApyevametAdRzItikartavyatA ucyate / tatrApi hyamAvAsyameva prakRtatvenAvagataM ato na mAsakAlayoge'pi ekoddiSTe tadIyadharmAtidezo anyatra yuktaH / bhikSuko bhikSukAdyAcate so'pi yato yasya vikaarH| ___kiMca ekameva zrAddhaM tasmAnna mAsikameva zrAddhaM tasmAnna mAsikazabdasyakoddiSTavizeSa viSayatAyAM pramANamasti / yAjJavalkye'pyevamiti / yadyanantarAvamarzaH tadA sapiNDIkaraNeti10 kartavyatAtidezaH prApnoti / tadanantaraM hyetacchutam / etatsapiNDIkaraNamiti paThitvA'rvAk sapiNDIkaraNAditi ca tato'nantaramuktam "mRtAhanItyAdi" / tasmAtsannidhAnamakAraNIkRtya dharmavatvenAmAvAsyasyaivamiti nirdezaH / mantrAzcAsmatpakSameva sutarAmavadyotayanti / " saMsRjyadhvaM pUrvaiH pitRbhiH saheti" pUrvaiH pitRbhiH saha vartamAnA ucyante / saMsRjyadhva miti bahuvacanaM pUjAyAm / tathA ca niruktakAraH " etA u tyA uSasa iti / 15 etAstA upAsa ityekasyA eva pUjanArthe bahuvacanamiti " / atha saMsajyadhvamiti yeSu piNDeSu nikSipyante ta ucyante yazca nikSipyate bahuvacanena pUrvavatpUrvebhiH pitRbhiriti / evaM ca pRrvebhirityevameva bahuvacanaM prAyogikaM bhaviSyati / itarathA saMsRjyadhvamitinikSipyamANapiNDAbhidhAne ubhayatra bahuvacanamayathArtha kalpyamiti / tadetadapi na kiMcidyata ekaikena piNDena piNDAMzaH saMsRjyate / caturtha piNDamutsRjya traidhaM kRtvA piNDeSu nidadhyAditi / 20 ato naivAtra yugapadadhikaraNavacanatA'sti yena bahuvacanamavakalpeta / ekaikAbhidhAne na kuta AnvayikaM saMsRjyadhvamiti bahuvacanaM parokSavattvAbhidhAnaM na karapyate / pUrvebhiriti nikSipya. mANapiNDavacanAcca na ebhiriti nirdezo yuktaH syAt / na cAyaM mantro vidhAyako yena tadarthanirNaye prayatAmahe / abhidhAyako'yam / abhidhAnaguNaM ca viniyogato viniyogazca saMsa rjana nai prakAzayati / saMkhyA'tra na viniyuktA na prakAzAptA saMbhavamAtreNAnvIyate tasmAnna 25 mntraatpuurvprtipttiH| ye'pyAhuzcaturthaH zabdaH pUrvatara upapadyate pitA hi prathamaHtadapekSayA prapitAmahAtpUrvazcaturtha iti etadapi na samyak / pUrveSAM piNDAnnidhAya caturNI pUrNazcaturthaH pretapiNDa eva bhavati / 1ra-sAmAnyarthaTa (4) sya / 2 pha-parokSAbhidhAnaM / 3 pha-abhidhAnaM ca guNaviniyogato / 4 ra vava / 5ph-c| For Private And Personal Use Only Page #331 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 249 pitrupakrama cedaM zrAddhaM na pretopakramam / evaM hyucyate " pitRnAvAhayetpunaH pretaM na nirdizediti " yathA'yaM pretAya prathamaH piNDastatastatpitre ityAdikramaH / tasyApi kRto'yanniyamaH / ya evAsau caturthastasyaivedaM traidhaM karaNaM piNDeSu nirdhAnaM vidhIyate / etAvaddhi tadvAcyaM caturthe piNDamutsRjettraidhaM kRtveti / tatrAnantaryAdutsRjati nAsaMbandhazcaturthapiNDamityanayoH pratIyate / traidhaM kRtvetyatra tu kasyedaM traidhaM karaNamityapekSAyAM sannihitaH 5 piNDaH saMbadhyate / tAvataiva nirAkAMkSIkRte vAkye caturthamityasya saMbandhe na kiMcitpramANamasti / tatra yasya kasya vibhAge prApte smRtyantarAnnirNayaH "nirUpya caturaH piNDApiNDadaH prtinaamtH| ye samAnA iti dvAbhyAmAyaM tu vibhanettridhA" iti|| AdyatvaM dAnAbhiprAyeNa na punarAdipuruSasaMbandhAt / tathAhi prapitAmahAdiH 10 syAtpitAmahAtpUrvaH pitAmaho'pi pituH pUrva ityanavasthAnAdapratipattiH / dAnaM tu niyatakramato vyavasthitamAditvam / evaM ca caturthamitipadena viziSTe piNDe kriyAtraye'pi smRtyantaravazAdAnakrameNaivAdyasya vibhAgo yuktaH / ato yaduktaM kAThake "pUrvapretasyeSTo vibhAgaH pratIyate" iti kAsAvasyeSTatA / yaccoktam / ata eva tasmai adAnaM yata eva vA'sAvantarbhAvitaH 15 tatra kiMcidvacanAnna dIyate / na caturtha viNDo gacchatIti / tathA triSu piNDaH pravartate iti yatsvayaM svakRtaH pAThaH / punaH pretaM na nirdizediti vyAkhyAtaM ca / anavite pUrvaprete punInaM niSedhati naivAyaM pATho'sti pratiSedhArthIyo na paThyate samuccayArtho yazcakAraH paThyate / satyapi vA tatra pAThe ca sapiNDIkRtamityatra pRthapiNDapratiSevasya yA gatiruktA saivAtra veditavyA / yAni tu vAkyAni "sapiNDIkaraNAdU pratisaMvatsaraM sutaH / ekoddiSTaM tu kurvIta pitroranyatra pArvaNam // ityAdini yardhanaMtAni vAkyAni santi tadA kimayAmAvAsyAyAM nAmaghoSaNikayA / na caitAni vAkyAni ziSTaparigRhItAsu prasiddhAsu smRtiSu kAsucidupalabhyante / tasmAnna kiMcidvizeSe liGgamasti yena pUrvapretapiNDAnnidhIyata iti pratipadyemahi / tasmAtsamAcAro 25 na tyAjyaH / ayameva pakSo yuktiyukta iti darzitaH / tasmAnmatabhedenApacchedataH pUrva pretanidhAnapakSopanyAsaH keSAMcit / 1ra-nidAnaM 2 Da-tathAhi pitAmahI * na punarAdipuruSasaMbaMdhAt * 3 pha-dAtuM / 4 ra-caturthaH / 5pha-pratiSedhArthe / 6 ra yayetAni / For Private And Personal Use Only Page #332 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 290 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ tRtIyaH "asapiNDakriyAkarma dvinAteH sAMsthitasya ca / adaivaM bhojayecchrAddhaM piNDamakeM ca nirvapet // sapiNDIkaraNaM mRte pitari jIvati pitAmahe pAkSikaM jJeyam / yadA na jIvantamatikramya dadAtItyevaM naashniiyte| yadA tu sa eSAgratAsyAditi pakSastadA pitAmahamatikramya pUrvaiH saMsarnanIyaH / evaM tu putrasyApi mRtasya pitrA vikalpenaiva kartavyamevamanapatyabhAryAmaraNe jIvanmAtRkasyaiSa eva vidhiH / " pramattAnAmitare kuristAzca tessaamiti"| sutairapatyarityarthaH / yadyapi sutagrahaNaM tatsthAnApannAnAmanyeSAmapi grahaNaM yadi svazabdena nAsti niSedhaH // 248 // zrAddhaM bhuktvA ya ucchiSTaM vRSalAya prayacchati // sa mUDho narakaM yAti kAlasUtramavAkAzarAH // 249 // 10 yadyapi zrAddhabhujo doSagrahaNaM tathApi karturayamupadezaH / tena tathA kartavyaM yathA na prayacchati RtviDiyamavat / vRSalaH zUdraH / avAzirA UrdhvapAdaH / prakRta eva sapiNDIkaraNamAvijJAyIti zrAddhagrahaNam // 249 // zrAddhabhuSalItalpaM tadahAryo'dhigacchati / / tasyAH purISe taM mAsaM pitarastasya zerate // 250 // 15 vRSalI strImAtropalakSaNArthametadityAhuH / niruktaM kurvanti / vRSasyantI calayati bhartArAmiti vaSalI / sA ca brAhmaNI anyA vA sarvA niSidhyate / tathA ca smRyantaraM " tadahabrahmacArI syAnniyata " iti / tatpazabdena maithunasaMyogo bhaNyate / na zayanArohaNapratiSedha eva / ahamrahaNamahorAtralakSaNAparam / rAtrAvapi niSedhaH syAt / purISa iti nindArthavAdo nivRttyarthaH / pitarastasya zrAddhabhunaH / ayamapi pUrvavadvacanIyaH / idaM tu 20 yuktaM yadubhayoniyama iti / naimittiko'yaM bhokrtadharmaH / zrAddhabhojane nimitte vidhIyate / prakaraNArthazca karmArtho'pi // 250 // pRSTvA svaditamityevaM tRptAnAcAmayettataH // AcAntAMzcAnujAnIyAdabhibho ramyatAmiti // 251 // AcamanikamasrapAnaM datvA praSTavyAH / svaditamityanena zabdena smRtyantarAccAnnaM 25 parigRhya prazno'yaM kartavyaH / bhavati hi kasyAcidayaM svabhAvo yadyasaMnihitamannaM satyapi tadabhilASe yantraNayAtraM mRgyate / saMnihitaM gRhNAti / tRptAnAmAcAmayet / anye tu tRptAH stha ityenana zabdena praSTavyAH / jJAtvA ca nRptAnsvaditamiti anena zabdena bRMhaNIyAH / 1 gautamadharmasUtre a. 15 sU. 24 / 2 Da-bhoktRdharmaH / 3 ra-avasAnikaM *-* etatphapustake na dRzyate / ruciDhaM / For Private And Personal Use Only Page #333 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 291 vakSyati ( zlo.254) "pitre svaditamityeva vaacymiti"| AcAntAMzcAnujAnIyAdabhibho ramyatAmiti abhitaH ubhayataH ihaiva svagRhe vA yatheSTamAsyatAmityarthaH / svadhA'stvityeva taM brUyurbrAhmaNAstadanantaram // svadhAkAraH parA hyAzIH sarveSu pitRkarmasu // 252 // bhuktavadbhirgRhagamanAbhyanujJAtairanantaraM svadheti vAcyam / svadhAkAraH svadhAzabdo- 5 ccAraNam / prakRSTA AzIH pitRkAryeSu sarveSu pakvAnnApakvAnnazrAddheSu // 252 // tato bhuktavatAM teSAmannazeSaM nivedayet // yathA brUyustathA kuryAdanujJAtastato dvijaiH / / 253 // bhuktamannaM tebhyo nivedayitavyam / praSTavyAste idamastIti yathA brUyustathA kuryAdanujJAto'nanujJAtena nAnyatra viniyoktavyam // 253 // pitrye svaditamityeva vAcyaM goSThe tu suzrutam // saMpannamityabhyudaye daive rucitamityapi // 254 // anyenApi tatkAlocitopasthitenaivamebhiH zabdaiH modayitavyaH / anyastvAha / anujJApanametaiH zabdojanAdipravRttaiH kartavyam / atazca zrAddhakRtA pariziSTayaivaM vaktavyam / svadadhvamiti na hi khAditam / svadita itivA pAThaH / etasyArthasya pratipAdakaM 15 etavyAkhyAnaM smRtyantarasamAcArasApekSaM tasmAtpravRttabhojanAH zrAddha kRtA'nyena vaivaM priinnyitvyaaH| goSThe goSu tiSThantISvekadezeSu zrutamiti vAcyam / Astviti sarvatra pratIyate / daive rucita rocitamiti vA // 254 // aparAhnastathA darbhA vAstusaMpAdanaM tilaaH|| sRSTirmaSTirdvijAzcAgryAH zrAddhakarmasu sampadaH // 255 // 20 aparAhne zrAddhaM kartavyaM zrAddhakarmasu saMpadaH saMpAdayitavyAH / anyAni vastUni / avizeSAbhidhAne'pyaparAhne ataH sarvazrAddheSu / evaM hi smRtyantaram " pUrvAhne daivikaM kAryamaparAhne tu paitRkam / ekoddiSTaM tu madhyAhna prAtavRddhinittikam" iti // vAstu vezma tasya saMpAdanaM sammAnanaM sudhAdinA bhittInA gomayena bhUmerupalepanaM dakSiNApravaNatA ca sRSTivisargaH / akArpaNyenAnnavyaJjanadAnam / mRSTirmArjanaM / annasaM- 25 skAravizeSaH / anye tu vyAcakSate saMpadeSA vibhavazaktirna tvetaivinA akaraNam // 25 // 1 pha-tatkAlocitopasthinena / 2 ra-sahayitavyaH / 3 pha-pravRttaiH / 4 pha-ruciraM 5 pha-vidhAne / For Private And Personal Use Only Page #334 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 292 medhAtithimASyasamalaMkRtA / [tRtIyaH darbhAH pavitraM pUrvAhro haviSyANi ca srvshH|| pavitraM yacca pUrvoktaM vijJeyA havyasaMpadaH // 256 // darbhAH prasiddhAH / pavitraM mantrAH / haviSe hitAni yogyAni haviSyANyuttarazloke tAni vakSyante / pavitraM pAvanaM zucyAcAratA yaccoktaM pUrvoktaM vA vAstusaMpAdanaM 5 sRSTidRSTiAhmaNAzca zreSThAH shrutshiilsNpnnaaH|hvysNpdH havyaM devatoddezena yAgAdi brAhmaNabhojanaM ca / havyazabdaH karma daivikamulapakSayati // 256 // munyannAni payaH somo mAMsaM yaccAnupaskRtam // akSAralavaNaM caiva prakRtyA havirucyate // 257 // munirvAnaprasthaH tasyAnnAni AraNyAni nIvArAdIni / etacca pradarzanaM grAmyANA10 mapi brIhyAdInAm / tathA'rvAcIne zloke sarvagrahaNam / uttaratra ca " haviryaccirarAtrAyeti" prakramya "tilai-hiyaSaiiriti" grAmyANAmapyanukramaNam / payaH kSIraM tadvavikArA api dadhyAdayo gRhyante smRtisamAcArAbhyAm / soma oSadhivizeSaH / anupaskRtamadhikRtama. pratiSiddhaM / sUnAmAsAdyanupaskRtaM akSAralavaNam / atra saMdihyate kiM dvaMdvagarbho nasamAsaH uta nasamAsa eva / akSAralavaNam / uta lavaNavizeSaH kSAralavaNaM tato'. 15 nyadabhyanujJAyate / lavaNamevaM bhavitumarhaH / kiM dvandvagarbhe hi vRttidvayamAzrayaNIyam / pratipadaM ca naJaH saMbandhabhedastadguru bhavati prakRtyA haviranAzritavizeSeNa taddhavijJeyaM haviSyeNa vartate / " haviSyAtprAtarAzAdbhuGkta " ityAdi sAmAnyacodanAsu tadbhaviSyaM jJeyam // 257 // visaya' brAhmaNAstAMstu niyato vAgyataH zuciH // 20 dakSiNAM dizamAkAMkSanyAcetemAnvarAnpitRRn // 258 // prAsaGgikaH pUrvazlokaH / idAnI prakRtazeSamevAha / visayAnujJAya yathAsukhavihAre brAhmaNAMstAnprabhuktavataH / anantaraM dakSiNAM dizamIkSamANa imAn varAnabhilaSitAmpitanyAceta svapitRnprArthayet / svapitRRn dhyAyana yuSmAsu prasannovidaM naH saMpadyatA mityevaM yAcitavyam // 258 // 25 ke punaste varA yAcitavyA ityata Aha 1 agre 266 zloke / 3 ane 267 zloke / 3 pha-visRjya / For Private And Personal Use Only Page #335 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 293 adhyAyaH mnusmRtiH| dAtAro no'bhivardhantAM vedAH santatireva ca // zraddhA ca no mAvyagamadvahudheyaM ca no'stviti // 259 // * mantravadayaM zlokaH paThitavyaH // 259 // evaM nirvapaNaM kRtvA piNDAMstAMstadanantaram // gAM vipramajamaniM vA prAzayedapsu vA kSipet // 260 // tadanantaraM varayAcanAnantaraM piNDAnpitRbhyo nirutAn gavAdInyAzayet / agnau prakSepa eva / prAzanaM prApayediti pAThAntaram // 260 // piNDanirvapaNaM kecitpurastAdeva kurvate // vayobhiH khAdayantyanye prakSipantyanale'psu vA // 261 // brAhmaNabhojanAtpurastAtkRte brAhmaNabhojane haviH kurvanti / vayobhiH pakSibhiH 10 khAdayantyanye'dhikeyaM pUrvasmAtpratipattiH / analo'gniH / etatpUrvoktamevAnuditam / ucchiSTasannidhau caitatpurastAtpiNDadAnamiSyate // 261 // pativratA dharmapatnI pitRpUjanatatparA // madhyamaM tu tataH piNDamadyAtsamyak sutArthinI // 262 // AdyantayoH piNDayorepA pratipattiH / madhyamaM tu tatasteSAM piNDAnAM yo madhyamaH 15 taM dharmapatnI putrArthinI adyAt / yA na kaumArthamUDhA patireva mayA paricaraNIyo manasA'pi vyabhicAro na kartavya iti yasyA niyamaH sA pativratA patikavatA pitRpUjane zrAddhAdikarmaNi tatparA zraddhAvatI prayatnena tadArAdhanAdau prvrtte| samyagadyAdAcamanAdi, vidhinA niyamena ca / / 262 // AyuSmantaM sutaM sUte yazomedhAsamanvitam // dhanavantaM prajAvantaM sAtvikaM dhArmikaM tathA // 263 // bhakSayitvA tu taM piNDaM sutaM putraM mUte janayati / medhA grahaNazaktiH tayA samanvitaM yuktam / satvaM nAma guNaH sAGkhayeSu prasiddhaH dhairyotsAhAdidyotyastadyuktam // 363 // prakSAlya hastAvAcamya jJAtiprAyaM prakalpayet // jJAtibhyaH satkRtaM datvA bAndhavAnapi bhojayet // 264 // 26 piNDeSu pratipAditeSu tau hastau prakSAlayet / tataH AcamanavidhiM kuryAt / jJAtIn paiti gacchati prApnotIti jJAtiprAyaM kuryAt / jJAtibhyo dadyAt / tebhyaH satkRtaM datvA bAndhavebhyo'pi dadyAt / jJAtayaH sagotrA mAtRzvazurapakSA bAndhavAH / [ annaM ca no bahubhavedatithIMzca labhemahi // yAcitArazca naH santu mA ca yAciSma kaMcana // 1 // * zrAddhabhuk punaraznAti tadahoM dvijAdhamaH // prayAti zukarI yoni kRmivA nAtra saMzayaH // 2 // s] 1pha-kAmArthA mUDhA / For Private And Personal Use Only Page #336 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 294 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ tRtIyaH atra cocyate yaduktaM yathA brUyustathA kuryAditi / yadi tairuktaM gRhAnasmadIyAnetadannaM prApyatAmiti tadA vaizvadevahomAdInAM kA gatiH / pAkAntaraM kartavyam / athavA'dRSTArthabhevAnnazeSanivedanaM nityavadAmnAyate / zeSamannamityukte'dRSTebhya iti brUyuriti pAkSikaM caitatsyAdyadi te gRhNIyuH // 264 // uccheSaNaM tu tattiSThedyAvadviSA visarjitAH // tato gRhabaliM kuryAditi dharmo vyavasthitaH // 265 // bhuJjAnAnAM yatkiJcidbhujyadhikaraNapAtrasaMlagnaM bhUmipatitaM ca tatra tasmAddezAdavamASTavyaM yAvabrAhmaNA na niSkrAntAH / tato gRhabaliM niSpanne zrAddhakarmaNyanantaraM vaizvadevahomAnvAhikAtithyAdi bhojanaM kartavyam / balizabdasya pradarzanArthatvAt / anye tu bhUtasya yajJa eva balizabdena prasiddhatarastatazcAgnau homo na prAgvirudhyata ityAhuH / na caitadvAcyaM pitrye karmaNi prArabdhe kathaM karmAntarasya tadantaHkaraNam / yathaiva pUrveyurnimantriteSu brAhmaNeSu sAyaMprAta:makaraNaM vyahakalpe zrAddhasya viruddhamevaM vaizvadevahomo'pyaupasadAgnikaH / tena bhUtayajJAtparAJcaH padArthA utkRSyante nArvAJcaH / ___atrocyate / yadi prAgagnau vaizvadevahomaH kriyate tataH zrAddhAnantaraM baliharaNaM tathA 15 sati devayajJabhUta jJau vyavadhIyetAm / tatazca kramoparodho na ca vaizvadevasya kAlabAdhaH kriyate / pitRshraaddhaalhaaneH| tasmAtsarvaM mahAyajJAnuSThAnaM zrAddhAdauttarakAlikam // 265 // haviryaccirarAtrAya yaccAnantyAya kalpate // pitRbhyo vidhivaddattaM tatpravakSyAmyazeSataH // 266 // cirarAtrazabdo dIrghakAlavacanaH / yaccAnantyAya kenacidvacanaM naivaitadubhayaM bravImIti 20 praNidhAnArthamucyate / kalpate preta ityadhyAhAryam / / 266 // tilai/hiyavairidbhirmUlaphalena vA // dattena mAsaM tRpyanti vidhivatpitaro nRNAm // 267 // tilAdigrahaNaM netaradhAnyaparisaMkhyAnArthamapi tUktAnAM phalavizeSapradarzanArtham / etairvividhadattairapi mAsaM prIyante / vidhivatpitaro nRNAmityAdyanuvAdapadAni 25 vRttapUraNArthAni // 267 // dvau mAsau matsyamAMsena trInmAsAn hAriNena tu // aurabhreNAtha caturaH zAkunenAtha paJca vai // 268 // urabhrA meSAH / zakunaya AraNyAH kukkuttaadyaaH| matsyAH pAThInAdyAH // 268 // 1 ra-pitRzrAddhe / 2 ph-klpyte| For Private And Personal Use Only Page #337 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 295 adhyAyaH mnusmRtiH| SaNmAsAMzchAgamAMsena pArSatena ca sapta vai|| aSTAveNasya mAMsena rauraveNa navaiva tu // 269 // * rurupRSataiNA mRgajAtivizeSavacanAH / rauraveNa pArSatena / aiNeyeti vikAre taddhitaH // 269 // dazamAsAMstu tRpyanti varAhamahiSAmiSaiH // zazakUrmayostu mAMsena mAsAnekAdazaiva tu // 27 // varAhazcAraNyasUkaraH // 27 // saMvatsare tu gavyena payasA pAyasena ca // vArdhANasasya mAMsena tRptiAdazavArSikI // 271 // zrutAnumitayoH zrutasaMbandhasya balIyastvAdgavyena payaseti saMbandho na mAMsena 10 prAkaraNikena / anye tu cazabdaM samuccayArthIyaM paThitvA vyAkhyAnayanti / mAMsena gavyena payasA pAyasena vA / payovikAraH pAyasaM dadhyAdi payaHsaMskRta odanaH prasiddhaH / vANaso jaracchAgaH / evaM hi nigameSu paThyate "tripivaM tvindriyakSINa zvetaM vRddhamajApatim / vANisaM tu taM praahuryaajnyikaaHpitRkrmnni"|| pibato yasya trINi jalaM spRzanti kau~ jihvA ca sa tribhiH pibatIti tripibaH / yattu 15 zaGkhana gomAMsabhakSaNe prAyazcittamAmnAtaM tanmadhuparkASTakAzrAddhebhyo'nyatra jJeyam // 271 // __ kAlazAkaM mahAzalkAH khaGgalohAmiSaM madhu // AnantyAyaiva kalpyante munyannAni ca sarvazaH // 272 // kAlazAkaM viziSTazAkaM prasiddham / kRSNe vAstukaibhede vA yathA mahAzalkAH zalyakA ucyante / anye tu matsyAna sazalkAnAhuH / khago gaNDakaH lohaH kRSNazchAgaH sarvaraktazca / tathA purANam " kRSNazchAgastathA rakta AnantyAyaiva kalpate " / lohazabdo varNalakSaNayA tadvarNayukte chAge vartate / ayaHkRSNaM tAnaM lohitaM ubhayatrApi lohazabdaH prayujyate / yadyapi caiSa varNo meSAdiSvapi saMbhavati tathApi smRtyantaraprasiddhayA chAga eva gRhyata iti vyAcakSate / anye tu zakunirlohitapRSThaH nAmaikadezena devadatto datta itivatpratipAdyata ityAhuH / samAcArazcobhayatrApyanveSyaH / [ aSTAvaiNeyamAMsena pArSatenAtha sapta vai // aSTAvaiNeyamAMsena raurevaNa naivava tu // 1 // ] 1ra-kRSNavAsudevo yathA / 2 ph-prtipdyte| For Private And Personal Use Only Page #338 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 296 www. kobatirth.org 10 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ tRtIyaH madhu mAkSikam / sarvatrAtra prItyatizayotpattirvivakSitA / na tu yathAzruta eva kAlaH / tathAhi dvAdazavarSANyakaraNaM syAttatra virudhyeta " pitrrnyamA nidhanAtkAryamiti " // 272 // yatkiJcinmadhunA mizraM pradadyAttu trayodazIm // tadapyakSayameva syAdvarSAsu ca maghAsu ca // 273 // - yatkiMcidannaM madhunA saMyuktam / trayodazyAM varSAsu ca maghAsu cAdhikamiti / tadA ca tadakSayameva / RtunakSatratithInAM ca samuccayaH / ApastambavacanAttu varSAsu trayodRzyaSTamIdazamISvapi / maghAsu cAntareNAvivakSA / evaM ha smAha " matrAsu cAdhikamiti " ( 2 / 8 / 19 / 20 / ) / / 273 // api naH sa kule bhUyAyo no dadyAtrayodazIm // pAyasaM madhusarpi prAkchAye kuJjarasya ca // 274 // prakRtAM trayodazIM varSAdiguNayuktAmadhikRtyedamucyate / evaM pitara AzAsate / asmAkaM kule bhUyAtsa tAdRzo jAyatAM utkRSTaguNaH yaH prAguktAyAM trayodazyAmasmabhyaM dadyAtpAyasaM madhusarpiH saMyuktam / tathA kuJjarasya hastinaH prAkU chAye prAcyAM dizi gatAyAM chAyAyAM aparAhnetare kAla ityarthaH / zeSe'hani hastino dIrghA 15 prAcI chAyA bhavati / 'prAkcchAyAM ' iti vA pATha: / chAyAyAM hi brAhmaNA bhojyante / agrimaM karma tu yadyalpatvAcchAyAyAM na saMbhavati taddezAntare tatsamIpe kartavyam / aGgatvA - tsatisaMbhave tatsarvaM gopetaM pradhAnaM hasticchAyAyAmeva / yattu vyAcakSate ho parAgo hastichAyocyate hastI vai bhUtvA svarbhAnurAsurirAdityaM tamasAvidhyadviti tadayuktam / tatra hi gauNo hastizabdaprayogaH | smRtyantare ca pRthageva hasticchAyA graha | parAgAdAmnAtA "hasti20 chAyA grahaNaM candrasUryayoriti " // 274 // dadAti vidhivatsamyak zraddhAsamanvitaH // tattatpitRRNAM bhavati paratrAnantamakSayam // 275 // yadyaditi vIpsAyAM apraitiSiddhaM sarvamannamanujAnAti / vidhivat samyakzabdAnuvAdaH / zraddhAsamanvita ityetadatra vidhIyate / zraddhayA dAtavyaM tathAdattamanantamakSayaM 25 bhavati pitRRNAM paraloke / anantamiti vA kAlAvadhiniSedhaH / akSayamiti mAtrayAvyayAbhAvamAha / sarvakAlaM bhavati prabhUtaM ca // 275 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir kRSNapakSe dazamyAdau varjayitvA caturdazIm || zrAddhe prazastAstithayo yathaitA na tathetarAH // 276 // 1 agre 279 zloke / 2 pha - rAhUparAgo / 3 ra aprasiddhaM / For Private And Personal Use Only Page #339 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 297 dazamyAdInAM vacanAtphalAtizayotpattiH / anyAsvapi tu satyAM zraddhAyAM kartavyam / caturdazyAM tu niSedha eva // 276 // yukSu kurvan dinahveSu sarvAnkAmAnsamaznute // ayukSu tu pitRRnsarvAnprajA prAmoti puSkalAm // 277 // yuJjidinAni dvitIyAcaturthyAdIni / RzaM nakSatraM tAni bharaNyAdIni yuJji bhavanti / 5 pratipattRtIyApaJcamIsaptamInavamyastithayo'yuja ucyante / dvitIyAcaturthISaSThyaSTamIdazamyo yunaH / evamekAdazyayuprabhRtau draSTavyaM nakSatreSvapi / sarvAn kAmAn te ca kAmA itihAsapurANayorbhedenopattAH / puSkalAM prajA / dhanavidyAvalapuruSaiH puSTA puSkalA // 277 // yathA caivAparaH pakSaH pUrvapakSAdviziSyate // tathA zrAddhasya pUrvAhlAdaparAhrA viziSyate // 278 // pUrvapakSaH zuklapakSaH aparaH kRSNapakSaH caitrasitAdyA mAsA iti / yarthA zrAddhasya zuklapakSAt kRSNapakSo viziSyate prakRSTaphalado bhavati / tathA pUrvAhlAdaparAhno vizeSavacanAt pUrvAhne'pi kadAcitkartavyameveti pratIyate / ___nanu ca prasiddhena dRSTAntena bhavitavyam / na cAparapakSasya pUrvapakSAcchAddhaM prati vizeSa uktaH / kecidAhuH / 'kRSNapakSe dazamyAdAvityetasmAtpratIyate / evaM tu brUmaH / 15 " vacanAni tvapUrvatvAt " ityanena nyAyenApratiddhasya dRSTAntatA'stIti vidhirapi dRSTAntavacanAdeva zakyo'vagantum // 278 // prAcInAvItinA samyagapasavyamatandriNA // pivyamA nidhanAtkArya vidhivadarbhapANinA // 279 // yatkicitpitryaM tatra karmaNyayaM vidhiH / padArthAH prAgvyAkhyAtAH / atandriNA ana- 20 lasena zraddadhAnenetiyAvat / A nidhanAdA maraNAdyAvajjIviko'yaM vidhirityrthH| darbhapANinA / taduktaM "darbhAH pavitramiti" / tadradhitazIrSakaM darbhamayaM pavitramucyate // 279 // * rAtrau zrAddhaM na kurvAta rAkSasI kIrtitA hi saa|| saMdhyayorubhayozcaiva sUrye caivAcirodite // 280 // 1ra-tathA / 2 ra-asiddhasya / 2 a. 3 zlo. 256 / * [ kurvan pratipadi zrAddhaM svarUpAM labhate prajAm // kanyakAzca dvitIyAyAM tRtIyAyAM tu vAjinaH // 1 // pazUna kSudrAMzcaturthI tu paJcamyAM zobhanAnsutAn // SaSTyA dUtamavApnoti saptamyAM labhate kRSim // 2 // aSTamyAmapi vANijyaM labhate zrAddhado naraH // navamyAM vai caikazaphAn dazamyAM dvi''khurAn bahUn // 3 // ekAdazyAM tathA raupyaM brahmavarcasvinaH sutAn // dvAdazyAM jAtarUpaM ca rajataM kupyameva ca // 4 // jJAtizreSThayaM trayodazyAM caturdazyAM tu kuprajAH // prIyanta pitarazcAsya ye ca zastrahatA raNe // 5 // pakSAdyAdiSu nirdiSTAnvipulAnmanasaH priyAn // zrAddhadaH paJcadazyAM ca sarvAnkAmAnsamaznute // 6 // For Private And Personal Use Only Page #340 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 298 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ tRtIyaH nanu cAparAhne vidhAnAtkuto rAjyAdiSu prAptiH / atha mataM vizeSavacanenAnyatrApyastIti jJApitaM satyam / " pUrvAhlAdarparAhno viziSyata " iti yadapekSaM vizeSavacanaM tatraivAstIti sAmAnyajJAnaM pravartate / tena pUrvAhna eva kadAcittasyAnya uttarakAla iti kecidAhuH " grahaNaM candrasUryayoriti " candragrahAdiSu rAjyAdAnapi prAptastanniSedhArtham / atazva sandhyAyAM candrasUryayoruparAgeNa rAtrau candragrahaNe prtissedhaavidhaanaadviklpH| anye tvAhuH madhyAhnakAlaH pUrvAhnAparAhNAbhyAmanyastatrApyetena pratiSedhena kartavyamiti jJApyate / sUrye caiva pUrvAhnakAlatvAtprathamodite sUrya pratiSedhaH / raaksssiityrthvaadH||280| anena vidhinA zrAddhaM trirabdasyeha nirvapet // hemantagrISmavarSAsu pAJcayajJikamanvaham // 281 // pUrvoktena vidhinA itikartavyatAkalApena pUrvedyunimantraNAdibhiH saMvatsarasya triH zrAddhaM kurvIta / keSu mAseSvityata Aha / hemantagrISmavarSAsu / mAsAnumAsikamityasya triH saMvatsaravidhirvaikalpikaH / pAzcayajJikaH paJcamahAyajJamadhye yaH paThitaH so'nvahaM kartavyaH / asya ca prAcInAvItyapasavyodaGmukhabrAhmaNabhojanamityetAvatyevetikartavyatA / evamarthameva punarupanyAsaH / evaM triHsaMvatsaravidhiranAhitAgnerityevaM pUrva vyAcakSate / pramANaM tu 15 ta eva vidaMti // 281 // na paitRyajJiyo homo laukike'nau vidhIyate // na darzena vinA zrAddhamAhitAgnerdvijanmanaH // 282 // pitRyajJAGgabhUto homaH paiMtayajJikaH sa laukike smArte'gnau na vidhIyate / zAstreNa kartavyatayA na codyate / tasmAtriH saMvatsarasyAnAhitAgninA kartavyam / yadyapi triHkRtamapi bhavatyeva kRtaM laukike'gnau tathApi saMvatsarApekSayA akRtameva tadbhavati / prasthamojano hi nyUne bhukte bhavaMti vaktAro nAsmAbhiratyabhuktamiti / arthavAdatayA pUrvazeSamidaM pUrva vyAcakSate / idaM tu yuktam / yallaukiko'gnirvivAhAdAvaparigRhItastasmin zrAddhAGgabhUto homo na kartavya ityucyate / homapratiSedhena ca tavyatiriktamanyatkarma kartavyamityuktaM bhavati / 25 itarathA parigRhItognemasya pArvaNazrAddhAGgatvena vidhAnAdanagnikasya zrAddhAnadhikAra eva syAt / yathA'ndhasyAjyAvekSaNAzakyA darzapaurNamAsayoranadhikAraH / asmiMstu sati sAgnikasya homavat zrAddham anagnikasya tadvarjitamapi jJApitaM bhavati / tathA ca "agnyabhAve" ( a. 3 zlo. 212 ) ityasyAyameva viSayaH 1 zlo. 278 / 2 ra-paitRkayajJiko / 3 idaMtva yukrm| 4 pha-yadi / 5 ph-prigRhiitaanypi| 6pha-na For Private And Personal Use Only Page #341 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 299 adhyAyaH ] mnusmRtiH| ye'pi vyAcakSate piNDapitRyajJo'bhipretaH tatra yo homaH sa laukike smArte'gnau nAsti te'pi na yuktamAhuH / astyeva evam anAhitAgnenitye zrapayitvA juhuyAdityAdi / na darzaNa vinA zrAddhaM grahoparAgAdAvAhitAgneH pratiSedha ityAhuH / etattu samAcAraviruddham / ___anye tu paThanti na vinAdarza ityata oNhitAgninA mAsAnumAsikaM kartavyam / 5 nAsya triHsaMvatsaravidhiH / naivAyaM pATho'stItyanye / kastIsyArthaH / dArzAt zrAddhAdanyadAhitAgnermaghAzrAddhAdi na niyamena bhavatIti dArzameva tasya niyatam / anAhitAgnestu hemantAdivihitAnyapi niyatAnIti // 282 // yadeva tarpayatyadbhiH pitRnsnAtvA dvijottamaH // tenaiva kRtsnamAmoti pitRyajJakriyAphalam // 283 // 10 pAJcayajJikaM yacchrAddhaM aharaharityuktaM tasya vaikalpikatvamanenocyate / udakatarpaNaM yatkriyate snAtvA tenaiva pitRyajJakriyAphalaM prApnoti / yaduktam " kamapyAzayet " iti tasya nAsti niyamena kartavyatA / udakatarpaNamavazyaM kartavyam // 283 // vamanvadanti tu pitRRn rudrAMzcaiva pitAmahAn // prapitAmahAMstathA''dityAn zrutireSA sanAtanI // 284 // 15 pitRdveSAdapravartamAnasya pravRtyarthamidam / tristhAnAvasthAdyA devatAH pitaro'pi ya eva piNDabhAjaH ato devatAtvenaite draSTavyAH / zrutireSA zrUyate etadvede tu ataH purAtanI nityatvAdvedasya // 284 // vighasAzI bhavennityaM nityaM vA'mRtabhojanaH // vighaso bhuktazeSaM tu yajJazeSaM tathA'mRtam // 285 // 20 Ayena zlokapAdenAtithyAdibhuktaziSTasyAnnasya yadbhojanaM vihitaM tadanUdyate / mAGgalikatayA maGgalAvesAnAni zAstrANi prathante / pitryAi~vaM karma zastataram / yajJazeSam / anena jyotiSTomAdihaviHzeSasya bhojanaM vighasasya tulyatayocyate / uttareNArdhazlokena sauhArdameva / tasya vedArthavyAkhyAnam / kasyAMcicchAkhAyAmAbhyAM zabdAbhyAM vidhAnaM dRSTamato vyAmohaM nivartayati / vighasamaznAtIti vighasAzI / amRtaM bhojanamasyetyamRta- 25 bhojnH| bhRtyazeSa bhRtyabhuktaziSTamiti draSTavyam / bhuktazeSamitipAThe sAmarthyAdatithyAdibhuktamiti draSTavyam / anyattu prakRtatvAcchAddhabhuktazeSamiti draSTavyam / tathA ca 1 pha-piNDapitRyajJaH pitRyajJo'bhipretaH / 2 pha-astvevamanAhitA- / 3 pha-darzena / 4 pha-ityasyA nAhitAgninA; AhitAgninA / 5pha-maMgalA vasadhAni / For Private And Personal Use Only Page #342 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ tRtIyaH smRtyantaraM " bhuJjIta pitRsevita " iti / zrAddhAGgaM caitadbhojanaM kecidAhuH / anye tu puruSArtho bhojananiyamo'yamityAhuH / ' vasUnvadantI'tyanenaiva zrAddhaprakaraNasyApravRttatvAt / yajJazeSa yajJopayuktadravyazeSamiti draSTavyam // 285 // etadvo'bhihitaM sarva vidhAnaM pAzcayajJikam // dvinAtimukhyavRttInAM vidhAnaM zrUyatAmiti // 286 // iti mAnave dharmazAstre bhRguNoktAyAM saMhitAyAM tRtIyo'dhyAyaH // 3 // ___ pUrva hi vyavahitasya pAJcayajJikamiti mahAyajJavidherupasaMhAro mAGgalikatayaiva uttareNa zlokArthena vakSyamANAdhyAyArthaikadezopanyAsopagate coktaprayojanAni / dvijAti mukhyA brAhmaNAsteSAM vRttayo jIvikAH karmANi / dvinAtInAM vA mukhyavRttaya iti / 10 uttaratraiva darzayiSyAma iti prasiddham // 286 // mAnyA kA'pi manusmRtistaducitA vyAkhyA hi medhAtitheH / sA luptaiva vidharvazAtvacidapi prApyaM na yatpustakam // kSoNIndro madanaH sahAraNasuto dezAntarAdAthataijIrNoddhAramacIkarattata itasstatpustakailekhitaiH // 1 // zubhaM bhavatu // itizrIbhaTTavIrasvAmisUnobhaTTamedhAtithisvAminaH kRtau manubhASye tRtIyo'dhyAyaH samAptaH // 3 // anamo bhagavate vizvezvarAya / 1pha-apavRttatvAt / 2 ra- upanyAtaM, / tau cohmpryojnau| For Private And Personal Use Only Page #343 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir // shrii|| // zrIgaNezAya nmH|| // atha cturthaadhyaaypraarmbhH|| caturthamAyuSo bhAgamuSitvA''yaM gurau dvijaH // dvitIyamAyuSo bhAgaM kRtadAro gRhe vaset // 1 // saMkSepeNAtikrAntasyAdhyAyadvayasyArthaM kathayatyanusmaraNAya / gArhasthyadharmasyAyaM vRttividhiriti dvitIyaM zlokaprayojanam / aniyataparimANatvAdAyuSazcaturthabhAgavyavasthAvidhAnamAzramiNAmanupapannamataH zloko'yaM vihitAzramakAlAnuvAdArthaH / yadyapi ca " zatAyurvaM puruSa " ityetadapekSayA kathaMcidupapadyetApi tathApi svaprakaraNe grahaNAntikamiti 10 avadhyantarasya brahmacaryavihitatvAt / " gRhasthastu yadA paMzyet" iti gArhasthye'pi kAlAntarapratipatteranuvAdataivAnumIyate / caturthamAghamAyuSo bhAgaM janmApekSamAdyatvaM gurau uSitvA brahmacaryaM kRtvA tato dvitIyaM caturthamAyuSo bhAgaM kRtavivAho gRhe vaset / gRhasthAzramamanutiSThet / tatra vaset // 1 // adroheNaiva bhUtAnAmalpadroheNa vA punaH // yA vRttistAM samAsthAya vipro jIvedanApadi // 2 // ' dehi dehIti / yAcyamAnasya yaH parasya cittavikAraH khedAtmako jAyate sa droho'bhipreto na punarhisaiva tasyAH sarvasAmAnyenaiva pratiSedhAt / alpadroheNeti / yAcyA vinA yadi na vartyate tadA svalpaM yAcitavyam / eSo'lpadroho yAvRtti vanopAyaH kRSisevAdi / yasyAM vRttau parasya pIDA na bhavati sA AzrayitavyA / sAmAnyopa- 20 dezo'yam / samAsthAya Azritya jIvet / Apadi dazame vidhirbhaviSyati / asmAccopadezAdvakSyamANAbhya ityAdivRttirbhavatIti gamyate / anyathA vakSyamANavizeSaniSThatve sAmAnyairasyopadezasyAnarthakyameva syAt / tena ca yAjanAdhyApane kusIdaM amRtAdimadhye apaThitamapi labhyate / alpIyasI yA uJchavRttirgRhItA asau hyalpadrohaH / tathA 1 a. 6 zlo. 2 / pha-niSThatva / For Private And Personal Use Only Page #344 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 302 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [caturthaH ca gautamaH (a. 10 sU. 5) " kRSivANijye vA svayaM kRte kusadiM c"| jIvanamAtro'yaM vidhirdhanasaMcayastu vakSyamANaireva niyataiH karmabhiH // 2 // yAtrAmAtraprasiddhayarthaM svaiH karmabhiragarhitaiH // aklezena zarIrasya kurvIta dhanasaMcayam // 3 // pUrveNAnvAhikajIvanavidhAvupAya ukto'nena dhanasaJcaye niyama upadizyate / svaiH kabhiH dhanasaMcayaM kuryAt / tAni ca karmANyuttaratra vakSyante / saMcayaprayojanamAha / yAtrAmAtraprasidhyarthaM na bhogAya dhanasaMcayaklezaH kartavyaH / kiMtarhi yAtrAmAtraprasiddhayartham / AtmakuTuMbasthitiryAtrA tatparimANaM yAtrAmAtraM tasya prasiddhiniSpattiH tadarthastatprayojanaM nityakarmanivRttirAtmasthitAvevAntarbhUtAni na hyakurvata aatmsthitiH| Aha ca (a. 3 zlo. 72) " na nirvapati paJcAnAmuccasanna sa jIvati " / athavA satyapi zAstrIyatve yatra loke gairhate tadvayameva / yathA narasya mahAkulInasya bhuktavibhavasya nikRSTakulAtprAptazrIkAt samAnajAtIyAdapi pratigrahAdinA kenacidupAyena jIvanam / aklezena zarIrasya sevAvANijye mahAkleze dUrAdhvagamanAdinA tAdRze na krtvyeH| saMcayo rAzIkRtaparirakSaNam // 3 // RtAmRtAbhyAM jIvettu mRtena pramRtena vA // satyAnRtAbhyAmapi vA na zvavRttyA kadAcana // 4 // tAnIdonI karmANi nAmatastAvadAha / nAmnaiva keSAMcit stutiH pratIyate / prayojanaM vA prazastAbhAve ninditeSu pravRttiH / tatra mRtapramRte atyantanindite / tato'pi satyAnRtaM yata Aha tenaiva vA'pi jIvyata iti / apizabda arucistavanArthaH // 4 // nAmato nirdizya svarUpato vyAcaSTe / RtamuJchazilaM jJeyamamRtaM syAdayAcitam // mRtaM tu yAcitaM bhaikSaM pramRtaM karSaNaM smRtam // 5 // uJchazca zilazca uJchazilaM tahataM jJeyam / satyavratatulyaM kSetrAlUnasya vrIhyAde. guhaM khalaM vA nIyamAnasya yaH pulAMkaH patitaH svAmino'napekSitastasyoccayanamuJchastadRtam / na tatreyaM buddhirAdheyA / parakIyametanna gRhNAmIti / 25 evaM ca svatvAtparibhraSTasya lUnasyAlUnasya vA'nekaprarohavato grahaNaM zilaH / ____amRtaM syAdayAcitam / atyantaprItikaratvAt / mRtamiva yAcitam bhaukSitamiti / 1 a ka-yAtrAmAtrA / 2 pha-gahate / 3 kha-na kartavyaH / 4 a ka ra Na kathacaMna / 5 pha-tAni karmANi / 6 pha-sthitiH / 7 a ka-pulakaH / For Private And Personal Use Only Page #345 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 303 bhadhyAyaH] mnusmRtiH| yAcitamityeva siddhe bhaikSazabdena sAmUhikataddhitAntena bahavo yAcitavyA ityucyate / naikaH kadarthanIyastaduktam "alpadroheNeti" / prAyeNa ca bhaikSazabdasya bhakSyasyAtmavizuddhayarthamityevamAdau siddhAnnaviSaye prayogasiddheH sAmAnyaviSayArtha yAcitazabdopAdAnam / tena nedaM siddhAnnabhikSaNameva / agnimataH parAgnipakvena vaizvadevAdivirodhAt / na cedaM bhojanArthameva bhikSaNam / kiMtarhi ? sthityartham / sthitizca na bhojanamAtrasAdhyA gRha- 5 sthasya / kiMtarhi ? / yatkiMcidgRhopayogi / ata evodakaparidhAnAdyapi bhikSitavyam / gRhopakaraNaM ca sthAlyapidhAnAdi / brahmacAriNastu bhojanakAle vidhinA pAkAsaMbhavAnniyamataH siddhAnnaviSayaM bhakSyaM pratIyate / bhikSAzabdazcAyaM bhikSyamANadravyagataM parimANamapyAcaSTe / bhikSAmAtraM na dadAti yAcitaH / prasRtimAtraM bhikSeti tena gohiraNyAdibhikSaNaM na prasRtazabdenAbhyanujJAyate / pratigrahAdyarthA yAJceti / nanu bhaikSagrahaNamapi pratigraha eva / naivaM grahaNamAtraM pratigrahaH / viziSTa eva svIkAre pratipUrvo gRNhAtirvartate tena na svIkAramAtre " pratigrahasamartho'pi " (a. 4 zlo. 186) " pratigrahaH pratyavaraH' iti (a. 10 zlo. 109) / adRSTabuddhyA dIyamAnaM mantrapUrva gRhNataH pratigraho bhvti| na ca bhaikSe ' devasya tvAdi / mantroccAraNamasti / na ca prItyAdinA dAnagrahaNe na ca tatra pratigrahavyavahAraH / ataH pratigrahAdarthAntaramevedamRtAmRtazabdAbhi- 15 dheyam / atazca nAtra yAcyamAnasya ayAcyamAnasya vA mahAsatvatayA upakArAntarApekSA jAyate yena vA dadato jAtyAdyapekSA yuktimatA pratigrAhyasyaiva karuNayA ca pradIyamAnaM gRhNato na pratigrahaH / nanu ca karuNayA dAnamadRSTAyaiva neti brUmaH / na ca tatra dAnadharmaH / kiMtarhi karuNAbhyAsAtparopakArAdvA / tatra yathA hitopadezAdAvanugrAhyasya / yathA vidhirjAtyAdi pekSate 20 tadvatkaruNayA dAne / tathA ca ziSTA naivaMvidhe dAne vedatatvArthaviduSe brAhmaNAyetyetadanurudhyante / ata evAbrAhmaNA api dainyamApannAH pareNa dattaM gRNhAnA na brAhmaNavRttaM pratigrahamAzritA bhavanti / sthitametat / pratigrahe yadyapi yAcitAyAcitapUrvakatvaM vidyate tathApi na tenaivaM mRtAmRtazabdArthaH / viSayAntarasya darzitatvAt / yAjanAdhyApanayorapyetadrUpamasti / kazcidyAjayitvA yAjakatvaM labhate / kazcitprArthyate / evamadhyApane yojyam / 25 ato yAvatA kAcidvRttiryAcyA yA sA dainyAvahatvAt maraNamiveti mRtazabdenAbhidhIyate / karSaNaM tu maraNAdapi pApIyaH / lAGgalAkarSaNaM hi bhAravAhatvaM tacca khalananapadakarma // 5 // 1 upari 2 zloke / 2 raNa-tAnevatvaM ! 3 aka-yAcitvA yAcakAvidyate / For Private And Personal Use Only Page #346 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 304 10 20 www. kobatirth.org 25 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / satyAnRtaM tu vANijyaM tena caivApi jIvyate // sevA zvavRttirAkhyAtA tasmAttAM parivarjayet // 6 // naiSaM tavyaM satyAnRtobhayarUpatA zAstreNa vANijye'bhyanujJAyata iti / kiMtarhi "vastusvabhAvavAdI'yaM, lobhagrahaNamevAnRtaM jIvyata itivacanAdvANijyA jIvanAyaiva na dhanasevAtiryathA hi vA preryate kRcchreNa ca labhate tathA ca sevakaH sevA tvaM preSyate ucite'nucite vA sa sevakaH / ata utkRSTenAyudhakarmAdinA ye samAnamupasarpanti te na zvavRttayaH // 6 // kusUladhAnyako vA syAtkumbhIdhAnyaka eva vA // tryahaihiko vA'pi bhavedazvastanika eva vA // 7 // kusUle dhAnyamasyeti gamakatvAdvayadhikarago bahuvrIhiH / pAThAntaraM kuzUladhAnyaka iti / kusUlaparimitaM dhAnyaM kusaladhAnyaM tadasyAstIti matvarthIya ik zabdaH / dhAnyAdhikaraNamiSTakAdikRtam / kusUlaH koSTha iti cocyate / tena cAtrAparimANaM lakSyate / 15 tatra yAvanmAti tAvatsaMcetavyam / na punarAdhAraniyamo'sti / kusUle ca mahAparigrahaNasyApi bahubhRtyabandhudAradAsaputra gavAzvAdimato'pi yAvatA sAMvatsarI sthitirbhavati tAvadanujJAyate / yato vakSyati ( a. 11 zlo. 7 yasya traivArSikaM bhaktamiti " dhAnyagrahaNamapyavivakSitam / suvarNarUpyAdyapi tAvatyAH sthiteH paryAptamarjayato na doSaH / sarvathA'dhikaM tato nArjanIyamiti vAkyArthaH / 66 [ caturthaH uktamAtmakuTumbasthityai dhanasaMcayaH kAryo na bhogAya kleza AzrayaNIyaH / tattu kimantrahamarjanIyaM utaikadaiva cirakAlaparyAptamiti noktam / tatra kAlavilambArthamidamArabhyate / kumbhI uSTrikA SaNmAsiko nicaya etena pratipAdyata iti smaranti tryahamai - hikamasyeti yaddaihikaH kuTumbasya nityakarmArthaM ca bhaktacayaM karoti yaH sa tryahaihikaH / zvo bhavaM zvastanaM bhaktaM tadasyAstIti pUrvavat matvarthIyaM kRtvA naJ samAsaH kartavyaH / sadyastAtkAliko bhavettadahararjitaM vyayIkartavyam // 7 // asya vikalpasya vyavasthA mAha caturNAmapi caiteSAM dvijAnAM gRhamedhinAm // jyAyAnparaH paro jJeyo dharmato lokajittamaH // 8 // 1 a ka - jJAyate / 2Na - tryahaihike / 3 pha- ukta / 4 Da-dhAnyika / 5 ra tathA / For Private And Personal Use Only Page #347 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| 305 yo yaH svalpakAlasaMcayaH sa sa dhamaiAyAnadhikaH / dharmAdhikyAcca phalAdhikyaM bhavati / lokajittamaH / lokAJjayatyAdhipatyenAvatiSThate / bhogyatayA svIkaroti / prakavivakSAyAM tamaH / avizeSopAdAnAlokaH svargaH pratIyate / teneyamatra vyavasthAmAha / parigraho yo bahvapatyo'prAptaputro'saMvibhaktaputraH akRtakanyAvivAhazca sa kusUladhAnyakaH / yastu pariNatatrayAH prAptaputraH kRtakaraNaH sa vidyAvacchamameti tAvattAvaditarAnkalpA- 5 nAzrayet // 8 // SaTkamaiko bhavatyeSAM tribhiranyaH pravartate // dvAbhyAmekazcaturthastu brahmasatreNa jIvati // 9 // eSAM kusUladhAnyakAdInAM gRhasthAnAmekaH SaTkarmA bhavati / yo mahAparigrahaH prAguktastasya SaDvRttikarmANi bhavanti / kAni punastAni uJchazilAyAcitayAcitalAbha. 10 kRSivANijyAdhyApanayAjanapratigrahAH yAcitAyAcitagrahaNAdantarbhavanti / bahukuTumbako nityakarmasaMpattyarthaM ca sarvA vRttIH samucitAH kuryAt / kRSivANijye api ye'pyadhyApanamadhyayanamityAdIni prathamAdhyAyapaThitAni SaTakarmANi vyAcakSate teSAM prakaraNavirodho niSprayojanaM vA'dhyayanAdInAmupAdAnamanyatraiva teSAM vihitatvAt / ____ anyo dvitIyaH kumbhIdhAnyastribhiH pravartate / pro'narthako yAvadvatate tAvatpravartate 15 iti vartanaM ca sthitisaMpattiH prakRtAnAM ca yAni kAnicit kacit kRSivANijye vihAya prazastataro hi pUrvasmAtkumbhIdhAnyako yato vakSyati sA vRttiH sadvigarhitA / " gorakSakAnvANinikAniti / yadapyuktaM gautamena (a. 10 sa. 5-6) "kRSivANijye vA'svayaM kRte kusaudaM cetyanApadyeva tatrApyasvayaMkaraNapakSe doSo'styeva laghIyAMstu bhaviSyati / dvAbhyAmekaH / atrApi yAcitalAbhaM varjayitvA trayANAM yathAsaMbhavaM dve gRhyate / 20 ayAcitamapi tAvadgRhyate yAvatryahaparyAptam / caturthastu brahmasatreNa jIvati / brahmasatraM zilocchayoranyatarA vRttiH / satatabhavatvAtsatramiva na tadahaHparisamApanIyA vRttirataH satramityucyate aharahanityamanuSThAnAt / brahmazabdo brAhmaNaparyAyasteSAmidaM satram / asmAdbrahmazabAtpUrvo'yaM vRttiprapaJco brAhmaNaviSaya eva vijJeyaH / kSatriyAdInAM tu tatra vakSyati / ___kathaM punaH zilocchavRttyA jIvanaM saMbhavati yAvatA zaradrISmayoreva kSetre khale vA zilapulAkapAtasaMbhavaH / athocyate / graiSmebhyo graiSmANi zAradAni zAradebhyo'rjayiSyatIti 1pha-vyavasthA / mhaaprigrho| 2pha-yAvat-tAvat / 3 a-prakRtAni / / zlo.88 / 5 ph-pvrtte| 6 a. 8 zlo. 102 / 7 pha-prISmebhyo / 39 For Private And Personal Use Only Page #348 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org 306 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ caturthaH SANmAsika vRttireva syAnnAzvastanikaH athAnyathA'pi saMbhavati yAvatastAvato vrIhyAdeH kathaMcitpatitasyopAdAnam / satyam / na tadbhojanAya paryAptam / saMcinvAno 1 yadA paryAptaM prApsyati cedaziSyati paJcAhArdyasaMbhavAt / tathA ca mahAbhArate ziloJchavRttiH pakSAntAzano varNyate / so'yamasyAmavasthAyAM gRhasthastApasaH saMvRtta iti cet / kiMtvevamapyazvastanikatvaM virudhyate / yathopapAdAsthiti kastadA syAnnAzvastanikaH / azvastanika hyucyate ya ahanyahanyarjayati yAtrikaM tadahareva ca vyayIkaroti / na dvitIye'hni sthApayati / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir yadi ca na pratyahaM zilocchavRtterbhojanaM nivartate / kuto'zvastaniko bhavet / kathaM ca tathAvidhasya jIvanaM putradArabharaNaM ca / ata eva kecitribhiranyaH pravartata ityata AramyAnyathA vyAcakSate / tribhiryAjanAdhyApanapratigrahairdvAbhyAM " pratigrahaH pratyavara " iti 10 pratigrahavyudAsena yAjanAdhyApane pratigRhyete / brahmasatramadhyApanaM tadvi vRttaye paryAptam / yattu " vartayaMzca ziloJchAbhyAmiti " sa catuSTayavyatirikto'nya eva / atrocyate / yaH zilaparimANAndazadvAdazAnyavAntrIhInyA vahubhya Adatte yAvadekAhyA trikaM sa zilavRttiH / yastvekaikaM yAtrArthamAharati sa ucchavRttiH / smRtyantare cAyaM jyAyAnvaravRttiruktaH / atazca sArvakAlikamapyupapadyate / na ca vaizvadevAdikriyAvirodhaH tatra putradArANAmabharaNabhedazca 11 yAcita bhaikSAdatyantAlpagrahaNAt // 9 // vartayaMzca ziloJchAbhyAmagnihotraparAyaNaH // iSTIH pArvAyaNAntIyAH kevalA nirvapetsadA // 10 // parva cAyanAntazca tayorbhavAH pArvAyaNAntIyAH / svArthikamaNaM kRtvA vRddhAcchaH ( vyA, sU. 4 / 2 / 114 ) kartavyaH / parveSTidarzapUrNamAsau ayanAMte ca yajJa 20 AgrayaNAkhyaH / kevalagrahaNAtkAmyA iSTayo niSidhyante / vaizvadevahomabaliharaNe'pi tasya nAnvahaM bhavataH / na hi tasya sarvadA tAvaddhanaM bhavati / ataH kevalagrahaNAnmahAyajJanivRttiH / nanu cAgnihotramapi tattasya naiva bhavati / tadapi dravyasAdhyameva / pakSahomAnhoSyati / bhAryAbharaNaM kathamiti cetsA'pi tAM vRttimAzrayiSyati / yadA ca bhAryAvratametadvArayitumazaktA tadA bharturapi nAstyadhikAraH / atha cAndrAyaNAdiSu pravRttasya kathaM 25 bhAryAyA jIvanamiti cet / acodyametadvidyamAnatvAt / atithyAdiziSTamaziSyata iti tu vaizvadevahomAbhAvAt / vidyamAne'pi strIdhane na bhojanaM yuktamubhayorvivasAzitvavidhAnAt / ataH strIdhanena vaizvadevaM kariSyati dharma kArye'nujJAnAtstrIdhanagrahaNasya / naivam / tasyAmavasthAyA 1 raNa - paJcAhAnyAsambhavAddazAhAnyAsaMbhavAt / 2 pha-yathopayAdika / 3 pha-pArvAyanAntIyAH / 4 ra-tasyA / 5 pha- asyAm / For Private And Personal Use Only Page #349 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 307 magnihotramAtraM dharmo na vaizvadevahomaH / bhavatu vA / yasyAstahi dhanaM nAsti kathaM jIvatu tasmAdyasyAsamarthA bhAryA nAsau zilocchavRttAvadhikriyate / vartayannAtmAnaM jIvayan // 10 // na lokavRttaM varteta vRttihetoH kathaMcana // ajihmAmazaThAM zuddhA jIvedrAhmaNajIvikAm // 11 // lokavRttaM nAmocyate yena prAkRtajano'lpasatvo vartate, dambhenAsatpriyAkhyAnena ca 5 'tvaM viSNustvaM brahmA jaya jIveti ' tathA vicitraparihAsakathAbhiH / vRttiheto vikArthatayA na kartavyametat / yastu narmazIlastasya na doSaH / ajihmAm yasyAnyacca hRdaye'nyacca bahiH sa nima ucyate dveSamatsarAtmA darzayatyapriyaM vadatAm / azaThAm agnihotrakarmAnuSThAnaM lokArjanena pratigrahAdilAbhAthai na zAstrArthazraddadhAnatayA kuryAtsa zaThaH / Atmadharmatve'pi jaihRyazAThayo vikA'pyabhedopacArAvyapadizyate / ' anijhAmazaThAM 10 zuddhAmiti' / zuddhivRttyantareNAmizrIkaraNaM pUrvadoSadvayena ca ekapadalabhyo'pyayamoM vRttAnurodhAgobalIvardavadvahupadaiH pratipAdyate / atha kathaM brAhmaNajIvikAM jIvediti dvitIyA yAvatA jIvatirakarmakaH / kathaM caikasyaiva dhAtorekatra dviprayogaH na hi bhavati gamanaM gacchediti sAdhyasAdhanabhAvaH / ucyate / sAmAnyavizeSabhAvAtsAdhyasAdhanabhAvo na viruddhaH / yathA'zvapoSaM puSTa iti / anuSThAnAGge vartanArthe jIvatirvartate / tena sakarmakatva- 15 miti na doSaH / jIvejjIvanArthamanutiSThet // 11 // saMtoSaM paramAsthAya sukhArthI saMyato bhavet // saMtoSamUlaM hi sukhaM duHkhamUlaM viparyayaH // 12 // vyahaihikAzvastanavRttidADhyArtha prasaMkhyAnamidamAha / santopa Azrayitavyo / na bahUnA. mupajIvyaH syAmiti yAJcAkleza AstheyaH / sukhArthI saMyato bhavet / saMyamo yAtrikA- 20 ddhanAdadhike nAbhilASaH / santoSo manasvinAM sukhamUlaM duHkhasya mUlaM viparyayaH asantoSo mahadviduSAM dainyaM abhilaSite vastunyasaMpattistasmAtsantoSamAzrayet // 12 // ato'nyatamayA vRtyA jIvastu snAtako dvijaH // svAyuSyayazasyAni vratAnImAni dhArayet // 13 // vRttiviSayo vidhivRttizabdenoktaH / tenAnyatamayati tadapekSamekajIvitaM anyatamena 25 nivRttividhAnAt / ato vRttisamuccayajIvinaH pitRdhanaM prAptavatazca vratAdhikAro na yujyate / 1 raNa-japet / 2 pha-lokAvarjanena / 3 raNa-casvArthe 4 raNa-asaMtoSaM / 5 pha-jIvanaH / For Private And Personal Use Only Page #350 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 308 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ caturthaH anyathA ekavRttijIvana eva syAt / vratAnImAni / mAnasaH saGkalpo vratamucyate / zAstravihitamidaM mayA kartavyamidaM vA na kartavyamityevaM svargAyuSyayazasyAni vratadhAraNaphalAni kecidAhuH / atazcaitatphalArthino vrateSvadhikArastadayuktam / anityatvamevaM sati prasajyeta / tatrottarazloke nityagrahaNaM bAdhyate / zrutau caiSAM nityatA jJApitA 5 ' yAvat hi na sA yuktA bhavatIti / / na ca svargAdInAM kAmyatve nAnvaye nAdhikRtavizeSaNatvaM pratipadyeran // 13 // vedoditaM svakaM karma nityaM kuryaadtndritH|| taddhi kurvan yathAzakti prAmoti paramAM gatim // 14 // vedamUlatvAt smRtInA vedoditamiti zrUyate / svakaM karma vakSyamANo vratasamUhaH / 10 vihitatvAt svakamityucyate / nityaM kuryAt yAvajjIvam / atandrito'nalasaH etadrata dhAraNaM kurvanyathAzakti anena satyAM zaktau yathAsaMbhavamanuSThAnamAha taduktaM " manasA vA tatsamagramAcAramanupAlayan " / paramAM gatiM brahmatvaprAptirUpAm // 14 // nehetArthAndhasaGgena na viruddhena karmaNA // na vidyamAneSvartheSu nAAmapi yatastataH // 15 // 15 prasajyeta yatra puruSaH sa hi prasaGgo'bhipreto gItavAditrAdistatra hi rAgiNaH sajjantIva / ato gItavAditrAdibhirathandhinAni neheta nA yet / viruddhaM karma pratiSiddhaM zAstreNa akulocitaM ca / na ca pitrAdyAgateSu dhaneSu kalpyamAneSu sthitisamartheSu anyAni necchet / nA| Apadyapi yatastataH prasahya satpratigraheNa pravartitavyamekasyApadyenamapyanujJAsyati // 15 // indriyArtheSu sarveSu na prasajyeta kAmataH / / atiprasaktiM caiteSAM manasA sanivartayet // 16 // indriyANAmA viSayA rUparasAdayaH teSU na prasajyeta na saMktimatyaMtAM sevA kuryAt / manoharA yuvatayaH vaMzagItaM svAdavadrasaH karpUrAdigandhaH rAgavatsparzaH ete viSayA stAnnAtyantaM seveta / kAmataH kAmapradhAnatayA sarveSu apAcitopamaM teSvapi nityasevI 25 syAt / atiprasaktizcaivaiSAM nivRttyupAyo'nena kathyate / na hi vastuprasaktirnivartituM zakyA manasA tu pratipakSabhAvanayA nivartya Adau tAvadurUpapAdakatvaM upasthiteSvapi bhuktapUrveSu 1 raNa-saMkalpaniSeko / 2 pa-kAmyake / 3 raNa-vedamUlAt / 4 raNa-necheta / 5 raNa-saniveza. yet / 6 pha-eteSu / 7 pha-saktim / 8 ra-pAdakaM / For Private And Personal Use Only Page #351 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| kSaNavirasatA svabhAvazca vinAzitvaM zAstraniSedhAcca saGgasya narakApAta ityevamAdi cintayet / yathoktaM ( a. 2 zlo. 96 ) " na tathaitAni zakyaMta " iti // 16 // sarvAnparityajedAn svAdhyAyasya virodhinaH // yathAtathA yApayaMstu sA hyasya kRtakRtyatA // 17 // ye vedAbhyAsavirodhino'rthAste sarve tyaktavyAH rAjAmAtyagRhopasthAnAdayaH 5 ye'pyanayA lokayAtrayA saktasya kRSikusIdAdyadhikalAmA bhavanti tena ca poSayiSyate / tadA kuTumbavibhavatazca dAsIdAsaM bahu bhaviSyatIti sA hyasya snAtakasya kRtakRtyatA kRtArthatA / yaM nityasvAdhyAyI yathAkathaMcitkuTumbakaM jIvayatIti // 17 // vayasaH karmaNo'rthasya zrutasyAbhijanasya ca // veSavAgbuddhisArUpyamAcaranvicarediha // 18 // vayasa iti sArUpyApekSA SaSThI / veSavAkbuddhIti samAhAre dvandvaH / sArUpyamiti svArthe pyaJ / tenAyamartho bhavati / vayAdhucitA veSAdayaH kartavyAH / sArUpyamaucityamanyasyAkRtyAdeH sAdRzyAsaMbhavAt / veSaH kezAbharaNAdivinyAsaH / tatra prathame vayasi zikhaNDakaH, yauvane kauntalAdidhAraNaM, vArdhake jaTAmuNDanAdi / vayonurUpA vAk / evaM buddhistrivargAnuSThAnadhAraNam prathamaM nIyate kevalaM dharmapradhAnakarmAnurUpo veSaH arthAnurUpataH / 15 tena hi bhavitavyaM kulAnurUpeNa dazanarAgadhammillAdi uddhatamapi nauddhatyamAvahati / taduktaM " asya lokavyavahAro viSaya " iti / etaduktaM bhavati / nAyaM vidhyarthaH aparainizcitArthatvAt / lokavyavahAramUlastvayamanuvAdaH / evaM vartamAno lokavRttAnuvartI bhavati / na lokadveSyatAmeti // 18 // buddhivRddhikarANyAzu dhanyAni ca hitAni ca // nityaM zAstrANyavekSeta nigamAMzcaiva vaidikAn // 19 // buddhiddhikarANItihAsapurANAni tarkazAstrANi bArhaspatyozanasAdIni hitAni upakArakANi dRSTArthAni vaidyakajyotiSAdIni arthazAstrasya pRthagupadezAt / vaidikA nigamA vedArthajJAnahetavo nigamaniruktavyAkaraNamImAMsAruDhigrahaNe tvadRSTArthatA syAt // 19 // *yathAyathA hi puruSaH zAstraM samadhigacchati // tathAtathA vijAnAti vijJAnaM cAsya rocate // 20 // 1 pha-vaidyabhyAsabirodhino / 2 pha-vayaM AdhuciMta 3 pha-na uddhatyamAvahati / [ zAstrasya pAraM gatvA tu bhUyobhUyastadabhyaset // tacchAstraM zavalaM kuryAnna cAdhItya tyajetpunaH 1 // ? ] 20 26 For Private And Personal Use Only Page #352 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [caturthaH samadhigamo'bhinivezaH abhyAsa iti yAvadvijAnAti vizeSeNa jAnAti / pratyakSa caitadabhyasyamAne granthe'pi yadvidyata iti / tadA vijJAnaM cAsya rocte| ujjvalaM bhavatItyarthaH / pUrvasyAH smRtermUlakathanametat / ruceranabhilASArthatvAdrucyarthAnAmiti saMpradAnatvAbhAvaH // 20 // RSiyajJaM devayajJaM bhUtayajJaM ca sarvadA // nRyajJaM pitRyajJaM ca yathAzakti na hApayet // 21 // tRtIyAdhyAye vihitAnAM mahAyajJAnAmanuvAdo vizeSAbhidhAnArthaH / sa ca vizeSa uttaratra vakSyate ( agre 22 lo.) "anIhamAna" iti / anye ta manyante / vratAdhikAre punarvacanaM niyamasiddhayartham / tenedRzaH saGkalpaH kartavyo yAvadgArhasthyaM mayA mahAyajJA na hApayitavyAH / na tviyamAzaMkA kartavyA dvivacanaM dvividhAnArtham / na hyatra vidhiH zrUyate / kevalaM na hApayedityucyate / nityatvAcca hAniH prAptaiva / ato vihitapratyabhijJAnataH kazcit karmabhedaheturasti / yathAzakti pakvAnnena grAsena vA mUlaphalairvA // 21 // etAneke mahAyajJAnyajJazAstravido janAH // anIhamAnAH satatamindriyeSveva juhvati / / 22 // etAn mahAyajJAn eke yajJazAstrAvido gRhasthA indriyeSveva juhvati saMpA dayanti / katame punaste anIhamAnA ye na cecchanti dhanaM tyaktagRhavyApAra dehasAnyAsikAdayaH / ziloJchavRtterapyevaM vidhimicchanti paGgvAdInAM ca; teSAM hi dArakaraNaM vakSyati (a. 9 zlo. 20) "yadyarthitA tu dAraiH syAditi / na caiteSAM paJcayajJAdhikAraH / adravya tvAdbharaNamAtraM te labhante / nAdhikaM karmAnuSThAnArthamapi / juhotiH kagetyarthanirvayaMtAM 20 lakSayati / na hi kriyAvizeSo yAgaH kriyAvizeSasya homasya karmatAM pratipadyeta / na hi bhavati pacati pAkamiti / bhavati tu pAkaM karoti yAgaM karotIti / sAmAnyaviSayAkAMkSAstu kriyA dravyakarmANi sAdhanIkurvanti / icchati bhoktuM zaknoti bhoktuM jAnAti bhoktuM dRSTazca vizeSaH sAmAnyalakSaNArthaH / ayaM gauH padA draSTavya iti / evaM ca homa kecidindriyeSu tatsaGgamameva vyAcakSate / apareSAM prANasaMvAdopaniSadi yadyadbhaktaM 25 prathamamAgacchettaddhomIyaM sAyaMprathamAhutiM juhuyAtprANAya svAhetyAdinA / anye tu / ya evottarazloke upAsanAvidhiruktaH sa evAyaM homaH / tathA ca tayorekavAkyatA pratIyate / 1 pha-avinivezaH / 2 a-ka-kSa-juhoti / For Private And Personal Use Only Page #353 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / 311 nanu cottara vAci prauNaM nendriyaM naiSa doSaH / AdhyAtmikatvopalakSaNArthamindrayagrahaNam / bAhyasAdhanasAdhyatA nAstItyetadatra vivakSitam // 22 // vAcyeke juhvati prANaM prANe vAcaM ca sarvadA || vAci prANe ca pazyanto yajJanirvRttimakSayAm // 23 // " vAcaM prANe juhomIti' / yadA'yaM puruSa ucchusiti tadaivamanena dhyAtavyam / bhASamANena ca vAci prANaM juhomIti / etAvataiva paJcayajJA nirvRttA nityAH phalAyai na vaktavyAH AtmajJayAz cAtrAdhikriyante / vihito hyayamarthaH paJcAgnyupAsanAyAM upaniSatsu kauSItakI brAhmaNe vistareNa / akSayaM phalataH apunarAvRttiphalatvAt // 23 // jJAnenaivApare viprA yajantyetairmakhaiH sadA // jJAnamUlAM kriyAmeSAM pazyanto jJAnacakSuSA / / 24 / / tairmakhaiH prakRtairmahAyajJairyajante tadviSayamadhikAraM niSpAdayanti ato'rthabhedAdyajante / yajJairiti sAdhyasAdhakabhAvopapattiH / yathA'gniSTomayAjIti / bhavanti / yadi I agnihotraM ca juhuyAdAdyante nizoH sadA // darzena cArdhamAsAnte paurNamAsena caiva hi // 65 // kathaM punarjJAnena yAganirvRttiH / devatoddezena dravyatyAgAtmako yAgo na ca jJAnameva rUpam / ucyate / yajanta iti yAgakAryanirvRttiratrAbhipretA / yadi jJAnAtkAryanirvRtti: 15 kimarthaM tarhi karmaNAmanuSThAnam / na hyaviSayaH karmAnuSThAnasaMbhavaH / atheyaM buddhiH "ya u cainamevaM vedeti" jJAnasyApi phalasAdhanatvena AzravaNAt / tulyaM karmAnuSThAneneti tdst| anyazeSatayA tasyArthavAdatvAt / atrocyate / uktamasmAbhiranIhamAnA AtmajJa adhikriyante ta eva jJAnino'promitA na karmAnuSThAnavedinaH teSAM vedasaMnyAsikatayA gRhe avatiSThamAnAnAM mahAyajJAnAM bhAvaneyamucyate / drvyasAdhyAnAM ca mahAyajJAnAM Atma- 20 jJAnasaMpAdanamevamucyate / svAdhyAyodakatarpaNayostu karmasAdhyatAmeva SaSThe vakSyati / atra kAraNarUpamarthavAdamAha / jJAnamUrlI jJAnaM mUlamasyaH kriyAyAH sarvasya karmAnuSThAnasya jJAnaM mUlaM na hyavidvAn kiMcidanuSThAtuM zakreoti / taduktaM " vidvAnyajeta iti " / pazyanto jJAnacakSuSA / jJAnaM cakSuriva / yathA cakSuSA rUpaM gRhyate evaM jJAnAt jJAyate na tat jJAnaM veda evAbhipretaH // 24 // For Private And Personal Use Only 10 25 pha - prANAnendriye / 2 pha-bhASaNena 3 pha-juhoti / 4 pha-phalAyatena / 5 ra-jJAteva; Na-jJAtarUpam / 6 pha-aviSayakarmAnuSThAna | pha-AzrayaNAt / 8 pha-kRtaM / 9 pha-AtmajJAne / 10 pha- havya / 11 pha-jJAnAt / 12 pha-yasyAt / 13 ka - yajayet / Page #354 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ caturthaH agnihotrAdayaH zabdAH zrutau gRhyasmRtiSu ca karmavizeSavacanatayA prasiddhAH setikartavyatAkAH tatra vihitAH / teSAmayamanuvAdo na tvatrApUrvavidhiH rUpavacanAt / kevalaM homaviSayA kartavyatA zrutA / na dravyaM na devatA / agnihotrAdi nAmadheyaM ca vizeSAkAMkSam / ataH zAstrAntarAvagatavizeSavacanataiva pratIyate / yadyevaM tata eva kartavyatAvagamAdanarthakamidaM vedasaMnyAsikAyAM prakRtopAsanAsaMvAdanArtham / yathaiva " vAcyake juhvati prANaM " jJAnenaiveti ca paJcamahAyajJAH saMpAdyante / tadvadetadapIti kazcAyamupAlambhaH kimarthaM punavacanamiti / sarvazrutInAM smRtInAM ca yadekadeze'bhihitaM tasyaivAnyatra punarvacanasya coryopatteH / uktazca sAmAnyataH parihAraH pratipattibhedAnna paunaruktyamiti / yathA pratipattimedAdindriyabhedo naikena cakSuSA sarve draSTuM zaknuvanti bahUnIndriyANi prayojana10 vanti evaM zAkhAbhedaH smRtibhedazca / _ athocyate / kasmAdrUpAdvacanamiti eSo'pi na doSaH pratizAkhamitikartavyatAyA bhedaH kasyAbhidhAnaM kriyatAm / sarvAbhidhAne gauravam / ekatarAbhidhAne anytrprityaagH| tadapi codyameva / uktaM cAnuvAdo'yaM na vidhiH / vidhau hi codyametat syAt / anyatra vihitaM kimarthaM punarvidhAnamiti / 15 Adyante dhunizoAtra yathAsaMkhyaM kiMtarhi diva Adau nizAyAzcAdau evaM divo'nte nizAyAzcAnta iti sAyaMprAtaH kAlAvatena parigRhyate / tatroditahominAM aharAdau anuditahominAM nizAnte / dvizabdo divasaparyAyaH / sadA yAvajIvaM sAyaMprAtahomaH kartavyaH / darzana yajetetyatrAdhyAhartavyaM darzana yanet / na hi tatrotpattau juhu yAdityasti kiMtarhi darzana yajeteti tadanuvAdazvAyaM ata evAdhyAhAraH kriyate / 20 ata eva avizeSazravaNe'pi ardhamAsAnta iti kRSNapakSAnte darzaH zuklAnte paurnnmaasH| tathA ca zrutiH " darze ca dshen yajeta pUrNamAsyAM pUrNamAsena yajeteti " // 25 // sasyAnte navasasyeSTayA tathavante dvijo'dhvaraiH // pazunA tvayanAdau te samAMte saumikaimakhaiH // 26 // sasyazabdo vrIhyAdidhAnyavacanaH / tasyAntaH kSayaH / pUrvasasyeSu kSINeSu nava25 sasyeSTyA yajeta AgrayaNenetyarthaH / na cAtra pUrvasasyakSaya AgrayaNanimittaM nApi navasasyA gamaH kiMtarhi akRtAgrayaNasya navAnnAzanaM pratiSiddhaM yenAha " nAniSTvA navAnnamadyAditi" ato navasasyabhakSaNamAgrayaNenetyarthaH / tena yajeteti vyAcakSate / asmiMsta pakSe 1 pha-vedasaMnyAsikAnAM akRNopAsanAnA saMvAdanArtha 2 pha-codyasyApatteH / 3 Na-ukrasya sAmAnya. pariharaH / 4 Na-rupa / 5 pa-itikartalyatAbhedaH / 6 pha-zramaNe'pi / 7 ra Na-hyayanAte / For Private And Personal Use Only Page #355 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / pUrvasasyAbhAvAt navasasyasya bhAvAdanyato vA asatyAM cAzizikSAyAM na niyamataryA AgrayaNaM prApnoti / athedaM sasyAnta iti navotpatyupalakSaNaM tadA'niSTvA bhakSaNaM prApnoti / 1 66 tasmAdde ete vAkye | 'nAniSTvA'znIyAdi'tyekaM, 'sasyAnta' iti dvitIyaM, sasyAntagrahaNena ca sasyotpattirevAbhipretA niyatatvAttasyAnimittasyopapattiH / kSayastvaniyato dhaninAM hi traivArSikAnyapi dhAnyAnyatra pravartante / ata eva sUtrakAraH " sasyaM 5 I nAznIyAdagnihotramahutveti " tathA yadA varSasya tRptaH syAdathAprayaNena yajeteti " / tathedamaparaM " zaradi navAnnamiti " kAlavizeSavidhAyakam / tatra yasya pUrvasasyakSayo nAsti sa zaradamAdriyate / itarastu na / evamubhayorarthavattA ca bhavati / itarathA evamevAvakSyata / ' navasasyotpattau navasasyeSTayA yajeteti / yatastvAha " nAniSTvA navasasyeSTyA na cAnnamaznIyAditi " / tena utpanneSvapi navasasyeSu vidyamAnasya asti 10 zaratpratipAlanam / navasasyotpattinimittatvAcca asatyAmapi navAnnAzanecchAyAM niyamataH AgrayaNam / , Rtvante 'RtuH saMvatsara' itidarzanena cAturmAsyAnAmetatkaraNamucyate / adhvarazabdena tAnyevAbhipretAni | ayanayorAdI ayanAnte / te ca dve ayane dakSiNamuttaraM ca / tatra pazuyAgaH kartavyo 15 dviH saMvatsarasya / sUtrakArastvAha " SANmAsyaH sAMvatsaro veti " / samAnte samAzabdaH saMvatsaraparyAyastasya cAntaH samAptiH zizire / na ca tatredaM saumikayAgavidhAnaM kiMtarhi gate tasmintrasanta Agate / tathA ca zrutiH " vasante vasante jyotiSA yajeteti " / etAvaMti nityAni karmANi tAni yathAkathaMcidvedasaMnyAsikenApi saMpAdyAnIti sarvasya tAtparyam // 26 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 40 313 nAniSTvA navasasyeSTyA pazunA cAgnimAn dvijaH // navAnnamadyAnmAMsaM vA dIrghamAyurjijIviSuH // 27 // agnimAnAhitAgniratrAbhipreto vratAdhikArAt tasya homasya yAjurvedikaM vratam / nAniSTvA pazunA mAMsaM samaznIyAnnAgrayaNena navAnnamiti / niyamAnupAlane phalamAha / dIrghamAyujijIviSuH / AyuH zabdena prabandhavatyaH prANApAnavRttaya ucyante / dvitIyA ca satyapi 25 jIvaterakarmakatve'pi iSikriyApekSayA sannanto'pi dhAturicchAyAM vartate / yadyapi darzaneM iSeH karmaprakRtyartho na bAhyamicchA vekSyamANaM pratiguNabhUtA prakRtipratyayau pratyayArthe saha For Private And Personal Use Only 20 1 pha-niyamata / 2 pha-AcakSate / 3-Na anena 4 kha - vaidikaM / 5 " akarmakadhAtubhiryoge dezaH kAlo bhAvo gantavyo'dhvA ca " si. kau. vArtike / Page #356 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 314 medhAtithibhApyasamalaMkRtA / [caturthaH bruvata iti santAdanyatrApi / asminnapi darzane AyuHzabdena kAlo lakSayiSyate / dIrghakAlaM jIvanamicchan / tatra kAlatA'vA'vagaMtavyA karmasaMjJA hyakarmaNAmiti karmatvam / eSa cAhitAgneH pazubandhe niyamaH AgrayaNe'pi / gRhyAgnimato'pi gRhyasmRtiSu niyamatayA AgrayaNaM vihitam / yaccedaM zaradi navAnnamiti tat brIhizyAmakayorna yavAnAm / na ca sasyamAtreNa sasyeSTiyAgo na ca mASamudgAdinA yata idaM zAstrAntarasApekSaM na svato vidhAyakamityuktam / zAstrAntareSu ca brIhizyAmAkayavairAgrayaNeSTivihitA / kiM tvanyadapi sasyaM nAzitavyamakRtAyAmAgrayaNeSTau / yaduktamavizeSeNa sasyaM nAznIyAditi tanniSedhe hyabhiprete iyadevAvakSyadAgrayaNaM trIhizyAmAkayavAnAM aitaM nAznIyAdagnihotramahutveti / evaM sUtrakAreNa paThitam / "AgrayaNaM vrIhizyAmAkayavAnAM sasyaM naashniiyaadgnihotrmhutveti"| 10 ato'yaM sasyazabdo na pratiniyataviSaya eva // 27 // navenAnarcitA hyasya pazuhavyena caagnyH|| prANAnevAttumicchanti navAnnAmiSagardhinaH // 28 // nityatAmeva samarthayate / akaraNadoSadarzanene navena sasyena anarcitA akRtahomA agnayo'syAhitAgneH prANAnevAttumicchanti bhakSayitum / gardhinaH gadhai abhilASAti15 zayaH tadasyAstIti matvarthIya iniH // 28 // AsanAzanazayyAbhiradbhirmUlaphalena vA // nAsya kazcidvasedhe zaktito'narcito'tithiH // 29 // . uktamidamuttarArthamanUdyate / na kazcidatithignarcito gRhe vaset / sarvo'tithiracito gRhe vasanIyaH / zaktita eko dvau bahavo yAvantaH zakyante'rcayituM sarve AsanAdibhiracanIyAH / arcApUrvakametadebhyo vasatAM prakalpanAya na tu sarveNa sarvamAsanAzanazayyAnAM satvanirvRttirucyate / bhaktayUSamAMsAnnAjyAzanAsaMbhave pRthagupAdAnAt mUlaphalaM dAtavyam // 29 // pASaNDino vikarmasthAnbaiDAlavratikAJchaThAn // haitukAnbakavRttIMzca vAGmAtreNApi nArcayet // 30 // 25 atra vasediti liGgAtsAyamAtithyapratiSedho'yaM pAkhaNDyAdInAmityAhuH / tada yuktaM arcanIyatA'tra nivAryate / na tu sarveNa sarvabhaktAyadAnamevocyate / divA'pi bhuJjAnAnAM katicita kSaNAvAsa upapadyata eva / ato na liGgaM sAyaMkAlasya vasediti / tatra 20 1pha-kAlabhAvA vacatavyA / 2 pha-niyamata / 3 pha-navasasyamAtreNa 4 'etaM / padaM pha-pustake nAsti / 5 pha-darzanaM 6 raNa-pUpa / 7 pha-bhaktAvadAna / For Private And Personal Use Only Page #357 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] manusmRtiH / pAkhaNDino bAhyaligino raktapaTanagnacarakAdayaH / vikarmasthA atrAnApadi ye varNAntaravRttyA jIvanti yathA brAhmaNaH kSatravRttyA kSatriyo vaizyavRttyAdi / vaiDAlabAtikA dAmbhikAH / ye ca lokAvarjanArtha agnihotrAdyanutiSThanti / iti gRhAdi lipsAmaha iti na zAstracoditatvena svadharmatayA / zaThA thepAmanyat tdRdaye'nyadvAci upakAraM kasyacitpratijJAya kartavyatayA avadhIrayanti na kurvanti / haitukA nAstikA nAsti paraloko nAsti dattaM nAsti hutaM ityevaM sthitaprajJAH / bakavRttayaH dAmbhikA eva Ipar3hedabhinnAH / bhedaH parasparaM darzayiSyate / vAmAtreNApi tiSThatu tAvadAsanAdidAnaM pUnApUrvaka svAgatamAsyatAmatretyevamAdyapi na vaktavyAH / annadAnaM tu zvapacAdivadipyate / tathA ca bhagavAn kRSNadvaipAyano'nnadAnamegadhikRtya smarati sma " na pRcchejanna na zrutamiti " / nAtra pAtragaveSaNA kartavyetyarthaH // 30 // vedavidyAvatastrAtAJchrotriyAn gRhamedhinaH // pUjayeddhavyakavyena viparItAMzca varjayet // 31 // vedazca vidyA ca vratAni ca taiH snAtAstatra parisamAptiM gatAH / vividhA snAtakA gRhyante / tatra dasnAtakA adhItavedAH / vidyAsnAtakA vidyArthaM nijJAsitavantaH / vidyAsannidhAnAdvedaviSayaiva gRhyate / tasyA eva vastuto vidyAtvam / vratAni " SaTtriMzadA- 15 bdikam" ityAdIni (a.3 zlo. 1 ) / satyAmapi vedatadarthajijJAsAsamAptau na tAvatyeva snAnaM kiMtarhi SaTtriMzadabdAdikAlaH pUrayitavyaH iti pakSo'pyasti / anye tu ye'nadhItyaiva vedaM varSatrayAt snAnti te vratasnAtakA ityAcakSyante / anadhItavedasya kutaH snAnamityapaMkSo'yam / nanu ca zrotriyagrahaNaM kimartha snAtakatvenaiva siddhatvAt / atizayArtha tena 20 vedAbhyAsaratA gRhyante / zrotriyA gRhamedhino gRhasthA nAnena bhikSutApasabrahmacAriNAmapUjanIyatvamucyate / kiMtarhi bhaikSyabhonitvAtteSAM nAtithitvasaMbhavaH / brahmacAriNo gurugRhAttApasasya ca vanAnnAnyatra vAsaH / pranitasyApi * bhaikSArthI grAmamiyAditi ' na grAme vAsaH / ato'nyeSAmAzramiNAM gRhAdanyatra vAsAtkathaMcitsambhave'pi prAyikametagRhamedhina iti / havyena kavyena daivakarmaNi zAntyAdau pivye vA zrAddhe ta eva pUjyAH / 29 viparItAH asnAtakAH vAH pUrvoktadoSAbhAve'pi // 31 // 1 pha-AcakSate / 2 pha-apekSAyAm / 3 gautamasUtre-a. 3 mU. 13 / For Private And Personal Use Only Page #358 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir [ caturthaH: medhaatithibhaassysmlNkRtaa| zaktito'pacamAnebhyo dAtavyaM gRhamadhinA // saMvibhAgazca bhUtebhyaH kartavyo'nuparodhataH // 32 // apacamAnA brahmacAriparibAjakA ityAhuH / taduktaM ' mRtAya nityavaddAna' vihitameva / ' bhikSAM ca bhikSave dAditi / / tasmAdye daridrA bhaikSajIvanAzca pAkhaNjyAdayaH tebhyaH zaktito dAtavyam / yAvadbhayaH zakyate yAvacca pacyate pacikriyAvirahanimittatvAcca siddhAnnadAnamevedam / saMvibhAgazca anyenApi dhanena indhanaparidhAnauSadhAdhupayoginA saMvibhAgaH kartavyaH kazcidaMzo dAtavyaH / sarvabhUtebhyaH / bhUtazabdo'yaM cetanAtmakaM jagadAcaSTe / yathA " gAyatrI vA idaM sarva bhUtamiti " / acetanAnAM cetanavadupakArArthatayA maMvibhAgAnupapatteH cetanAka. 10 tsvevAvatiSThate / atazca " prarohadharmakAzcetanAvanta: " iti darzane vRkSAdInAmapi jalasekAdyartho dhanasaMvibhAgaH kartavyaH / bahvartho'yaM bhUtazabdaH / kazcitprAdhAnye vartate 'bhUtamiyaM brAhmaNyasmin gRhe.' / kvacitpaizAcavacano 'bhUtopasRSTa' iti / kvacidviparIte'rthe vartate ' bhUtamAheti ' / kvacidatikrAntakAlavacano 'bhUto dhAtvartha ' iti / kvaci devatAvizeSe * bhUtebhyo baliriti / / kaciccetanAvanmAtravacano ' na hiMsyAdbhUtAnIti / / 15 kvacitprAptivacano 'mahadbhUtazcandramA' iti / kvacidupamAyAM vartate / yathA kAvyabhUta ' iti / kacidutpattivacano yathA ' devadattasya putro bhUta' iti / iha tu yaH padArthastavyAkhyAtam / bhUtebhya iti tAdarthya caturthI / anuparodhataH AtmakuTumbapIDA yathA na bhavati. tatparyAptaM sthApayitvA adhikena saMvibhAgaH kartavyaH / taduktaM ( manusmR. a. 11 zlo. 10)" bhRtyAnAmuparodheneti " // 32 // rAjato dhanamanvicchetsaMsIdannAtakaH kSudhA // yAjyAntevAsinorvA'pi na tvanyata iti sthitiH // 33 // rAjagrahaNamADhyavarNopalakSaNArtham / tathA ca vakSyati ( a. 10 zlo. 113 ), " sIdadbhiH kupyamicchadbhirdhanaM vA pRthivIpatiH / yAcyaH syAditi / tena rAjazabdaH kSatriyajAtau mukhyH| tathApi zAstrAntapAlocanayA janapadezvaravacana iti gamyate / 25 janapadezvarA hi bahudhanA bhavanti / tenaitaduktaM bhavati / ye'tyantasampannA go'jAvidhanadhAnyai stebhyaH pratigrahItavyam / tAM satyadrohaNetyetadAhRtaM bhavati / ADhyA hi dadato nAtIka pIDyante / svalpadhanebhyastu parigRhNato doSaH syAt / mukhyArthavRttau ca rAjazabde 1 pha-vyAkhyAnam / 2 ra Na-tathA ca sati / 3 rapha-AhataM / 4 raNa-parigRhyato / 20 For Private And Personal Use Only Page #359 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 317 brAhmaNAdibhyaH pratigrahaH pratiSidhyate / tatra sarvasmRtivirodhaH syAt / smRtyantare hi "paThyate " AdadIta prazastadvinAtibhyaH zuzrUSozca zUdrAdapakvAnnamiti " / pratiSedhe'pi ." na rAjJaH pratigRhNIyAditi " rAjazabdo janapadezvaravacana eva / kiMca na kSatriyasya tatra pratiSedhaH " arAjanyaprasUtita " iti vacanAt / ata eva na kSatriyanAtIyAttatra tanniSedhastathA satyarAjanyaprasUtita iti na vaktavyaM syAt / na hyarAjanyaprasUtitaH kSatriyA 5 bhavanti / teneyamatra vyavasthA / kSatriyAdrAjJo yathAzAstravartinaH pratigrahaH kartavyaH / anyasmAtpunarnarakaikaviMzatyA yogH| yAjyAntevAsinoH dhanApekSA SaSThI / tasaMto vA paThitavyaH / kriyAnimittatvAdetayoH zabdayoryAjanAdhyApanAbhyAM jIvedityuktaM bhavati / anye tvAhuranyeSAM upapAtakaprAptizcauryAdInAM copAyAnAM niSiddhatvAt / IzvaramArAdhya jIvetprItidAyena svastivAcanakena 10 vA / na cAyaM sevakaH / sA vRttiniSiddhA / evaM kRtopakArAdayAnayannapi yAjyAdAdadIta vRtte'pi saMbandhe kRtyo vartata iti / saMsadinniti / pitrAdidhane sati na kartavyam / taduktam " na kalpamAneSvartheSu // tasyaivAyamanuvAdaH / na cAyamApaddharmaH / na hyavasAda Apat / kiMtarhi ArnitadhanAbhAvaH / Apattu vihitopAyAbhAvo dhanakSayazca / satyapi dhAnyadhanavatve annaparikSaye durbhikSAdA- 15 vAtithyasannihitAnnatA jhutpIDitasyApat / akSudhitasyApi dhanAbhAvAdavasAda ityeSa etayorvizeSaH / na tvanyataH svalpadhanAnnAnupakAryAta gRhNIyAt // 33 // na sIdetsnAtako vipraH kSudhA zaktaH kathaMcana // na jIrNamalavadvAsA bhavecca vibhave sati // 34 // yadi ca kutazciddhanArthAyApArAdhyAhanyeta na tadaivApaddharmAnAzrayet / kiMtarhi puna- 20 rutpadyate taduktam "AmRtyoH zriyamanvicchediti"(a. 4 zlo.137)atazca yadi kathaMcit kRSato varSAdyarbhAvena sasyanAzo bhavenneyatA tyAgena sahasaiva parapiNDopajIvanAyAzcApareNa bhavitavyam / satyAM yuktau jIrNameline ca vAsasI dhanavibhave sati neSyate // 34 // kRptakezanakhazmazrurdAntaH zuklAmbaraH shuciH|| svAdhyAye caiva yuktaH syAnityamAtmahiteSu ca / / 35 // 25 kalpanaM chedanam dantavAsasa / ityetadapekSaM caitatkalpanaM niyamataH / ata eva 1 a. 4 zlo. 84 / 2 raNa-dharmApekSA / 3 kha-na kalpyamAneSu / 4 pha-na kSutpIDitasyApat '5raNa-kuryAt / pha-anupakuryAt / 6 rapha-na / 7 kha-na taduktam / 8 kha-sasyAbhASena / 9 pha-jINeM / For Private And Personal Use Only Page #360 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 318 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ catuthaiH zucirityAha / dIrghakezasya hi snAnAdiSu klezasAdhyatvAt alasaH syAttathA'zucitvaprasaGgaH / yadi tu kezAdiprasRto'pi snAnaparaH syAnnaiva dhAraNaM duSyet / dAntaH darpavarjitaH / zuciH artheSu zrutinimittaima'dvAryAcamanAdibhizca / vedAdhyayane ca nityAbhiyuktaH / ukto'pyayamartha AdarArthaH punaH punarucyate / AtmahitAni vyAdheH pratIkArAdinA ajIrNAtivelaguruvidAhibhAjanavarjanAdIni // 35 // vaiNavIM dhArayedyASTiM sodakaM ca kamaNDalum // yajJopavItaM vedaM ca zubhe rokme ca kuNDale // 36 // yajJopavItakuNDalayordhAraNaM zarIrasaMyogaH / asya ca yasminnaGge samucitaH sannivezaH sa tatraiva viniyojanIyaH / yathA kuNDalaM karNayorupavItaM kAya iti karNAbharaNasya 10 kuNDAlAkhyatvAt / kaNThasaktasya ca sUtrasya dakSiNabAhUddhAraNenopavItatvAt / dRSTaprayojana tvAcca yaSTayAdinA sarvadA'GgasaGgaH / tathAhi yaSTidhAraNaM zrAntasyAvalaMbanArtha saMmukhAgataghAtakagavAdinivAraNArtha ca / uddhRtodakena zaucasya vihitatvAt AdhArApekSayA kamaNDaluniyamyate / sa ca tulyakAryatvAt kalazAdIn nivartayati na kuNDalakaTakAdIn / atazca purISa nimittasyodakazodhyAzucitvApanodAthai sodakatvaM kamaNDaloH / uktaM ca / " muhUrtamapi 15 zaktiviSaye nAzuci tiSThediti" / zaktiviSaya iti / yadi pUrvagRhItamudakamupayuktamanyathA prAptamazucitvanimittaM ca zleSmaniSThIvanAdyutpannaM tatroda'kAlAbhAdazuciravasthAne na doSaH / tathApi mUtrapurISavitraMsane snAnaM vakSyati ( a.11 zlo.20 ) "vinA'dbhirapsu tarpata zArIraM saMniSedhya tu / sacailo bahirAplutyeti " / zucizca smRtyantare pratipadamAmnAtaH / evaM ha smAha bhagavAnvasiSThaH [ a. 12 sU. 15-17 ] "apsu pANau ca kASThe ca kathitaH pAvakaH shuciH| tasmAdudakapANibhyAM parimRjya kmnnddlum|| " paryagnikaraNaM homaM manurAha prajApatiH / kRtvA cAvazyakAryANi aacaamecchaucvittmH"| baudhAyanenApyuktam " atha kamaNDalu dhAryam " ityupakramya " tasmAcchaucaM tataH kRtvA parimRjya kamaNDalum / paryagnikaraNaM hyetadyadvasnuparimArjanam // "tathA kamaNDalu pariharetpUrvAvastho'pyazaucataH / na cainaM kutsayedvidvAnna zaGkena ca duussyet||" AkAravizeSanimittazcAyaM zabdo na jAtimAdriyate / ato mRnmayasya sauvarNasya rAjatasya vA eSaitra zuddhirna prakRtinAtisaMbandhinI / mUtrAdisparze tu prakRtijAti 1 pha-AcArApekSayA / 2 raNa-udakalAbhAt / For Private And Personal Use Only Page #361 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 319 adhyAyaH ] manusmRtiH / zuddhiravadheyA / hastamArjanaM tUcchiSTapuruSasaMsparzAdyazucitvAt / tathA ca gautamaH, " kvacicchaucAthai saMnidhAya " ityAha / ata ihApi saMnidhAnamevAbhipretaM na svAtmanA grahaNam / vedo darbhamuSTistasya ca " prANopasparzanaM dabhaiH" ityAdi prayojanam / atazcAdRSTArthAnAM sArvakAlikazarIrasaMbandho dRSTArthAnAM tu saMnidhinityaM prayojanatastu grahaNamiti / zubhe darzanIye AkArataH tApachedakapaizca suvarNazuddhayA // 36 // nekSetodyantamAdityaM nAstaM yAntaM kadAcana // nopasRSTaM na vAristhaM na madhyaM nabhaso gatam // 37 // upamuSTo grahoparaktaH / udake pratibimbito vAristhaH / nabhaH antarikSaM tasya madhyagataM pazyenna madhyAnhakAle / / 37 // na laGghayadvatsatantrIM na pradhAvecca varSati // na codake nirIkSeta svarUpamiti dhAraNA // 38 // vatsabanthanArthA rajjurvatsatantrI vatsapativAM tAM na laGghayennApakrAmet / tathA ca gautamaH (a. 9 sU. 52 ) " nopari vatsatantrI gacchet " / svarUpaM zarIrasaMsthAna svagrahaNAtparasya rUpaprekSaNaM na paryudasyate / iti dhAraNA eSa nizcayaH zAstreSu // 38 // mRdaM gAM daivataM vipraM ghRtaM madhu catuSpatham // pradakSiNAni kurvIta prajJAtAMzca vanaspatIn // 39 // ___ prasthitasyAbhimukhAgatAn mRdAdIn pratyayaM vidhiH / mRdAdayo yena dakSiNo hastaH tena kartavyAH / uddhRtA ca mRdeva kartavyA / evaM hi zAstrAntaraM prasthAnAdhikAre paThati 'pradakSiNamAvatyati ' / daivataM paTAdilikhitam arcA / gautamastu " devatAyatanAni sapradakSiNamanuvarteteti" paThati / lokaprasiddhayA caturbhujamArtaNDAgArAdi devatAyatanaM vijnyeym| 20 ' yajJagRhANi ceti ' vakSyati / madhuvRtamahAcaryAn sAracaM magalyamadhyapAThAcca / prajAtA vanaspatayo mahApramANAH prasiddhA vanaspatayo mahAvRkSAH pramANataH puSpaphalAtizayato vA prasiddhA udumbarAdayaH / " UrkhA udumbaraH" ityarthavAdaH / ye tu guNAdhikAnprajJAtAnAcakSate te nirmUlaprAsiddhimAtrapramANakA upekSaNIyAH // 39 // nopagacchetpramatto'pi striyamArtavadarzane // samAnazayane caiva na zayIta tayA saha // 40 // 1pha-prayojanaM vastu / 2 ra-kaSaizca / 3 pha-svaM rUpamiti / / pha-mukhAgatAn / 5 pha-Avarteti / ... 6 pha-mahAvaryAn / 7 raNa-sIvAM udumbrH| For Private And Personal Use Only Page #362 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ caturthaH pramattaH kAmazaraiH pIDito'pi / ArtavaM strIliGgazoNitaM mAsi mAsi prasiddha taddarzane na gacchet / ekasyAM ca zayyAyAM tayA saha na zayIta / sparzapratiSedhAdeva tatsiddhamiti cet nAyaM pratiSedhaH / vratamidaM prAyazcittabhedazca // 40 // rajasA'bhiplutAM nArI narasya hyupagacchataH // prajJA tejobalaM cakSurAyuzcaiva prahIyate // 41 // rajaH pUrvoktamArtavaM abhiplutAM tena saMbaddhAM / pUrvasyArthavAdaH // 4 1 // tAM vivarjayatastasya rajasA samabhiplutAm // prajJA tejovalaM cakSurAyuzcaiva pravardhate / / 42 // vRddhivacanaM stutireva // 42 // nAznIyAdbhAryayA sArdhaM nainAmIkSeta cAznatIm / kSuvatIM jRmbhamANAM vA na cAsInAM yathAsukham // 43 // " nityamAsyaM zucistrINAmiti " (manuH a0 5 zloH 130) zucitvavacanaM "strIzUdrocchiSTamiti" ca pratiSedhadvayamapi viSayavibhAgena vyavasthitam / tatra zucitvavacanaM "striyazca ratisaMsarga" iti smRtyantaradarzanena ratistrIviSayaM vijJAyate / ataH pratiSedho'pi 15 pArazeSyAdaratistrISu mAtRbhaginyAdiSu draSTavyaH / yato ratirneha prItimAtraM kiMtarhi manmathanimitto bhAvavizeSa iti zRGgAraparvako'bhilASAdirUpaH / atastadyuktAsu zucitvaM viparItAsu pratiSedhaH / ratinimittArthatayA bhAryayA saha bhojane prApta vacanamidamArabhyate nAznIyAdbhAryayA sAmiti / atha saMsargagrahaNena vRSasyato saMprayogavizeSaH kathyate / tadAnIM 20 paricumbanAdeva zucitvamiti nAsti bhAryayA saha bhojanaprAptiH / tatredaM panarvacanaM vrata. jJApanArtham / tatazca yAvajjIvikaH saMkalpaH kartavyo yathA bhAryayA saha bhojanaM na bhavati / etacca sahabhojanamekAdhikaraNamekakAladezaM narthaviSayatayA codyata iti gatvocchiSTe pratiSedhagatArthazaGketi / sa punarayamIdRzaH sahArthavizeSaH pramANAntarataH smRtyantarasamA cArAderezeSazabdArtho hyanyArekSitamAtram / tathA " itarAnapi sakhyAdIn....bhojayet saha 25 bhAryayeti " ( a, 3 zlo. 113) / 1 vAsiSThe a. 28 sU. 8 / 2 pha-parizeSyAt / 3 " azvavRSayomaithunecchAyAm " iti (vyA. sU. 1151); 'azvakSIra-' vArtike / 4 Na na arthaviSayatayA / 5pha-smRtyantamAcArAde; Da-avazeSa zabdathedyadhyApekSita mAtram / For Private And Personal Use Only Page #363 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 321 adhyAyaH] mnusmRtiH| nAtraikAdhikaraNatA bhujeravagamyate / kiMtarhi bhAryayA samAnadezatA bhoktuH samAnakAlatA vA / anye tvanyaducchiSTamiti vyAcakSate / bhuktojjhitamucchiSTamekasyAM tu panyAM ekasmin kArye saha bhojanam / evaM tu vyAkhyAyamAne zUdreNa saha bhojanaM pratiSiddhaM syAt prasiddhizca tyaktA bhavet / asya saMsparzAdRcchiSTavyavahAraH sahabhojanenApi teSvasti / kecittu samAnadezakAlameva bhonanaM pratiSiddhaM dRSTArthatvAdupadezasyeti / puMsA svabhAvabhedAta kazcidbahubhojinyA na tuSyet anyaH svalpabhojinyAmapi vizraMbhayatIti chadmanA vartate mama purataH svalpamaznAti iti / tathAsadRzA evamanye'pi niyamAH / nainAmIkSeta cAznatIM pazyato hi bhuJjAnA vivRtAsyatayA rUpavikAreNa bharne na roce / kSavathuH zirasthena vAyunA pUryamANAyAM nAsikAyAH zabdastatrApi vakravaikRtyAt prItirna syAt / jumbhamANA''syena vilambita 10 vAyorucchsanamaGgapratyaGgapraptAraNaM vA tadapyevameva yathAsukhaM cAsInAM anavagrathitakezI bhUmau nipatitagAtrI vA // 43 // nAJjayatI svake netre na cAbhyaktAmanAtAm // na pazyetprasavantI ca tejAkAmo dvijottamaH // 44 // parasyAJjayantIM zobhata eva anAvRtAM apAvRtavasanAM avaguNThitAmeva hi 15 vizeSeNa spRhayaMtI nirvasanAGgI nipuNataraM vakSyamANAM na sarvataH sarvAsu saMsthAnA bhavatIti nirambarA vekSaNIyA / tejaHkAmaH tejaH varNojjvalatA utsAhaprayogazca // 44 // nAnnamadyAdekavAsA na nagnaH snAnamAcaret // na mUtraM pathi kurvIta na bhasmani na gobaje // 45 // satyapi yajJopavIte nityAnugatatvAttasya anAcchAdakatvAdupanayanavibhedenopadezAt 20 ekavAsA anyonyachAdakAdi dvitIyaM vAso bhojanakAle syAt / na mUtram / mUtragrahaNamatrotsargasyopalakSaNArtham / pathi rathyAyAm / gobaje yena yatra vA gAvazcarituM vrajanti // 45 // * na phAlakRSTe na jale na cityAM na ca parvate // na jIrNadevAyatane na valmIke kadAcana // 46 cityA agnyartha iSTakAkUTe parvatagrahaNaM araNyodyAnopalakSaNArtham / tathAhi vizeSa * [ upetya snAtako vidvAnnekSennamA parastriyam // sarahasyaM ca saMvAdaM parastrISu vivarjayet // 1 // ] 1 ph-bhuktvo| 2 pha-pratiSiddhI / 3 raNa-tadastiH / For Private And Personal Use Only Page #364 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 322 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ caturthaH pratiSedho bhaviSyati " parvatamastaka iti" sAmAnyena ca: iti pratiSedhaH / parvatavAsinAmamehanaprasaGgaH / valmIkaH kRmikRto mRttikAsaJcayaH // 46 // na sasatveSu garteSu na gacchannApi ca sthitaH // na nadItIramAsAdya na ca partatamastake // 47 // na gacchannApi ca sthitaH / gacchatastiSThatazca pratiSedhAdAsInasyAbhyanujJAnam / na cAsane nadyAstIre nadIjale na saMsargazaGkA yatra bhavati tathA''sannaparvatasya mastakaM zRGgam // 47 // vAyvagnivipramAdityamapaH pazyaMstathaiva gAH / / na kaMdAcana kurvIta viNmUtrasya visarjanam // 48 // saMmukhInatyAdvAyvAdInAmaGgaviprekSitenApi na mUtrayanpazyet / vAyozvArUpatvAddarzanaM tatpreritavarNaloSThAdibhramaNAdavaseyam / vAkyacakre tvayaM pratiSedho viprayuktaH / sarvato hi vAyurvAti // 48 // tiraskRtyoccaretkASThaloSThapatratRNAdinA // niyamya prayato vAcaM saMvItAGgo'vaguNThitaH // 49 // tiraskRtyAMtardhAya kASThAdi tadupari mUtrayet / AvaraNaM vA tiraskAraH kASThAdibhibhUmi chAdayitvoccaret / tRtIyAntapAThastadA spaSTataraH / kASThe patreNa tRNena vA'bhyuccaret mUtraM puSiM cotsRjet / niyamya vAcaM prayataH loSThaiH anucchiSTaH / savItAGga AcchAditazarIraH / avaguNThitaH ziraH prAvRtya anyatroktaM " karNasthabrahmasUtreti" // 49 // mUtroccArasamutsarga divA kuryAdudaGmukhaH // dakSiNAbhimukho rAtrau sandhyayozca yathA divA // 50 // mUtroccArasamutsarga tyAgam // 50 // chAyAyAmandhakAre vA rAtrAvahAni vA dvijaH // yathAsukhamukhaH kuryAtmANabAghabhayeSu ca // 51 // chAyA kuDyakapATAdibhiH sUryarazmInAmAvaraNam / andhakAraH meghadhUmikAsvarmAnu ____ rAtribhUtojyotirantarAyaH / yathAsukhamukhamasyeti / yayA hi prAGmukhaM bhavati tasyA 1 raNa-na kathaMcana / 2 kh-vaayvaadiishviittaadNgviprekssite| 3 raNa-sthagayitvA / 4 pha-paraH / 5 pha-niyamo vidhAnaM / 6 yAjJavalkIye AcAre 16 zlokaH 7 pha-prANabAdhAbhayeSu ca / For Private And Personal Use Only Page #365 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 323 mevoccaret / yatra digbhAgo na jJAyate andhakAre tatrAyaM vidhiH / prANabAdhaH prANapIDA / bhayaM caurAdikRtam // 51 // pratyagniM pratisUrya ca pratisomodakadvijam // pratigupratisaMdhyaM ca prajJA nazyati mehataH / / 52 // kocadimaM zlokamasminnadhyAye nAdhIyate / asyArthavAdaH / nanu codaGmukhasya mehanavidhAnAtpUrvasyAmudayAcca sUryasya kutastadA''bhimukhyaM bhavedyena pratisUrya niSidhyate / arthavAdo'yam / " nAntarikSe na divItivat " / athavodagayane udIcI dizamAkrameta / syAtsaMbhavaH prakRtaviSayo vA pratiSedhaH / pratisandhyamiti paThanti tadayuktam / " sandhyayozca yathA dive " tyanujJAnAdvegadhAraNasya ca niSiddhatvAt / tasmAtprativAtamiti paThitavyam / pUrvazeSo'yam / 10 mehataH zatraMtastasanto vA / mehataH puruSasya mehanAdvA // 12 // nAgniM mukhenopadhamenagnAM nekSeta ca striyam // nAmedhyaM prakSipedanau na ca pAdA pratApayet // 53 // dhavitrAdinA'gnirmAtavyaH / nagnAM nekSeta striyam / anyatra maithunAditi / smRtyantaram / nAmedhyaM medhyo yajJastadartha medhyaM amedhyaM yadayajJiyaM palANDumUtrapurISAdi 15 tannAnau kSipet / utkSitya sAkSAdagnau na tApayet / avacchAdya tApayitvA svedAdyarthamagnitApanamadoSaH // 13 // adhastAnopadadhyAca na cainamabhilaMghayet // na cainaM pAdataH kuryAna prANAbAdhamAcaret // 54 // khaTAsthaH adhastAdvanhidhAnIM na kuryAt / upadhAnaM sthAnaM, avalaGghanamatplatya 20 gamanam / pAdataH aplutasya pAdau yena kuryAtmANAbAdhaM prANapIDAkaramatizramavegAgamanAdi nAcaret // 14 // nAznIyAtsaMdhivelAyAM na gacchennApi saMvizet // na caiva palikhebrUmiM nAtmanopaharesrajam // 55 // sandhyAkAlaH sandhivelA / saMvezanaM svApaH svAdhyAyaM niSetsyati / smRtyantare 25 strIsaMbandho'pi pratiSiddhaH 1 a-Da-ka-sa-samAnaye / 2 ra-Na-pustakayorayaM zlokaH 48, 49 zlokayomadhye dRzyate / 3Na- yt+| For Private And Personal Use Only Page #366 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 324 10 www. kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ caturtha: " catvAryeva tu 1 karmANi sandhyAkAle tu varjayet / AhAraM maithunaM nidrAM tathA saMpAThameva ca // " na caiva pralikhetprakarSeNa lekhanaM vidAraNaM bhUmerniSidhyate / na tu vartikAdinA'kSaravinyAsaH / nAtmanopaharetsrajaM grathitAni puSpANi srak tAM svayaM kaNThe zirasi vA pradhRtA mlAnatayA gurutvena vA''rtmano na vyapanayet / arthAdanyena panayedityuktaM bhavati / sarva evAyaM sandhyAyAM vidhiriti kecit // 15 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir nApsu sUtraM purISaM vA SThIvane vA samutsRjet // amedhyaliptamanyadvA lohitaM vA viSANi vA / / 56 // lohitaM rudhiram / viSANIti bahuvacanaM kRtrimAkRtrimabhedena sthAvarajaGgamabhedena rAgAdiprakArabhedena vA // 56 // *naikaH zUnyagRhe svapyAnna zreyAMsaM prabodhayet // nodakyayA'bhibhASeta yajJaM gacchenna cAhRtaH // 57 // zUnyaM gRhaM yatra na kazcitprativasati / na zreyAMsaM kanIyAnvRttAdibhirjyeSThamirda te yuktamidamayuktamiti hetUpadezAdinA na prabodhayet / udakyA rajasvalA tayA saha saMbhASaNaM na kuryAt / yajJaM gacchenna cAvRtaH yajJabhUmimanimantrito na gacchet " darzanAya 15 tu kAmam " iti gautama : ( a. 9 sU. 15 ) / ato yajJe bhojanAdipratiSedho'yamavRtasya // 57 // agnyagAre gavAM goSThe brAhmaNAnAM ca sannidhau // svAdhyAye bhojane caiva dakSiNaM pANimuddharet // 18 // goSThazabdo'yaM nivAsavacanaH samAsapratirUpakAlaH zabdAntaraM brAhmaNAnAmiti 20 bahuvacanaM vivakSitam / pANigrahaNaM vAhUpalakSaNArtham / bhojane Atmakartake // 58 // na vArayedgAM dhayantIM na cAcakSIta kasyacit // na divandrAyudhaM dRSTvA kasyaciddarzayedudhaH / / 59 / / gAmAtmIyAM parakIyAM vA pibantIM apaH payo vA na vArayet / na cAnyasmai kathayet / prAgdohakAlAdayaM vidhiH / dohakAle tu prasravaNaM vihitam / strIliGganirdezAt * [ ekaH svAdu na bhuJjIta svArthameko na cintayet // eko na gacchedadhvAnaM naikaH supteSu jAgRyAt // 1 // ] 1 Na - saMpaThameva ca / 2 ra-Na- AtmanA vyapanayet / 3 ra-Na-anena / 4 pha-naikaH supyAcchUnyagehe / For Private And Personal Use Only Page #367 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 325. puMvatsanivAraNe na niSedhaH / iMdrAyudhaM zakradhanurvijJAnacchAyeti yA kAzmIreSu kathyate / divItyanuvAdaH / kecittu parvatAdisthasya darzane na doSa ityAhustadarthaM divIti // 59 // nAdhArmike vasedrAme na vyAdhibahule bhRzam // naikaH prapadyetAvAnaM na ciraM parvate vaset // 60 // adhArmikAH pAtakopapAtakino yatra bAhulyena vasanti sa grAmastatsaMbandhAdadhArmika 5 ityucyate tatra na vaset / grAmagrahaNaM nivAsadezopalakSaNArtham / tena nagare'pi prtissedhH| vyAdhibahulo'napo dezo vyAdhibahale jAGgaladeze naH vaset / yatra daivadoSAdhyAyaH pravRttAstaM dezaM tyajet / ekaH asahAyo nAdhvAnaM prapadyeta // 6 // na zUdrarAjye nivasenAdhArmikajanAhate // na pASaNDigaNAkrAnte nopasRSTe'ntyajebhiH // 61 // 10 nRpatijanapadaizvaryaM rAjyaM / yo janapadaH zUdravazavaH tatra na vaset / mantrisenApatidaNDakArikAdyAH sapta prakRtayo rAjyam / yatra sarvAH zUdrajAtIyAH tatra nivAsaniSedho'yam / __nanu ca " nAdhArmike vaset " ityanenaiva tatsiddhamadhArmikajanAvRta iti / naiSa doSaH / pUrvapratiSedho yatra te nivasanti / ayaM punaranyatrApi nivAsato'nyatra sannihitA yadi bhavanti tathApi tatra pradeze na vasitavyam / tathA cAvRtagrahaNamatra yaH pradeza etai- 15 rAvRto na tatra sthAtavyam / evaM pAkhaNDijanairya AkrAnto dezaH yadyapyadhArmikAste vedabAhyatvAttathApi teSAM dharmabuddhiriti bhedena nirdezaH / antyairupasRSTe saMbaddhe / athavA upatapte upasRSTe yathA vAhIkA mlecchaiH // 61 // na bhuJjItoddhRtasnehaM nAtisauhityamAcaret / / nAtiprage nAtisAyaM na sAyaM prAtarAzitaH // 62 // upanItaH sneho yasya sa nAzitavyaH / piNyAkayUSamAMsAni tasya RturpayupitAnAM payovikArANAM pratiprasavaM kariSyati / tarkakilATAdyapekSayaiva bahuvacanaM sAkSAdvikAro hi dadhyeva / tanmAtraprasave'bhiprete dadhigrahaNamevAkariSyat / tenAvidhAnArthaH / na hi dadhnaH paryuSitatvamasti tasmAdudazcittakakilATAdikAnAM payovikArAgAM nAyaM pratiSedhaH / nAtisauhityaM tRptiM na kuryAt / tatra kurbhAgaH / eko hyannasya aparo hi dravasyodakAdeH 26 aparo doSasaMcaraNArtha ityevaM bhoktavyamiti ne tatkAryam / atiprage prAhe prathamodita 1ra-Rtu / 2 ra-Da-tatra / 3 ra-Na-tatra / 4 pha-drutasya 5 ra-Na-iti ca tatkAyeM / For Private And Personal Use Only Page #368 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 5 326 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ caturthaH eva sUrye na bhuJjIta / prahare atIte kRzAnAM pUrvAhNe itareSAM madhyAnhe | nAtisAyaM asta samayamaye na bhuJjIta / na sAyaM bhuJjanprAtarAzitastRptastasmAtsAkAMkSama zitavyaM kAladvaye'pi / taduktam "sAyaM prAtarmanuSyANAmazanaM devanirmitamUti" iti / yadi tu prAtastRptaH syAtsAyaM na bhuJjIta / athavaivaM vyAkhyAyate / na sAyaM prAtarAzitaH syAt ubhayo rannakAlayorna tRpyet / tathA ca yAjJavalkyaH sAyamISadbhojanamAha // 62 // www. kobatirth.org 15 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 1 vRthAceSTA dRSTAdRSTayorvyApArayoranupakAraH / yathA itara dezAdivArtA paratvam / saMhatau pANI aJjaliH tenodakaM na pibet / vArigrahaNAt kSIrAdInAmapratiSedhaH / na utsaGge 10 bhakSyA dhAnAzaSkulyAdayastAnutsaGga Urvorupari na bhakSayet / bhakSyagrahaNAtphalAnAmapi pratiSedhaH / sarvatvodanAdestu nirupasecanIyasyAnadanIyatvAdutsaGge prAptireva nAsti / kutUhalaM asati prayojane kimetatsyAditi nizcaye atyarthamutkalikA / na jAtu kadAcit // 63 // 25 na kurvIta vRthAceSTAM na vAryajJjalinA pibet // notsaGge bhakSayedbhakSyAnna jAtu syAtkutUhalI / / 62 // na nRtyenaiva gAyecca na vAditrANi vAdayet // nAsphoTayenna ca kSveDenna ca rakto virAvayet // 64 // nartanaM gAtravikSepavizeSaH lokaprasiddha eva / gAyanaM paDjAdisvarataH zabdasya karaNam laukikasya cAyaM pratiSedho na vaidikasya vihitatvAt / vAditrANi vINAvaMzamRdaGgAdIni teSAM svayaM kartRkaM vAdanaM pratiSidhyate / vAdakaistu vAdyamAnAnAmayaM pratiSedho na / na hi NyantAdayaM Nijanta iti pramANamasti / AsphoTanaM karamardAsphoTanAdi pANinA bhUmau' bahunirghAtaH 20 sa zabdaH / kSveDeti avyaktaM dantaiH zabdakaraNaM kSveDaniketi prasiddhA / valganaM anyo rAgI parituSTya na virodhayet virodhaM na kuryAt / pIDite na niSedhaH ghaJantANNic kartavyaH // 64 // na pAdau dhAvayetkAMsye kadAcidapi bhAjane // na bhinnabhANDe bhuJjIta na bhAvapratidUSite / / 65 / / 1 kAMsye bhAjane pAdau na prakSAlayet / bhinnabhANDe ekadezabhinne'pi / sarvabhinneSvarthata eva pratiSedhaH / patrapuTakAdInAM tu bhinnabhANDAvyavahArAt chidritAnAmapi 1 Na - dUra / 2 pha- sodanAde / 3 pha-na nRtyedathavA gAyenna / 4 ra Na - bhUmi bahunirghAtaH / 5 a-ka-Da- rogI / 6 - parimuSye / For Private And Personal Use Only Page #369 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / na doSaH / bhAvaH antarhRdayAbhiprAyaH yatra mano na parituSyati / zabdaduSTe vA etagRhAdau tatrApi naivaM bhAvaprasAdo bhavati // 65 // upAnahau ca vAsazca dhRtamanyairna dhArayet // upavItamalaGkAraM srajaM karakameva ca // 66 // pitrAdibhyo'nyairdhRtaM na dhArayet / 'nirNijyazaktAviti' gautamaH ( a. 9.sU. 7) / karakaH kamaNDalustasya pitrAdighRtasyApi dhAraNaM samAcAraviruddhaM saMbandhirUpo 'sAviSyate / yasyaiva saMbandhI tasyaiva zucirnAnyasya / alaGkAro dantavalayAdiH karakAdibhiralpArthaiH sAhacaryAt / maNimuktAdestu na niSedha iti kecit // 66 // nAvinItairvrajeddharyairna ca kSudhAdhipIDitaiH // na bhinnazRGgAkSikhurairna vAladhivirUpitaiH // 67 // avinItA adAntA gAvo'zvAzvatarAdayaH / dhuryA dhuraM vahanti yujyaMte / gantryAderupalakSaNam / cagrahaNaM aniyuktairapi dhuri kevalairadAntaiH / avinItA adAntAH gamanaM neSyate / bhagnaM zRGgaM anaDuhaH tasyaiva zRGgasaMbhavo nAzvAdeH / vAladhiH pucchastena virUpitAH chinnapucchAdayaH / tAdRzena na yAyAt / ArohaNameva smRtyantare prasiddham // 67 // vinItaistu vrajennityamAzugairlakSaNAnvitaiH // 1 varNarUpopasaMpannaiH pratodenAtudanbhRzam / / 68 / / 327 *bAlAtapaH pretadhUmo varjyaM bhinnaM tathA''sanam // na cchindyAnnakharomANi dantairnotpATayennakhAn // 69 // 10 1 dRpyamAnA api kecidvinayaM na saMgRhNanti tadarthamAha / vinItairiti / suzikSitairAzugaiH kSipragAmibhirlakSaNAnvitaiH prazastAvartAdiyuktairna zUnyamastakAdibhiH / varNarUpayuktaiH zobhanena varNena karNazobhAdinA rUpeNa saMsthAnavizeSeNa / zobhanatvaM ca lakSaNavidyAto jJAtavyaM / bhRzamakSipan apIDayan punaH punaH pratodena aGkuzAdinA atyaMta 20 udvekSyamANA vighaTayanti // 68 // 1 For Private And Personal Use Only 15 prathamodite savitari muhUrtatrayaM bAlAtapavyapadezaH / pretadhUmo dahyamAnasya zavasya yaH / AsanaM chinnaM chidritaM bhagnaM etadvarjyam / nakhAni romANi ca na 25 cchindyAtsvayaM vyasanena atipravRddhAni tu nApitena kArayet / dantaizca nakhAnospATayet pravRddhAnapi / 1' nirNitamazaktau ' iti mudratagautamIye pAThaH / 2 pha- sambandhiH / 3 ra-maMtrAya / 4 ra kSipragAdirlakSaNAzrIkAmo varjayennityaM mRnmeye caiva bhojanam // Page #370 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 328 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ caturthaH anye tvevamabhisaMbadhnanti / na chindyAnnakharomaNi dantairiti / nakhAMzca dantenApiH na pAtayet / nakharbhaGgayojanAsu hi kAminyo nAnA nakhAn dArayanti // 69 // na mUlloSThaM ca mRnIyAnna cchindyAtkarajaistRNam // na karma niSphalaM kuryAnvAyatyAmasukhodayam // 70 // vimardanaM khaNDazaH karaNaM loSThasya mRtsaMbandhinaH / kecittu mRdo loSThasya sudhAdisaMbandhino'pi mRdazca mardanaM utkSipyotkSipya pAtanaM hastena saMhananaM vA / etacca mardanaM yatkicanakAritayA prAptaM niSidhyate / na tu zaucAdyarthe prayojane niSphalagrahaNasya purastAdapakarSAt / tenaiva siddhe prAyazcittavizeSArthaH punarArambhaH / karajA nakhAH / na karma / nanu ca "na kurvati vRthAceSTAm' (zlo.63) ityanenaiva 10 niSphalaM karma / atrAhuH / ceSTA bhautiko vyApAraH / iha tu sAmAnyasya paryudAsaH / tena manorAjyAdikalpAH pariharaNIyAH / AyatirAgAmI kAlaH / yasmAtkamaNa AgAmini kAle asukhaM duHkhamutpadyate / yathA ajIrNabhojanaM kuTumbabhRtimacintayitvA mahato dhanasya vyayazca taM na kurthAt // 70 // atrArthavAdaH loSThamardI tRNacchedI nakhakhAdI ca yo nrH|| sa vinAzaM vrajatyAzu sUcako'zucireva ca // 71 // asmAdeva kevalAloSThagrahaNAt pUrvoktamUloSThamiti SaSThIsamAso vijJAyate ubhayaprAdhAnye hi mRdrahaNaM loSTha iva atrAkariSyatA tasyaiva astena sumardatvAtprAptaH paryudAsaH / sudhAyAstu kAThinyAdyatnasAdhyaM mardanaM tannavAsati prayojane prAptam / mRlloSThamardanaM tu hastena 20 puruSANAM svabhAvataH keSAMcitprApnoti tasya paryudAsaH / tRNacchedI prakRtodantairnakhAn khAdati / sUcakaH pizunaH karNejapaH / yaH parasya doSAnasataH sato vA parokSaM vyAkhyApayati / azuciruktArthaH / vinAzamAzu vrajati / na yathA'nyAni vaidikAnyaniyatakAlAni phalAni evametat / kiMtarhi ? ihaiva janmani acirAddhanAdinA viyogo vinAzaH // 71 // 1 pha-nakhabhaGgo / 2 pha-nanu / 3 pha-yasmAtkarmaNAgAmini / 4 pha-tatraiva / For Private And Personal Use Only Page #371 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 329 adhyAyaH ] mnusmRtiH| na vigRhya kathAM kuryAddhahirmAlyaM na dhArayet // gavAM ca yAnaM pRSThena sarvathaiva vigarhitam // 72 // abhinivezena paNabandhAdinA yallaukikeSu zAstreSu vA'rtheSvitaretaraM jalpanamahopuMruSikA yA sA vigRhya kathA / bahirmAlyaM vAsaso bahiHkaNThasthAM strajaM vAsasA chAdayet / tathA ca samAcAraH / / apare bahirityanAva'to deza ucyute / tatra nagararathyAdau na prakaTamAlyo bhrAmyodatyAhuH / athavA bahirgandhaM bahirmAlyaM yasya gandho nAtisaMvedyate / evaM smRnyantaram / " nAgandhAM sranaM dhArayedanyatra hiraNmayyA" iti / gavAM ca pRSThe yAnaM paryANaM vinA sAkSAdvArohaNaM pratiSidhyate / sarvatheti paryANAca'ntarAye'pi ganvyAdiyukte'pRSThayAnatvAdapratiSedhaH // 72 // advAreNa ca nAtIyAdrAmaM vA vezma vA vRtam / / rAtrau ca vRkSamUlAni dUrataH parivarjayet // 73 / / AvRtasya vATaparikSepAdinA grAmasya advaarprveshprtissedhH| anAvRtasya tu dvAravato'pi yathAkAmam // 73 // nArdIvyetkadAcittu svayaM nopAnahau haret // zayanastho na bhuJjIta na pANisthaM na cAsane // 74 // antareNApi glahaM parihAsena nArdIvyediti / kadAcidrahaNaM zalAkAdInAmapi darzanArtham / tena sarvasya dyUtasya pratiSedhaH / svayaM carmamayaM pAdatrANamupAnahau ca te AtmanA hastena daNDAdinA vA gRhItvA dezAntaraM nAnayet / AtmIyayozcAyaM pratiSedhaH / svayamiti prakRtatvAttena ca gurvAdisaMbandhinyoraniSedhaH / zayane khaTAdau upavizya na bhunyjiit| 20 pANau ca kavalaM sthApayittvA bhAjanAdyanantaritena Asane annaM sthApayitvA AnantaryAbhojyasya pratinirdezaH na bhoktuH // 74 // sarva ca tilasaMbaddhaM nAdyAdastamite ravau // na ca nagnaH zayIteha na cocchiSTaH kacidrajet // 75 // astAmite Aditye pratilakSaNe karmapravacanIyatvAt dvitIyA / na cocchiSTaH / 25 nanu ca brahmacaryadharmeSvetatpratiSiddham / puruSadharmatA ca tasya jJApitA na tAdarthyameva / satyaM vratarUpatAjJApanArtha upadezo'yam / tena yAvajjIvikaH saMkalpaH kartavyaH // 7 // 1" ahopuruSikA darpAdyA syAtsaMbhAvanAtmani " itymrH| 2 pha-vAsaschAdayet / 3 pha-anAvRtAdezaM / 4 pha-paryANAdAntarAye'pi / 5 pha-krIDet 6 pha-carmapAdatrANaM / 7 ph-nirdeshe| 8-lakSaNetthaMbhUtAkhyona " (vyA. sU. 1 / 4 / 90) / pha-na tvaatRso| 42 For Private And Personal Use Only Page #372 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ caturthaH ArdrapAdastu bhuJjIta nArdapAdastu saMvizet / / ArdrapAdastu bhuJjAno dIrghamAyuravAmuyAt // 76 // AdikarmaNi vidhimimaM samAcaret / ArdrapAdo bhojanamAcaret / na cAtRpteH pAdau siMcannAsIta saMvizet / zayane gAtrANi nAvakSipet / saMvezanaM zayane gAtrasaMyojanam / asya phalamAha / dIrghamAyuriti / nAyamAyuSkAmasya vidhiH / kiMtarhi ? pUrvavannityaH / AyuranuvAdastvarthavAda eva // 76 // acakSurviSayaM durga na prapadyeta kahiMcit // na viNmUtramudIkSeta na bAhubhyAM nadI taret // 77 // durga durgArohaM parvatAditarugulmalatAgahanaM cAraNyaM tanna prapadyeta / nAkrAmenna 10 gacchedacakSurviSayaM sarpacaurA,rantarhitasya bhAvAzaGkayA / cakSurgrahaNamAgamAderapi pramANasya lakSaNam / na viNmUtraM udIkSaNaM varNAdinA nirUpaNaM ca cirakAlaprekSaNAni bhavanti iti / ata eva tanna kartavyam / daivAtkvacidRzyamAne na doSaH / nadIbAhutaraNaM ca svasthasya niSidhyate / na vRkabhaye // 77 // adhitiSThenna kezAMstu na bhasmAsthikapAlikAH // na kAryAsAsthi na tuSAndIrghamAyurjijIviSuH // 78 // kapAlikAH bhagnasya zakalAni diirghmaayuH| vyAkhyAtA dvitIyA // 78 // * na saMvasecca patitairna cANDAlaina pulksaiH|| na mUrnAvaliptaizca nAntyairnAntyAvasAyibhiH // 79 // nanu ca " nAdhArmikajanAvRte " " nopasRSTe'ntyanaiH" iti coktamevaitat / neti 20 brUmaH / tatra nivAsaH pratiSiddhaH / iha tu saMvAsaH / yatra grAme te vasanti na tatra vastavyaM gRhasthityeti tatroktaM; saMvAsastu taiH saha saMvyavahAro dAnagrahaNAdibhimaitrIkaraNam / tadgahasamIpe ca vAso'pi ekataH chAyopajIvanamityAdi / AvRtagrahaNAca tatra bAhulyaM gamyate / yasmin grAme bhUyAMsaste tathA samIpe'pi na vastavyamiti tasyArthaH / iha tvabAhulye'pi samIpavAsAdi pratiSidhyata ityeSa vivekaH / pulkasA niSAdAH zUdrAyAM jAtAH / antyA medaprabhRtayo mlecchA antyAvasAyIti niSAdastriyAM caNDAlAjjAto vakSyate ( a. 10 zlo. 39 ) " niSAdastrI caNDAlAt" ityAdi / avaliptA madoddhatAH dhanAdinA garvitAH // 79 // na zuddhAya matiM dadyAnnocchiSTaM na haviSkRtam // 4 na cAsyopadizeddharma na cAsya vratamAdizet / / 80 // * [ na kRtabhairanuyuktairna mahApAtakAnvitaiH / na dasyubhirnAzucibhirnAmitraizca kadAcana ] x[antarA brAhmaNaM kRtvA prAyazcittaM samAdizet // ] 1pha-na tvaatRpte| For Private And Personal Use Only Page #373 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 331 zUdrasya dRSTAdRSTaviSaye hitAhitopadezo na kartavyaH / zUdrasya mantritvaM na kartavyamiti yAvat / vRttyarthazcAyaM niSedhaH / sauhArdAdinA tu na doSaH / bhavanti hi zUdrAH kulamitrANi maitryA cAvazyaM hitamupadizyate / anujJAtA ca sarvavarNe brAhmaNasya maitrI " maitro brAhmaNa ucyate / " ye tu vyAcakSate'pRcchato na brUyAdityupanyasya yuktaM zAstrAntarasiddhatvAt / 5 "nApRSTaH kasyacidrayAditi" (a. 2 zlo. 110) tadayuktam / tatra hi svAdhyAyaviSayaM svaravarNagatamanyatvamasaMgataM vA kurvato vinAzitaM tvayetyAdAkpRSTena na vaktavyam / yathA cAmI nAdhyApyA ityasminprasaGga idamuktaM " nApRSTo byAditi " / aziSyasyApRcchato visvaraM vyakSaraM vA paThato na kiMcidvaktavyAmati tasyArthaH / __nocchiSTamiti / ucchiSTazabdo'yaM bhujinimitte'prAzastye vartate / kRtamUtrapurISo. 10 'pyanAcAnta ucchiSTa ucyate / yathA vakSyAmo "na spRzetpANinocchiSTaH" / bAhulyenocchiSTaprayogo munisaMbandhena bhuJjAnasya hyantarAsyasaMsparzena bahirantaH sthitasyocchiSTatvaM bhavati / tathA ca "na zmazrUNi gatAnyAsyamiti " zmazrubhyo'nyadAsyAnupraviSTamucchiSTaM karotIti jJApayati / atazca bhokturbhujyamAnasya pAtrAderadhikaraNasya cocchiSTavyavahAraH / kvaciccAyaM upayuktetaravacano'pi / havirucchiSTaM dakSiNeti / tatra samAcArAtpAtra- 15 gRhItamucchiSTapuruSasaMbandhamISadbhuktamucchiSTamucyate / yadapi vizadamodanAdipAtrasthamaspRSTamapi bhoktvA tadapi saMbandhAtsamAcArataH parihriyate / tatrocchiSTamapi dAtavyam / nocchiSTamiti vidhipratiSedhAvekaviSayAva'tAmRtazUdravyavasthayA haviHzeSabhedena vA vikalpete / athavA sthAlIsthamatithyAdibhuktaziSTaM *paryuSitaprAya ucchiSTa tanna zUdrAya dAtavyam / tatrocyate / jIrNavasanasAhacaryAccaitadeva pratipattuM yuktam / upayuktetaravacanatvAcca ziSe- 20 rupasargasya tadarthAnuguNyena vartanAddhavirucchiSTaM dakSiNetivatprayogo'pyaviruddha evamanayoH smRtyoravirodho bhaviSyati / yadyapi ruDhyA''camanArhAH prAyo'tra vacane dRzyante / yattu " vaizyavacchaucaMkalpazceti " taddAsazUdraviSayam / bhuktojjhitameva pratIyata iti darzayiSyAmaH / na haviSkRtam / haviSe kRtaM havirartha kalpitaM bahuvacanaH samAsastAdarthenopakalpita- 29 pratiSedhAt / daNDApUpikayA yatra havirgandho'sti tatsarva pratiSidhyate / tena havirathitayA 1 raNa-vaktavyaH / 2 ra-aprAyatte vartate; nn-prvrtte| 3 zlo. 142 / 4 a. 5 zlo. 141 5pha-bhoktA / 6 rnn-mRtaanaamRtshuudrvyvsthaayaa|* * etatpadvadayaM raNa-pustakayoreva dRzyate / 7 pha-eva / tayoH 8 raNa-AcamanArdo prayAvyavacane dRzyate / 9 a. 5 zloka 140, For Private And Personal Use Only Page #374 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 332 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [caturtha saMkalpitasya haviSaH pravRttasya haviHzeSasyAbhuktojjhitasya haviSaH pratizeSaH siddho bhvet| tathA ca kRtamiti karotiH kriyAsAmAnyavacanaH prayuktaH haviratha yatkRtaM saMkalpitaM vacanaM tenocchiSTasyApi yAvatprAkRtena saMkalpena haviSkRtavyapadezo na yathAvatsarvAvasthasya pratiSedho vijJAyate / anyaistu havirmizraM haviSkRtamiti vyAkhyAtam / saMsRSTapratiSedhAcca kevalasyApi pratiSedhaH / viprasaMsRSTapratiSedhe viprasyevetyuktam / kathaM punaH saMsRSTapratiSedhe kevalapratiSedhaH / kevalapratiSedhenApradhAnaH kadAcitsaMsRSTapratiSedhaH zakyate vaktum / yatra saMsRSTAvapi pRthaktvena pratibhAsete yatra vA cakSuSA pratibhAsamAne rUpe rasAdinA tatprayogo bhavati tatrApi bhavatyeva tadAzrayo vyavahAraH / yathA surAdisaMpRktAsu saktupiNDIpvantArhate'pi surAdirUpe rase 10 tatpratyayAdastyeva surApAnaprAyazcittam / / nanu caivamapyadravarUpatvAtpiNDIbhirekatApannAyAH surAyA na pAnApapattiH / naiSa doSaH / prAyikaNaucityAnuvAdena pAnamupAdIyate / abhyavahAra eva tu niSidhyate / yathA ca bhakSyAbhakSyaprakaraNametat / bhakSaNaM cAbhyavahAramAtraM tasya vizeSAH pAnakhAdanacarvaNAdayaH |gndhsy punaranAzrayasyApyupalabdherna tato dravyasadbhAvAvagamaH / dUrasthe'pi karpUrAdau gandha upalabhyate / 15 sUkSmadravyAvayavAvagamakalpanAyAM dravyasya parimANAvayavaH syAt / yatra tu saMsRSTayorekI bhAvo na cAnyastatpratyayo na, na tatra kevalAzrayau vidhipratiSedhau pravartitumarhataH / yathA kSIraM pAtavyamiti saMmizritayoH kSIrodakayoH pItayorna kSIraM bhavati nodakaM drvyaantrtvaat| anyaddhi tatra rUpamanyazca rasosaMsthAnAditatpratyayaheturastItidravyAntaraM tat / ___ yadyevaM madyodake saha pIte yadi bhavetAM tadA madyapAnaprAyazcittaM na prApnoti / dravyA20 ntaratvAt / naiSa doSaH abhibhavati rasAntarANi madyaM tiktarasavat / tato rasapratyabhijJAnA dbhavatyeva tatprAyazcittam / yatra tu bahUdakaM svalpaM madyAdi tatra saMsargaprAyazcittamapi nipuNamekAdaze nirUpayiSyAmaH / tasmAtkevalAzrayaH pratiSedha Askandedapi saMsargam / yathA mASA na bhoktavyA iti mizrA api na yujyante / saMsargAzrayastu kena hetunA'maMsRSTe varteta / gaGgAyamunayoH saMgamAjjalamAnayatyukte na kevalAyA gaGgAyA 25 Anayati na yamunAyAH / samAcAra eveti cetsamAcAra evodAhartavyaH / na cAsyopadizeddharmam / nanu ca na zUdrAye 'tyavizeSeNa dRSTAdRSTaviSayamatidAnapratiSedhAddharmopadezaniSedho'pi siddha eva / satyam / punarvacanaM zeSArtham / tata: 1pha-cakSuSaH / 2pha-supaka / 3 pha-surApAnapAnopatti / For Private And Personal Use Only Page #375 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / prAyazcittopadezeo'nujJAto bhavati / " zaraNAgataM parityajye" tyatra ( a. 11 zlo. 198) caitaddarzayiSyAmaH / anye tu pArvaNazrAddhapAkayajJAdiSvitikartavyatAM na zikSayet yAMjakatvAdi rUpeNetyAhuH / atra codayanti yadi dharmopadezaH zUdrasya niSidhyate kutastarhi dharmavittvam | aviduSazca nAnuSThAnasaMbhavastataH zUdrAnuSThAtrikadharmazAstrAnarthakyam / acodyametat / atikrAntaniSedhasya lipsayA brAhmaNasya copadeSTRtyasaMbhavAt / na hi brahmahatyA sarvasvadAnacodanApratigrahaM prayuMkte / saMbhavati lipsA prayokI / na cAsti vacanaM " prabrUyAditarebhyazceti " vRttyupAyaprAptau / ata evaM prakRtaM " sarveSAM brAhmaNo vidyAdvRtyupAyAnyathAvidhi / prabrUyAditarebhyazceti " (a.10 zlo. 2 ) / yastvAzritazUdrastasyAvazyamupadezaH kartavyaH / aviduSA vidhipratiSedhAdhikRtakramAtsaMvAso niSiddhaH "na mUrkhernAvaliptaizceti " ( zlo. 79 ) / 333 10 yattu vyAcakSate dharmazAstropadezastadarthavyAkhyAnaM vA'nena niSidhyate zAstradvayena na vA'syopadizediti / ekena zAstrAdhyayanamaperaNArthavyAkhyAnam / agranthakastUpadezo na kenacinniSiddhaH teSAmevaMvadatAM tasya zAstravicAra iti siddhatvAtpunaruktam / idaM tu bahuyuktam / vyAkaraNAdau dharmAvabodhArthazAstre dharmazabdaH / taddhi na dharmazAstramatandriyArthamitipratiSedhAnupadezAdbhavati tu dharmazAstrAva bodhArtham / zaknoti hi vaiyA- 15 karaNaH padArthAnusAreNa na gahanaM vAkyArthamunnetum / dharmazAstratvAcca tasya zAstra ityanena~ gatatvAtpRthagucyate / yuktametat / yadi kazcinna brUyAtpradhAne'nadhikRtasya kuto'GgeSu prAptiriti / vedaH smRtizAstre ca pradhAnam / na ca tatra zUdrasyAdhikAraH / na cAsya vratamAdizet / tratazabdena kRchrANyucyante / etairvratairitiprayogadarzanAt / tAnyabhyudayakAmasya nopadizet / prAyazcittArthatayA'nviSyata evopadezaH / snAtaka - 20 vratAnAM prAptireva nAsti asnAtakatvAt / evaM sAvitrAdInAmapyadhyayanAbhAvAdRdhyayanaM copanayanAbhAvAdupanayanaM ca tadvidhau jAtitrayazravaNAt // 80 // yo hyasya dharmamAcaSTe yazcaivAdizati vratam // so'saMvRtaM nAma tamaH saha tenaiva majjati // 81 // pUrvasya pratiSedhasya nindArthavAdaH / tenaiva saheti / ubhayordoSamAha / zRNvataH 25 zrAvayatazca majjatyavagAhate / tatprApnotIti yAvat // 81 // For Private And Personal Use Only 1 pha-pAcakatvAt / 2 ra-Na-dharma vettu / 3 pha- anuSThAnRka / 4 ra ma - upadeSTavyatva / 5 ra-Na-ye tu / 6 ra-Na-vikAra / 7 pha-ityanenAgatatvAM / 8 pha-vedasmRtizAstra | Page #376 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 334 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [caturthaH na saMhatAbhyAM pANibhyAM kaNDUyedAtmanaH shirH|| na spRzeccaitaducchiSTo na ca snAyAdvinA tanaH // 82 // sahatAbhyAM saMzliSTAbhyAmitaretarasaMsRSTAbhyAM yugapavdAbhyAM pratiSedhaH / pANibhyAmiti bAha saMhatau niSedhati / Atmana iti na parasya / atazcAnyena saMhatAbhyAM kaNDa. yato na doSaH / zirogRhaNAtpRSThAdAvadoSaH / na spRzecaiva ziro hastenAtmano'nyahastena vA'vayaveneti kecit / tatra pANibhyAmiti prakRtatvAt / na ca snAyAcchirasA vinaa| nityanaimittakayoH snAnayorayaM vidhiH / nanu svinnasya laukike snAne kuta etat / snAnavidhinaikavAkyatvAt / vihitasnAnApekSA pratyAsattyA yuktimatI loke tu vidherbhaavaadpraaptiH| snAtizcAyaM sarvAGgasaMbandhini 10 salilagomUtrAdi prakSAlane vartate / zirovarjite ca tatra caNDAlAdisparzane zirovarjita mapi yadRcchAprasaktaM nivAryate / na ca snAyAdvinA ttH| asti ca laukikamaziraskamapi snAnaM yena ziraHsnAnaM " ziraH snAtasta taileneti " // 82 // kezagrahAnmahArAMzca zirasyetAnvivarjayet // ziraHsnAtazca tailena nAGgaM kiMcidapi spRzet // 83 // AtmanaH parasya vetyavizeSeNa kecidicchanti / anye tvAtmana iti prakRtamabhisaM. badhnanti / krodhaninimittazcAyaH pratiSedhaH / suratasaMbhoge tu kAminyAH kezagrahaH sa na nissidhyte| ziraHsnAnaM kSAlitamaneneti rAjadantAderAkRtigaNatvAt paranipAtaH / ziraHsnAta iti bAhulekena samAsaH / nAGgamAtmIyam // 83 // na rAjJaH pratigRhNIyAdarAjanyaprasUtitaH // 20 mUnAcakradhvajavatAM vezenaiva ca jIvatAm // 84 // uktaM " rAjato dhanamamvicchediti " ( a. 4 zlo. 33 ) / rAjazabdazcAyaM kSatriyajAtAvakSatriye'pi janapadezvare dRSTaprayogo ' brAhmaNAnAM rAjyamiti / / tatra pratigrahavidhau tanniSedhe ca janapadezvaravacano gRhyate / yenAha arAjanyaprasUtita iti / jana padaizvarya hi sarvavarNasaMbhavi lipsayA / ato vizeSyate / rAjanyAtkSatriyAdyasya prasUtirutpatti25 nAsti tasmAdrAjJo janapadezvarAnna gRhNIyAt / kSatriyAdapi lubdhAducchAtravartino vakSya mANena pratiSedhena / sUnA pazumAraNasaMjJakapUrvakeNa mAMsakrayeNa yo jIvati sa sUnAvAn / 1 ra-Na-kaNDUyate / 2 ra-Na-sahato saMzliSThau / 3 pha-yuktimati / 4 ra-tara / 5-vyA. sU. 'rAjadantAdiSu param ' ( 2 / 2 / 31) / 6 vyA. sU. (2 / 1 / 32) / For Private And Personal Use Only Page #377 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir bhadhyAyaH] mnusmRtiH| 335 khaTika iti loke prasiddhaH / dhvajI madyapaNyastatkrayavikrayajIvI / vezaH paNyavRttistayA yo jIvati strI vA pumAnvA // 84 // dazasUnAsamaM cakraM dazacakrasamo dhvjH|| dazadhvajasamo vezo dazavezasamo nRpaH // 85 // uttarasyottarasya doSagurutvajJApanArthametat / ApadyupAyo vakSyate // 85 // 5 dazasUnAsahasrANi yo vAhayati saunikaH // tena tulyaH smRto rAjA ghorastasya pratigrahaH // 86 // sUnayA carati saunikaH / vAhayati svArthasAdhane vyApArayati / ghoraH bhISaNo'yaM narakAdihetutvAt avayutyavAdena rAjapratigrahe nindA // 86 // yo rAjJaH pratigRhNAti lubdhsyocchaastrvrtinH|| sa paryAyeNa yAtImAnnarakAnekaviMzatim // 87 // lubdha AdAnazIlaH sAmantakAdibhyaH zrutazIlaM ca vijJAyetyAdi / ucchAstravartI zAstramatikramya vyavaharati / asaddaNDaparastrIharaNAdinA paryAyeNaikatra phalamanubhUyAnyatra gacchati / narakazabdo niratizayaduHkhavacanaH / kevaladuHkhazravaNArthApatyA vA''dezavizeSa. vacanaH / ekaviMzatisaMkhyA'rthavAdaH // 87 // tAmisramandhatAmisra mahArauravarauravau // narakaM kAlasUtraM ca mahAnarakameva ca // 88 // saMjIvanaM mahAvIciM tapanaM saMpratApanam // saMhAtaM ca sakAkolaM kumalaM pUrtimRttikam // 89 // lohazaMkumRjIpaM ca panthAnaM zAlmalI nadIm // asipatravanaM caiva lohadArakameva ca // 9 // zlokatrayaM spaSTArtham // 9 // etadvidanto vidvAMso brAhmaNA brahmavAdinaH // na rAjJaH pratigRhNanti pretya zreyo'bhikAMkSiNaH // 91 // pUrvasya pratigrahaniSedhavidherupasaMhAra eSaH / rAjJaH pratigraho vividhaduHkhanarakAdihetu- 25 riti jAnanto vidvAMso brAhmaNA na rAjJaH pratigRhNIyuH / pretya bhavAntare / zreyaH kalyA. Nam / ye kAMkSanti kAmayante / pratyeti ta lyabantapratirUpakaM zabdAntaram / brahma 1ra-Na-sAMtanakAdibhyaH / 2 a. 11 zlo. 22 / 3pha-pratimUrtikam / 4 ra-Na-vA / 5 ra-Na-etat / For Private And Personal Use Only Page #378 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 331 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [caturthaH vedastaM vadanti paThanti / vidvadrahaNaM brahmavAdigrahaNaM ca duHkhAtizayadarzanArtham / teSAM cAtIva pratigrahAddoSaH / vakSyati " tasmAdapi vidvAnvibhIyAditi " // 91 // brAhma muhUrte budhyeta dharmArthoM cAnucintayet / / kAyaklezAMzca tanmUlAnvedatattvArthameva ca // 92 // triyAmA rAtristasyAH pazcimo brAhmo muhUrtastatra nidrAM tyajet / vibuddhazca . tasminkAle dharmArthAvanucintayet / yasmiMzca dharma AsevyamAne yAdRzaH zarIraklezo bhavati tamapi cintayet / svalpazceddharmo mahAntaM kAyaklezaM janayati yo dharmAntaravirodhI taM pariharet / artho'pi sevAdiH atiklezakaraH so'pi varvyaH / sarvata evAtmAnaM gopAye diti / anizcitya na kiMcitkuryAt / na ca manorAjyAdivikalpAn kuryAt / svabhAvo 10 hyayaM puruSANAmasati bAhye vyApAre manaso.vikalpAH paradravyAbhilASAdirUpAH samudbhavanti / tannivRttyarthamidaM puruSArtham / tasyAM velAyAM sAdhyasAdhanabhAvena cintyo vedasya tattvArthaH / rahasyamAtmajJAnaM cintayedvedAntavidhinA'bhyasyet / athavA karmakANDe'pi yo vadastasyArthastaM nirUpayet / ayaM vidhirayamartha idaM kavaM rUpamiyamatra devatedaM dravyamayamatrAdhikArIyamiti kartavyatetyAdi svabuddhayA nizcinuyAt / vyAkhyAtRRNAM matabhedAddhetUnnirUpayedasya samyagjJAna15 masya bhrAntiriti // 92 // utthAyAvazyakaM kRtvA kRtazaucaH smaahitH|| pUrvI sandhyAM japaMstiSThetsvakAle cAparAM ciram // 93 // anantaraM prabhAtAyAM zayanaM rAtrau jahyAt / AvazyakaM mUtraviTtyAgaH / prAyeNa tasyAM velAyAM puruSastaM kurvIta / tatra AvazyakastyAga ucyate mukhadantadhAvanAdizca taM 20 kRtvA kRtazaucaH ' ekA liGge'tyAdividhinA''cAntaH / samAhito vikalpAntaratira skAreNa sandhyAM tiSThet / japansAvitrIM bhagavati savitari mano dadhyAciram | arkadarzanAvadhiH kAla uktaH sandhyAsamayaH / tato'pyadhikaM kAlaM japedAyuHkAma ityevamarthamayaM prAguktaH sAndhyo vidhirantarhitaH / aparAM ca sandhyAM sve kAle astamayasamayAdArabhya tArakodayAdUrdhvamapi // 93 // RSayo dIrghasandhyatvAddIrghamAyuravAmuyuH / / prajJA yazazva kIrti ca brahmavarcasameva ca // 94 // - 1. 5 zlo. 136 / For Private And Personal Use Only Page #379 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| yadartho'yaM punarvidhistadarzayati / AyurAdiphalakAmo dIrghakAlasandhyA japaM kuryAt / satyapi nityatve daiyAdguNAtphalamidaM anagnikasya proSitasyaitatsaMbhavati / anyasya tvagnihotrakAloparodho dIrghasandhyAvidhisaMpAdanAt / dIrghasandhyA guNata ucyate / sandhyAsahacarite japAdividhau sandhyAzabdo vartate / dIrghA sandhyaiSAmiti bahuvrIhiH / RSigrahaNamarthavAdaH // 94 // zrAvaNyAM prauSThapadyAM vA'pyupAkRtya yathAvidhi // yuktazchandAMsyadhIyIta mAsAnvito'rdhapaJcamAn // 95 / / zravaNayuktA paurNamAsI zrAvaNI / evaM prauSThapadI / tatropAkRtyopAkarmAkhyaM karma kRtvA thathAvidhyadhIyIta / " prAkkalAn / ityAdiprAgukto vidhiH smaryate / yuktastatparaH / chandAMsi vedAn chandaHzabdo'yaM vedavacano na gAyavyAdivacana- 10 stena brAhmaNAdInapyadhIyAnasyaipa paramavidhiH / ubhayatrApi cAyaM yukta eva pratyayAvizeSAt / ayaM vikalpo vyavasthitaH / " chandogAH prauSThapadyAmupAkurvanti, baDhacA adhvaryavaH zrAvaNyAm // // 95 // puSye tu cchandasAM kuryAdvahirutsarjanaM dvijaH // mAghazuklasya vA prApte pUrvAhne prathame'hani // 96 // - ardhapaMJcameSu mAseSu gateSu yaH puSyo nakSatraM tatrotsarjanaM kartavyam / utsargoktaM karma 15 gRhyakArairAnAtam / bahirityanAvRte deze / anayorupAkarmotsargayorgRhyAtsvarUpaM jJAtavyam / / 96 // yathAzAstraM tu kRtvaivamutsarga chandasA bahiH // virametpakSiNI rAtriM tadevaikamaharnizam // 97 // utsarga kRtvA dve ahanI rAtrimiyantaM nAdhIyIta tadaharnizaM dvitIyaM cAhareva na 20 rAtrirityetAvantaM kAlaM viramenAdhIyIta / ubhayatohaHpakSA rAtriH pakSiNI / yadvA yasminnahanyutsargaH kRtastadahaH saiva ca rAtriH anadhyAye / dvitIyasminnahanyadhyetavyam / Aye tu pakSe dvitIyamaharanadhyAyo rAtrau tvadhyayanamucyate // 97 // ata UrdhvaM tu chandAMsi zukleSu niyataH paThet // vedAGgAni ca sarvANi kRSNapakSeSu saMpaThet // 98 // ato'smAdutsargakarmaNaH kRtAdUrdhva parataH zuklapakSeSu chandAMsi mantrabrAhmaNasamudAyAtmakAnvedAnpaThet / aGgAni ca zikSAyajJasUtravyAkaraNAdIni kRSNapakSeSu sNptthet||9|| .1 a. 2 zlo. 75 / 2 pha-rAtririyanta / 3 pha-yA / 43 For Private And Personal Use Only Page #380 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 338 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [caturthaH nAvispaSTamadhIyIta na zudgajanasannidhau // na nizAnte parizrAnto brahmAdhItya punaH svapet // 99 // yatra varNasvarAbhivyaktiH sphuTA na bhavati tadavispaSTam / tacca drutAyAM vRttau prAyeNa bhavati / nizAnte pazcimarAtribhAge / suptotthito yadA'dhIyIta punaH zrAmyettadA na 5 zayIta / " na nizAnte parizrAnto brahmAdhItya zayIta tu" evaM yuktaH paatthH||19|| yathoditena vidhinA nityaM chandaskRtaM paThet // brahmacchandaskRtaM caiva dvijo yukto hyanApadi // 10 // chandAMsi gAyatryAdInyabhipretAni taiH kRtaM yuktaM brahmami / anekArthatvAkaroterayamatrArtho vyAkhyAyate / yathA gomayAnkurviti saMhAre pRSThaM kurvityunmardane evamatra yujerarthe vartate / brahma ca chandazca brahmacchandasI tAbhyAM yuktaM brahmachandaskRtam / yajUMSi gAyatryAdiyuktAzca mantrAH / ekasminnevAvasthAnake paThanti / na yathA bADhacye chAndogye ca vibhAgenaikasmingranthe anyatra brAhmaNam / evaMprakArabhedAvedAnAmevaM yuktamiti pUrve vyAkhyAtavantaH / yathoditena pUrvo vidhiranApApasaMvhiyate / Apadi adhyApakasyA saMnidhAnaM bahudevatAvibhAgamapekSamANasya tatrAguNavataH saha vismRtya syAt / tasmAnnApadyayaM 15 vibhAgo nAdaraNIyaH // 100 // imAnityamanadhyAyAnadhIyAno vivarjayet // adhyApanaM ca kurvANaH ziSyANAM vidhipUrvakam // 101 // imAnvakSyamANAnanadhyAnadhIyAno vivarjayet / adhyApanaM ca kurvANaH / adhyApanagrahaNamanadhIyato grahaNArthamabhyAsAthai ca / nityam notsargAdeva prabhRti / 20 kiMtardhapaJcameSvapi mAseSUpAkarmaNaH prabhRti / ziSyANAm anuvAdaH // 101 // karNazrave'nile rAtrau divA pAMsusamUhane // etau varSAsvanadhyAyAvadhyAyajJAH pracakSate // 102 // anilo vAyuH / vegena vAti vAyau vAyvantarasaMgharSAdhvaniH zrUyate yatra sa karNazravo vAyuH / karNAbhyA zrUyate yaH sa karNazravaH / sAdhanaMkRteti samAsaH / 25 avasthAvizeSopalakSaNArtha karNagrahaNam / zrUyate karNAmyAmeva / tena yadaivaM vAyuzabdaH zrUyate tadA nAdhyetavyam / pAMsUnsamUhati pAMsUnsamAharati pAMsusamUhanaH / pAMsudhUliH / 1ra-Na-vAkchaMdogyeca / 2 ra-bhedodvedanAm / 3 ra-vibhAgyaM tyapekSamANasya 4 Da-yadavismRtya / 5ra-na tyayaM vibhaago| 6 a-ka-Da-kSa-imannityam / For Private And Personal Use Only Page #381 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| upalakSaNaM caitat / tathAbhUtasya vAyorvA yatastatazca vRSTe deve yadi vAyurIdRzo vAti tAvatkAlo'nadhyAyaH / adhyAyajJA adhyApanavidhijJAH // 102 // vidyutstanitavarSeSu maholkAnAM ca saMplave // AkAlikamanadhyAyameteSu manurabravIt // 103 // vidyuttaDit / stAnitaM garnitam / dvandvanirdezAdhugapadeteSu samuJciteSvanadhyAyaH / 5 maholkA divaH patatAM jyotiSAMprabhA uktAstAsAM saMplavaH atrAmutra ca patanam / AkAlikazabdo nimittakAlAdArabhyAnyeyuryAvatsa eva kAlaH sa ucyate / manugrahaNaM zlokapUraNArtham / vikalpArthamanye // 103 // etAMstvabhyuditAnvidyAyadA prAduSkRtAgniSu // tadA vidyAdanadhyAyamanRtau cAbhradarzane // 104 // 10 nAyamanadhyAyo yasyAMkasyAMcana velaayaamupjaatessvetessu'| kiMtarhi ? prAduSkRtAgniSu sandhyAkAla ityarthaH / tadA hyagnayo juhUSayA niyamataH prAduSkriyante / prAduHzabdaH prAkAzye / anRtau RturvarSAstAbhyo'nyaH zaradAdiH / tatra vA'bhradarzane prAduSkRtAgnivityapekSyate // 104 // nirghAte bhUmicalane jyotiSAM copasarjane // etAnAkAlikAnvidyAdanadhyAyAnRtAvapi // 105 // nirghAta AntarikSa utpAtadhvaniH / jyotiSAM candrAdityaguruprabhRtInAM upasarjana pariveSaNamitaretarapIDanaM ca / RtAvapi / apigrahaNaM varSAsu kila notpAtA gaNyanta ityabhiprAyeNa // 105 // prAduSkRteSvagniSu tu vidyutstanitaniHsvane // sajyotiH syAdanadhyAyaH zeSe rAtrau yathA divA // 106 // trisanipAte pUrveNAkAlikamuktam / anena dvayoH sannipAte'pi sjyotirucyte| stanitaM ca tanniHsvanazcAsau stanitaniHsvanaH / vidyucca stanitaniHsvanazca vidyutstanitaniHsvanam / samAhAradvandvaH / tasminsandhyAyAmupajAte dvaye sajyotiranadhyAyaH / sUryojyotiH divA / naktamagnijyotiH / prAtaHsandhyAyAmutpanne divaivAnadhyAyo rAtrau tu naasti| 25 evaM pazcimasandhyAyAM rAtrAvanadhyAyo na prAtaradhyayanadoSaH / vidyutstanitavarSANAM trayANAM prakRtAnAM vidyutstanitayovibhajya nirdezo bhavati / varSAH zeSastasmiMstRtIye dRzyamAne 1ra-Na-nRNAneSa chdmdvypryogH| For Private And Personal Use Only Page #382 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 340 10 www. kobatirth.org 25 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ caturtha: pUrvokta AkAliko'nadhyAyaH / prasiddhataraM jyotiSTomAdi / tadapekSayoktaM yathA divA tathA rAtrAvapi / zeSamiti pAThaH / zeSaM hUyamAnamaharanadhyAyaheturbhavatIti / atha kasmAnnaivamuktaM zeSaM tvAkAlikaM smRtamiti / vicitrA zlokAnAM kRtirmanoH // 106 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir nityAnadhyAya eva syAdrAmeSu nagareSu ca // dharmanaipuNyakAmAnAM pUtigandhe ca sarvazaH / / 107 / / nipuNaM dharme ye kAmayante te grAmanagarayornAdhIyIran / dharmazabdazca svargAdau dharmaphale vartate / yadi vA'dharmeNAnanuvedho dharmasya naipuNyaM tena suparipUrNo vidhyartho'nuSThito bhavati / atazcAzaktasyAnujJAnaM bhavati / pUtigandhaH kutsitagandhastasminnAsikApathaM gacchatyanadhyAyaH / sarvazaH sarvasmin zavagandhe'pi // 107 // antargatazave grAme vRSalasya ca sannidhau // anadhyAyo rudyamAne samavAye janasya ca // 108 // antargataH zavo yasmingrAmamadhye sthito yAvanna nirhRtaH / vRSalasya nAtra zUdro vRSalastasya prAgeva niSiddhatvAt / na zUdrajanasaMnidhAviti / kiMrhi tatprAyikeNAdharmeNAdhArmikatvaM lakSyate / tena yaH pApAcArastatsaMnidhAnAcca tena niSedhaH / rudyamAne rudanazabde sati / bhAvamAtre rudyamAnazabdaH / samavAyo janasya / yatra bahavo 15 janAH kAryArthamekatra saMghaTitA bhavanti tAdRze deze nAdhyeyam / athavA janasya samavAye rudyamAne rudatItyarthaH / bahuSu rudatsu pratiSedhaH / chAndasaM kartaryAtmanepadam // 108 // udake madhyarAtre ca viNmUtrasya visarjane // ucchiSTaH zrAddhabhukcaiva manasA'pi na cintayet // 109 // caturmuhUrto'rdharAtraH saiva mahAnizA prathamAdardharAtrAI muhUrtAvuttarAdvau / udake nadI20 taDAgAdisthaH / antarjale japastvanadhyAyarUpatvAdaghamarSaNAdirna niSidhyate / udaya ityanye paThanti / prathamodayakAle sUryasyAnadhyAyaH / ucchiSTo bhujisaMbandhenAkRtAcamano yAvat / kRtamUtrapurISo'pi prAgAcamanAducchiSTa ucyata eva / AcamanArhapratyayamAtravacana ityanye / tena kRtaniSThIvanAdirapi gRhyate / manasA'pi nAnyatrAdhyAye manasA cintanamabhyanujJAyate / kiM tarhi doSagauravArthameteSAM nimittAnAm // 109 // pratigRhya dvijo vidvAnekoddiSTasya ketanam || tryahaM na kIrtayedra rAjJo rAhozca sUtake // 110 // 1 ra-Na-adharmeNa nAnuvedho / 2 Da - sambhavanti / For Private And Personal Use Only Page #383 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 341 eka uddizyate yasmiMstadekoddiSTaM navazrAddham / tatra niketanaM nimantraNaM pratigRhya aGgIkRtya vyahamanadhyAya AmantraNAtprabhRti / evaM rAjA candramAstasya sUtakaM rAhuM pratyamRtasravaNam / cazabdAtsUryasya ca / athavA janapadezvarasya rAjJaH sUtakaM putrajanmotsavaH / rAhoH sRtakaM candrasUryayoruparAgaH / grahaNamiti prasiddham // 110 // yAvadekAnudiSTasya gandho lepazca tiSThati // viprasya viduSo dehe tAvadbrahma na kIrtayet // 111 // ekamanudizya AmazrAddhaM tasya yAvacchrAddhakRto gandhalepau tiSThatastAvadanadhyAyaH / pUrvasmAdvidhau vidhyantaram / dvitIyasminnahani kRtsnaano'pniittdgndho'dhyynaarhH| upalakSaNaM caitadasatorapi gandhalepayoryAvadbhaktamannaM na jIrNa tAvannAdhIyIta / viduSa iti tasyaiva zrAddhabhojanAdhikAramanuvadati // 111 // zayAnaH prauDhapAdazca kRtvA caivAvasakthikAm // nAdhIyItAmiSaM jagdhvA mUtakAnnAdyameva ca // 112 // prasAritapAdaH pAdAropitapAdo vA khaTAsanAdau vA saMhatapAdaH / avasakthikA vastrAdinA jAnvormadhyasya ca bandhaH / AmiSaM mAMsam / sUtakagrahaNaM zAvAzaucAderapi pradarzanArtham // 112 // nIhAre bANazabde ca sandhyayoreva cobhyoH|| amAvAsyAcaturdazyoH paurNamAsyaSTakAsu ca // 113 // nIhAro dimoho dhUmiketyanAntaram / bApparajovRtA iva yena dizaH kriyante / bANazabdaH zaranirghoSaH / dantyoSThayamanye paThanti vyAcakSate ca vINAvANa iti mahAvrate hi prayogo dRzyate / zatatantrIko bhavati vINAvitantrIti ca / caturdazyAM 20 ubhayorapi pakSayoH / aSTakAzca sarvA aSTamyaH / smRtyantarasamAcArAbhyAm / anye tvaSTa. mISvityevaM paThanti // 113 // amAvAsyA guruM hanti ziSyaM hanti caturdazI // brahmASTakApaurNamAsyau tasmAttAH parivarjayet // 114 // pUrvasyArthavAdo nityArthaH / tena yatra nityatvajJApakaM na kiMcitsa viklpte'ndhyaayH| 25 vayati ca " dvAveva varjayet nityamiti " / tAH parivarjayet adhyynkriyaatH||113|| pAMsuvarSe dizA dAhe gomAyuvirute tathA // zvakharoSTre ca ruvati patau ca na paThedvijaH // 115 // 1 agre 127 shlokH| For Private And Personal Use Only Page #384 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [caturthaH gomAyuH zRgAlaH tasya virutaM zabdakaraNaM zvakharoSTrANAM paGktyavasthitAnAM zabdaM kurvatAmanadhyAyaH / ekaikasya samAnajAtIyapakau // 115 // nAdhIyIta zmazAnAnte grAmAnte gobaje'pi vA // vasitvA maithunaM vAsaH zrAddhikaM pratigRhya ca // 116 // antaHzabdaH sAmIpyavacanaH zmazAnasamIpe grAmasamIpe ca / gobaje gAvo yatra carituM vrajanti / goSTho vA govanaH / strIsaMprayogakAle yatprAvRtaM vAsastadeva prAvRtya nAdhIyIta / maithunazabdaH sAhacaryAttatkAlapravRtte vAsasi vartate / zrAddhikaM zrAddhanirmitaM zuSkAnnAdyamapi gRhItvA nAghIyIta // 116 // ___prANi vA yadi vA'prANi yatkicicchrAddhikaM bhavet // tadAlabhyApyanadhyAyaH pANyAsyo hi dvijaH smRtaH // 117 // zrAddhanimittaM dIyamAnaM bhaktAdi zrAdikamiti prasiddhaM tannivRttyarthamidamucyate / na kevalaM brIhitaNDulAdipratigraha eva zrAddhe'nadhyAyahetuH / yAvadanyadapi prANi vA gavAdi tathA'pANi vAsoyugAdi tadapyAlabhya pratigrahakAle hastena spRSTvA nAdhIyIta / yatastadeva tasya bhojanam / pANirevAsyamasyeti pANyAsyaH / zrAddhe bhojanaM tannimittaM ca 15 dravyagrahaNaM tulyamiti darzayati // 117 // caurairupaplute grAme sambhrame cAgnikArite // AkAlikamanadhyAyaM vidyAtsarvAdbhuteSu ca // 118 // upalluta upadrutaH yatra bahavazcaurA grAme ghAtArtha patanti tatra nAdhyeyam / saMbhrame yatrAgninA saMbhramo bhayaM janyate gehadAhAdipravRttenAdagdhe'pi gehAdAvAkAliko'nadhyAyaH / 20 pravRttikAlAdArabhya yAvadanyeyuH sa eva kAlaH / anyeSu cAdbhuteSUtpAteSu divyabhaumAntarikSeSu zilAplavAdiSu divA darzanAdiSu / / 118 // upAkarmANa cotsarge trirAtraM kSepaNaM smRtam // aSTakAsu tvahorAtramRtvantAsu ca rAtriSu // 118 // utsarge pakSiNyahorAtraM ca pUrvamuktam / anena trirAtreNa vikalpyate / upAkarmaNya25 pUrvo vidhiH / aSTakA urdhvamAgrahAyaNyAstamitrapakSe'STamyastisrazcatasro vA / yadyapi sarvA svaSTamISvahorAtramuktaM tathApi nityArtho'yamArambho yukta eva / vikalpazca sarvatrAsminprakaraNe kRtArthatvApekSaH / RtvantAsu ahorAtramityanupajyate / Sar3atavaH / teSAM yatra pUrvo nivartate aparazca pravartate tatrAnadhyAyaH / rAtrigrahaNamupalakSaNArtham // 119 // For Private And Personal Use Only Page #385 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| nAdhIyItAzvamArUDho na vRkSaM na ca hastinam // na nAvaM na kharaM noSTra neriNastho na yAnagaH // 120 // iriNaM bahirgAmaM jalatRNavarjito deza USarAMparaparyAyaH / yAnaM gantrIzakaTazibikAdi tena gacchato niSedhaH // 120 // na vivAde na kalahe na senAyAM na saGgare // na bhuktamAtre nAjIrNe na vamitvA na zuktake // 121 // vivAdaH krozapUrvako vyAkrozaH / kalaho daNDAdinetaretaratADanam / senA hastyazvarathapadAtiH / saGgaraH saGgrAmaH asaGgare'pi senAsthasya niSedhaH / bhuktamAtraM " yAvadArdrapANiriti " smRtyantaram / ajIrNa pUrveyubhuktamaparedhurapariNatamucyate / vamanaM prasiddham / zuktake udgAre'satyapyajINe tadaharaparechurvA // 121 // atithiM cAnanujJApya mArute vAti vA bhRzam // rudhire ca sute gAtrAcchastreNa ca parikSate // 122 // atithigrahaNaM ziSTopalakSaNArtham / anityAgamanaH ziSTazcAtithistasmingRha Agate'sAvadhyetavyamadhImaha iti nAnujJAto'dhIyIta / tathA ca smRtyantaraM "ziSTe ca gRhamAgata" iti / mArute vAyau vAti vegena / nanu karNazrava / ityAdyuktameva / satyam / tato'dhikatare tato varSAbhyo'nyatra vAti pratiSedhaH / atha vAti parizuSyati vAtasya zoSaNArthatvAt / mArutagrahaNaM ca vAtamAtropalakSaNArtham / adhyayanazrameNa dhAtaSu kSIyamANeSvapyanadhyAyaH / mArute vardhamAne vidhAyinyadhyetarIti bhinnasaMbandhe vyadhikaraNasaptamyau / rudhire jalaukAdinA parisrute'thavA zastreNa ca parikSate zarIre rudhire srute / gAtrAdivAkyenaikavAkyatA // 122 // 20 sAmadhvanARgyajuSI nAdhIyIta kadAcana // vedasyAdhItya vA'pyantamAraNyakamItya ca // 123 // Rco yajUSi sAmadhvanau zrUyamANe nAdhIyIta / RgvedayajurvedabrAhmaNayorapratiSedhaH / paJcaviMze ca zrUyamANaRgyajuSayorapyayaM pratiSedhaH / vedasyAnto yatra vedaH samAptimupaiti mantrAnto brAhmaNAntazca / AraNyako nAma vedaikadezastamadhItyAnyo grantho 25 nAdhyetavyaH // 123 // 1pha-USaraparyAyaH / 2 pha-pAdAtam / For Private And Personal Use Only Page #386 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ caturthaH Rgvedo devadaivatyo yajurvedastu mAnuSaH // sAmavedaH smRtaH pivyastasmAttasyAzuciniH // 124 // sAmagItadhvanAvagyajuSasyAnadhyAya uktaH / tatrAyamarthavAdaH / devA devatA asya devadaivatyo devatAstutipara ityarthaH / RcaH prAyeNa stutipradhAnAH / ata uktaM 5 " devadevatya " iti / manuSyANAM karmapradhAnatvAdyajurvede ca karmaNAM bAhulyopadezAdetena sAmyena yajurvedo mAnuSa ityucyate / mAnuSazabdo manuSyajAtivacanaH / abhedAdhyAsAdyajurvedo mAnuSa ityuktam / pitryaH pitRbhyo hitaH / pitaro vA devatA asyeti yathAkathaMcitpitRzabdasaMbandhena 10 zrUyate / trayo lokAsteSAM traya evAdhiSThAtAraH / divo devatA bhUmarmanuSyA anta rikSasya pitara evaM trayo vedAH / dvayordevamanuSyasaMbandhoktatvAtpArizeSyAtpitryaH sAmavedaH / tasyAzucirdhvaniH / nAtra tadIyasya dhvanerazucitvaM paramArthato vijJeyam / kiMtarhi yathA'zucisaMnidhAne nAdhyetavyam evaM tatsannidhAna iti sAmAnyamazucitvAlambanam / ayaM cAdhyayanavidhau prakaraNAtsAmni gIyamAnaRgyajuSaH ( ? SoH ) pratiSedho na 15 yajJaprayoge // 12 // etadvidanto vidvAMsastrayIniSkarSamanvaham // kramataH pUrvamabhyasya pazcAdvedamadhIyate // 125 // etatrilokyAdhiSThAtRsaMbandhitvaM -- Rgvedo devadaivatya ' ityAdi vidanto vidvAMsaH prAjJAstrayyA niSkarSa sArabhUtaM pUrvamabhyasya praNavavyAhRtisAvitrAkhyamuktena krameNa pazcA20 dvedamadhIyate paThanti / tena trayo lokAstisro devatA etatrikAdhyayanena parigRhItA bhavanti / ukto'pyayamartho dvitIye'dhyAye punarucyate / yathA'nadhyAyeSu paThyate tathA trayI niSkarSe prAganadhIte // 125 // pazumaNDUkamAjArazvasarpanakulAkhubhiH // antarAgamane vidyAdanadhyAyamaharnizam // 126 // 25 antarAgamane'dhyApyAdhyApakayormadhyenAdhIyAnAnAM vA / aharnizamahorAtram / gautame tu " vyahamupavAso vipravAsazcoktaH " / zmazAnAdhyayane ca etadeva / atra vikalpo vijJeyaH // 126 For Private And Personal Use Only Page #387 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| dvAveva varjayennityamanadhyAyau prayatnataH / / svAdhyAyabhUmi cAzuddhAmAtmAnaM cAzuciM dvijaH // 127 // nityagrahaNAtpUrvatrAnadhyAyAnAM vikalpaH / tatrApi yeSAM nityatvamAtraM tatpradarzitameva / yatra nityagrahaNamarthavAdo vA yathA " amAvAsyA guruM hantIti " / bhUmezvAzuddhirasthibhagaliGgAdikAmadhyAdisaMsargaH / Atmanastu paJcame vakSyate / yadyapyadhyayanavidhi- 5 prakaraNa etAvanadhyAyau tathApi naityake bhavataH / na hyazuciradhikriyate tathA ca brAhmaNaM " tasya vA etasya yajJasya dvAvanadhyAyau yadAtmA''zuciryadeza" iti / brahmayajJazca nityo jpH|| 127 // amAvAsyAmaSTamI ca paurNamAsIM caturdazIm // brahmacArI bhavennityamapyatau snAtako dvijaH // 128 // 10 brahmacArI bhavedbrahmacAridharmo maithunanivRttiratidizyate na punarbhikSAcaraNAdiH / apyRtAviti saMbandhAttadeva prathamaM hRdayamAgacchati / anye tu madhumAMsanivRttimapIcchatyeteSvahaHsu / tatra smRtyantaramudAhAryam "SaSThayaSTamImamAvAsyAmubhayatra caturdazIm / varjayetpaurNamAsI ca taile mAMse bhage kssure||" anye svAhubrahmacArIti viziSTAzramiNo nAmadheyametat / ata AzramAntaravartini 15 gRhasthAdau prayujyamAne vedagrahaNArthadharmalakSaNayA'tidezArtho bhavati / brahmacArI bhavet parazabdo hi paratra prayujyamAno vatyarthaM gamayati / sarveSu brahmAcAridharmeSu prApteSvagnIndhanabhaikSyacaraNAdayaH / 'A samAvartanAtkuryAditi'vacanAt / 'gRhasthaH zeSabhugiti / ca pratyakSe vinivartante / kevalaM madhumAMsamaithunapratiSedhamAtramatidizyata iti / prasiddhastu brahmacArizabdo maithunanivRttAveveti yatkiMcidetat // 128 // na snAnamAcaredbhuktvA nAturo na mahAnizi // na vAsobhiH sahAjasraM nAvijJAte jalAzaye // 129 // nityasya snAnasya bhuktavataH prAptyabhAvAnnAyaM pratiSedhaH / smRtyantare hi " snAnaM mahAyajJAH zeSabhojanam" ityarthakramaH zrutaH / na caNDAlasparzanAdinimittakasyApi "nAzuci kSaNamapi tiSThediti'virodhAt / ata icchAlakSaNasya dharmAdyapanodahetorayaM pratiSedhaH / Aturo 25 vyAdhigRhItaH tasya sarvaprakArasnAnapratiSedho'zucitve'pi " sarvata evAtmAnaM gopaayediti"| kA tarhi tasya zuddhirmArjanaM mantravatprokSaNaM vastratyAga evamAdi kartavyam / mahAnizA __ 20 For Private And Personal Use Only Page #388 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 346 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [caturthaH munyukta ubhayato'rdharAtrikaH / ye tu mahatI nizA yasminkAle hemantAdAviti vyAcakSate teSAM mAghaphAlgunayoH prAtaHsnAnavidhivirodhAdapavyAkhyAnam / nApi haimanti kISu rAtriSu niSedha iti pramANamasti dvitIyasya nizAzabdasyAbhAvAt / vAsobhiratisAmarthyalakSaNe zItAdau vAsasAM bahutve sati pratiSedhaH / ekena vihitameva " na nagnaH snAyAditi " / dvAbhyAmaniyamo bahUnAM pratiSedhaH / jalAzayo jalAdhAro'vijJAtaH gAdhAgAdhatayA grAhAdibhayena ca ajasraM sarvadetyarthaH // 129 // devatAnAM guro rAjJaH snAtakAcAryayostathA // nAkAmetkAmatazchAyAM babhruNo dIkSitasya ca // 130 // pratikRtayo'tra devatAstAsAM chAyAsaMbhavAt / guruH pitA / AcArya upanetA / 10 bhedopAdAnamAtidezikagauravAnivRttyartham / tena mAtulAdiSu nAyaM vidhiriti / kecitsamAcAra virodhAnnaitadyuktam gobalIvardava do vijJeya iti vadanti / babhruH kapilo varNaH / tadguNayuktaM dravyaM babhvatra gauH kapilA somalatA vA / ubhayorbabhruzabdena vede prayogadarzanAt / kAmata ityabuddhipUrvamadoSaH // 130 // madhyadine'rdharAtre ca zrAddhaM bhuktvA ca sAmiSam // sandhyayorubhayozcaiva na seveta catuSpatham // 131 // madhyAhne'rdharAtre mahAnizAyAM samAMsaM ca zrAddhaM bhuktvA na seveta ciraM na ttraasiit| yadi kathaMcidrAmAdi gacchato nAntareNa catuSpathaM mArgAntaramasti tadA tAvanmAtra. saMbandho na niSidhyate / kacittu cakAramevaM yojayanti / zrAddhaM bhuktvA sAmiSaM cAnyadapi bhojanam / asmiMzca saMbandhe smaacaaro'nvessyH| nAnyathA vyavahitaH saMbandho lbhyte||131|| udvartanamapasnAnaM viNmUtre raktameva ca // zleSmaniSThayUtavAntAni nAdhitiSThettu kAmataH // 132 / / udvartanamabhyaGgamalAparkaSaNaM piSTAdi / apasnAnamupayuktamudakam / niSThayUtamazleSmarUpamapi bhuktvA tyaktaM tAmbUlavITikAdi / adhiSThAnaM taduparisthAnam / kAmataH / ajJAnapUrvamadoSaH // 132 // vairiNaM nopaseveta sahAyaM caiva vairiNaH // adhArmika taskaraM ca parasyaiva ca yoSitam // 133 // 1 raNa-mahAnizA caturbhuktaH / 2 ra-+ekena vihitameva / raNa-madhyAnhe / 25 For Private And Personal Use Only Page #389 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| vairI zatrustasya sadaiva upAyanapreSaNAnyekatra sthAnAsane gRhamAnAdikathApravRttirityevamAdi na kAryam / adhArmikaH pAtakI yazca kusRtyA vartate / taskarazcauraH / asmAdeva ca bhedopAdAnAdadhArmiko na sarvaH kiMtarhi yathA vyAkhyAtam / parasya yoSitam / yoSidhaNAnna patnyeva kiMtaviruddhA'pi / vairakaraNatvAdubhayoISTadoSanimittaizca pratiSedhaH sAhacaryAt / uttaratra ca dAragrahaNamadRSTadoSAtizayadarzanArtham / punarevaM vaktavyaM 5 yoSitamiti sAmAnyanirdeze dArazabdArthavAdAdvizeSAvagatiH / nAyamasyArthavAdo bhinnamevaitadvAkyam // 133 // na hIdRzamanAyuSyaM loke kiMcana vidyate // yAdRzaM puruSasyeha paradAropasevanam // 134 // ajIrNakArabhojanAdi suvarNApaharaNAdi cedRzamanAyuSyamAyuSyakSayakaraM yAdRzaM 10 paradAragamanam / adRSTena dRSTena ca doSaH // 133 // kSatriyaM caiva sarpa ca brAhmaNaM ca bahuzrutam // nAvamanyeta vai bhUSNuH kRzAnapi kadAcana // 135 // avamAna anAdaro gauravAbhAvAstiraskArazca / kRzAnapi tadAtve prIti kartumasamarthAnapi // 135 // etatrayaM hi puruSaM nirdahedavamAnitam // tasmAdetatrayaM nityaM nAvamanyeta buddhimAn // 136 // avamantAraM puruSam / trayamavamAnitam / kSatriyaH sarpo'dRSTayA zaktyA brAhmaNo japahomairadRSTena ca doSeNa tasmAdetatrayaM nityamityupasaMhAraH / vidhAya doSadarzanaM punarupasaMhAro yatnena parihArArthaH / yatnAtizayAcca prAyazcitte gauravamapyanumIyate // 136 // 20 nAtmAnamavamanyeta puurvaabhirsmRddhibhiH| AmRtyoH zriyamanvicchennainAM manyeta durlabhAm // 137 // asamRddhirdhanAdyasaMpattiH kRSyAdinA dhanArjanAvasare / tatra nAtmA'vamantavyo durbhago'hamakRtapuNyo nAsminnavasare dhanaM mayA labdhaM kuto'nyadA prApsyAmIti nAvasAdo bhAvanIyaH / A mRtyoH zriyamanvicchet AntyAducchAsAddhanArjanakAmo na tyaktavyaH / 25 na cainAM zriyaM durlabhAM manyeta / avazyaM mama saMpadyate mavyavasAya iti gRhadauHsthityAdyaparigaNayya tadarjane pravartitavyam / asti kasyacitsubhASitam 1ra-Na-nirdahati / For Private And Personal Use Only Page #390 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 348 www.kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ caturthaH " hInAH puruSakAreNa gaNayanti gRhasthitim / sattvodyamasamarthAnAM nAsAdhyaM vyavasAyinAm // " anena caitaddarzayati / nAhaM durgataH klezaprApyadhana AdhAnAdau nAdhikriye tato'gnihotra homaklezAduttIrNo'smIti yasya buddhiH sa na samyamanyata iti / atastadarthaM prayateta // 137 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 25 satyaM brUyAtmiyaM brUyAnna brUyAtsatyamapriyam // priyaM ca nAnRtaM brUyAdeSa dharmaH sanAtanaH // 138 // arthaprayuktavacanaM satye niyamyate / yathAdRSTaM zrutaM ca satyaM priyaM brUyAt / dvitIyo'yaM vidhiH / audAryAdiguNAnukathanaM parasyAdRSTenApi kenacidavasareNa / tathA putrajanmAdi 'brAhmaNa putraste jAta' ityasatyapi svaprayojane yadi satyaM tadvaktavyam / yadi 10 tasya tanna viditaM satyaM priyamapriyaM vA'sti / priyaM darzitaM brAhmaNa putra ityAdi / apriyaM yathA 'brAhmaNa kanyA te garbhiNI' tadasaMtyaM na brUyAtsatyamapi kanyAgarbhagrahaNamapriyatvAdaprakAzyam / satyAM gatau tUSNImAsitavyam / nanu garbhiNyA garbhiNIti vaktavyaM priyatvAdata Aha / priyaM ca nAnRtaM brUyAditi / evaM ca yasya prathamaH sAkSAtkArastena tatra tUSNImAsituM na labhyate / eSa sanAtano dharmaH / sanAtano nityo vedastena vihita15 tvAddharmo'pi sanAtanaH // 138 // bhabhadramiti brUyAdbhadramityeva vA vadet // zuSkavairaM vivAdaM ca na kuryAtkenacitsaha // 139 // atra prathamasya bhadrazabdasya nalopaM vyAcakSate / yadabhadraM tadbhadramiti brUyAt / itikaraNaH pradarzanArthaH / kalyANaM maGgalaM siddhaM zreya ityAdayaH siddhAH zabdAH prayo20 ktavyAH / pUrvapadasyApi pradarzanArthatve'ndhe cakSuSmAnmUrkhe prAjJa ityAdivacanaM labhyate / athavA bhadramityeSa eva zabda evamAdiSu vaktavyaH / zuSkavairaM asatyarthAdiprayojana AhopuruSikaM vAkyaM na kartavyam / evaM rAjAdhikaraNe vivAdaM zuSkamevetyAdi saMpadyate / kenacidasamarthenApi // 139 // nAtikalyaM nAtisAyaM nAtimadhyaMdine sthite // nAjJAtena samaM gacchennaiko na vRSalaiH saha // 140 // atikalyazabdazcAharmukhe vartate / uSaHkAle na gantavyam / atisAyaM pazcimasandhyAsamaye'jJAtena puruSeNa saha na gacchet / asahAyazca dRSalaiH zUdraizca saha // 140 // 1 ra prayuktA / 2 kSa - tadasatyaM priyamapriyaM vA'sti / For Private And Personal Use Only Page #391 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| nikRSTajAtayaviNahInAH barinA atyantavRddhAH / rUpAnA aMge yeSAM zlIpadyAH hInAGgAnatiriktAMgAnvidyAhInAnvayotigAn // rUpadraviNahInAMzca jAtihInAMzca nAkSipet // 141 // hInAGgAH kANakuSThikubjAdayaH / atiriktamadhikaM aMge yeSAM zlIpadyAdayAH / vidyAhInA mUrkhAH / vayotigA atyantavRddhAH / rUpahInA duHsaMsthAnAzcipiTakekarAdayaH / draviNahInAH daridrAH draviNaM dhanaM tena hInA varjitAH / jAtyA hInA 5 nikRSTanAtayaH kuNDagolakAdyAstAnAkSipet / AkSepaH kutsA / eteSAM etaiH zabdairAhvAnameva kutsA // 141 // na spRzetpANinocchiSTo vipro gobrAhmaNAnalAn // na cApi pazyedazuciH svastho jyotirgaNAndivi // 142 // ucchiSTo bhuktavAnanAcAntaH kRtamUtrapurISazca azucimAtramihocchiSTazabdeno- 10 cyate / tathA cocchiSTasya gavAdisparzaH pratiSidhyate'zucizabdena / prAyazcittaM vakSyati / pANigrahaNamatantram / anyenApyaGgena sparzo neSyate / vastrAdhantarite nai niSedhaH // divi jyotirgaNaM na pazyet / svastho'nAturaH / divItivacanAdbhUmau jyotiSo'gre cApratiSedhaH // 142 // spRSTvaitAnazucinityamadbhiH prANAnupaspRzet // gAtrANi caiva sarvANi nAbhiM pANitalena tu // 143 avizeSavacane'pi prANAzcakSurAdaya eva mUrdhanyA ucyante / prANazabdazcakSurAdivacano vede prANasaMbhava upaniSadi dRzyate / gAtrANi aMsanAnupAdAdIni / pANitalenApo gRhItvA spRzet // 143 // anAturaH svAni khAni na spRshednimitttH|| romANi ca rahasyAni sarvANyeva vivarjayet // 144 // __ animittataH kaNDUyanAdininittaM vinA svAni khAni cakSurAdIni chidrANi na spRzet / rahasyAni kakSopasthagatAni vivarjayetprakRtena sparzena / zlokapUraNArthamAkhyAtAntaropAdAnam / anye tvAhuH AkhyAtAntaranirdezAdarzanaM pratiSidhyate // 144 // maGgalAcArayuktaH syAsprayatAtmA jitendriyaH // japecca juhuyAccaiva nityamagnimatandritaH // 145 // 1pha-kyodhikAn / 2pha-dravyahInAzca / 3-pha sustho|4 Na-niSedhaH / 5 a-k-dd-kss-phsNbhvopnissdi| For Private And Personal Use Only Page #392 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ caturthaH abhilaSitAyurdhanAdisiddhirmaGgalam / tadarthamAcAro maGgalAcAro gorocanAtilakazubhaphalAdisparzastena yukto nityaM tatsevAparaH syAt / nanu cAcArasya prAmANyamuktameva / satyam / adRSTasyAthAnenocyate / dRSTarbuddhyA hi kriyamANasya vyabhicAradarzanena kazcidanAdaraparaH syAt / tadarthaM punarucyate / yathA prasthAnakAle saMnihite punaH kathanaM dadhyAdau vandanaM zuklanivasanadarzanaM dakSiNataH kapiJjalavAsitaM phalite vRkSe dakSiNata eva vAyasasya / evamAdi maGgalArthamAdaraNIyaM viparItaM viparItaM varjanIyam / jitendriyo viSayeSvalAlasaH / puruSArthatayaitadasakRduktamapi vinipAtanivRttyarthamucyate / agneranyatrApi homasaMbhavAjjuhuyAdagnimityAha / atandrita ityuktAnuvAdaH // 145 // maGgalAcArayuktAnAM nityaM ca prayatAtmanAm // japatA juhvatAM caiva vinipAto na vidyate // 146 // vinipAtaH prAkRtAzubhanimittako daivopadravo vyAdhirdhananAza iSTaviyogAdiH / sa evamAcArANA mAGgalyakAnnivartate / anenApi nityataivoktA bhavati satyapi phalArthatve / na hi kazcidaivopadravAnivRttimarthayate / ato nityagrahaNamanuvAdaH / athApi kazcidanarthI 15 syAttathApi nitya evAyaM vidhiH / evaM cobhayArthatA tasya nityAdhikAravRttirvinipAtanivRttizca // 146 // vedamevAbhyasenityaM yathAkAlamatandritaH // taM hyasyAhuH paraM dharmamupadharmo'nya ucyate // 147 // japecca juhuyAccaivetyuktam / tatra tAvajjapasya sAdhanamAha vedameva japediti / 20 avaziSTo'rthavAdaH / yathAkAlaM yasminyasminkAle vIpsAyAmavyayIbhAvaH / yadaiva daihikI ceSTA nAtipadyate tadaiva japet / anyAnyagnihotrAdikarmANi niyatakAlAni / japasya tu zucitvameva kAlaH / ayaM mukhyo dharmaH / upadharmo dharmasya samIpe upadharmaH / samIpapradhAnastatpuruSo nAvyayIbhAvaH / " upamAnAni sAmAnyavacanairiti" (vyA. sU. 2 / 1155) yathA / dharmAntaranindA vedajapastutyarthA na tanniSedhArthA // 147 // vedAbhyAsena satataM zaucena tapasaiva ca // adroheNa ca bhUtAnAM jAtiM smarati paurvikIm // 148 // 1ra-daSTabuddhaye / 2 a-ba-ka-Da-kSa-daivopadravanivRttim / For Private And Personal Use Only Page #393 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mnusmRtiH| adhyAyaH 351 adroho'hiMsA / bhUtAni sthAvarajaGgamAni / jAtismaraphalAnyetAni karmANi catvAri yAvajjIvamanuSThIyamAnAni bhavanti / jAtirnanmAntaram / pUrvabhavA paurvikI // 148 // paurvikI saMsmaran jAti brahmaivAbhyasyate dvijH|| brahmAbhyAsena cAjasramAnantyaM sukhamanute // 149 // nanu ceSTaphalakAmaH sarva samIhate / janmAntarAnusmaraNamekatarasukhaM yena phalatvena 5 vedAbhyAsAdicatuSTayasya varNyate / tata Aha paurvikI jAti smaran brahma veda abhyasyate tatra zraddhAvAn bhavati / IdRzo brahmAbhyAso yena janmAntaraM smaryate iti / smaranpunastadabhyAse vartate / tasmAccAnekananmAbhyastaudanantaraM brahmaprAptilakSaNaM sukham / ajasramapunarAvRttiM aznute prApnoti / anantazabdena sukhavizeSa upalakSyate / asAdhanA paritRptirAtmanaH tasyAjasrapadena zAzvataM pratipAdyate / tAdRzaM sukhaM prApyate na caittkssiiyte| 10 samAnArthAvapyapunaruktau yathA vRttakaM vahataH purISamiti / vRttakamudakaM purISaM ca / tatraiko rUDho'paraH kriyAzabdaH / purISaM pUraNasamartha vRttakamudakam // 149 // . sAvitrAn zAntihomAMzca kuryAtparvasu nityshH|| pitRRzcaivASTakAsva.nityamanvaSTakAsu ca // 150 // pUrvoktAnAM homAnAM svarUpamucyate / sAvitrAH savitradevatAkAH / parvasu ca paurNa- 15 mAsyamAvAsyayoH kartavyAH zAntyarthA homA aniSTanivRttiprayojanAH / dravyaM cAtrAjyamevAnupAttadravyavizeSeSu sarvahomeSu zrUyate "sarvasmai vA etadyajJAya gRhyate yat dhruvaayaamaajymiti"| parvasviti ca saptamI dvitIyArthe draSTavyA / AdhikaraNamAnomasya na karma kvacit / hotavyAni paThyante lAnAjyamAMsasaktudadhipayodhAnAH piSTamityAdi / ete ca homA apUrvAH / yAvatI ca samAcArAditikartavyatA sA prAgdArzatA / aSTakA UrdhvamA- 20 grahAyaNyAstamitrapakSANAM tisro'STamyaH keSAMcit : hemantazizirayozcaturNAmaparapakSANAmiti " vacanam / tatra pitRnarcayecchrAddhena / pitRzabdaH pUrvapramItapitrAdivacanaH / anvaSTakAstA eva navamyaH // 150 // dUrAdAvasathAnmUtraM dUrAtpAdAvasecanam // ucchiSTAnnaniSekaM ca dUrAdeva samAcaret // 151 // pAdAvavasicyete yenodakAdinA tatpAdAvasecanaM taddarAtkSipet / athavA pAdaprakSAlanameva durAtkuryAt / niSekaH pariSekaH / tailAdikRtasnAnodakamapi zakyate niSeka 1pha-abhyasate punaH / 2 pha-anantaM / 3ra-phalatve / pha-abhyAsAn / 5 ukaraNa-upalabhyate 6 ra-para AtmamanaH pa-pari AtmanaH / 7 pha-atha / 8 raNa-zabdabahuvadhUkaM purISamudakam / 9pha-zAntyahomA / 10 ka-Da-kSa- sarvasmaivA etadyajJAyAjyamiti, raNa-...etadyadAjyamiti, For Private And Personal Use Only Page #394 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 312 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ caturthaH zabdenAbhidhAtum / upayuktazeSasya tyAjyasyAyaM dUrato nikSepa ucyate / taddhi niSekazabdena prasiddhataram // 151 // maitraM prasAdhanaM snAnaM dantadhAvanamaJjanam // pUrvAhna eva kurvIta devatAnAM ca pUjanam // 152 // arthavAdeSu parzvaGgasaMstave maitraH pAyuriti zrUyate / tadihApyabhedopacArAnmitraH pAyustatra bhavaM zaucaM maitram / prasAdhanaM kezaracanAmupalepanAdi / athavA vizeSaNavizeSye pade maitraM prasAdhanam / akRtazakRtA'pi prAtaH pAyuprakSAlanaM kartavyam / yathA hi suptasya lAlAsrAvAderavazyaM bhAvitvAnmukhadhAvanaM vihitam / evametadapi vinaiva vA nimittena mukhasya jaghanyayoraGgayoH prakSAlanamavazyaM kartavyam / anye tvAmitrakArya maitraM tatsarvakAryebhyo10 'ntaraGgebhyo'pi pUrva kartavyam / tatrApyazuceH kSaNamapyavasthAbhAvAtsvakAryApekSayA pUrvatvaM draSTavyam / tadA ca pUrvAhnazabdaH kAryAntarebhyaH pUrvatAmAtropalakSaNArtho na punaraparAhnapratiSedhArthaH / athavA mitra AdityastadupasthAnaM maitram // 152 // daivatAnyabhigacchettu dhArmikAMzca dvijottamAn // IzvaraM caiva rakSArtha gurUneva ca parvasuH // 153 // 15 abhivAdayebRddhAMzca dadyAcaivAsanaM svakam // kRtAJjalirupAsIta gacchataH pRSThato'nviyAt // 154 // zrutismRtyuditaM samyaGbiddhaM sveSu karmasu // dharmamUlaM niSeveta sadAcAramatandritaH // 155 // AcArAllabhate hyAyurAcArAdIpsitAH prajAH AcArAddhanamakSayyamAcAro hantyalakSaNam // 156 // na cAyameSa vidvattAdiguNasaMpanaiH sAdhyate / prajAyA hyete guNAH prArthyante / taduktam "tayA gavA kiM kriyate yA na dhenurna grminnii| ko'rthaH putreNa jAtena yo na vidvAnna dhaarmikH||" akSathyamapi prabhUtaM yadasadvayasanairanyalakSaNaM skandhopari tilakAdi dAridryAdidaurbhAgya25 sUcakaM tadapyAcAro hanti / tena hyadharma AcAraparatvena nazyati // 156 // durAcAro hi puruSo loke bhavati ninditH|| duHkhabhAgI ca satataM vyAdhito'lpAyureva ca // 157 // 1 ka-pazcimAGgasaMstave / 2 ra-Na-saMpannA sAmyate, For Private And Personal Use Only Page #395 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 363 sarvalakSaNahIno'pi yaH sdaacaarvaannrH|| zraddadhAno'nasUyazca zataM varSANi jIvati // 158 // yadyatparavazaM karma tattadyatnena varjayet // yadyadAtmavazaM tu syAttattatseveta yatnataH // 159 // yatparaprArthanayA svaparahitAdi kriyate tatparavazaM vaya'te na tu yadvRttisAdhyamA- 5 vijyAdi taddhiM svavazameva / tadviSayakameva bhRtyAdi svIkriyate / yattvAtmano vazyaM svalpayA dhanamAtrayA paropakAraH svalpo'pi svayaM tatkarma kuryAt / na cAnena paravazamapi dIkSitasya niSidhyate / smRtyA zrutiM bAdhitumanyAyyatvAt / ukte ca viSaye sAvakAzatvAsmRteH / nityakarmAsaMpattau kuTumbopayogini dhane'sati kartavyaiva yAJcopAyAntarAbhAve / kiMtu vizeSato yakSye vizeSato dAsya iti satyAM kasyAMciddhanamAtrAyAM saMtoSapareNa 10 bhavitavyamityevamasya tAtparyam // 159 // sarva paravazaM duHkhaM sarvamAtmavazaM sukham // etadvidyAtsamAsena lakSaNaM sukhaduHkhayoH // 160 // yAcyA nindati / yatparavazaM tatsarvaM duHkham / tiSThatu tAvatparasya gRhadvAyupasthAnamanuvRttiratra cAmutra ca bhramaNam / yattu " saMkalpa eva yAccAyAM hRdayaM na prasahyate / nUnaM mAyAmasaMdigdhAM sRSTi sau svayaMbhuvaH" // samAsena saMkSepeNaitaduHkhasya lakSaNaM yA yAcyA / sukhaM caitadyA'spRhA // 160 // yatkarma kurvato'sya syaatpritosso'ntraatmnH|| tatprayatnena kurvIta viparItaM tu varjayet // 161 // AtmatuSTeH prAguktAyAH punarvacanaM smaraNArtham / viSayazca tasyA darzana eva / yatra 20 karmaNi kriyamANe kiMkathikA na bhavati tatkartavyam / yatra tu hRdayaM na tuSyati tadvarjanIyam / / 161 // AcArya ca pravaktAraM pitaraM mAtaraM gurum // na hiMsyAbrAhmaNAn gAzca sarvAMzcaiva tapasvinaH // 162 // AcArya upanetA / pravaktA adhyApako vyAkhyAtA / gurustAbhyAmanyaH 25 pitRvyamAtulAdiH / sarvAzcaiva tapasvinaH / prAyazcittapravRttAnpAtakino'pIti sarvagrahaNam / avizeSeNa sarvabhUtAnAM tatra tatra hiMsA niSiddhA / punarvacanamAcAryAdInAmAtatAyinAmapi __ 1 pha-tadviSayakameva bhRtyAdiH / 2 pha-taM svayameva kuryAt / 3 pha-yogini dhane / 4 kha-mAyAM saMdigdhAMste / 5 pha-api / For Private And Personal Use Only Page #396 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 354 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ caturthaH niSedhArthamiti kecit / yastu " guruM vA bAlavRddhau vA" ityAdirarthavAdo'syaiva pratiprasavaH / upAdhyAyastvAha nAyaM pratiSedhaH paryudAso'yaM saMkalpavidhAnArtho "nodyantamAdityamIkSeta" itivat / ataH prayatnenAtikrAntaM bhavati saMkalpapratiSedhazceti / athavA duruktabhASaNaM hiMsA " vAgmistaistai ghAna tAm" iti prayogadarzanAt / athavA pratikUlAcaraNe hantiH 5 prayuktaH // 162 // nAstikyaM vedanindA ca devatAnAM ca kutsanam // dveSaM stambhaM ca mAnaM ca krodhaM taikSNyaM ca varjayet // 163 // vedapramANakAnAmarthAnAM mithyAtvAdhyavasAyeM nAstikyam / zabdena pratipAdana nindA / punaruktau vedo'nyo'nyavyAhato nAtra satyamastIti bhAvadoSeNa na pUrvapakSabhaGgayA / agnyAdayo devatAstAsAM kutsanaM nindaiva yathA dagdhadevena hatAH sma iti daive bhavanti vaktAraH / dveSo mAtsaryAdihetukA'prItiH / stambho'haMkArAdanamratA / mAno'haMkAra AtmAbhimAnaH paNDito'hamADhyo'hamiti / amarSaH krodhastaikSNyaM pAruSyaM dveSapUrvakaH krodhaH // 163 // parasya daNDaM nodhacchetkruddho nainaM nipAtayet // anyatra putrAcchiSyAdvA ziSTayarthaM tADayettu tau // 164 // yena damyate sa daNDaH karalaguDaziphArajjuvidalAdi / taM parasya kruddhaH sannodyacchenotkSipet / prahArArthe tiryagapi na nipAtayet / nipAtanaM vegena tadaGgasaMyogaH / putraziSyAvanutADayecchiphAveNudalacapeTAbhiryathA'STame vakSyati na daNDena tau ca na krodhena tarhi ziSTayarthamanuzAsanArtha bAlyAdyadi cApalamAcarataH / tathA " pRSThatastu zarIrasya " itISa20 tADyau / ziSyagrahaNaM dAsIdAsasyApi pradarzanArtham / samAnakAryatvAt // 164 // brAhmaNAyAvagu/va dvijAtivaMdhakAmyayA // zataM varSANi tAmisra narake parivartate // 165 // AvizeSeNa sarvaviSaye tADane niSiddhe brAhmaNe tat kriyAyA doSAtizayadarzanArtha pazcazlokI / avagUrya udyamyaiva daNDAdi vadhakAmyayA tADanecchayA / vinaiva nipAtena / 25 zataM varSANi narake pacyate parivartate tatphalamupabhute // 165 / / tADayitvA tRNenApi saMrambhAnmatipUrvakam // ekaviMzatimAjAtIH pApayoniSu jAyate // 166 // 1Na-ra-svayaM tenAtikAntaM bhavati / 2pha-avasAyasya / For Private And Personal Use Only Page #397 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 365 saMraMbhaH krodhAvezo na tu narmaNA buddhipUrvam / ekaviMzatimAjAtI: jAtirnanma / AkAro'narthakaH pralambata itivat / pApAnAM yonaya iti tiryagjantavo duHkhabalAtipattAvadaMDAdipIDAkarapadArthaH ( ? ) / tRNenApi tADane dIrghakAlo narakAnubhavaH // 166 // ayudhyamAnasyotpAdya braahmnnsyaamRgnggtH|| duHkhaM sumahadAmoti pretyAprAjJatayA naraH // 167 // asRglohitam / tadaGgato'GgAyatrotpAdayati brAhmaNasya khaDgaprahArAdinA'yuddhayamAnasya na tu droNAcAryavattAtreNa dharmeNa yuyutsoH sumahaduHkhaM narakAdi pretya mRto janmAntare / aprAjJatayetyanuvAdaH / prAjJo hi zAstrArthajJAnAnna kathamevaM kuryAt // 167 // zoNitaM yAvataH pAsUntsaMgRhNAti mahItalAt // tAvato'bdAnamutrAnyaiH zoNitotpAdako'dyate // 168 // 10 ISatprahAre pUrvaphalam / adhike tu pAMsavo rajAMsi dhUlyavayavAstAnyAvato yatparimANAngRhNAti saMhanti / brAhmaNAGgacyutaM bhUmipatitaM lohitaM tAvato'bdAstAvanti varSANyamutra paraloke'dyate zvazRgAlairyaH zoNitasyotpAdakaH prahartA // 168 // na kadAcihije tasmAdvidvAnavaguredapi // na tADayettRNenAmi na gAtrAtsrAvayedasUk // 169 // 15 pUrvasya kriyAtrayapratiSedhavidherudyamananipAtanaviSayasyopasaMhAraH / na kadAcidApadyatItyarthaH // 169 // adhArmiko naro yo hi yasya cApyanRtaM dhanam // hiMsAratizca yo nityaM nehAsau sukhamedhate // 17 // sAmAnyataH sarvahiMsApratiSedhazeSo'yam / adharmaH / zAstrapratiSiddho'gamyAgamanA- 20 distaM caratyadhArmikaH / yasya cAnRtameva dhanaM sAkSye vyavahAranirNayAdau cAsatyamuktvA utkocadhanaM sAdhayati yazca hiMsAratihiMsAyAM abhirato vairAnubandhAdarthahetorvA parAnhinasti nAsau sukhamedhate na sukhaM prApnoti / ihAsmilloke // 170 // na sIdannapi dharmeNa mano'dharme nivezayet // ___ adhArmikANAM pApAnAmAzu pazyanviparyayam // 171 // 25 dharmaH zAstramaryAdA tena vartamAnaH sIdannapyavasAdamapi prApnuvannAdharme mano nivezayet / yata adhArmikA yadyapi cauryotkocadambhAdibhirdhanasamRddhA dRzyante tathApi teSAmAzu viparyayo dRzyate dhananAzAdi / ato na dharmAdvicalet suhRdbhUtvA dRSTamartha darzitavAn // 171 // 1 pha-karmaNA / 2 kh-vaa| For Private And Personal Use Only Page #398 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 356 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ caturthaH idAnIM zAstrArthamAha nAdharmazcarito loke sadyaH phalati gauriva / zanairAvaya'mAnastu karturmUlAni kuntati // 172 // aniyatakAlatvAdvaidikAnAM zubhAzubhaphalAnAM karmaNAmevamucyate / nAdharmazcarito'nuSThitaH sadyaH phalati phalaM dadAti / vede hi kevalaM karmaNAM vihitapratiSiddhAnAM sukhaduHkhaphalatvaM zrutam / kAlavizeSastu nAvagamitaH / vAkyavyApAro hi kartavyatAvagamaparatve'pi karmaphalasaMbandhabodhamAtre paryavasyati na kAlavizeSamAkSipati / phalavatAM karmaNAM nityAnAM tu phalataH kartavyatApratiSiddhaparihAre'pi naiva narakAdiduHkhanivRttikAmasyAdhikAraH kiMtu zAstrapratiSedhasAmarthyAt / sa tu pratiSedho duHkhaphalatvaM pratiSiddhAnuSThAnasya bodhayati / nipuNata etducymaanmtigrnthvistrmaakssiptiityuprmyte| gauriva sAdharmyavaidharmAbhyAmayaM dRSTAntaH / yathA gauH pRthivI vyuptabIjA na tadaivAnekasasyazAlinI bhavati / kiMtArha ? paripAkamapekSate tAdRzaM vaidikaM karmeti sAdharmyam / vaidharmeNApi yathA gauH pazuhiMdohAbhyAM sadyaH phalati / naivaM dharmAdharmI / adharmagrahaNaM dharmasyApi phaladAnaprati kAlAniyamapradarzanArtham / Avaya'mAnaH kAlenopacIyamAnaH 15 kartuH pratiSiddhAnuSThAtuH mUlAni kuntati cchinatti / mUlakartanena sarveNa sarvavinAza upalakSyate / yathA mUlacchedAvRkSAdisthAvarANAmapunarbhavastadvadadharmakAriNAm // 172 // yadi nAtmAna putreSu na cetputreSu naptRSu // na tveva tu kRto'dharmaH karturbhavati nissphlH|| 173 // idamayuktaM yadanyakRtasya karmaNo'nyagAmitA phalasyocyate / kartuH phaladAni vaidikAni karmANi / na vaizvAnaranyAyo'sti / zravaNAbhAvAt / na hi putrAdyarthatA'tra zrutA / satyam / putre pIDyamAne pIDitasya pituradhikataraM duHkhaM bhavati / ataH kartureva duHkham / putrasyApi svakRtAtpaurvadohakAtkarmaNastatphalamityaviruddham / evaM natRSvapi draSTavyam / naptAraH pautrAH / kRto dharma iti saMhitAyAstulyatvAddharmAdharmoM dvAvapyupAttau // 17 // adharmeNaidhate tAvattato bhadrANi pazyati // tataH sapatnAn jayati samUlastu vinazyati // 174 // adharmeNa prabhudrohAdinaidhate vRddhiM labhate tAvattasminneva kAle tato dhanaM grAma vA prApya tato bhadrANi bahubhRtyagavAzvAdi saMpattilaNAni pazyatyanubhavati / tataH sapatnA 1 ra-yadA / 2 kha-pRthivyapUrvajo na tu daivAnekasasyazAlinI bhavatI / 3 Nara-parivAsam / 4 phapazurvA dohAmyAM / 5 Na-mUle / 6 ra-tatra / 7 raNa-tadIyAnuvRtto dhana / 25 For Private And Personal Use Only Page #399 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / 357 narIndaridrAJjayati paribhavati / tarhi dharme sthitAnkutazcana kusRtihInA labhante / atasteSAM dAridrayazabda aizvarye paribhavaH / samUlaM ca kiyantaM kAlamevaM bhUtvA saputrajJAtidhanabAndhavA ucchidyante / tasmAddharmo na hAtavyaH // 174 // satyadharmAryavRtteSu zauce caivArametsadA // ziSyAMzca ziSyAddharmeNa vAgbAhUdarasaMyataH / / 175 // satyaM yathAdRSTArthavAditA / dharmaH zrutiviSayau vidhipratiSedhau / satyasya tAdUpye'pi bhedena nirdezo'tizayArthaH / anRtaM puruSANAM svabhAvabhUtam / ato yatnena punaH punaH pratiSidhyate / AryavRttaM sadAcAraH / AryAH ziSTAsteSAM vRttamAcaritaM taMtra Aramet / ratiH paritoSaH / eteSvartheSa paritoSo'nena vidhIyate / anyAnapyevamAcArAndRSTvA mana:prasAdaM kuryAt / ziSyAzca bhAryAputradAsacchAtrA dhrmennaanushaasniiyaaH| " pRSThataH zarIra- 10 syetyAdi dharmAH / vAgbAhUdarasaMyataH satyasati ca prayojane | abahubhASitA vAksayamaH / bAhvoH saMyamo bAhubalAzrayaNena kasyacidapi pIDanam / udarasya saMyamo'naudarikatA abahubhojitvam / audarikatA bahu bhojitvaM bhojyavizeSe gardhayA~ paragRhe .bAhulyena bhojanam / ukto'pyarthaH punarucyate bahukRtvo'pi pathyaM vaditavyamiti sarvatra paunaruktyaparihAraH // 175 // parityajedarthakAmau yau syAtAM dharmavarjitau // dharma cApyasukhodakai lokasaMkruSTameva ca // 176 // uktastrivargaH puruSArthaH / kazcittulyatAM manyamAno'rthakAmaparihAreNa yathA dharmaH sevyate tadvirodhI jyotiSTomAdiH / sa hyarthavirodhI dakSiNAdidAnena kAmavirodhI dIkSitasya brahmacaryavidhAnAt / evamarthakAmAvapi dharmaparihAreNa na seveta / tatra " na hiMsyAdbhU- 20 tAnIti " yatra kAmo hiMsAyA vairAnubandhAdyaH kazcidvaktumiSyate tatra sa viSayapratiSedhAya, yatra tu kasyaciddhiMsayA'rthakAmAviSyete tatra nAsti hiMsAdoSa iti pravartate tadbhAntinivRtyarthamidamucyate / parityajetpariharettAdRzArthakAmau yatra dharmavirodhaH / evaM sarvato dharmasya balIyastvamuktvA kasmiMzcidviSaye tasyApi parihataya'tAmAha / dharma cApyasukhodakam / udarka uttarakAlaH so'sukho yasya / yathA sarvasvadAnaM vA 29 dadAti dharmakoyaM mahApuNya iti / yathA nadItIrepvekAnteSvapi prAkRtajanA bahavaH pazyanti tatra snAnaM bhavatItyarthasnAnaM dharmArjanasamakSApekSA tu sAdhuvAdAya, yathA ca tIrthakAkemyo dAnaM bhavati dAnaM dharmo dAtRtvaprasiddhayutpAdanArthatvAttebhyo nindyate / athavA yadgItayA 1pha-tatrAramet / 2 Na-ra-satyasati prayojane / 3 pha-apIDanam / 4 Na-ra-gaI 2 / 5 Nara-arthakAmavapyete / 6 pha-samakSatApekSma / For Private And Personal Use Only Page #400 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 358 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ caturthaH lokaH saMkrozati yathA gauravadhyasya vadho mAMsasya' bhakSaNaM ca tadvigArhatataraM pazcantarebhyo loke| dRSTamUlazvAyamahisparzavatpratiSedhaH / vihito'yamartha ityavaidhatayA prAkRtajanA anAnAnA adhArmikatvaM yaSTuH prakhyApayeyusteSAM ca bahutvataH prasiddhayA ziSTA adhyevaM prasiddhamUlamanavagacchantaH parivarjayeyustaduktaM " dhArmike sati rAjanIti // etaduktaM pUrvai5 AkhyAtamityanugatam / na hi pratyakSazrutivihitasya smRtyA bAdho nyAyyaH / idaM tu yuktataramudAharaNam / niyogadharmaH smRtyA vihito lokasaMkruSTatvAnna kriyate / tathA yaH kazcidanAthataruNI striyaM kAruNyAdvibharti tatra yadi lokasaMkroza AzaGkayate strItvenaivAsmA eSA rocate sa lokasaMkruSTadharmaH // 176 // na pANipAdacapalo na netracapalo'nRjuH // na syAdvAkcapalazcaiva na paradrohakarmadhIH // 177 // pANipAdAbhyAM capalaH / ' tRtIyeti / (vyA. sU. 2 / 1 / 30 ) yogavibhAgA samAsaH / cApalaM ca hastenAnupayujyamAnasyApi vastuno grahaNApasAraNe / parastrIprekSaNacitrasaMdarzanAdi netracApalam / paradrohArtha karmabuddhizca na kartavyA // 177 // yenAsya pitaro yAtA yena yAtAH pitAmahAH // tena yAyAtsatAM mArga tena gacchanna riSyati // 178 // yo dharmaH pitrAdibhiranuSThito yaizca saha prItirbhAvitA yaiH saha kanyAvivAhAdiH kRto yaive ca zAkhA adhItA sa eva panthA AzrayaNIyaH / tathA kurvanna riSyati na bAdhyate loke na nindyate / anye tvaviduSaH puruSadharmeSvahiMsAdiSu pratyupAyo'yaM rAjapaTaha iva mlecchAdInAm / agnihotrAdayastu svapratyayApekSA eva / atra codayanti / yadi nirmUlaH pitrAdibhiranuSThito'rthaH kathaM tasya dharmatvam ? athAsti mUlaM tat putrasyApi bhaviSyati kiM pitrAdigrahaNena ? tadetatparihRtamaviduSAM mUlamanAnAnAmupadezo'yamiti / __anye tu yatra nipuNato'pi nirUpyamANe saMdeho na nivartata ubhayathA vAkyArtha pratipattistatra pitrAdyAcaritaH panthA AzrayaNIya ityAhuH / etadapi cintyam / 25 na hi nityasaMdigdhaM nAma pramANamasti / avazyaM hyekArthaniSThena vAkyena bhavitavyam / vikalpiteSu vA padArtheSu pitrAdyAcaritaM karmAnucaraNIyam / yato'nya ArcaritavantaH / 1 Na-ra-mAMsabhakSaNaM / 2 pha-ziSTA api yenAprasiddhamUlam / 3 Na-vitta / 4 pha-riSyate / 5pha-yaizca / 6 pha-adhItAH / 7 ra-prekSA / 8 pha-anyadAcaritavantaH; Na-ra-anyAcaritavataH / 20 For Private And Personal Use Only Page #401 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 1 adhyAyaH ] mnusmRtiH| 359 satAM mArgamiti / yadi pitRpitAmahAdibhiH kaizcitkathaMcidadharma AcaritapUrvaH sa na AzrayaNIya iti satAM mArgamityAha // 178 // RtvikpurohitAcA%AtulAtithisaMzritaiH // bAlavRddhAturaivaidyaiAtisaMbandhibAndhavaiH // 179 // mAtApitRbhyAM jAmIbhitrA putreNa bhAryayA // duhitrA dAsavargeNa vivAdaM na samAcaret // 180 // na samAcaredityekaikena saMbadhyate / saMzritA AzrayAgatA upajIvinaH / vaidyA vidvAMso bhiSajo vA / jJAtayaH pitR pakSAH / saMbaMdhino vaivAhyAH / bAndhavA mAtRpakSA mAtRSvastrIyaprabhRtayaH // 175 // jAmayo bhaginyAH svavAsinazca / vivAdo virodhaH pratikUlAcaraNaM vAkkalahazca 10 etairna kuryAt // 180 // etairvivAdAsaMtyajya sarvapApaiH pramucyate // etairjitaizca jayati sarvAMllokAnimAngRhI // 181 // etairvivAdaiH kriyamANairyaH pApayogo bhavatyakartustena na saMbandhaH / sarvapApaiH pramu. cyata ityucyte| etaizca jitarupekSitaiH sarvAllokAJjayati sviikrotiityrthvaadH||181|| 15 AcAryo brahmalokezaH prAjApatye pitA prbhuH|| atithistvindralokezo devalokasya ctvijH||182 // AcAryoM brahmalokasyezaH prabhustasminparituSTe brahmalokaH prApyate / ato guNato brahmalokeza ityucyate / prAjApatye loke pitA prabhuH // 182 // jAmayo'psarasAM loke vaizvadevasya bAndhavAH // saMbandhino hyapAM loke pRthivyAM mAtRmAtulau // 183 // AkAzezAstu vijJeyA baalvRddhkRshaaturaaH|| bhrAtA jyeSThaH samaH pitrA bhAryA putraH svakA tanuH // 184 // bhAryA putraH svakIyA tanurAtmIyameva zarIram // 184 // chAyA svA dosavargazca duhitA kRpaNaM param // tasmAdetaidhikSiptaH sahetAM sajvaraH sadA // 185 // yo bhRtyavargaH sa AtmIyA cchAyA yathA chAyA nityAnugatA na krodhaviSaya evaM bhRtyavargo'pi / duhitA kRpaNamanukampA dayA / etaiH pUrvoktairadhikSiptaH paruSavacanairAkRSTaH kopitaH saheta kSameta / asajvaro'vidyamAnajvaraH jvarAbhAvena ca cittasyAsaMkSobho / 1 pha-ebhiH / 2 ra-parituSTaye / 3 Na-brahmalokasya / 4 pha-pRthivyAM / 5 Na-svadAsavargazca; pha-svo dAsavargazca / For Private And Personal Use Only Page #402 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 310 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ caturthaH lakSyate / jvaritasya hi cittasaMkSomo bhavati tadvatkruddhasya / athavA pAThAntaraM / asNjvrH| saMtApaH saMjvaraH (amarakoze 1 / 1 / 60) / sa nA pratiSidhyate / / 185 / / pratigrahasamartho'pi prasaGgaM tatra varjayet // pratigraheNa hyasyAzu brAjhaM tejaH prazAmyati // 186 // parasmAdadRSTaprayuktAdyallamyate sa pratigrahaH / tatra samarthaH zakto'pi prasaMgaM punaH pravRttiM varjayet / zrutAdhyayanazIlasaMpattivyavidhijJatA ca sAmarthyam / tasmAdavidvAnna bibhIyAdityatroktamapyetaduttarArthaM punaranUdyate // 186 // na dravyANAmavijJAya vidhi dharmya pratigrahe // prAjJaH pratigrahaM kuryAdavasIdannapi kSudhA // 187 // taddarzayati / avijJAya kAmopabhogAdyartha na pratigrahaH kartavyaH / etaduktaM bhvti| AtmanaH kuTumbasthityai nityakarmasaMpattyai ca pratigrahaH kartavyo nAnyathA / avasIdannapi kSudhA / apratigRhNanyadyapyavasAdaM gacchati / avasAdaH zarIrasyAnabhivRddhiH athavA dravyANAM vidhiM dharmya pratigraha ityavaM saMbandhaH kriyate / ko'sau dharyo vidhiH / dharmya prayojana vijJAya pratigrahamantradravyANAM ca devatA " agnaye hiraNyaM rudrAya gAm" ityaadiH||187|| 15 hiraNyaM bhUmimazvaM gAmannaM kAsastilAnghRtam / / pratigRhNanavidvAMstu bhasmIbhavati dAruvat // 188 // aviduSo dravyavizeSa prati pratigrahe doSAtizayamAha / bhasmIbhavati dAruvat / yathA dAgninA dagdhaM bhasmIbhavati tathA yo brAhmaNo vidyAsaMpanno na bhavati sa etAni hira NyAdIni dravyANi pratigRhNanbhasmIbhavati // 188 ! / 20 hiraNyamAyurannaM ca bhUrgauzcApyoSatastanum // azvazcakSustvacaM vAso ghRtaM tejastilAH prjaaH|| 189 // bhUrgauzca tanuM zarIramoSato dahataH / hiraNyamAyurvibhaktipariNAmaH oSatItikartavyaH / evaM azvazcakSurityAdiSu kriyApadAnuSaGgaH kartavyaH // 189 // . atapAstvanadhIyAnaH pratigraharucirdvijaH // ambhasyazmaplaveneva saha tenaiva majjati // 190 // pha-adRSTaH / 2 Na-ra-yadyavasAdaM gacchati / 3 Na-ra-uSatIti / For Private And Personal Use Only Page #403 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / 361 yasya tapo nAstyanadhIyAno na cAdhIte / adhyayanena prakRtA vidvattA lakSyate / samudite caite vidyAtapasI pratigrahAdhikAranimittam / ubhayaguNabhraSTaH pratigrahe cAbhilASI sa tena saha majjatyadhogacchati / kena saha anyasyAnirdezAddAtuzca sannidhAnAttena saheti gamyate / pratigrahItAraM lavamivAtmottAraNAyAzrayate / yastvIdRzo'pAtrabhUtaH sa dAtAramAtmAnamubhAvapyadho nayati yathA'mbhasyazmaplavo'zmamayaH plavaH azmaplavaH / pAraM 5 tarati yena sa plavo nAvAdiH / tatra yathA'zmanyArUDho nadItaraNArthamambhasi majjatyazmaplavena saha gamyate / dAtA hi brAhmaNAya dadAnazca tAdRzo brAhmaNa ubhAvapi narakaM gacchataH // 190 // tasmAdavidvAnvibhiyAdyasmAttasmAtpratigrahAt // svalpakenApyavidvAnhi paGke gauriva sIdati / / 191 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ato narakabhayAdavidvAnmUrkhaH pratigrahAt vibhiyAt nazyena pratigRhNIyAditi 10 yAvat / tiSThatu tAvaddhiraNyAdIni dravyANi / svalpakenApi trapusIsAdinA asAreNa svalpayA mAtrayA pratigRhItenAvidvAnpaGke kardame gauriva sIdati // 199 // na vAryapi prayacchettu baiDAlavratike dvije // na bakavratike pApe nAvedavidi dharmavit / / 192 / / pratigrahIturdharma uktaH / idAnIM dAturucyate / apizabdAtsarva deyaM nivAryate / 15 yatra vAri na kasmaicidvAryate tadapi naibhyo dAtavyaM kuto'nyadravyaM dIyate / atizayoktyA dravyAntaradAnaniSedho'yam / vAriNastu sarvArthatvAdaniSedhaH / 66 nanu ca baiDAlavratikAntrAGmAtreNApi nArcayet" ityuktameva / satyam / tatrAca niSiddhA / iha tu dAnam / tacca dhanasya nAnyasya / evaM dviH pratiSedho'rthavAnbhavati / tathA cottaratra vakSyati " vidhinA'rghyarjitaM dhanamiti " ( lo. 193 ) / 20 ataH pASaNDayAdibhyaH sAvajJamannadAnaM ne niSidhyate / atra kazcidAha yadyavedavidIti zrutaM tathA'pyanadhIyAna ityapi draSTavyam / tathAhi kevalavedAdhyAyibhyo dAnamuktam / na ca dAmbhikebhyaH kAmyayuktam / sa idaM praSTavyaH punarvedAdhyAyimAtrAya vidyArahitAya dAnamuktam zrotriyAyaiva deyAnIti cet / na tvaIttamAyetyaprAptikatvAdatra vidyayA vinA vAkyAntarANi ca " viduSe dakSiNe "tyAdInyekaprakAragatAni santyeva / atasta- 29 tparyAlocanayobhayavizeSaNaceSTayA deyamiti gamyate / ataH zrautArthaparityAge na kiMcitkAraNaM pazyAmo yasya tu sAmyamayuktamiti vacanagamye'rthe kA nAmAyuktA / athApi / 5 pha-tattu UF THE 1 pha- dadAvanakSarazca / 2pha - tanniSidhyate // 3 - adhIyAna 6 pha - zrautrArtha- 1 46 For Private And Personal Use Only Page #404 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 362 10 15 www. kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ caturthaH biDAlavratena carati baiDAlavratikaH / bakAnAM vrataM tadasyAstIti vakavratikaH / adhikairaNavivakSAyAM saptamI / saMpradAnavivakSAyAM caturthI yuktA // 992 // triSvapyeteSu dattaM hi vidhinA'pyarjitaM dhanam // dAturbhavatyanarthAya paratrAdAtureva ca // 193 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir dhanagrahaNAdannadAnaM na niSidhyata ityuktaM bhavati / vidhinA'pyarjitaM satpratigrahakrayAdinA zAstrAbhyanujJAtena prakAreNa dAturAdAtuzca tAdRzaM dAnaM paratro bhayoranarthAya // 193 // yathA venopalena nimajjatyudake tarana || tathA nimajjato'dhastAdajJau dAtRpratIcchakau // 194 // aupala AzmanaH / jalasaMtaraNAya nAvAdiH plavastena yastarati tarituM pravartate / so'ghastAjjalasya majjatyantardhIyate / evamajJau dAtRpratIcchakau / pratIcchakaH pratIcchAM karotIti NicaM kRtvA NvulkartavyaH / pratIpsaka iti pAThAntaram / tatra sannantAdAnotermyul / arthastRbhayoreka eva // 194 // dharmadhvajI sadAlubdhAko lokadambhakaH // baiDAlavratiko jJeyo hiMsraH sarvAbhisandhakaH / / 195 // upacAreNaitau zabdau prayujyete / anekasmiMzcopacAra hetau sa eva saMbhavati / yannimittaM prayogastadavadhAraNapratiSedhaviSaiyapraklRpttham / dharmo dhvajamiva vyAghrAderA kRtigaNatvAtsamAsaH / kadAcitkarmadhArayaH sarvadhanAdyarthaM iti / tataH so'syAstIti matvarthIyaH / khyAtyarthameva dharma karoti na zAstraparatayA sa evamucyate / yastatraiva dharma karoti yatra 20 janAH pazyanti svapuruSaizca khyApayanti dhArmikatvaprasiddhyA / pratigrahAdi lapsya iti lubdho matsarI kRpaNazca / lokaM danoti vaJcayati lokadambhakaH / chadmanA carati chAdmikaH / chadma vyAjaH / prakAza dhArmiko rahasi nikSiptamapaharatyaprakAzyaM prakAzayati / dhArmiko'yametasya yatsamakSaM kathitaM tannAnyatra yAtIti kenacidvizvasya kathitaM dRzyate yAvadyata eva gopyaM tasyaiva mukhAjjAtamiti paradrohaH / sarveSAM cAbhisaMdhAtA''kSepakaH paraguNAnna sahate / 25 IdRzo baiDAlavratiko jJeyaH / abhisaMghakaH abhisaMdhatta iti " Atazcopasarga ' ( vyA. sU. 3 / 1 / 136 ) iti kaH / tataH svArthe kaH / sarveSAmabhisaMghaka iti SaSThIsamAsaH / 1 a - apAdAnavivakSAyAM / 2ra-Na-apalaH / 3 - praticchAyAM / 4 a-Na-sarvAtisaMdhakaH / 5 ra-Na- viSayaH / 6 vyA -sU - ( 2 / 1 / 56 ) / 7 ra lubdhAtmamatsaraH; Na-matsaraH / 8 pha- nAnyatra / For Private And Personal Use Only Page #405 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / 363 kecidatra zlokaM paThanti / "yasya dharmadhvano niyaM suradhvana ivocchritaMH |prcchnnaani ca pApAni baiDAlaM nAma tdrtmiti'| eSa evArthaH saMkSepeNa kathyate / ekaikaguNasaMbandhe baiDAlabatiko jJeyaH / asmAdeva zlokAdevamanumIyate / pracchannAni ca pApAnIti vizeSAzravaNAt sarveSAM caiSAM pApatvAdurbhayathA''cAryeNa ziSyAH pratipAditAH / kecidimaM zlokamadhyApitAH kecitpuurvm| 5 ubhayaM ca pramANam / tena yadyapi aGgadI kuNDalI pInaskandhaH pRthuvakSA devadatta iti samuditAnAM lakSaNatvaM pratIyate tathApIha pratyekametAni lakSaNAni // 195 // adhodRSTinaiSkRtikaH svaarthsaadhnttprH|| zaTho mithyAvinItazca bakavatacaro dvijaH // 196 // bakavratalakSaNamadhonirakSiNam / athavA niicdRssttiH| nIco dInaH / sarvadaiva vyApAra- 10 yati kathaMcitkutazcana labhate'dhamAdapi gRhNAti / niSkRtiniSThuratA tayA carati tatpradhAno naiSkRtiko'samyagbhASI / alIkavinatiH zrayati prazrayaM namratAM kArye tu vyAghAtakaH / biDAlo'lIkanidrAM karotyAmiSa lighukSan / evaM sopaMdhau dharmacaraNo baiDAlatika uktH| tathaiva vkvtcro'pi|bkaa hi matsyAna gRhNanto jalacarevavajJAM darzayanti / atha ca matsyagrahaNabuddhaya eva / vratenaM zIlitaM karmocyate / pradarzitaM padAnAmapaunaruktyam / athApi 15 syAllakSaNatvAdadoSaH / avijJAtaM hi lakSaNaM bhvti| paunaHpunyAbhidhAnena sugraho'rtho bhavati / kaH punaH baiDAlavratikabakavatikobhedaH ? ucyate / ayaM svArthasAdhanaparo nAnyasya kArya vihanti / pUrvastu mAtsaryAtsvArthasiddhAvasatyAmapi parasya nAzayati // 196 // ye bakavAtino viprA ye ca mArjAraliGginaH // te patantyandhatAmisra tena pApena karmaNA // 197 // svaMzabdaizca vyAkhyAtaH zlokaH // 197 // na dharmasyApadezena pApaM kRtvA vrataM caret // vratena pApaM pracchAdya kurvantrI zUdradadambhanam // 198 // pApaM kRtvA vrataM prAyazcittaM na kuryAt / dharmasyApadezena dharmamapadizya loke khyApayati dharmArthamahaM vrataM karomi na me prAyazcittanimittamastIti paramArthatasta prAyazcittArtha. 29 meva karoti evaM na kartavyam / pApaM pracchAdyApahRtya tena vratena strIzUdradambhanaM na kuryAt / prakaTaM prAyazcittaM kartavyamanyatra rahasyAt // 198 // 1ra-Na-ubhayaM yathA / 2 pha-pAThitAH / 3 ra-Na-vyApayati / 4 ra-Na-ni. kuti / 5 Na-vyAghAtaH 6 ra-Na-gargarAjalighRkSaH / 7 pha-sopAdheH / 8 ra-Na-caraNa / 9 ra-jalacarevajJA; Na-jalacaraNavajJA / 10 pha vratAni / 11 pha-apaunaruktam / 12 ra-Na-svazabdazca vyAkhyAtAHzlokAH / For Private And Personal Use Only Page #406 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 364 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / pretyeha cedRzA vimA garhyante brahmavAdibhiH // chadmanA caritaM yacca vrataM rakSAMsi gacchati // 199 // iha padArthasvAbhAvyenAnyoddezenApi kRtaM yatphalaM tato bhavatyeva / tathAhi guruniyoge pravRtto dharmeddezena guruvacanaM karomIti na kAmahetoH / arthaH 1 svAbhAvyAttu kAmaM pratinayati / evaM kazcinmanyate vratAni pApApanodArthAni / tAni anyoddezenApi kriyamANAni na svabhAvaM jahati / evametanmama prAyazcittamubhayArthI bhaviSyati / loke tapasvIti khyAto bhaviSyAmi / pApaM cApanotsyate / tasyaivaM buddhimato nivRttyarthamidamArabhyate / tadetadvrataM chadmanA caritamanuSThitaM rakSAMsi gacchati niSphalaM bhavati na pApamapanudatItyarthaH / na kevalaM kAryAkaraNaM bhavati yAvadIdRzo vimA vratacAriNo garhyante nindyante brahmavAdibhiH 10 vedapramANajJaiH ziSTaiH // 199 // 1 5 www.kobatirth.org 20 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir aliGgI liGgiveSeNa yo vRttimupajIvati // sa liGginAM haratyenastiryagyonau ca jAyate // 200 // pratyAzramaM liGgadhAraNaM yathA brahmacAriNo mekhalAdidhAraNaM gRhasthasya vaiNavadaNDakuNDalakamaNDalvAdi vAnaprasthasya carmacIrajaTAdi parivrAjakasya kaSAyavasanadaNDAdi / 15 etena veSeNAnAzramI yo bhikSA hetorloke carati vRttimupajIvati sa liGginAmenaH pApaM harati AnRNyaM tarpayati / tiryagyonau tirazcAM zvazRgAlAdInAM yonau jAyate / na cAtraitadAzaGkanIyaM liGginAM yatpApaM tattebhyo'pasRtya tasminsaMcaratItyasaMbhAvyam / akartavyatA paraliGgadhAraNAtpratIyate / azrute'pi pratiSedhe nindArthavAdAdeva tadavagatiH // 200 // parakIyanipAneSu na snAyAddhi kadAcana // nipAnakaH snAtvA tu duSkRtAMzena lipyate // 201 // [ caturtha nipibaMtyasminnato veti nipAnaM jalAzayaH / sa ca vApIkUpataDAgAdiH / tasmin parakIye pareNa yadAtmArthaM kRtaM sarvArtha notsRSTaM tatra na kadAcitsnAyAt / nityaM caNDAlAdisparzane ca naimittikaM dharmasvedApanodArtha ca sarva snAnaM pratiSidhyate / atra vyatikrame doSamAha / nipAnasya yaH kartA tasya yatkiciduSkRtaM tasya kenacidaMzena bhAgena lipyate 25 saMbaMdhyate / nindArthavAdo'yaM pratiSedhazeSaH // 301 // yAnazayyAsanAnyasya kUpodyAnagRhANi ca // adattAnyupabhuJjAna enasaH syAtturIyabhAk // 202 // For Private And Personal Use Only pha-arthastrAbhAvyattu; ra-Na- pha- karma / 2 pha-paroddezenApi / 3 ra-Na-liGgaveSeNa / 4Na - daNDadhAraNAdi / 5 pha - paraliGgAdhAraNAt / 6 ra-Na- duHkRtAMzena / 7 pha-pratiSedhaH / Page #407 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 365 yAnAdini parakIyAnyadattAnyupayuJjAna enasastadIyasya turIyabhAk caturtha bhAgaM prAghuyAt / atra kazcidAha / adattAnItivacanAtsarvArthatayA'pyupakalpitAni nopayojyAni / tadayuktam / parakIyAdhikArAt / na ca tAni parakIyAni / tyaktaM hi tatsamyak / turIyagrahaNamavivakSitamiti prAgeva vyAkhyAtam // 202 // nadISu devakhAteSu taDAgeSu saraHsu ca // snAnaM samAcarennityaM gataprasravaNeSu ca // 203 // sarvA nadyo devakhAtA atastAsAmubhayathA saMbhavAddevakhAtagrahaNavAcyatvena talliGgaM paThitavyam / taDAgAdIni hi devakhAtAni manuSyakhAtAnyapi santi / na ca devaiH khnynte| kevalaM mahatvaM smaryamANakartRkatvena lakSyate // 203 // ryamAnseveta satataM na nityaM niymaanbudhH|| yamAnpatatyakurvANo niyamAnkevalAn bhajana // 204 // * pratiSedharUpA yamA "brAhmaNo na hantavyaH" "surA na peyA" ityAdayaH / anuSTheyarUpA niyamAH "vedameva japennityaM " ityAdayaH / na nityaM niyamAn nAnena niyamAnAmasevocyata kiMtu yamAnAM niyamebhyo nityatvam / tathA cAha / yamAnpatatyakurvANaH / brahmahatyAdiryamalope sati paMtitatvAtsannidhopAsanAdibhirnAdhikriyate / na tu tathA niymlope| 15 tathA ca ziSTasmaraNam " patati niyamAvAnyameSvasakto na tu yamavAnniyamAlaso'vasIdet / " na niyamAnasamIkSya buddhyA yamabahuleSvatisaMdadhIta buddhim " // iti yepAmapi pAribhASikA yamaniyamAH " ahiMsA satyavacanaM brhmcrymklktaa| asteyamapi paJcaite yamAzcaiva vratAni ca // 20 " akrodho guruzuzrUSA zaucamAcaralAghavam / apraimAdazca niyamAH paJcaivopavratAni ca // " teSAmapi gurulAghavamanena zlokena pratipAdyate / ato nAnena yamAnAM sevIcyate / nApi niyamAnAmasevA / ubhayeSAM taiH zAstravihitatvAt // 204 // 1ra-Na-+ca / 2 pha-brahmahAdiH / 3 kSa-tathA saMdhyopAsanAdibhirnAdhiH / 4 pha-nanu / 6 ra-Na-apramAdAzca / *[AnRzasyaM kSamA satyamaMhiMsA dmmspRhaa||dhyaanN prasAdo mAdhuryamArjavaM ca yamA dazA // 1 // ] [ahiMtA satyavacanaM brhmcrymklptaa|| asteyamitipazcaite yamAzcopatratAni ca // 2 // ] zaucamijyA tapodAnaM svaadhyaayopsthnigrho||vrtopvaasau maunaMca snAnaM ca niymaadshaa| [akrodho guruzuzrUSA shaucmaahaarlaaghvm||aprmaadshc niyamAH pshcaivopvrtaanic||4||1] For Private And Personal Use Only Page #408 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ caturthaH pUrveNa zlokena vratAdhikAro vicchinnaH / idAnI pratiSedhaprakaraNamArabhyate nAzrotriyatate yajJe grAmayAjikRte tathA // striyA klIbena ca hute bhuJjIta brAhmaNaH kacit // 205 // tatra bhojanameva tAvadarthitvAdyatrakutracitprAptaM niSidhyate / azrotriyo'nadhIyAnastena tate prArabdhe yajJa RtvimbhirvA'zrotriyastate na bhuJjIta brAhmaNaH / grAmayAjI grAmayAjaka stena yatra hUyate yatra ca strI homaM karoti / chAndogye hi strINAM gRhyasmRtikArairagnihotrahoma ukto'tastaM pazyanpratiSedhati / athavA yatra yajJe strI pradhAnaM bhartA dAridryAdi. doSairupahataH strI cAsaudAyikena dhanena jJAtibalena ca darpitA tatrAyaM pratiSedhaH / klIbo napuMsakam // 205 // azlIlametatsAdhUnAM yatra juhatyamI hviH|| pratIpametaddevAnAM tasmAttattparivarjayet // 206 // pUrvasya pratiSedhavidherarthavAdo'yam / azlIlamazlAghyaM sAdhUnAm ziSTAnAm / yatra hyete havirjunhati yajJaM kurvanti devAnAM pratIpaM pratikUlaM tasmAdIze gamanaM parivarjayet // 206 // mattakruddhAturANAM ca na bhuJjIta kadAcana // kezakITAvapannaM ca padA spRSTaM ca kAmataH // 207 // yAvanmadAdiyoga eteSAM tAvadabhojyatA / anye bAhulyaM mnynte| bAhulyena yaH kSIbo bhavati madyazauNDastadannaM na bhoktavyam / evaM krodhapradhAnasya bhRzaMkopanasya ca prAyeNa cAtu rasya rogAmayavyAdheH / kezakITairavapannaM saMsargeNa dUSitam / kITAzca kecinmRtA dUSayanti 20 na jIvanto yathA makSikA gRhagodhAzca / anye tu jIvanta eva / kITagrahaNaM kSudranantUnAM kRmipataGgAnAmapi pradarzanArtham / kezagrahaNaM nakharomNAM dUSikAdInAM malAnAM samAcArAt / pAdena buddhipUrva kAmakAreNa spRSTam / pramAdatastu na doSaH // 207 // bhrUNanAvekSitaM caiva saMspRSTaM cApyudakyayA / patatriNA'valIDhaM ca zunA saMspRSTameva ca // 208 // bhUNahA brahmanastenAvekSitaM nipuNato dRSTam / pradarzanaM caitadanyeSAmapi / pAtakinA spRSTasya tu pratiSedhaH snAnavidhAnAdeva siddhaH / udakyA rajasvalA tayA spRSTasya pratiSedho nAvekSitasya / 1pha-darzitvAn / 2 pha-azlIkam / 3 ra-pramAdastu / For Private And Personal Use Only Page #409 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / nanu ca tatsparzino'pi yAvatsnAnaM vakSyatyatastenaivAzucitve siddhe kutastatspRSTasya bhojanaprAptiH ? ucyate / prakSasya tadannaM bhojyamathavA bhrUNahagrahaNaM pradarzanArthamityuktaM tatra kazcinmanyeta divAkIrtizlokapaThitAnAM pradarzanArthamiti / tathA cokyAvekSitasyApi pratiSedhaH syAt / etena zunA saMspRSTaM vyAkhyAtam / ata uktaM patitAnAmevAnyeSA pradarzanArtham / tatra yuktaH patitasUtiketyAdInAm / udakyAgrahaNaM sUtikAyA nidarzanArtham / patatriNA patatrI pakSI sa ca kravyAdo gRdhravAyasAdiH samAcArAnna tu haMsAdiH // 208 // gavA cAnnamupAghAtaM ghuSTAnnaM ca vizeSataH // gaNAnnaM gaNikAnnaM ca viduSA ca jugupsitam // 209 // 1 ghuSTAnnaM yaduddhuSya dIyate'nAmantritAya kasmaicidarthine maThasatrabhaktAdi vizeSAnu. 10 dezena, yadvA'nyasmai pratizrutyAnyasmai dIyate / pratipattijJAne hyayaM dhAtuH paThyate / tadabhAve bAdhitaM smaranti yajJavivAhAdiSvanAmantritabhojanam / ayaM ca gaNasaMghAtastasmAdbhAtRRNAM tvavibhaktAnAM na gaNavyapadezaH / " bhrAtRNAmavibhaktAnAmeko dharmaH pravartate " (a. 9 zlo. 211 ) iti vacanAdekazca dharmasteSAmAtithyAdikriyaiveti navame darzitam / " jyeSTha eva tu gRhNIyAtpitryaM dhanamazeSataH " ( a. 9lo. 105 ) iti / tasya ca grahaNama - 15 vazyakartavyeSvadhikAra iti darzayati sAdhAraNasyApi / anyasyAtanmadhyagatasya pratiSedhaH / gaNikAvezyA / jugupsitaM ninditam / viduSA vedArthavidA bhakSyamapi biskhlyaadi|| 209 // stenagAyanayozcAnaM takSNo vArdhuSikasya ca / / dIkSitasya kadaryasya baddhasya nigaDasya ca / / 210 // 367 gAyano yo gItena jIvati / anyasya tvaparAntakAdigAnaM vihitameva / kadaryaH 20 kRpaNaH / baddhanigaDayorvizeSaH / eko vAGmAtreNAvaruddhaH aparo rajjvAyasanigaDairyantritaH / vizadasya cetyanye paThanti / kaSTaM ca vizadamAcakSate // 210 // abhizastasya SaNDhasya puMzcalyA dAmbhikasya ca // zuktaM paryuSitaM caiva zUdrasyocchiSTameva ca // 219 // For Private And Personal Use Only puMzcalI yasya kasyacinmaithunasaMbandhena ghaTate / nanu ca gaNikAnnaM pratiSiddhameva / 29 naitadevam / anyA gaNikA'nyA puMzcalI / gaNikA vezyAvezena jIvati / puMzcalI svindri 1 ra-Na-prakSAlina / 2 ra-Na- divAkIrtya / 3 ra-Na- tadattayutaH / 4 Na - kadaryaM kRpaNaM / Page #410 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 368 medhaatithibhaassysmlNkRt|| [ caturthaH yacapalA / dAmbhiko baiDAlavratikAdiH sopdhodhrmcrnnH| prAyazcittavizeSArtha zUdocchiSTaM pratiSidhyate / sarvasyaivocchiSTabhojanapratiSedhAt / anye tu zUdrocchiSTaM sthAlIsthaM bhojyAnnaM zUdrabhuktaziSTamucchiSTamucyata ityAhuH / pAThAntaraM tu " ucchissttmgurosttheti'| ucchiSTamucyate yatparasya sparzanAdazuddhaM bhuktojjhitaM ca / AtmIye hyabhukto'jjhita ekagrAsAzanameva syAt / na caiSa ziSTAnAM samAcAro yatsakRdannaM dattaM bhuktvA punarAcamya pAtrAntare gRhItaM bhujyate / tathA nAdyAdannam / tathAntare'bhyutthAnAdikriyAntarasya pratiSedhaH / ata AtRpteH prAgAcamanAtpazcAtsparze na doSaH / sahabhojanaM tu satyapi parasya sparza padArthAntaratvAnnocchiSTabhojanam / atra pitrA putrAdibhiH ziSTaM saha bhujyate / tathA cApastambAdayo dezagrahaNAtprasaGgena "anupanItena saha bhojana" nindnti| nopanItena / asmiMstu pakSe vijAtIyaiH saha bhojanapratiSedhaH / vyavadhAnAntaramAzrayaNIyam / bhuktojjhitaM tu dhAtvarthayogAducchiSTamanyadIyamapi // 211 // cikitsakasya mRgayoH krUrasyocchiSTabhojinaH // ugrAnnaM sUtikAnaM ca paryAcAntamanirdazam / / 212 // smRtyantare vizeSaH zrUyate / " zailyA nartakanIvinaH " / mRgayumaMgavyAdhaH / 15 AkheTakArtha mAMsavikrayArtha vA yo mRgAnhanti / krUra anRnuprakRtiH duSprasAdaH / ucchiSTa bhojI niSiddhocchiSTamojI / ugro jAtivizeSaH / rAjetyetasya vede prayogo dRzyate / "ugro madhyamazIri veti' / na ca tasyAnyaH pratiSedho'sti doSapradarzanaprakAreNa ca na zrUyate " rAjAnnaM teja Adatte " ityarthavAdAcca pratiSedhaH / sUtikAnaM sUtikAmuddizya yatkRtaM tatkulInairapi tadabhojyam / tadanAdyamanirdazaM dazAhAni yAvat / tena yadyapi kSatriyAdInAM 20 dazAhAdUrdhvamAzaucaM tathApi dazAhAni na bhojyam / pAThAntaraM sUtakAnnamiti / sataka zabdena ca tadvantaH puruSA lakSyante / yeSAM kule sUtakaM te dazAhaM na bhojyAnnA iti / yasminpakSe sarveSAM dazAhaM sUtakAzaucaM tatrAyaM pratiSedhaH / yadA tu mAtApitroH sUtakaM mAturveti pakSastadA yAvadAzaucaM na bhojyam / anirdezagrahaNamAzaucanivRttyupalakSaNArtham / tena kSatriyAdInA yasya yAvadAzaucakAlaH sa tAvatkAlamabhojyAnnaH / " sUtakAnnamanirdazamiti, 25 paThitavye vRttAnurodhAtsaryAcAntapadena vyavadhAnam / anyaistu svatantramanirdazagrahaNaM vyA khyAtam / sUtakazabdena AzaucakAlo'nudyotyate / anirdazaM gavAdInAM payaH paryAcAntaM zaucAcamanavyapetamardhabhukte kenacitkAraNena yadyAcAmati tadA punarmuktojjhitaM nAzitavyam // 212 // 1 pha-sopadhiyogadharmacaraNaH / 2 pha-zalyAnartakajIvinaH For Private And Personal Use Only Page #411 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| anarcitaM vRthAmAMsamavIrAyAzca yoSitaH // dviSadannaM nagaryannaM patitAnnamavakSutam // 213 // ____ arhisya yadavajJayA dIyate tadanarcitam / na tu suhRdAdeH / vRthAmAMsaM devAdharcanaziSTaM yanna bhavatyAtmArtha yatsAdhitam / avIrA strI yasyA na bhartA nApi putraH / dviSaJchatruH / nagarI nagarasvAmyarAjA'pi / avakSutamupari yasminsavathuH kRtaH // 213 // 5 pizunAnRtinozcAnnaM Rtuvikraryakasya ca // zailuSatunnavAyAnnaM kRtaghnasyAnameva ca // 214 // pizuno yo vizrabdhamartha kathitaM bhinatti paracchidravAdI vA parokSam / anRtI kRtakoTasAkSyaH / RtuvikrayakaH RturyajJastaM kRtvA vikrINIte RtuphalaM madIyaM tavAstviti mUlyena dadAti / yadyapi paramArthataH kratorvikrayo nAsti tathApi yasyaivaMvidhA yAtrA'- 10 nyavipralambhena vA pravRttistasya pratiSedhaH / zailUSo naTaH bhAryApaNya ityapare / tunnavAyaH saucikaH / kRtaghnaH kRtamupakAraM yo nAzayati / pratyutopakarturapakAre vartate na ca zaktaH sanpratyupakAre'pi // 214 // kArasya niSAdasya raGgAvatarakasya ca // suvarNakarturveNasya zastravikrayiNastathA // 215 // karmAro'yaskaraH / niSAdo dazame vekSyate / raGgAvatarako naTagAyanakebhyo'nyo mallAdiH / athavA pratiraGgamupatiSThate kutUhalI / veNuvAditrajIvitaiH / zastravikrayI kRtasya khaDgodarakRtasya vA''yaso vikretA // 215 // zvavatAM zauNDikAnAM ca cailanirNejakasya ca // rajakasya nRzaMsasya yasya copapati,he // 216 // AkheTakAdyarthaM ye zuno bibhrati te zvavantaH / zauNDikA madyavyasaninastatpaNyajIvino vA / cai vastraM tannirNenakti prakSAlayati / kArukanAmadheyametat / rajako vAsasAM nIlAdirAgakArakaH / nRzaMso nanmanuSyAJchaMsati stauti yo loke bandIti prasiddhaH / athavA nirdayo nRzaMsaH upapati ro bhAyA gRhe jAro vartate // 216 // mRSyanti ye copapatiM strIjitAnAM ca sarvazaH // anirdazaM ca pretAnnamatuSTikarameva ca // 217 // 1 pha-vikrayiNastathA / 2 pha-yazca / 3 pha-evaM viSayAtrA / 4 pha-raGgAvatArakasya / 5 zlo. 8 6 pha-ra-jIvinaH 7 pha-akasya / 8 pha-nirgakti; ra-ja-nirNenikti / For Private And Personal Use Only Page #412 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [caturthaH pUrvo'viditabhAryAjAraH / ayaM tu viditvA kSamate na bhAryAyA nigrahaM karoti / nApi tasya avirduSo'nyatra gRhAjjAriNo bhojyAnnaM naivaM striijitaaH| yeSAM bhAryaM gRhe kI hI ca svayaM parijanyasya ca nezastena sarvatra tadvazavartinaH / pretAnaM maraNAzauce tatkulInA abhojyAnnAH / anirdazagrahaNaM kAlopalakSaNArtham / yadA'nirdazagrahaNaM pUrvatra svatantramAzaucasaMbandhinAmavizeSeNAnaM pratiSedhati tadiha pretAnnaM kRtaM yasyApyAzaucaM nAsti suhRdvAndhavAdeH / kAruNyAccaturthIzrAddhAdipravRttasya yadannaM tanna bhojyam / "dazAhikaM nAvamikaM caturthAzrAddhamaSTamI "ityAdirAmAyaNe varNitamanyairapi gRhykaaraiH| atuSTikaraM yasminmujyamAne cittatuSTirna bhavet // 217 // rAjAnaM teja Adatte zUdrAnaM brahmavarcasam / AyuH suvarNakArAnaM yazazcarmAvakartinaH // 218 // athedAnImatikramaphalaM dazaryati / rAjAnnabhojinastejonAzaH / evaM sarvatra draSTavyam / suvarNakArAdayaH zabdAH zilpivizeSajIvinAM vAcakAH / ye suvarNa jIvikAthai ghaTayanti suvarNakArA ucyante / evaM rajakAdiSvapi draSTavyam / carmAvakRttaM chindati crmaavkrtinH| tena karmaNA ye jIvanti teSAmeSA rUDhiH / iha yeSAM pUrvatra pratiSedho nAsti kevalaM doSaH 15 zrUyate teSAM tata eva pratiSedho'numeyaH // 218 // kArukAnaM prajA hanti balaM nirNejakasya ca // gaNAnnaM gaNikAnnaM ca lokebhyaH parikRntati // 219 // kArukAH sUpakArAdayaH nAtigarhitakarmANaH / eSa eteSAM zilpibhyo bhedH| prajAyA vighAto'nutpattiH // 219 // pUrya cikatsakasyAnnaM puMzcalyAstvannamindriyam // viSThA vAISikasyAnnaM zastravikrAyaNo malam // 220 // prayatulyaM cikitsakasyAnnaM bhojanam / indriyaM zukram / visstthaamlmekmev||220|| ya ete'nye tvabhojyAnAH kramazaH parikIrtitAH // teSAM tvagasthiromANi vadantyannaM manISiNaH // 221 // 25 pratipadanirdiSTebhyo ye'nye'pyabhojyAnnA asminprakaraNe paThitAsteSAM yadannaM tattvagasthiromAdi / yastadIyAyAstvaco bhuktAyA doSaH sa evAnnasyApi // 221 // 1 pha-aviditAnyagRhajArasya / 2 pha-sUpakArA / 3 amRtaM brAhmaNasyAnnaM kSatriyAnaM payaH smRtam / vaizyAnnamannamityAhuH zUdrasya rudhiraM smRtam // 1 // iti pha-pustake'paraH pATho dttH| For Private And Personal Use Only Page #413 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra - adhyAyaH ] www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir manusmRtiH / bhuktvA'to'nyatamasyAnnamamatyA kSapaNaM tryaham || matyA bhuktvA''caretkRcchraM retoviNmUtrameva ca / / 222 // 1 tryahaM kSapaNamabhojanam / amatyA'buddhipUrvam / buddhipUrve tu kRcchraM caret / tacca kRchraM smRtyantaraikavAkyatvAttaptakRchram / tatra retoviNmUtraprAzane taptakRcchramAmnAtam / matyA pAne payoghRtamudakaM vAyuH pratitryahaM taptAtikRcchraH / tato'sya saMskAra iti / aprakaraNe ca prAyazcittavacanaM doSAtizayadarzanArtham / anyatamasyetiSaSThInirdezAtparigrahaduSTa evedaM prAyazcittaM manyante na kAlastra bhAvasaMsargaduSTe / zuktaparyuSitAdau caturvidhaM hyabhojyam / kAladuSTaM zuktaparyuSitAdi / saMsargaduSTaM madyAnugatAdi / svabhAvaduSTaM lazunAdi / parigrahaduSTaM prakRtAbhojyAnnAnAM yat / atrocyate / satyaM / caturvidhamabhojyaM bhavati / SaSThInirdezo'pyasti / kiMtu yadi zuktAdenedaM prAyazcittaM syAttadiha prakaraNe teSAmupAdAnamanarthakamevApadyeta / 10 paJcame hi tayoH pratiSedho nAsti / tasmAdiha prAyazcittArthamevaivamAdInAmupAdAnam / tatra tarhi kimarthaM ? tatraiva vakSyAmaH / yadyapi 'garhitI nAdyayorjagdhiH ' ' abhojyAnAM tu bhuktvA'nnamiti'ca tatsarvamekAdaze vibhAgato nirNeSyate // 222 // nAdyAcchUdrasya pakvAnnaM vidvAnazrAddhino dvijaH // AdadItAmamevAsmAdavRttAvekarAtrikam // 223 // 371 15 avizeSeNa zUdrAnnaM pratiSiddhaM tasyedAnIM viziSTaviSayatocyate / azrAddhinaH / kca punaH zUdrAnnaM pratiSiddham / " zUdrasyocchiSTameva ca " ityatra / nanu ca tatra zUdrasyo - cchiSTaM pratiSiddhaM nAnyadannam / neti brUmaH / evaM tatra saMbandhaH / zUdrasyAnnaM nAdyAducchiSTa1 manyasyApi / yattu prAgvyAkhyAtaM tatpUrveSAM darzanamityasmAbhirapi saMvarNitam / azrAddhinaH zrAddhazabdena pAkayajJAdikriyA zUdrasya vihitA lakSyate tatastatkriyAnanu- 20 ThAyinaH sacchUdrAdanyasya yatpaikkamannaM tannAdyAt / azraddhina iti vA pATha: / azraddhAvAnityarthaH / tathA cottara zloke zraddhAyAH prAdhAnyamevAha " vadAnyasyeti " / AmaM zuSkaM dhAnyaM taNDulAdi / tathaikarAtrikamekasminnahani paryAptaM na bahu // 223 // zrotriyasya kadaryasya vadAnyasya ca vArdhuSeH // mImAMsitvobhayaM devAH samamantramakalpayan // 224 // For Private And Personal Use Only 25 1 pha - manyate / 2 a. 11 zlo. 56 / 3 a. 11 zlo. 152 / 4 [ candrasUryagrahe nAdyAdadyAtsnAtvA tu muktayoH // amukta yora gatayo radyAJcaiva parehani // 1 // *] iti pha pustake'dhikaH pATho darzitaH / 5 pha-yatyaktaM / Page #414 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ caturthaH yo brAhmaNaH sarvaguNopetaH zrotriyagrahaNasya pradarzanArthatvAt / zrotriyo vidvAnvihitadharmAnuSThAnaparaH / kintu kadaryaH kRpaNo mitraM jJAtimatithimarthinaM nAbhinandati na kasmaikiMcidapi dAtumIhate / itaro vAdhuSirduSTakarmA vRddhijIvI / atha vadAnya udAraH zraddadhAno gRhAgateSu parituSyati zraddhayA bhojanAdinA pUjayati / tayorannaM devAH samaM tulyamakalpayanvyavasthApitavantaH / yadi nAmaiko guNavAnsAdhucaraNastathApi kadaryatayopahataH / uktaM hi " lobhaH sarvaguNAniva" iti / itaro yadi nAma zraddadhAnaH tathApi karmadoSAdaprazastaH / evaM mImAMsitvA vicArya devairvyavasthA kRtA tulyametaditi // 224 // tAn prajApatirAhaitya mA kRDhaM viSamaM samam // zraddhApUtaM vadAnyasya hatamazraddhayetarat // 225 // devAnprajApatirAgatyAcaSTa mA kRmevam viSamaM samIkaraNamanyAyyam / kaH punaranayoradhika iti devA UcuH / punaH prajApatirAha / vadAnyasya zraddhAvato yadannaM tatpUtaM pavitraM zraddhayA vAdhuSeH / itaradyadannaM zrotriyasya tatkarmaNopahatamaprazastam / devaprajApatisaMvAdo'rthavAdaH / azraddadhAnasya guNavato'pi na bhoktavyamAdareNa zUdrasyAphi bhoktavyam // 225 // zraddhayeSTaM ca pUrta ca nityaM kuryAdatandritaH // zraddhAkRte hyakSaye te bhavataH svAgatairdhanaiH // 226 // iSTamantarvedi yatkriyate yajJAdi karma / pUrta tato'nyatra saMmAnAdyadRSTArtham / te zraddhayA kartavye / tathA svAgataizca dhanaiH zobhanenAgacchanti yAni dhanAni zrutaM zaurya tapaHkanyAdinA / evamakSaye'kSayaphale bhavataH / yAni tu na svAgatAni nAkSayaphalAni na 20 punarniSphalAni / tathAhi tairapi svAmyamutpadyate / tena ca yAgAdayaH kartavyAH / na ca yAgadAnAdiprakaraNe kusIdAdipratiSedhaH zruto yena tadaGgaM syAt / tammAdyAvanna svargotpattihetavaH tairajitena dhanena yAgAdayaH kartavyAH / phalasya tu prakarSApakarSoM bhvtH||226 // *ke punaste prazastadhanopAyA ata ucyate zrutazauryatapaHkanyAyAjyazipyAnvayAgatam / dhanaM saptavidhaM zuddhaM ubhayo'pyasya tadvidhaH // 227 // tatra zrutatapasI pratigrahanimittaM eko'pi pratigraho nimittabhedAdbhedenoktaH / 1 ra-zrutatrazoryanayA / 2 pha-kanyAdIni / * ataHparaM 229 zlokAntaparyaMta zlokatrayaM medhAtithi. shkaayaamevodd'tm| For Private And Personal Use Only Page #415 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 373 adhyAyaH / mnusmRtiH| pratigrAhyaguNA api sAmarthyAttatra draSTavyA yadi nAtyantaduSTo dAtA bhavati dAyArgataM zuddha bhavati / yAjyaziSyazabdAbhyAM yAjanAdhyApane gRhyate / anvayAgataM pitRpaitAmahAdi / kanyAdAnakAle shvshurgRhaallbdhm| zauryeNa kSatriyasya / kanyAnvayau sarvasAdhAraNau / kusIdakRSivANijyazilpasevAnuvRttitaH / kRtopakArAdAptaM ca zabalaM samudAtdRtam // 228 // sevA preSyakaratvaM yathecchaviniyojyatA'nuvRttiH priyatAnukulA / tatra kusIdakRSivANijyAnyavaizyasya / vaizyasya prazastAnyeva / sevA dvijAtizuzrUSA zUdrasya prazastaiva / anyA tu tasya ninditA / zabalagrahaNenAcirasthAyitA phalasyocyate / yAvajjIvaM tatphalaM bhavati // 228 // paashcikbuutcauryaatipraatiruupksaahsaiH| vyAjenopArjitaM yacca tatkRSNaM samudAhRtam // 229 // pAzcikaH pArzvasthaH utkocAdinA dhanamarjayati / jJAtvA dhanAgamaM kasyacidahaM te dApayAmi mahyaM tvayA kiMciddAtavyamiti yo gRhNAti sa pAzcikaH / na kartA kArathitA taTastho na tvaijJatayA gRhNAti / yathA ca gRhItvA'dhamarNAya pratibhUtvenAvatiSThate / pratirUpako dAmbhikaH / kusumbhAdyupahitakuGkumAdivikrayo vyaajH| AtiH 15 parapIDA / pracchannaharaNaM caurym| prasabhaM sAhasam / nanu cauryasAhasAbhyAM svAmyameva nAsti tannimitteSvapaThitatvAt / " svAmIrikthakrayasaMvibhAgaparigrahAdhigameviti" / tathA "vidyAzilpaM bhRtimeve"tyAdi / tathA "sapta vittAgarmA dhA" iti ca / athAsmAdeva vacanAtsvAmyakAraNatvamanayoriti / kathaM tarhi balAdbhuktaM na jIryatIti / kecittaavdaahuH| naivAyaM pATo'sti "chuutcauryaaiiti"| zauryAtIti / api tu vairiNaH 20 sakAzAdyagdRhyate saMdhAnakAle yadyetAvaddadAsi tadA tvayA saMdhi karomi zaktivihInatayA dadAti / sAhasamapi na prasahya haraNaM kiMtarhi yatprANasaMdehenAjyate potayAtratayA rahasi rAjapratiSiddhapratikrayeNa ca / anye tu manyante / naiva balAdapaharaNena svAmyaM bhogena vA jaraNaM virudhyate yato balaM prathamamapahArakAle tvasatyapi bala upekSayA bhogastatra svAmyam / yatra tvArambhAtprabhRti sarvakAliko balopabhogastatra jIryatIti kthyte| tsmaadubhymviruddhm| 25 1 NakSara-dAyAgataH zuddho bhavati / 2 *pha-zauryAti / pha-dvijAtInAM / 3 ph-c| 4 gautamIye a. 10 sU. 39 / 5 a0 10 zlo0 116 / 6 a0 10 zlo0 115 For Private And Personal Use Only Page #416 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 10 374 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ caturthaH idaM yuktaM yaccauryasAhasAbhyAM svatvAnutpattipAThavibhAgakRtAM anyaizca smRtikAraiH svatva - hetuSvaparigaNanAt // 226 // dAnadharma niSeveta nityamaiSTikapaurtikam // parituSTena bhAvena pAtramAsAdya zaktitaH // 230 // dAnadharmazca taDAgAdiH / samAhAradvandvaH / athavA dAnaM ca taddharmazvAsAviti / dharmagrahaNena prItyAdinA niyamabhAvamAha / bhAvena tuSTena prasannena cittena pAtramAsAdya vratAdidAnaM ca / evaM paurtikaM bahirvedikam // 227 // yatkicidapi dAtavyaM yAcitenAnayatA // utpatsyate hi tatpAtraM yattArayati sarvataH // 231 // yatkicitsvalpamapi yAcitenAbhyarthitena dAtavyam / pAtrApAtrasaMdehe asati nizcaye kiMciddAtavyaM nAti bahu / vacanAcca saMdehe na dAtavyam / utpatsyate kadAcitpAtramasau bhaviSyati / kiMbhUtaM yatpAtraM tArayati rakSati sarvato narakapAtahetoH srvsmaadensH| yaduktaM "vedatatvArthaviduSe brAhmaNAyeti" tatrAyaM saMdehAzraya ISadravyaviSayo'pavAdaH // vAridastRptimAmoti sukhmkssy'mnndH|| tilapadaH prajAmiSTA dIpadazcakSuruttamam // 232 // tRptiH kSutpipAsAbhyAmapIDanam / taccATyasyArogasya ca bhavati / tena bahudhanatva - marogatA ca phalamuktaM bhavati / akSayaM sukham / avizeSitatvAnnopakaraNaM sukhaM pratIyate akSayaM yAvajjIvikamityarthaH / annadaHsaktvAdanAdi siddhamannamAmaM ca taNDulAdi / dIpasya dAnaM catuSpathe brAhmaNasabhAyAM vo // 232 // bhUmido bhUmimAmoti dIrghamAyurhiraNyadaH // gRhado'gryANi vezmAni rUpyado rUpamuttamam // 233 // bhUmerAdhipatyaM prApnoti / hiraNyaM suvarNam / rUpyada uttamaM rUpaM labhate // 233 // 1 [pAtrabhUto hi yo vipraH pratigRhya pratigraham / asatsu viniyuJjIta tasmai deyaM na kiMcana // 1 // ] [saMcayaM kurute yastu pratigRhya smNttH| dharmArtha nopayukte ca na taM taskaramarcayet // 2 // iti pha pustake'dhikaH pAThaH / 2 Na-ra-kSa-samAhArAdidvandvaH / 3 pha-vinA / 4 pha-bhAve / 5 pha-anasUyayA / 6 Na-Da-rasaMdehAta / 7 a03 zlo0 96 / 8 pha-akSayyaM / 9 pha-ca / 10 k-dd-nn-r-kss-ruupdo| For Private And Personal Use Only Page #417 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmaateH| vaasodshcndrsaalokymshvisaalokymshvdH|| . anaDuddaH zriyaM puSTAM godo branasya viSTapam // 234 // . candra iva lokyate sarvasya priyadarzano bhavati / itihAsadarzane candraloko nAma svargasthAnavizeSastamApnoti / azvinAmazvavatAM sAlokyaM bavhazvatAM prApnoti / darzane punarazvinolokamApnoti / anaDAnpuGgavaH zakaTavahanasamarthastaM dadataH puSTA mahatI 5 zrI!jAvidhanadhAnyAdisaMpadbhavati / brana Adityastasya viSTapaM sthAnamApnoti / mahAtejAH sarvasyopari bhvti|svrgo vA bannaviSTapam / smRtyantare'naso vizeSAzrayaH phalavizeSaH zrUyate // "hemazRGgI rUpyakhurA suzIlA vstrsNvRtaa|skaaNsypaatraa dAtavyA kSIriNI gauH sdaakssinnaa||" ___sudakSiNeti pAThe'nyadapi suvarNAdi tatra dAtavyam / zobhanArthe vA suzabdaH paThitavyaH / sA gauH zobhanA dakSiNAdInAm / kAsyopadoheti pAThAntaram / kAMsyaM nAma 10 parimANavizeSaH / tatropaduhyate bahukSIretyarthaH / " muktvA lAGgalabhUSitAM bhUmiM tu rUpasaMcchannAM kRtvA " ityAdismRtyantaradRSTo vidhiH phalavizeSArthinA''zrayaNIyaH / tathA "kapilA cettArayati bhUya A sptmaatkulaat| savatsA romatulyAni yugaanyumytomukhii||" ___vatsavatyAH kapilAyA dAna etatphalam / ubhayatomukhI dIyamAnA romatulyAni varSasahasrANi svargaH prApyate tArayati pApAnmocayati / bhArate sarvaphalaM godAnamuktam / 15 (anu. 106-109 / 231 (31-50); azva 1025)vAryAdInyapi svargaphalAni zrUyante / "bhUmipazvannavastrAmbhastilasarpiSpratizrayAn / naivezikasvarNapuryA datvA svarge mahIyate // " naivezikaM vezma // 234 // yAnazayyAprado bhaaryaamaishvrymbhyprdH|| dhAnyadaH zAzvataM saukhyaM brahmado brahmasArTitAm // 235 // 20 ' aizvaryamIzvaratvaM prabhutvam / sukhitvaM saukhyam / dhAnyAni vrIhimASamudgAdIni / tilAnAM phalAntaramuktam / brahma vedaH taddadAti yo'dhyApayati vyAkhyAti ca / brahmasATitA / arSaNamRSTiH / samA RSTiryasya asau sArTiH / chAndasatvAtsamAnasya sa bhAvaH / RSi gatau / arSaNaM vA saarttiH| tadbhavA sArTitA / ubhayathA'pi brahmaNaH samAnagatitvametattulyatvamityuktaM bhavati // 235 // 1 ka-Da-Na-kSa-vyAkhyAyati / 2Na-ra-brahmasArTitAnA reSaNam / For Private And Personal Use Only Page #418 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir [ caturthaH medhAtithimASyasamalaMkRtA / sarveSAmeva dAnAnAM brahmadAnaM viziSyate / vAryannagomahIvAsastilakAzcanasarpiSAm // 236 // pUrvasya vidherarthavAdaH / dIyanta iti dAnAni deyadravyANi / dAnakriyaiva vA dAnam / brahmadAnaM vedaadhyynvyaakhyaane| vAryAdInAM sarvadAnottamatvAgdrahaNam // 236 // yena yena tu bhAvena yadyadAnaM prayacchati // tattattenaiva bhAvena prAmoti pratipUjitaH // 237 // bhAvazabdo'yaM cittadharme vartate / yAdRzena bhAvena prasannena cittana zraddhayA''dareNa dadAti tAdRzenaiva labhate / athAzraddhayA'vajJayA kliSTaM paribhUya dadAti so'pi tathaiva prApnoti / yadyadapi na dravyajAtyabhiprAyam / kiMtarhi phalaM ? etaducyate / tAM tAM prIti tattadravyasAdhyAM prApnoti / jAtyabhiprAye hyAturAyauSadhaMdAne auSadha evaM labhyeta / tacAvyAdhitasyAnupayogIti so'pyAkSipyeta / tasmAt yAdRzyullAsAdyasya prItistAdRzIM caiva prApnoti / atazca sarvadevauSadhadAna arogitvamuktaM bhavati / athavA idaM me syAditi yA phalakAmanA sa bhaavH| yatphalamamisaMdhAya yadyadanyaM dadAti tattatprApnoti / tenaiva bhAvena tayai vecchayA yadaivecchati tadaiva labhata ityuktaM bhavati / sarvaphalatvaM sarvadravyANAM pradarzitaM 15 bhavati // 23 // yocitaM pratigRhNAti dadAtyarcitameva vA // tAvubhau gacchataH svarga narakaM tu viparyaye // 238 // pUjApUrvakaM dAtavyam / tAdRzameva ca pratigrahItavyaM nAvajJayA dAtavyamiti zlokasya tAtparyam / arcitAmiti kriyAvizeSaNam // 238 // 20 na vismayeta tapasA vadediSTvA ca nAnRtam // nArto'pyapavadedvimAnna datvA parikIrtayet // 239 // tapasA'nuSThitena vismayaM na kuryAt / atitIvra tapo mayA kRtaM suduzcaramityevaM manasi na krtvym| iSTvA yAgaM kRtvA'nRtaM na vadet / avizeSeNa pratiSiddhasyApi puruSArtha tayA, punaH pratiSedho yAgAGgatvajJApanArthaH / pratiSedhAtikrame hi jyotiSTomAderaGgahInatA 25 bhavati / AH pIDito'pi brAhmaNairna tAnapavadena nindata / datvA gavAdi dravyaM na kasyacidagrataH parikIrtayedidaM mayA dattam // 239 // 1 ka-Na-kSa-hyAturAdyaupadhavam / 2 pha-labhyate tattadvAcyA tasyAnupayogIti so'pyAkSipen / tathA yaaddysyaa| 3 kSa-arogitatvam / / pha-ca / 5 Na-svarge / 6 pha-kuryAditi / For Private And Personal Use Only Page #419 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 377 adhyAyaH mnusmRtiH| yajJo'nRtena kSarati tapaH kSarati vismayAt / / AyurvipApavAdena dAnaM ca parikIrtanAt // 240 // pUrvasya pratiSedhasyArthavAdo'yam / anRtena hetunA yajJaH kSarati stravati niSphalo bhavati / yadarthakRtaM tanna saMpadyate / evaM sarvatra // 24 0 // ___dharma zanaiH saMcinuyAdvalmIkamiva puttikAH // paralokasahAyArtha sarvabhUtAnyapIDayan // 241 // mahati dAne mahani ca tapasi mahati ca yajJe jyotiSTomAdau yadyasamarthastadA nodAsInena bhavitavyam / kitAha zanaiH zanaiH svalpena dAnena svalpena tapasA yathAzakti paropakAreNa japahomAbhyAM smArtAbhyAM dharmaH saMcetavyo yathA mRtsaMghAtaM puttikAH pipIlikAH saMcinvanti / paralokasahAyArthamiti dharmaphalAnuvAdaH / sarvabhUtAnyIyana yAzcayA 10 dharmArthayA bhUtAnAM pIDA na kartavyA // 241 // nAmutra hi sahAyArtha pitA mAtA ca tiSThataH // na putradAraM na jJAtidharmastiSThati kevalaH // 242 // bhUtAnuvAdo'yam / amutra janmAntare sahAyArtha narakAdiduHkhAduddharaNA naM kasyacitsuhRdvAndhavAdeH zaktirasti / kevala eva jIvatA yo dharmaH kRtaH sa tamuddharati // 242 // 15 ekaH prajAyate jantureka eva pralIyate // eko'nubhuGkte sukRtameka eva ca duSkRtam // 243 // yathA jantuH prANyeka eva jAyate na suhRvAndhavAdinA sahaika eva pralIyate na suhRdo bAndhavAH sahamaraNamanubhavanti / yadi nAma bhAryA'nyo vA bhakto janastanmaraNakAla AtmAnaM hanyAttathApi pRthagevAsau maraNakriyA / arnayA na ga.kyamatrivadanubhavanti / evaM 20 sukRtaduSkRte api pRthagevAnubhavanti / nanu ca 'na putradAram' ityuktaM yAvatA putraH zrAddhAdikriyayA piturupakarotyeva mRtasyaivaM bhAryA'pi / satyam / dhArmikasyaiva tAdRzaH putro bhavatIti tatparametat / yathA jIvataH kasyaciddhastagrAhikayA kazcitsahAyo bhavatyevaM mRtasya putro dharmadvAreNaivopakaroti // 243 // mRtaM zarIramutsRjya kASThaloSTasamaM kSitau // vimukhA bAndhavA yAnti dharmastamanugacchati // 244 // 25 1 pha-putradArA / 2 ra-Na-nayAnayaM garbhArodyatrivadanubhavati / 3 pha-loSTa / 4 ra-Na-dharmastiSThati kevalaH / 48 For Private And Personal Use Only Page #420 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 378 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ caturthaH saha gacchati / idaM pratyakSasiddhaprasaMkhyAnArthamucyate / mRtasya zarIraM kSitAvutsRjya kASThamiva niSprayojanaM vimukhA bAndhavAH pratigacchanti / dharmastu kevalaM puruSamanugacchati // 244 // tasmAddharma sahAyArtha nityaM saMcinuyAcchanaiH // dharmeNa hi sahAyena tamastarati dustaram // 245 // upasaMhAro'yam / dustaraM tamaH kRcchreNa yattIryate / tamo duHkham / tadapi dharmeNa sahAyena sutaraM bhavati / na hi tAdRze tamasi majjatItyarthaH // 245 // dharmapradhAnaM puruSaM tapasA hatakilviSam // paralokaM nayatyAzu bhAsvantaM khazarIriNam // 446 // dharmaH pradhAnaM yasyAsau dharmapradhAno dharmaparAyaNo yathAvihitakarmAnuSThAyI / tapasA hatakilbiSaM kathaMcitpramAdakRtavyatikrame tapasA prAyazcittena hatakalmaSaM zAstravyatikrame jAto'sau doSastasmiMstatprAyazcine naSTe paralokaM nayati bhAsvantaM paralokaM devasthAnaM svargAdi nayati praapyti| kaH? prakRtatvAddharma ev| zarIriNaM puruSaM khena zarIreNa shriirii| na yathA'nyeSAM puruSANAM pAJcabhautikaM zarIramevaM tasya / kiM tarhi ? khameva zarIraM brahma15 vibhutvamanenocyate // 246 // uttamairuttamainityaM saMbandhAnAcaretsaha // ninISuH kulamutkarSamadhamAnadhamAMstyajet // 247 // bahuprakAratvAduttamasya tadapekSA vIpsA / kazcijjAtyotkRSTaH kazcidvidyayA kazcicchIle. nAthavA saMbandhibhedAdyaH kazcitsaMbadhaH kenaciduttamena yogyaH / uttamairuttamaiItyAdimirutkRSTaiH kanyAdAnAdilakSaNAnsaMbandhAnAcaretkuryAnninIpurnetuM prApayitumicchuH kulamutkarSa zreSThayamadhamAnadhAstyajet / uttaimaireva vidhAnAdadhamAnAM tyAge siddha uttamAsaMbhave madhyamAnujJAnArtha tyAgavacanam / adhamA nikRSTAH // 247 // uttamAnuttemAneva gacchan hInAMstu varjayan // brAhmaNaH zreSThatAmati pratyavAyena zuddhatAm // 248 // uttamAngacchaMstaiH saha saMbandhaM kurvanbrAhmaNaH zreSThatAmeti / brAhmaNagrahaNaM kSatriyavaizyayorapi pradarzanArtham / pratyavAyena viparItAcaraNena hInaiH saha saMbandhinaH prAtilomyena zuddhatAM gacchati / jAteranapAyastA tulyatAM prApnotItyuktaM bhavati // 248 // 1ra-Da-dharmAnuSThAyI / 2 kSa-pramAdavyatikrame / 3 ph-kilbissm| 4 ka-Da-pha-kSa-uttamaizca / 5 pha-uttamAnuttamAm gacchan hInAn hInAzca varjadhan / For Private And Personal Use Only Page #421 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 3.79 adhyAyaH] mnusmRtiH| dRDhakArI mRdurdAntaH krUrAcArairasaMvasan // ahiMsro damadAnAbhyAM jayetsvarga tathAvrataH // 249 // kartavyeSu dRDhanizcayo dRDhakArI / yatkaroti tadavazyaM samApayati na punaH kAryamArabhyAsamApya nivartate nAnavasthita ityarthaH / taduktaM " prArabdhasyAntagamanam " / mRduraniSThuraH kUrAcArauH stenAdibhirna saMbandhaH / taiH saha saMbandharmakurvan yathA damadAnAbhyAM svarga 5 jayetprApnuyAt tIvrataH / etadrataM niyamaM dhArayan / damasya pRthagupAdAnAdAnto dvandvasahiSNurdraSTavyaH // 249 // edhodakaM mUlaphalamannamabhyudyataM ca yat // sarvataH pratigRhNIyAnmadhvathAbhayadakSiNAm // 250 // edha indhanaM kASThAdi / annaM pakvamAmaM vA / abhyudyatamabhimukhamupanItam / eta- 10 sarvataH pratigrahItavyam / patitAbhizastacaNDAlAdipratilomavarja zUdrAdanyasmAdvA ISatpApakarmaNaH / madhu mAkSikam / abhayaM dakSiNeva dRSTAntArthametat / pratigraho hi parakIyasya dravyasya tadicchayA svIkAro na cAnnarUpatA (?) / na hyatra kasyacitsvAmyaM nivartate na ca kasyacidupajAyate / ataH stutyA dakSiNAzabdaprayogaH / yathA caNDAlAdibhyo'pyaraNye kAntAre vA rakSA caurAdibhyo'GgIkriyamANA na doSAyaivametadedhAdigRhyamANaM na doSAya / 15 anApadi cAyaM vidhiH / Apadi tu caNDAlAdibhyo'pi vakSyati / abhyudyatazabdazvAnnenaiva saha saMbadhyate pratyAsattyA naidhAdibhiH / ata edhAdiSu yaacyaaviruddhaa| " dhArmikebhyo dvijAtibhyaH kartavyastu parigrahaH" ityadhArmikemyo dvijebhyaH zUdrAccAprAptaH / iSyate ca dravyavizeSopayAJcA / tadarthamidam // 250 // AtdRtAbhyudyatAM bhikSAM purastAdapracoditAm // mene prajApatirlAhyAmapi duSkRtakarmaNaH // 251 // edhAdatirekeNa yadanyadravyaM tasyApyanena vizeSeNa grAhyatocyate / bhikSAzabdazca prazaMsAyAM prayukto na bhikSaiva vivAkSitA yadyapyayaM siddhAnnAlpatAvacanaH / bhikSA kila svalpatvAnnAtIva doSAvahA / brahmacAriNazca sArvavArNakI vihitA / evamanyadapyanena vizepeNa tattulyaM dRSTam / bhikSAzabdasyevaMvidhArthavivakSayA prayogaH / / tathAhi mahAbhArate ( 1 / 206 / 1) " gatvA hyubhau bhArgavakarmazAlAM pArthoM pRthAM prApya mahAnubhAvau / tau yAjJasenI paramapratItau bhikSetyAvedayatAM narAgryau" iti / 1pha-saMbaMdha na kurvan / 2 Na-kSa-tathA ca vrtH| 3pha-mAkSiko / 4 pha-Da-kSa-anna rUpatA Na-vaSma caivarUpatA / 5ph-bhikssedythaa| For Private And Personal Use Only Page #422 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 380 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ caturthaH Atto pattA taM dezamAnItA yatra pratigrahItA sthitaH / abhyudyatAsye sthApitavacaneneGgitana vA gRhyatAmiti niveditA / purastAtpUrvamapracoditA'yAcitA pratigrahItrA / strayaM paramukhena vA dAtrA pUrve noktamidaM me dravyamasti tatprasAdamAzritya gRhyatAmiti kevalamatarkitopapAditA tatkAla eva darzitAbhiprAyA tAdRzIM bhikSAM prajApati5 hiraNyagarbho mene manyate sma / kimiti duSkRtakarmaNo'pi sakAzAdrAhyeti / duSkRtaM pApaM karma yasyAsau duSkRtakarmA | 251 // www. kobatirth.org 15 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir nananti pitarastasya dazavarSANi paJca ca // na ca havyaM vahatyagniryastAmabhyavamanyate / / 252 // athgrhnnnindaarthvaadH| atha yo yatraitAmavadhIrayati tasya pitaraH zrAddhaM nAznanti 10 na pratIcchantIti / agnizva devebhyo havyaM na vahati pitryAddaivAcca karmaNo na phalaM labhyata ityarthaH / atra kazcidAha / anupayujyamAnamapi dAturanugrahArthamavazyamIdRzaM grahItavyaM tattvayuktam / nirdoSatA'syAyAcitapratigrahasyocyate / pratiprasavo hyayam / pratiSiddhasya ca prAMtaprasavo bhavati / laukikyA cArthitayA prAptiH pratiSiddhA saiva pratiprasUyate // 252 // zayyAM gRhAnkuzAngandhAnapaH puSpaM maNIndadhi // dhAnA matsyAnpayo mAMsaM zAkaM caiva na nirNudet // 253 // I 1 pha - pratigrAhI / 2 duHSkatakarmA | zayyAdInyanAttAnyapi na nirNudenna pratyAcakSIta / yadi gRhe'vasthitAni dravyANi kazciducyate cedamidamAharAmyetatpratIdhyatAM tadA na pratyAkhyeyAni // 253 // gurUnbhRtyAM zrojjihIrSannacipyan devatAtithIn // sarvataH pratigRhNIyAnna tu tRpyetsvayaM tataH / / 254 // gurava upadezAtidezairbahavaH / bhRtyA AzritAH smRtyantare tu saMkhyAtAH / "vRddhau tu mAtApitarau bhAryA sAdhvI sutaH zizuH " / tAnuddhartumicchuH kSudhAvasannAn devatAtithizcAciSyannityakarma saMpatyarthamityarthaH / sarvataH pratigRhNIyAtsAdhubhyo'sAdhu 3 | cikitsakakRtaghnAnAM zilpakartuzca vArdhuSeH // SaNDhasya kulATAyAzca udyatAmapi varjayet // 1 // ] [ na vidyAmAnamevaM vai pratigrAhyaM vijAnatA // vikalpayAvidyamAne tu dharnahInaH prakIrtitaH // 2 // ] 4 kSa-ka-Da- arthagrahaNanindA - 5 pha - nirnudera / 6 ra pramISyatAM 3 pha- 'pramRSyatA' 7pha - sarvataH / For Private And Personal Use Only Page #423 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 386 adhyAyaH] mnusmRtiH| bhyazca / na tu tRpyetsvayaM tataH tRptiH kSunnivRttirupabhogazca tanna kuryAt / gurvAdiprayojanameva tadrahItavyaM na tvAtmArtham // 254 // kathaM tAtmA yApayitavyo'ta Aha , guruSu tvabhyatIteSu vinA vA taihe vasan // Atmano vRttimanvicchan gRhNIyAtsAdhutaH sadA // 255 // abhyatIteSvatIteSu vinA vA tairjIvanto'pi yadi pRthagvasanti / gurugrAhaNaM sarveSAM ca bhRtyAnAmapi pradarzanArtham | Atmano vRttiM jIvanaM pratIcchannarthayamAnaH sAdhubhyo dhArmikebhyaH pratigRhNIyAt / jAteratrAnupAdAnAcchUdrAdapi dhArmikAdasti parigrahaH / taduktaM " nAdyAcchUdrasya" ityAdi // 259 // AdhikaH kulamitraM ca gopAlo dAsanApitau // ete zuddheSu bhojyAnnA yazcAtmAnaM nivedayet / / 256 // ardhasIrI adhikaH kuTumbI bhUmikarSaka iti ya ucyate / gopAladAsau saMbandhizabdau / yo yasya gAH pAlayati sa tasya bhojyAnnaH / yazcAtmAnaMH nivedayet / ahaM tvaccharaNaH tvayi vizrabdho vatsyAmItyevaM ya AtmAnamarpayati so'pi bhojyAnnaH // 256 ____ yAdRzo'sya bhavedAtmA yAdRzaM ca cikIrSitam // yathA copacaredenaM tathA''tmAnaM nivedayet / / 257 // Atmanivedanameva vyaktIkaroti / asya zUdrasya yAdRza AtmA bhavet yatkulIno yaddezo yacchilpazca yaccikIrSitam / anekakAryeNa tvAmahamAzrito dharmeNa anyena vA prayojanena rAjakularakSAdinA / yathA vopacarecchilpenAnena tvAM seve pAdavandanAdi gRhakRtya- 20 karatve sarvasminnivedita AtmA nivedito bhavati / anye tu " AtmA vai putranAmAsi" ityapatyavacanamAtmazabdaM manyamAnAH yasya zUdrasya kAmataH pravRttA duhitA vivAhyate tasyAnena bhojyAnnatocyata ityaahuH| tdyuktm| na tAvadayamAtmazabdo duhitari vispaSTaM pryuktH| putrazabdo hi puMsyeva prasiddhataraH / na ca parokSazabdopadezena kiMcitprayojanam / etAvadeva vaktuM yuktaM dadyAduhitaraM ca ya iti / anye tvardhikAdigrahaNaM zUdropalakSaNArthaM varNayanti / 25 tena pArazavasya zvazarasya ca bhojyAnnatA siddhA bhavati // 267 // 1ra-Na-sarvaimAzca / 2 kSa-Na-sarveSAMca gurugrahaNam / 3 pha-anupAdAcchUdra / 4 pha-yacchilpaM / 5Da-Na-kSa-ra-pravRttaH For Private And Personal Use Only Page #424 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 382 www. kobatirth.org 15 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / yo'nyathAsantamAtmAnamanyathA satsu bhASate / / sa pApakRttamoloke stena AtmApahArakaH || 258 // anyathAbhUtamadhArmikaM santaM satsu ziSTeSvanyathA bhASate dhArmiko'hamiti / anyena vA prayojanena cAzrito'nyaddarzayati sa sarveSAM pApakRtAmadhikatamaH pApakRt / stena5 cauraH / AtmApahArako'nyazcauro dravyamapaharatyayaM punarAtmAnameveti nindaatishyH|| 258 // vAcyarthA niyatAH sarve vAGmUlA vAgviniHsRtAH // tastu yastenayedvAcaM sa sarvasteyakRnnaraH / / 259 // zabdArthayornityasaMbandhAdvAcei zabde'rthA niyatA ucyante / vAGmUlA vaktuH svAbhiprAyaprakAzanasya tadadhInatvAttanmUlA ucyante / vAco viniHsRtAH saMbhUtAH zroturapi prati10 pattestattulyatvAdvAgviniHsRtA ucyante / na cAtra paunaruktyAzaGkAparihAra prayatitavyam / anuvAdatvAdasya yathAkathaMcidvastuparihAratvAt / tAM vAcaM yazcorayati muSNAtyanyaduktvA'nyadanutiSThatyanyenAbhiprAyeNa saMgacchate'nyacca darzayati sa sarvasteyakRt / nAsti tadravyaM suvarNAdi yattena nApahRtaM bhavatIti nindArthavAdo'nRtavacanasya // 259 // maharSipitRdevAnAM gatvA''nRNyaM yathAvidhi // putre sarva samAsajya va senmAdhyasthyamAsthitaH || 260 // [ caturtha: gRhasthasyaivedaM prakArAntaramucyate / maharSINAmAnRNyaM svAdhyAyena pitRNAmapatyotpAda - nena devAnAM yajJairyathoktaM "tribhirRNaiRNavA " iti gatvA kRtvaitatrayaM putre prAptavyavahAre sarvagRhakuTumbavyavahAraM samAsajya saMnyasya vasedgRha eva mAdhyasthyamasthitastyaktAhaMkAra idaM me dhanamidaM me putradAramidaM me dAsIdAsamiti strabuddhiM saMtyajyAsIta / nAhaM 20 kasyacinna kazcinmameti tyaktasvatRSNatA mAdhyasthyam / ayaM ca saMnyAsaH kAmAnAM ca dRSTAnAM ca karmaNAM sarveSAmuttaratra darzayiSyAmaH // 260 // Carat cintayennityaM vivikte hitamAtmani // ekAkI cintayAno hi paraM zreyo'dhigacchati / / 261 // kRte sarvakarmasaMnyAsa idaM tasya vizeSataH kartavyam / ekAkya sahAyaH sannavidya25 mAnasaMbhASaNo'nAkule vivikte nirjane rahasi cintayeddhyAyeddhitamAtmanyupaniSatsu yA brahmopAsanA vihitAstA abhyaset / taccintathA tadabhyAse paraM zreyo mokSAkhyamadhigacchati prApnoti // 261 // For Private And Personal Use Only 1 pha-nindAzayaH / 2pha - mAdhyasthamAzritaH / 3 pha - tribhirRNaiRNavAniti matvA / 4 - mAdhyasthyanA sthitastyaktA / 5 pha-AtmanaH / Page #425 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra adhyAyaH ] www.kobatirth.org mnusmRtiH| eSoditA gRhasthasya vRttirviprasya zAzvatI // snAtakatratakalpazca sacvavRddhikaraH zubhaH // 262 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 1 adhyAyArthopasaMhAraH / eSA vRttirviprasya gRhasthasyoktA / zAzvatI nityA / anitya tvApadi yA vakSyate / vipragrahaNAdbrAhmaNasyaiva snAtakavratAnAM kalpo vidhiH / satvaM nAmAtmaguNastasya vRddhikaraH / zubhaH prazastaH / prazaMseSA // 262 // anena vipro vRttena vartayan vedazAstravit || vyapetakalmaSo nityaM brahmaloke mahIyate // 263 // 1 pha-gRhasya / 2 pha- anityAhyApadi vakSyate / 181 iti mAnave dharmazAstre bhRguproktAyAM saMhitAyAM caturtho'dhyAyaH // 4 // sarvasyAsya phalakathanametat / anena vipro vartayanvartamAno vedazAstravidvayapetakalmaSaH pratiSedhAparAdhajaM pApakalmaSaM tavyapetaM vyapanItaM prAyazcittaiH / tenaitaduktaM bhavati / 10 vihitakaraNAtpratiSiddhasyAnAsevanAtkathaMcitkRtasya prAyazcitairniSkrItatvAt / brahmaloke mahIyate brahmaloke sthAnA izeSe mahimAnaM prApnoti / darzanAntaraM brahmarUpaH saMpadyata iti siddham || 263 // // iti maTTavIrasvAmisUnorbhaTTamedhAtithiviracite manubhASye caturtho'dhyAyaH // 4 // For Private And Personal Use Only Page #426 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 12ft: 11 // zrIgaNezAya namaH // // atha paJcamAdhyAyaprArambhaH // Bao Bao Liang Cha zrutvaitAnRSayo dharmAn snAtakasya yathoditAn // idamUcurmahAtmAnamanalaprabhavaM bhRgum // 1 // brahmacArigRhasthayeoradhyAyatrayeNa ye dharma vihitAstacchrutvA RSayo marIcyA dayo bhRgumAcAryamidaM vakSyamANaM vastvabruvan pRSTavantaH / nanu cAtra snAtakasyeti zrUyate / tatra brahmacArigrahaNaM kimartham ? / ucyate / 10 vRttasaMkIrtanametat / brahmacAriNo dharmA uktA eva / 1 pha-traye. mahAtmAnamanalaprabhavAmiti ca bhRguvizeSaNam / analAgneH prabhava utpattistasya / nanu prathame'dhyAye " ahaM prajAH sisRkSuH ityatra manorapatyaM bhRguruktaH / satyama rthavAdaH / amutra agneH sakAzAdbhRgorjanma zrutaM taddarzane naivamuktam / tathA ca nAmanirvacanam / "bhraSTAdretasaH prathamamudadIpyata tadasAvAdityo'bhavat yadddvitIyamAsIttadbhRguriti / upacArato 15 vaitaducyate / tejasvitA sAmAnyAdagneriva prasava iti / na cAtrAbhiniveSTavyaM kataraH pakSo yukta iti / anidaM paratvAdasya zAstrasya sarva eMvAyaM praznaprati vacanasaMdarbhoM vakSyamANasyAnna doSasya gauravajJApanArthaM parigrahaduSTAnnasvabhAvaduSTaM gurutaramiti / saMbandhidoSAtsvarUpadoSo balavAna ntaraGgatvAt / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 99 nanu ca pUrvaM bahutaraM prAyazcittaM zrUyate " amatyA kSapaNaM tryahamiti " / idaM tu 20 "zeSeSUpavasedahariti " / tatkathamasya gurutaratvam / ucyate / lazunAdyapekSametat / teSu hi matyA jagdhvA patediti patitaprAyazcittaM bhavati // 1 // evaM yathoktaM viprANAM stradharmamanutiSThatAm // kathaM mRtyuH prabhavati vedazAstravidAM prabho // 2 // For Private And Personal Use Only Page #427 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 385 yanmaharSibhiH pRSTa tadidAnI darzayati / evamiti shaastrvyaapaarpraamrshH| yathoktamiti zAstrArtha parAmRzati / etena zAstrasaMdarbheNa yAdRzo dharma uktastatpunastamanutiSThatAM dvijAtInAm / vipragrahaNasya darzanArthatvAdvakSyati (zlo 26) " etaduktaM dvijAtInAmiti " kathaM mRtyuH prabhavati snAtakAvasthAyAM brahmacaryAvasthAyAM vA yataH paripUrNAyurbhistairbhavituM yukta puruSAyuSajIvibhiH zatavarSa puruSANAmAyustataH purA mRtyurmaraNayeSAM na yuktam / yata uktam 5 "AcArAlabhate hyAyuH" (a. 4 / 156) "japatAM juhvatAmiti" (a. 4 shlo.146)||2|| sa tAnuvAca dharmAtmA mahAnmiAnavo bhRguH|| zrUyatoM yena doSeNa mRtyurvimAn jighAMsati // 3 // anabhyAsena vedAnAmAcArasya ca varjanAt // AlasyAdannadoSAcca mRtyurvimAn jighAMsati // 4 // nanu ca svadharmamanutiSThatAmiti praznena yuktaM yena doSeNeti' uttarazca granyo naivopapadyate // ucyate / anabhyAsenetyAdidRSTAntatvenocyate / yathA bhavadbhiH pratipannA vedAnabhyAsAdayaH purAyuSo maraNahetavaH / evaM vakSyamANo'nnadoSaH / satsvapi vedAbhyAsAdiSu na tAva. svadharmo yaH pUrvatra kathitaH kiM tvayamannadoSo garIyastaraH pRthak prakaraNAccaitadabhidhIyate / nAsnAtakasya vijJAnalepamAtramadharmo'yam // 4 // lazunaM gRJjanaM caiva palANDaM kavakAni ca // abhakSyANi dvijAtInAmamedhyaprabhavAni ca // 5 // lazunAdayaH padArthA loke prasiddhA eva / kavakazabdo jaatishbdH| kacitkRyAkuriti prasiddhe'rthe manyate / chatrAkAni kavakAnyeva / tathAhi kavakazabdena pratiSiddhaM chatrAkazabdena prAyazcittaM vakSyati (zlo. 19) "chatrAkaM viDAhaM ceti"| na ca chatrAkaM 20 nAma padArthAntaraM prasiddham / na cAkSaravarNasAmAnyena yo yacchatrAkArastaM taM chatrAkamiti yuktaM pratipattum / tathA sati suvarcalAdInAM samAcAravirodhI pratiSedhaH prApnoti / tasmAdyAnyeva kavakAni tAnyeva chatrAkANi / tathA ca niruktakAraH "kSuNNamahicchatrakaM bhavati yat kSudyata iti " / tena pAdaprahAreNa yAnyetAni bhUmAvakRSTAyAmanupUrvajAyAM ca sitavarNAni jAyante tAni ca kavakAni / vakSyati ca " bhaumAni kavakAnIti " / darzitaM ca padA kSuNNa- 25 miveti / pAdaprahAreNa yAni kSudyante / yato yAni vRkSAdgulmAjjAyante teSAM tadAkArANAma 1 ka-Da-SoDazavarSayutaM vA / 2 pha-pratipannaM / For Private And Personal Use Only Page #428 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 386 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [paMcamaH pratiSedhaH / kukuNDAni kavakAni vaidyake vyAkhyAtAni / etacca vyAkhyAnaM na gavAdizabdavat / kavakazabdo loke ca prayujyate / ato'sya samAcArAdvaidyakAdizAstrArthe nizcayaH pradarzitazcAsau lazunAdInAM tu samAnavarNagandhA api viSNunA pratiSiddhAH / pArAzarikAyAM tu zabdenaiva niSedhaH prAyazcittavizeSArtha uktaH "cAndrAyaNamiti" (a.11 zlo. 106) / 5 tena lavartakakarNikArAdInAM pratiSedhaH / amedhyaprabhavAnyamedhyanAtAni ca saMsargajAtAni / anye tvAhurmUlavAstUkavatkevalAmadhyaprabhavAnAM yuktaH pratiSedhaH / tatazca yAnyadhikapuSTayartha dhAnyazAkAdInyamedhyakSetrajAtAni saMsRjyante tAni na duSyantIti / tadayuktam / asti hi tatra punaH zrutenaM vRttau sarvasyApyabhakSyatvAdihApi ca / yadyamedhyasaMsarga mantareNa na kiMcidvastUtpadyate tataH syAdapi / yatastu kiMcinmedhyAjjAyate kiMci. 10 saMsRSTAttato'yaM pratiSedhaH / kevale'medhyaprabhave na saMsRSTe'vatiSThate / mAMsasya satyapi zukrazoNitAmadhyaprabhavatve nAyaM pratiSedhaH / pRthakprakaraNArambhAttasya // 5 // lohitAn vRkSaniryAsAn brazcanaprabhavAMstathA // zelaM gavyaM ca pIyUSaM prayatnena vivarjayet // 6 // vRkSakoTarasrAveNa hetvantareNa vA bahiryanmUlaskandhaphalapalAzazAkhAkusumavyatirikta 15 vRkSalagnaM jAyate sa vRkSaniryAsaH / lohitagrahaNAtkarpUrAdInAmapratiSedhaH / vrazvanAccheda nAyeSAM prabhavo janma evaM vRkSAdevalkapradezAstatraiva jAyante teSAmalohitAnAmapratiSedhaH / zeluH zleSmAtakaH prasiddho vaidyakAdizAstrebhyaH / na tu sutasya kSIrasya saMtAnikA aprasiddhatvAt / yattu piyUSasAhacaryAtsaMtAnikA yukteti bhavati sAhacarya vizeSaheturubhayatra prayoge sati na punaH sAhacaryamadRSTaprayogANAM prayogajJApakam / gavyaM ca / gavyagrahaNA20 mAhiSAderapratiSedhaH / anAdyaM yadi tadagnimAtrasaMyogApiNDIbhUtamanAsaktaM ca / sadyaH prasUtAyA goH kSIraM pIyUSazabdenocyate / nanu ca kSIrasya savikArasya dazAhaM cAbhakSyatAM vakSyati / tricaturANi vA'hAni tAdRzaM kSIraM bhavati / satyam / yadi kathaMcitkasyApi dazAhAtpareNa bhavati tadidamarthavat / prayatletyAdi padadvayaM zlokapUraNArtham / abhakSyANItyanuvartate // 6 // 1 ka-Da-tuzabde naiva / 2 a-ka-Da-lavatakokaraNikAratAdInAM pratiSedhaH / 3 a-ka-Da-zrutetaranivRttauM / 4 a-ka-Da-kevalo / 5 pha-peyUSaM / 6 pha-valkala / 7 a-Da-madhyaM ca / For Private And Personal Use Only Page #429 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| vRthAkRsarasaMyAvaM pAyasApUpameva ca // anupAkRtamAMsAni devAnnAni havIMSi ca // 7 // atra kRsarasaMyAvamiti samAhAre dvandvaH / tilaiH saha siddha odanaH kRsarazabdenocyate / saMyAvo bhojyavizeSaH sarpirguDatilAdikRtaH pureSu prasiddhaH / ye tu yautermizraNArthatvAdyAni mizrIkRtyAnnAni sAdhyante mudgamakuSThakAdibhistAni saMyAvazabdeno- 5 cyanta iti teSAM kRsaragrahaNamanarthakam / so'pi hyanena prakAreNa saMyAva eva / vRthAzabdaH sarvatrAnuSajyate / yadAtmArtha kriyate na devapitratithyarthaM tadA kRsarAdInAmupadeza iti / taduktam / na hi gRhasthAH kenArthataH paThanti haviSa ivAvApAtprabhRti taadrthenoddeshH| atra hi kasya pAkaH syAt / kiMtarhi anuddiSTavizeSasya sAmAnyataH kRtasyAnasya paJcayajJAnuSThAnaM vihitam / tatrAkRtavaizvadevasya bhojane vihitAtikramo na punaH prati- 10 SedhaH samasti / tathA hi dve prAyazcitte bhavataH / vihitAtikamAtpratiSiddhasevanAcca / kRsarAdayastu devatAvizeSa vAstuyajJAdiviSayamanuddizya kRtAkRtatvAdAhnikavidhayo'pi pratiSidhyante / yazcApi 'nAtmArtha pacediti' so'pyavazyakartavyatvAt kRtAkramasya bhojanaprAptyanuvAdo na punaH pratiSedhaH / tathA sati dvimUlakalpanAprAyazcittaM syAdityuktam / na cAnyArthatvenApi kRtasyAtmArthatA pAkasya niSeddhaM zakyate / pacyamAnArtho hi pAka- 15 stasya tadvArikA na zakyA AtmArthatA niSeddhaM tenaiva vRttividhAnAt / na hi vRtyAdiziSTabhojanaM gRhasthasya zeSasaMskAro na cAtra saMkalpaHzruto yena madartha pacyatAmiti pAkakAle saMkalpamAtraM niSidhyate / AtmArthaM cottarakAlamavicAryetyucyate / mithyAsaMkalpadoSazca syAt / devatArthatayA saMkalpitasyAtmArthatayA yoga iti / tasmAdayamanuvAdo yatpacennAtmArthamevopayojyaM prAgvidharvaizvadevikAditi / tathA ca apakkabhojane'pi vidhimetaM smaranti / 20 " yadannaH puruSo rAjastadannAstasya devatA" iti ( rAmAyaNe ayodhyAkANDe ) / na ca bubhukSamANasyaivAdhikAro gArhasthyapratipattinimitatvAt / tena yadaharna bhuJjIta tadaharapyakurvanpratyavaiti / etaduktaM bhavati / svArtha vA pacatu padArtha vA pAkSIditi sarvathA kRtavaizvadevAtikramaNavratA api na pravartante iti nityatAmanuvadati / yaccApi paThati // "laukike vaidike vA'pi hutotsRSTe jale kSitau / vaizvadevastu kartavyaH paJcasUnApanuttaye" // iti 25 anenApi nityataivocyate / na hi vaidike vaizvadevasaMbhavaH na ca smArtavacane pramANamasti / 1 a-Da-bhojana vizeSa / 2. kemAyata / 3 a-Da-kR zara / 4 a-Da-devavizeSa / 5pha-anudizya. 6 pha-yaccApi / 7 a-ka-Da-kRraniyapAdikayastha / For Private And Personal Use Only Page #430 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 388 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [paMcamaH pAyasApUpamiti payasA siddha odanaH pAyaso na dadhyAdipayovikAraH / apUpAH puroDAzAH / devAnnAni samAcArapramANakAni / havIMSi zrutivihitAni hotavyAni prAggrahahomAdyato haviHzeSasya bhakSyatAM vakSyati / anupAkRtasya ayajJe hutasya pazormAsAni / upAkaraNaM pazoH saMskAravizeSaH sa pazuyAgeSu vihitaH / etena ca yajJopayuktazeSabhakSyatA mAMsasya lakSyate / vRthAzabdAdhikAre'pyanupAkRtagrahaNamatithyAdiziSTasyApi govyajamAMsasya pratiSedhArtha govyajamAMsameva vA'nupAkRtazabdena vivakSitam / govyajasyaiva tatrAlambhazcodito yataH ziSTaM proktam // 7 // aMnirdazAyA goH kSIramauSTramaikazaphaM tathA // AvikaM sandhinIkSIraM vivatsAyAzca goH payaH // 8 // yadIhAnirdazAhaM goH kSIramiti pAThaH uSTrAdInAmapi dAzAhAdikaH pratiSedha Aza. Gkayate / anidezAgrahaNAnuvRttyA tatra samAcAra AtyantikapratiSedhArtha AzrayaNIyaH / anirdazAyA iti ta strIliGgapAThe AzaGkava nAsti / na hi taddhitAntarairanirdazAyA uSTramityAdibhiH saMbandhopapattiruttaratra ca punaH kSIragrahaNAtsamAcArAcca uSTraikazaphAvikA nirdazagavIkSIrANi savikArANi pratiSidhyante / sandhinIvivatsayostu kSIrameva / anirdazA 15 ca gaurucyate yasyAH prasUtAyA dazAhAnyanatikrAntAni / sandhinI yA ubhayoH prApta dohA kathaMcidanyatarasminduhyate / sAyamapradugdhAsAyaM duhyate / sA tu svalpakSIratvAdekasminneva kAle sA'sau saMdhinI / kazcidAha yA mRtasvavatsA parakIyaM vatsaM saMcArya duhyate sA sndhinii| vivatsA tu yA satyeva vatse vinAkRtavatsA vatsaprasravaNamanapekSya makuSThakayavazAlituSAdinA bhojanavizeSeNa duhyAt / vivatsAyA iti / tenaiva vatsagrahaNe nAvatsA dhenurAnIyatAmitivadgoriti labdhe gograhaNamajAmahipyorapratiSedhArtham / na punaranirdazAyA ityatra / atazca gograhaNaM tatrAjAgrupalakSaNArtham / tathA ca gautamaH ( a. 17 sU. 22-23) "gozca kSIramanirdazAyAH sUtake / anAmahiSyozca" ityAha / payograhaNaM sandhinIkSIramiti samAsAntavartinaH kSIrapadasya nAtisukaraH saMbandho yataH // 8 // AraNyAnAM ca sarveSAM mRgANAM mAhiSaM vinA // 25 strIkSIraM caiva vAni sarvazuktAni caiva hi // 9 // 20 1 a-ka-Da-ziSTaM prekSitazcakre / 2 [ kSIrANi yAnyabhakSyANi tadvikArAzane budhH|| saptarAtravrataM kuryAtprayatnena smaahitH||1||] For Private And Personal Use Only Page #431 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] manusmRtiH / 389 AraNyA gohastimarkaTAdayaH / puMsAM kSIrAbhAvaH / sarveSAM mRgANAmiti jAtimAtravivakSAyAM puMliganirdezasAmarthyAtstrIbhiH saMbandhaH / mRgakSIraM kukkuTANDamitivat / darzitaM caitatpumbhAvavidhau mahAbhASyakAreNa / mAhiSaM vinA payopekSayA napuMsakanirdezaH / strI mAnuSI / yadyapi strI gauH somakrayaNItyAdau sAsnAdimatyarthe prayogadarzanaM tathApi jAtyantarasyAprakRtatvAt prasiddhataratvAt tatra prayogaH syAt / " striyo madhuramicchanti 5 striyo ratnamanuttamamiti " nAryeva pratIyate / evakAramaJjanAdipratiSedhe vyAcakSate / na kevalaM strIkSIraM bhakSaNe vajyaM kiMtarkhanyAsvapyevaMvidhAsu kriyAsu / eSa tu smRtyantarasamAcArasApekSa eva zabdaH sUrcako yukto na tvasyArthasya vAcakaH // 9 // dadhi bhakSyaM ca zukteSu sarvaM ca dadhisaMbhavam // yAni caivAbhiSUyante puSpamUlaphalaiH zubhaiH // 10 // 10 avizeSeNa sarvazukteSu pratiSiddheSu kecidayamarthavAdaH / zuktAnyucyante yAni prAptasvarasAvasthAni kAlAtyayena dravyAntarasaMsargeNa vA''mlatAmApadyante / yathA''mrAtakAdIni madhurANi cirakAla atirasatvAcchuktAni bhavanti niSpIDito madhurarasaH kAlato'mlatAmetItyAdinA evaMvidhAni tu yAni tu svabhAvato'mlAni dADimAmalakajambIrAdIni tAni naiva zuktAni yAni ca prAptakAlotpattyAdIni / na hyayamAmlaparyAyaH zuktazabdastatra 15 kevalAni pAkataH zuktAni pratiSidhyante / dravyAntaraizca puSpamUlakAdibhiyojitAnyatra jJAyante / tathA ca gautamaH ( a. 17 sU. 14 ) " zuktaM kevlmddhi"| abhiSUyante abhiSava udakena saMsRjya parivAsanam / yadyevaM kAla eva tmltaahetuH| satyam / etAnyapi dravyANi / tRtIyA ca karaNe sahayoge vA / puSpAdibhirudakena saha amipUyante sandhIyante / kecittvAhuH / yatra puSpamUlAnyamlatAM janayanti / yAni dADimAmalakAdIni zuktAni tAni bhakSyANi yAni drAkSAdibhirmadhurairabhiSUyante sandhIyante tAni na bhakSyante / abhipavo hyucyate zuktatAjananam / yAni puSpAdibhiH zuktIkriyante na ca drAkSAdIni zuktatApAdakAni / kiMtarhi kevala eva kAlaH / etattu na samyak / azabdArthatvAnna hi somamabhiSuNotIti zuktaM karotIti pratipattiH / kiMtarhi ya eva prAgvyAkhyAto'rthaH / dadhisaMbhavaM 25 udazvinmastukilATakUrcikAdi // 10 // 20 / a-ka-Da-sUtako / 2 Da-surasAvasthAni / For Private And Personal Use Only Page #432 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org w.kobairthorg Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 390 medhAtithimASyasamalaMkRtA / [paMcamaH RAdaH zakunIn sarvAn tathA grAmanivAsinaH // anirdiSTAM caikazaphASTiTibhaM ca vivarjayet // 11 // kravyAda AmamAMsabhakSakAH kaGkagRdhrAdayaH / abhakSyavatkevalAmamAMsabhakSakA gRhyante / / tatrobhayaraktA mayUrAdayaH / grAmanivAsinaH akravyAdA api / ekazaphA azvAzvataragardabhAdayaH / anirdiSTAstu nAbhakSyatvenoktAste na bhakSyA iti / ye tUktAstatraiva bhakSyA ye tvASTravaDavaRkSagauragardabhAH prajAkAmasteSAM ca mAMsamaignIyAditi / nanu ca zrutita eva tatra bhakSyAvAptiH pratyuta nirdiSTagrahaNe sati zrutau coditAnAmanyatra bhakSyatAzaGkA / anirdiSTAnvarjayenna nirdiSTAniti vaakyaarthprtiptteH| na ca smRtau kecidbhakSyatvena nirdiSTAH / yena tadvyatiriktaviSayamanirdiSTagrahaNaM vyaakhyaayet| ataH zrutau ye nirdiSTAste na bhakSyA iti prApnoti / ucyte|aacaaraavirodhii sasmRtyarthaH / anirdissttgrhnnmnuvaadH| TiTTimaH zakunireva TiTIti yo vAzate / prAyeNa zabdAnukaraNanimittaM zakunInAM nAmadheyapratilambhastaduktaM niruktakAreNa ' kAka iti zabdAnukRtistadidaM zakuniSu bahulamiti' // 11 // kalavita plavaM haMsaM cakrAhra grAmakukkuTam / / sArasaM rajjudAlaM ca dAtyUhaM zukasArike // 12 // 15 kalaviGko grAmacaTako nigameSUktaH / grAmavAsitvAttasya siddhe pratiSedhe punaH prati SedhaH striyAzcaTakAyA abhyanujJAnArthaH / puMzabdo hyayaM vRSabhavat / anye tvAraNyasya nivR. tyartha manyante / te hi varSAsu vanavAsino bhavanti / bAhulyavyapadezAcca grAmacaTakA ucyante / yathA mahiSA aarnnyaaH| plavahaMsacakravAkAnAM vakSyamANajAlapAdapratiSedhAtsiddhe pratiSedhe nityArtha grahaNam / ata ATyAdInAM vikalpena bhakSaNaM gamyate / grAmakukkuTam / grAmagrahaNAdAraNyAbhyanujJAnam / kutaH punarAraNyasyAbhakSyatAzaGkA / smRtyantare hi "kukkuTo vikirANAmiti" paThyate / atazcAvizeSaNAbhakSyatA prAptA vacanena tasya sAmAnyapratiSedhasya viziSTaviSayatA prajJAyate / nanu vikalpaH kasmAdbhavatyanena zAstreNAsyAbhyanujJAnAcchAstrAntareNa cAvizeSeNa tasyApi prtissedhaat| nAyaM vikalpasya vissyH|virodhe hi tulyabalAnAM vikalpo na cAtra virodho'sti / 25 na hyanayoH smRtyoH zAstrabhedo'pi / sAmAnyasya vizeSa upasaMha nyAyyatvAt / zAkhA ntaratastRtIyasyApyekazAstrasya darzitatvAt / yadyevaM jAlapAdapratiSedhasyApi haMsAdivizeSa 1pha-kravyAdAn / 2-yetaktAstenaiva / 3-vauSTravaDakakSagobAnaragardabhAH / 4 pha-nAznIyAditi / 5--rajjuvAlaM / 6 a-Da-tRtIyAmapi / For Private And Personal Use Only Page #433 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / evopasaMhAro yukto nAvizeSeNa kAkajAlapAdAnAM sarveSAM pratiSedho bhavedevaM yadyapauruSeyo'yaM granthaH syAt / bhinnakartRke tvapauruSeyatve na sAmAnyasya na kiMcitprayojanam / haMsAdivizeSamAtra paryavasAne bhinnakartRkazca pauruSeyatve sati sAmAnyadarzino vizeSaviSayamajJAnaM saMbhavati / vizeSadarzino'pi sAmAnyaviSayaH / ubhayozca mUlakalpanAyAmekasya sAmAnya vedanaM vacanamUlaM kalpyate / anyasya vizeSavacanam / tayozca vaidikayorbhinnazAkhAdhItayorasati zAstrabhede 5 ekavAkyataiva nyAyyA / na ca vede paryanuyogo'sti / kiM sAmAnyena yadi vizeSaniSThatA tasya karturabhAvAt / zrutAddhi tatra pratipattiH kevalazabdazaktisamAzritA / na prayojanavazenArthAntarakalpanam / rajjudAlAdayaH zAkunikebhya upalabdhanyAH // 12 // 1 pratudAn jAlapAdAMca koyaSTinakhaviviSkarAn // nimajjatazca matsyAdAn saunaM vallUrameva ca / / 13 / / 391 pratudya pratdRtya caJcavA ye bhakSayanti / svabhAva eSa eSA pakSiNAm / pratudAH zatapatrAdayaH / jAlapAdA ATyAdayaH / teSAM vikalpa uktaH / For Private And Personal Use Only 10 nanu ca yatra vikalpa anyatarat necchAtaH pravRttiH / sA cApratiSiddheSvapi sthitaiv| laukikaM hi bhakSaNaM tatsatyevArthitve na zAstrIyaM yena niyamataH syAt / tatra vikalpitasya pratiSedhasya na kiMcitprayojanaM pazyAmaH / ucyate / dattottarametat / yatrAbuddhipUrvaprayogAcchabdAdevArthAvagatiH / 11 pauruSeyaH stvayaM granthaH samAhitacetasA prayatnavatA zatasAhastrikaM saMkSaptamAcAryeNa praNIto yatrAzakyamanarthakaM prayoktuM ata AcAryAbhidhAnaM unnIyate / nUnaM jAlapAde pratiSedhe tvasati yena tadvizeSaM haMsaM svazabdena niSedhayati / yata etadapi smaraNameva / anye tvanyena jAlapAdastviti pramAdapAThaH syAt / uktaM caitadiGgitena ceSTitena mahatA vA sUtrapraNayanenAcAryANAmabhiprAyA lakSyante / vizeSazcAtrAnumayite / " anApadi na makSayet" iti vivakSate sAmAnyapratiSedha 20 ubhayorarthavatvAya / yatra mAMsavikrayArthAH pazavo hanyante sA sUnA / ApaNo mAMsasyetyeke / ballUraM mAMsaM saMzoSya cirasthApitam / nakhairvikIrya bhakSayanti te nakhaviSkirAH / mayUra - balAkAdayaH / Apatsviti vacanAttu teSAM pAkSikI bhakSyatA'pyasti / sa hi paThati 'kukkuTo vikirANAmiti' / na cAsya mAnavasya vacanasya kukkuTopasaMhAraH zakyo vaktuM kukkuTanAmagrahaNasyAnarthakyaprasaMgAt // 13 // 1 25 1 a -Da- sAmAnyavedinaM / 2 pha-yatra vikalpa ucyate tatrecchAtaH pravattiH / 3 pha-Ardhitva | 4 pha- svayaM 5 a-ka-Da nAsvasati / 6 pha-vakSyati / Page #434 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 392 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [paMcamaH bakaM caiva balAkAM ca kAkolaM khaJjarITakam // matsyAdAn vidvarAhAMzca matsyAneva ca sarvazaH // 14 // bakabalAkAkAkolanimajyanmatsyAdInAM matsyAdagrahaNAtsiddhe pratiSedhe tadanyeSAM vikalpArtha punarvacanam / matsyAdA apakSiNo'pi mastyAdagrahaNAdabhakSyA vijJeyAH nakrAMdayaH kriyAnimittatvAnmatsyAdazabdasya / kAkolazca zyeno dezAntaraprasiddherayaM bAhlIke vevamucyata iti prasiddham / viDAhapratiSedhAccAraNyAbhyanujJAyAmapratiSedhazca pUrvasUtre prakaraNAcchakunivizeSaNArtho vijJeyaH / evaM hi ceha viDrAhagrahaNamarthavadbhavati / grAmavAsI zUkaro viDAhaH / nanu ca yadi tatra prakaraNAdagrAmavAsinaH pakSiNo gRhyante / ihApi matsyAdAH pakSiNa eva grahItuM nyAyyAH / naivam / na cAtra zakunInAM prakaraNamasti 10 viDurAhamatsyAnAmiti pakSiNAmapi nirdezArtham / sarvazaH sarvadA / utsargo'yaM asyApavAdaM vakSyAmaH // 14 // yo yasya mAMsamaznAti sa tanmAMsAda ucyate // matsyAdaH sarvamAMsAdastasmAnmatsyAn vivarjayet // 15 // pUrvasyA matsyapratiSedhavidherarthavAdo'yam / yatsaMbandhimAMsaM yo'znAti sa tanmAMsa15 saMbandhinyA'zanakriyayA vyapadizyate / yathA sarpAdo nakulo mArjAro mUSakAda ityAdi / yastu matsyAdaH sa sarvamAMsAzI bhavati / yo mAMsAda ityapi vyapadeSTuM yuktaH / ato nindAtizayAnmatsyAnvirjayet // 15 // pAThInarohitAvAdyau niyuktau hvykvyyoH|| rAjIvAn siMhatuNDAMzca sazalkAMzcaiva srvshH|| 16 // pAThInarohito matsyajAtivizeSau tayorhavyakavyaniyogena zrAddhAdau bhakSyatA'bhyanujJAyate / nAnvAhike bhojane / rAjIvasiMhatuNDasazalkAnAM sarvazaH hvykvyaabhyaamnytraapynivRttibhojne / rAjIvAH padmavarNAH kaizcidiSyante / aparaistu rAjayo reSA yeSAM santi / siMhatuNDAH siMhAkRtimukhAH / sazalkAH zakalinaH // 16 // na bhakSayedekacarAnajJAtAMzca mRgadvijAn / / bhakSyeSvapi samuddiSTAn sarvAn pazcanakhAMstathA // 17 // ekacarAH sarpolUkAdaya ekAkinazcaranti / ajJAtAnAmato jAtivizeSatazca / 1pha-gRhItuM / a-Da-nAtra / 3 ph-gomaaNsaad| 4 a-ka-Da-nAnvahike / For Private And Personal Use Only Page #435 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / mRgadvijAna mRgAH pakSiNa na bhakSyAH / bhakSyeSvapi samuddiSTAn ye pratiSiddhAste tAdrUpye asati bhakSyatAM prAptAH samuddiSTA iva bhavanti / na tu bhakSyANAM samuddezo'sti / parihartavyatayA vizeSato'vijJAtAn bhakSyapakSapatitAn bhakSeSvapi samuddiSTA ityevamucyante / paJcanakhAzca vAnarAgAlAdayaH / sarvagrahaNaM pAdapUraNArtham // 17 // zvAvidhaM zalyakaM godhAM khagakUrmazazAMstathA // bhakSyAn paJcanakheSvAhuranuSTrAMkatodataH // 18 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir paJcanakhAnAM madhyAcchrAvitkAdayo bhakSyAH / smRtyantare tu khane vikalpaH / tathA ca vasiSThaH (a. 14 sU. 47 ) " khaGge tu vivadante " iti / uSTravarjitA ekatodato govyajamRgA bhakSyAH / nanu ca zvAvitprabhRtInAM paJcanakhAnAM bhakSyatvavacanAdanyeSAmabhakSyatAsiddheH sarvAnpaJcanakhAniti pratiSedhavacanamanarthakam / naiSa doSaH / sarvazabdena 10 pratiSedhe spaSTA pratipattirbhavati / bhakSyavizeSanirdezena tadanyeSAM yA abhakSyatApratipattiH sA AnumAnikI pratipattiH / gauravaM hi tathA syAt // 18 // chatrAkaM viDurAhaM ca lazunaM grAmakukuTam // palANDuM gRJjanaM caiva matyA jagdhvA pateddijaH / / 19 / amatyaitAni SaD jagdhvA kRcchraM sAntapanaM caret // yaticAndrAyaNaM vA'pi zeSeSUpavasedahaH || 20 || 393 chatrari kavakAni / viDvarAhaH grAmazUkaraH svatantravihAra: / etAni bhakSayitvA 15 paMtito bhavet / patitaprAyazcittaM kuryAt / vakSyati ca (a. 11 zlo. 16) "garhitAnnAdyayorjagdhiH surApAnasamAni SaT " // 19 // amatyA abuddhipUrva SaT jagdhvA SaNNAmanyatamamapi bhakSaNasya avidheyatvanimitta- 20 tayA sAhityasyAvivakSA / zeSeSu abhakSyeSu bhakSaNe lohitavRkSa niryAsAdiSu ekamahorAtraM na bhuJjIta / ahaH zabdo rAtrAvapi dRSTaprayogaH / " ahazca kRSNamahararjunaM ceti " / catra prakaraNe pratiSiddheSu prAyazcittAdhikAre pratipadaM prAyazcittamanyadvakSyate " kravyAdasUkare" tyAdi tatra tadeva draSTavyaM pratipadavihitatvAt / asya copavAsasyAnyatra caritArthatvAt // 20 // For Private And Personal Use Only 25 1 a-Da-janabhakSyA' / 2 a-Da- ucyate / 3 a-ka-Da-narazRgAlAdayaH / 4 a-Da-svazabdena 5 pha - zukaretyAdi, a 11 zlo. 156 / 50 Page #436 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 394 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [paMcamaH saMvatsarasyaikamapi caretkRcchU dvijottamaH // ajJAtabhuktazuddhayarthaM jJAtasya tu vizeSataH // 21 // bhojyazUdragRhabhojino brAhmaNasyedamucyate / yasya zUdrasya gRhe yAni brAhmaNAnAmabhojyAnyannAni saMbhavanti na dUrataH piihayante tAdRzasya gRhe yo brAhmaNo'nnaM bhute tasya pratiSiddhAnnabhojanAzaGkAyAM prAjApatyakRcaraNamupadizyate / avizeSanodanAyAM prAjApatyaM kRchU pratIyata iti vakSyAmaH / ajJAtabhuktazuddhayarthamajJAtadoSazaGkAyAmAha / doSo yadi bhuGkte tasya zuddhayartham / nanu ca IdRzasya zuddhiM vakSyati (a.1 zlo.127) " adRSTamadbhinirNiktamiti " / tasya viSayaM tatraiva darzayiSyAmaH / jJAtasya tu doSasya vizeSataH vaizeSikaM prAyazcittaM kartavyam / yasya yadvihitaM pratipadam / // 21 // yajJArthaM brAhmaNairvadhyAH prazastA mRgapakSiNaH // bhRtyAnAM caiva vRttyarthamagastyo hyAcaratpurA // 22 // bhakSyaprasaMgena hiMsA'bhyanujJAyate / atyarthaM kSutpIDAyAM bhRtyAderbhojanAntarAsaMbhave bhakSyamRgapakSivadhaH kartavyaH / bhatyAH prAgvyAkhyAtAH / agastyastathAkRtavAnityagastya grahaNaM prazaMsArtham / yajJArthamityAdyo'rdha zloko'rthavAda eva / tatra hi vadhaH pratyakSazrutivihita15 tvAdeva siddhaH / prazastA ye bhakSyatayA'nujJAtAH / eSa evArtha uttarazloke vistarataH karmArthavAdatayA kathyate // 22 // babhUvurhi puroDAzA bhakSyANAM mRgapakSiNAm // purANeSvRSiyajJeSu brahmakSatrasaveSu ca // 23 // SaTviMzatsaMvatsaraM nAma satraM tatra mRgapakSivadha AmnAtaH so'nenAnUdyate / idaM tatra 20 brAhmaNaM "saMsthite'hani gRhapatirmaMgayAM yAti sa tatra yAnyAnmRgAnhanti teSAM tarasAH puroDAzA bhavanti" / arthavAdatvAdbabhUvuriti bhUtapratyayena vivakSA tenAdyatve'pi bhavanti / evaM purANeSvapi / na kevalaM kazcidadyatve satrANAM vyavahAra iti darzanAbhiprAyametat / purANeviti / na punaradyatve yadi kecitsarvANyeva hareyusteSAmeSa vidhina bhavatIti mantavyam / athavA yaH svayaM zAstrArtha veditumasamarthaH kevalaM paraprasiddhayA " mahAjano yena gataH sa 25 panthAH" (ma. mA. vanaparve) iti nyAyena pravartate tatratve taducyate / purANeSviti nAyamidaM prathamako dharmaH / kiMtarhi ? anaadiH| paurANA RSayo brAhmaNAHkecana tapaHsiddhAH jAtyantaraM 1 pha-prasiddhaH / 2 aDa-uttarataH / 3 ph-kevl-| For Private And Personal Use Only Page #437 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH vA yathA mahAbhAratAdau varNitam / na cAtra nirbandhaH kartavyaH RSINAM jAtyantaratve gandharvAdivatkathaM yAgeSvadhikAra iti / yato'yamarthavAdo yenakenacidAlambanena pratIyate / brahmakSatrasavAH brahmakSatriyayajJAH // 23 // yatkiMcitsnehasaMyuktaM bhakSyaM bhojyamagarhitam // tatparyuSitamapyAdyaM haviHzeSaM ca yadbhavet // 24 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir cirasthitamapi tvAdyamasnehAktaM dvijAtibhiH // yavagodhUma sarva payasacaiva vikriyA // 25 // bhakSyaM yatkiMcitsnehasaMyuktaM / bhojyamodanAdi / bhuktibhujyorekArthatve'pi pRthagupAdAnAdviSayabhedo'yaM pratIyate / agarhitaM zuktatAmanApannaM tatparyuSitamapyAdyam / rAjyantareparyuSitamucyate / pUrvedyuH siddhamaya paredyuH paryuSitaM bhavati / snehasaMyuktamiti evaM saMdihyate / kiM yatsnehasaMyuktaM satparyuSitaM rasamizrazAkAdi tatparyuSitamazitavyam / uta zuktasyApi paryuSitasya bhakSaNam / kAle snehasaMyogaH kartavyaH / bhakSApUpAdyapi paryuSitaM 10bhojanakAle snehena saMyojya bhakSayitavyamiti / ataH saMdi yAvatA yatsnehayuktAnAM bhakSyatocyate tatparyuSitamAdyAmiti / uddizyamAnaM snehasaMyuktamidaM nipatanaM na punarvidheyArthe na hi tacchabdasaMvandho'sya zruto yatparyuSitaM snehasaMyukta mAdyamiti / ucyate / haviHzeSANAM paryuSitAnAmasnehasaMyuktAnAM teSAM vacanamanartham / na ca teSAM snehasaMyuktAnAM parivAsaH saMbhavati / evaM ca teSAM vacanamarthavadbhavati yadi bhojanakAle teSAM snehasaMyogo nApekSyate / 15 atasteSAM tAvadbhojanakAla eva snehasaMyoganirapekSatayA vacanasyArthavattvam / yadyevaM tathApi na saMdeho'rthavattvAdvizeSapadasya vidheyArthatA snehasaMyuktA zabdasya nyAyyA / ucyate / etAvadatra sandehe bIjaM yathAzrutasaMbandhasya balIyastvAtkiM haviHzeSapadamanuvAdo'stu utAnarthakatvaM mA prApaditi yatparyuSitaM tena snehasaMbandhaH kriyatAm / tatrAnarthakyAvyavahitakalpanA jyAyasI / samAcArAnnirNayaH / sarpistailavasAmajjAH snehAH // 24 // / cirasthitaM dvirAtrAdyantaritaM apizabdAdAttamityatrApi saMbandhayitavyam / snehAktamapi yavagodhUmajaM saktupUpAdi / payaso vikriyA vikArA dadhimathitAdayaH // 25 // etaduktaM dvijAtInAM bhakSyAbhakSyamazeSataH // mAMsasyAtaH pravakSyAmi vidhiM bhakSaNavarjane // 26 // 395 For Private And Personal Use Only 20 25. 1 a-Da-tadbhavet / 2 a-ka-Da- + dyabhyaMto bhakSitokharA vizadamabhyavahAryamAha / annAMtaraM syAt pratyayAntaH / 3 pha-uktazuktasyApi / 4 aDa-saMbaMdha / 5 a-Da-yataH / 6 pha-snehasaMyuktamiti na punarvidhe / Page #438 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [paMcamaH Ayena zlokArthena pUrvaprakaraNamavacchinatti / tadetadanantaramanukrAntaM prakaraNameva dvijAtInAM na zUdrANAmiti uttaraM tu yadvakSyate tacchUdrANAmapati prakaraNavyavacchedaprayojanam / atazca mAMsabhakSaNe prakAro vakSyate / yacca tadvarjanena phalaM tacchdrasyApi bhavatIti / anyathA "abhakSyANi dvijAtInAm " (zlo.5) ityadhikArAlazunAdiSvatha zUdrasya mAMsabhakSaNe'pi 5 kAmacAraH syAt / yadyevaM devAdyarcane ziSTasya mAMsasya bhakSyatA vakSyate ( agre zlo. 32) "devAnpitRRzcArcayitvA khAdanmAMsaM na duSyatIti" devAdyarcanaM medhyena mAMsena |ye ca dvijAtInAM pratiSiddhA mRgazakuntAste'medhyAH / atazca teSAM mAMsena devArcanAsaMbhavAdataccheSasya bhakSyatvAdanye'pi prakaraNabhedA yathA brAhmaNAdInAM mRgapakSiNaH pratiSiddhAste zUdrasyApi prakArAntareNa pratiSiddhA bhavanti / tatra prakaraNabhedena kenaciducyate / lazunAdipratiSedhaH 10 zUdrasya na bhavati / asti tAvatprakaraNabhedena prayojanaM lazunAdipratiSedhe zUdrasyAdhikAro mA bhUditi mAMse'pi devAdyarcane gRhasthasyAdhikAradigRhasthasya zUdrasya yathAkAmyam / nanu ca pAkayajJe zUdrasyAdhikArataH sthitasya bhojanaM gRhasthAnAM ca vihitam / na ca lazunAdibhiH pAkayajJAH kriyante / tatazca nApi zUdrasya yathAkAmyaM lazunA dayo bhakSyAH syuH / ko doSaH / dvijAtigrahaNamanarthakam / paridRtametadagRhasthasya proSi15 tasya vA kAmacAraH / na ca gRhasthena yadahutaM tanna bhoktavyam zeSabhugbhavedityasyAyamarthaH akRtavaizvadevakriyeNa na bhoktavyam / tatra yasyaiva yAgasAdhanatA dravyasya tadeva medhyaM hotavyam / anye tu bhojanakAle kutazcidAttya madhyagehe vA bhujyate tacca hutazeSamapi na pratiSiddhaM mAMse tu punarvacanAnniyamaH / na kadAcidevAnupayuktaM bhojyamiti / yadi cAturvarNyasyAtrAdhikArastadA yadvakSyati parastAttu zuddhavidhau caturNAmapi varNAnAmiti tadana20 rthakam / tatraiva tasya prayojanaM vakSyAmaH / atha zvamAMsAdyapi zUdrasya bhakSyaM prApnoti dvijAtigrahaNAtpUrvatra / kiM tvekAdaze vir3arAhakharoSTrANAmityAdizlokatrayanirdiSTAH zUdrasyApi na bhakSyA iti jJApakaM darzayiSyAmaH // 26 // prokSitaM bhakSayenmAMsaM brAhmaNAnAM ca kAmyayA // yathAvidhi niyuktastu prANAnAmeva cAtyaye // 27 // agnISomIye pazau hutaziSTaM mAMsaM lakSaNayA prokSitamucyate / nanu prokSitazabdo __ yaugika ukSasecana ityasya dhAtoH prakSAlanakriyAnimittakaH / tathA ca prokSaNIrAsAdaya ghRtaM prokSaNIyamiti prokSaNIbhirudvejitAH stha iti sarvatra kriyAyogAtprayujyate / yadyAsecanasAdhanaM tatra kuto vaidikasaMskAranimittakAnAM svasaMbandhe pazulakSaNAdvAreNa mAMse pravartate / 1 pha-etat / 2 pha-zUdrANAm / ityuttaraM tu / 3 a-Da-yaca / / a-Da-kecit / 5 gautamIye a. 2 sU, 1 / 6 pha-bhuJjate / 7 a-ka-Da-yukte / pha-na kadAcidevAnupayuktaM / 8 a-ka-Da-yadA yadvA yadvakSyati / 9 a-ka-Da yuddhavidhau / 10 a-ka-Da-yadyarocanasAdhanaM / 25 For Private And Personal Use Only Page #439 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / mukhyaM ca zabdArthamatikramya kimiti lakSaNI''zrIyate ! ataH prakSAlitamudakAdinA mAMsaM kriyAdinA yuktam / satyam / yadyatra vAkyAntarANyarthavAdAzceti niHzeSaMbhUtA na syuH anupAkRtamAMsAni asaMskRtAnpazUnmantrairiti / atastatparyAlocanayA'yamevArtho'vatiSThate / yadyevaM tata eva siddhatvAtkimanena / kecidAhuH anuvAdo'yam / mAMsecchayA bhakSaNasya vidhistAvadayaM na bhavati kSutpratighAtArthino lipsayA pravRttyupapatteH / sa hi vidhirucyate yaH puruSasya dRSTena prayojanena pravRttAvasatyAM pravRttyavabodhako 'yAvajjIvamagnihotraM juhuyAditi' / zAstramevAtra pramANam | yaMtrAsminkRte idamabhimatamabhinivartate akRte vA'yamanartha ApatatyevamanvayavyatirekAbhyAmavagamyate tatra zAstrameva mRgyate / yatra tu nAyamanyato'vagataH kevalAgamaika~gocarairyaH sa vidhiriti cocyate / iha tu bhojane kRte puSTirupajAyate yadduHkhaM tannivartata iti / bAlA api stanapAyino'nupadiSTamavayanti / niyamo'pi 10. bhavati tadrUpAnavadhAraNAt / yadi tAvatprokSitaM ca bhakSayedeveti niyamastadA kAlavizeSAvacchedAbhAvAdAhAravihArakAlA adhyavasIdeyuranavaratamaznannevAsIta azakyazcArtha upadiSTaH syAt / yathoktam " azrAddha bhojIti " " yadahareva pratyaveyAditi ' mahAbhASyakAreNa vidhivizeSa eva ca niyama uktaH / asaMbhavati ca vidhau kuto niyamaH / na cAnyena prokSitamanyena labhyeta / tasmAdayamanarthaH / atha prokSitameveti aprokSitaM neti parisaMkhyA / 15 na hi prokSitAprokSitobhayabhakSaNasya tyAgAdazanAyA nivRttau yugapatparyAyeNa vA pravRttyA parisaMkhyAlakSaNasya vidyamAnatvAt / tathA'pyanupAkRtamAMsAnItyeva siddham / anye tvasya pakSasyaivaM doSamupapAdayante / vizeSeNa sarvAprokSitapratiSedhaH zakunInAmapi pratiSedhaH prApnoti / na ca yeSAmeva prokSaNaM vihitaM teSAM tu pratividhAnAdyabhAvAditi na vizeSaparigrahe pramANamasti / tadayuktaM manyante / evaM sati bhedena zakunInAM prati- 20 SedhAnukrameNa gamakatvAt / tasmAcchrukarmAGgatvena niyamasya prokSitamAMsabhakSaNasyAyamanuvAda iti yuktaM dRSTAntatayA / yathA yajJe'vazyaM bhakSaNamabhakSaNAcchAstrAtikramaH / evamuttareSvapi nimitteSu / anuvAdazcetparisaMkhyApekSA'pyastu / govyajamAMsamaprokSitaM bhakSyayedityanenaitadanupAkRtAnAmevA sadrUpamanUdyate / aprokSitasyApi brAhmaNakAmyadinimitteSvanujJApanArthaH / anyacca " anarcitaM vRthAmAMsamapi " cAturthikena vRthAnAMsazabdena etadanuparijJAnArthamA'ta'rathA 21. vijJAyeta kiM tadvRthAmAMsamiti / athavA ekatra bhoktarupadezo'nyatra kalpayitvA yena devAdyarcanaM kRtaM tadIyaM mAMsamanyenApyatithyAdinA na bhoktavyam / anadhikRtenApi devAdyarcanena For Private And Personal Use Only 397 1 a-ka-Da-lakSaNa / 2 pha- ni:zeSabhuJjAnesyuH / 3 pha-tatra / 4 a-ka-Da- kevalaga maikagocaramUrchAstaM vidhiriti cocyate / 5 a pha - uddiSTaH / nirdiSTaH 6 pha- arthaH / 7 a-ka-Da vyAyAmazayanAya / 8 pha - zakunInAmapratiSedhaH / 9 a-ka-Da-tattu vidhAnena puruSeNAdavidhAnAdyabhAvAtiti / 10 a-Da-zruti / 11 pha - kAmyAnimitteSu / Page #440 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 398 3 www. kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ paMcamaH hyatidhyAdayaH paragRhe tadIyena mAMsena devArcane'dhikriyate / atha kalpayitvA yadi kRtaM tadA 'rhtyaashtum| dvitIyastu pratiSegho "devAnpitRniti" (zlo. 32) svagRhe'dhikRtAnAmakRtavatAM bhakSaNAdayastarhi " asaMskRtAnpazUnmantrairiti " ( zlo. 36 ) uktaH prokSaNazabdArthaH / evaM paJcApi niSedhavAkyAni pRthagarthAni darzitAni / brAhmaNAnAM ca kAmyayA / kAmanA icchA / kAmyAzabdaH chAndasaH / yadA brAhmaNAdInAmaprokSitAnAmidamanujJAnaM tadA kiMpunarayaM niyamaH / abhakSaNe zAstrAtikramaH / uta pratiprasavamAtram ? pratiprasave bhoktavyaM vivAhe punarbhoktavyamiti vacanAdapi pratiSedhAvRttirvivAhe gamyate / na bhojanArthamAvazyakaM kiM tu brAhmaNA yadi garIyAMsastadA tadvacanAtikramo na yuktaH / 10 anye ' krItvAdi" zloke brAhmaNAnAmityanuvartya zazAdimAMsasyApi vidhi - michanti / yajJavivAhayoranyatra ca goSThI bhojanAdau yadi brAhmaNA arthayante tadA teSAM mAMsaM svarUpeNa devauddeziMkayA na pratiSiddhamavasthAvizeSeNa prokSaNaM devArcanAdIni kartavyAni / vizeSaH pratiSiddhaH / tasya brAhmaNakAmanAnimitte abhyanujJAte / nanu" kravyAdAnzakunAn" ityAderatra pratiSedhasyApi " nivRttistu mahAphaleti'' (lo. 11) 15 kRtasaMkalpastasyApyanujJAnamiSyate prokSite'prokSite ca kRtArcane'kRtArcane vA / yathAvidhiniyuktastu prANAnAmeva cAtyaye / madhuparke ca zrAddhe ca niyukto'prokSaNenApi bhakSayet / eSa hi yathAzAstraM niyogastatra zrAddhe niyamA uktA eva 1 ketitastu yathAnyAyaM " " kathaMcidapyatikrAmanniti " ( a. 3 zlo. 100 ) / zrAddhaM bhokSya ityabhyupatyedamahaM nA inAmIti na labhyate 20 vaktum / abhakSyamazucikaraM vyAdhijananaM ca varjayitvA haviSyavidhAnAnna bhakSyaM yadyadrocate tattannAprItikaraM dIyate / ata idaM vacanaM madhuparka eva / nanu madhuparke nAsti niyogaH / azitavyaM madhuparkerheNa ca niyamo nAsau madhuparkasyaM vidhiH / sa hi tatrAdhikRto na dhanyo rAjAdiH / yathaiva " nAsyAnaznangRhe vasediti " gRhasthasya niyamo dRzyate / etenAvagamyate amatike na dAtavyamiti / yaistu kAmacAra evaM pUjitasamAdAnena pUjya - 25 syAzanena na hi tattadarthaM karma / 66 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir nanu cAtithyamevAnityam / satyam / dRSTaM vrAtyutpAdanena dharmArthamanuSThAnam / tasya niyamoktadharmArthameva dAtustasya hi gorutsargapakSe vihito " nAmAMso madhuparkaH syAditi " / nArtvijye vacanasyApi viSaya iti cet / astva 1 Da - atithyAdaye paragRhe na dIyeta; Dagaragrahe / 2 a-Da-yathA / 3 zlo. 32 / 4 a-ka-Da tAmaudazikayA / 5 a-ka-Da- abhyanujJAtone tunatu / 6 a-ka-Da- azitavyaM cAnumUtra niyamo dRzyate / a-Da- madhuparkasyAvidhiH / For Private And Personal Use Only Page #441 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 399 yamapi pUrvavadanuvAdaH zrAddhe Avijye ca / nanu cAvijye uktameva iDAdibhakSaNaM yajamAnasya tatra zAstranibandhano niyamo navijAm / satyam / kiMtu Rtvino yadi na bhakSayanti te pravAdyante / aviditena adRSTenApi doSeNa yujyante / nanu teSAM bhakSaNamadhikRtAnAM bhAsatAM na hi te karmaphalena yujyante / bhRtyAdihi parikrItAnavihitAnpadArthAnanutiSThati / vihitazca " yajamAnapaJcamA iDA bhakSayantIti / teSAM bhakSaNato'syA- 5 bhyupagatyAtvijyAnAM niyataM bhakSaNaM tadA tenAnUdyata iti yuktam / na hi zrAddhabhujAmRtvijAM ca bhakSaNe zAstrIyayogo yanamAnasyaivAnuvAdaH kimartha iti cennAnuvAdaH prayojanamapekSate / kiMtarhi prAptamasti cAtra / ucyate / atrApi yadA gopena govadhapUjA'. bhyupagatA tadA'vazyamazitavyam / tadanugrahArthamasau madhuparkapUnAM pratIcchati / ataH pUrvA tena kriyA saMpAdanIyA / anyathA prAkramikaH syAcca paripUrNena madhuparkeNa tadanuH 10 grahAsaMpattestasminpratiSiddhamAMsAzane madhuparka pUjAvijyaM ca prathamamevAbhyupagantavyam / brAhmaNabhonane ca / brahmacAriNastu vratavadityanujJAdAnameva grAhyaM mAMsasya ' prANAnAmeva cAtyaye' prakRtatvAddevAdyarcanamantareNa / abhakSyamANe vyAdhinA kSudhA bhojanAntarAsaMbhave jIvanAzazaGkAyAM gojAvi bhakSayitavyam / sarvata evAtmAnaM gopAyedityetacchrutimUlo'yaM niyamaH / atazcedRze nimitte mAMsamaznannAtmahA saMpadyate / Atmavadhazca " sarvata 15 evAtmAnaM gopAyettasmAduha na purAyuSaH svaH kAmI preyAdalokyaM hyetadbhavatItyAdi" zrutibhimantrArthavAdaizca tairdoSavAnneti jJApitaH / tathAhi mantraH ( IzAvAsyopaniSad 3) " asuryA nAma te lokA andhena tamasA''vRtAH / tAMste tyAbhigacchanti ye ke cAtmahano janAH " // iti brahmacAriNo'pi prANAtyaye bhakSaNamiSyate / tasyaivai bAlyAdyavasthAnimittaM vAcanikaM prAyazcittaM bhaviSyatIti / " brahmacArI tu yo'znIyAnmadhu mAMsaM kadAcaneti " / 20 kSudhA tu prANAtyayAzaGkAyAM pratiSiddhamAMsAzanamapIti vyAsaH (bra. sU. a. 3 / 4 / 28) / jAya'nInidarzanenaikAhikaM ceSyate / etAvatA kAntAraM atItavyAdhau tu na zakyametat jJAtumavazyamazitenAnena jIvatIti / tatra ne pratiSiddhagrAmyakukkuTAdimAMsabhakSaNamiSyate / prokSaNaM devAbhyarcanarahitasya tu prakRtatvAdastyanujJAnam / vyAdhezca na kevalamutpannasya 25 nivRttyarthaM yAvatkRzakSayyAturadurbAlAdInAM sarvakAlaM mAMsAzanaM niyamata iSyate / 1 a-Da-pratiSiddhaM / 2 a-k-dd-jiivito| 3 ph--tsyai| 4 pha-jAnAtIti / 5 pha-tu 6ph-shitsy| For Private And Personal Use Only Page #442 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 400 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [paMcamaH "strImadyanityAHkSayiNaHzramavyAdhyA ca karzitAH / nityamAMsarasAhArA AturAzcApi durblaaH"| aprokSitasyApi chAgamAMsasya devatAdharcanaM tu tairavazyaM kartavyam / asaMbhave tu kasmiMzcidahani na doSaH // 27 // prANasyAnamidaM sarvaM prajApatirakalpayat // sthAvaraM jaGgamaM caiva sarva prANasya bhojanam // 28 // prANaH kauSThyo vAyuH jIvabIjabhUtaH paJcavRttasyodAnAdikasya zarIrasthityartham / idaM sarva jagatprajApatirekattvenAkalpayat / idamiti sAmAnyato nirdizya vizeSaNaM nirdirzati / sthAvaraM jaGgamamiti / ato hetoH sarva prANasya bhojanam / tiryapakSimanuSyasarI sRpAvasthahetumadbhedanirdezAt dvitIyaM sarvagrahaNamapunaruktam / yataH prajApatinA sarvamApadi 10 prANasya kalpitam / ataH sarvametasya bhojanam / tathA ca prANasaMvAdopaniSadi zrUyate (6|2|1)"shovaac kiM me'nnaM bhvissytiiti|ydidN kiMcit A'zvabhya A kITapataGgebhya" iti carANAmannamacarA daMSTriNAmapyadaMSTriNaH ahastAzca sahastAnAM zUrANAM caiva bhIravaH // 29 // carAzcaraNapatanaraNotsAhayoginaH zyenanakulAdayaH teSAmacarAH sarpakapotAdayaH 15 annam / evaM daMSTriNAM siMhavyAghrAdInAM adaMSTriNaH rurupRSatAdayo mRgAH / ahastAH sarpamatsyAdayaH sahastAnAM nakulaniSAdAdInAm / zUrANAM mahotsAhayuktAnA jIvitanirapekSANAM bhIravaH priyajIvitAH / alpasatvA annatvena hanyante // 29 // nAttA duSyatyadannAdyAn prANino'hanyahanyapi // dhAtraiva sRSTA hyAdyAzca prANinI'ttAra eva ca // 30 // attA bhkssyitaa| AdyAnmANinaH attuM zakyAn pratidivasaM bhakSayanna dussyti| dhAtraiva prajApatinA attAra AdyA ubhaye'pi sRSTAstasmAtprANAtyaye mAMsamavazyaM bhakSaNIyamiti trizlokI vidherasyArthavAdaH // 30 // yajJAya jagdhirmAsasyetyeSa daivo vidhiH smRtH|| ato'nyathApravRttistu rAkSaso vidhirucyate // 31 // 25 yajJArtha mAMsasya piNDaprAzivAdijagdhirazanam / eSa daivo vidhidaivaretadvihitam / anyathA tu mAMsAzI yataH zarIrapuSTayarthakamAMsAzane pravRttiH sa rAkSaso vidhiH| pizAcAnAM mAMsabhakSaNe sthitiriti nindA // 31 // 1pha-kaukSo / 2 a-ka-Da nirdizyate / 3 pha-avasthA / 4 pha-tvaM bhaviSyasIti / 5 a-ka-Da-zaraNotsAha- / 6 a-ka-Da-dazyate / For Private And Personal Use Only Page #443 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 401 krItvA svayaM vA'pyutpAdya paropakRtameva vA // devAnpitRRzcArcayitvA khAdanmAMsaM na duSyati // 32 // mRgapakSimAMsaviSayamidaM zAstram / rurupRSatAdInAM zazakapiJjalAdInAM mAMsaM devAnAM pitRNAM cArcanaM kRtvA khAdato na doSaH / yathA gRhe vaizvadevAdyarthakRte saMvidhAnaM vinA'pi vaizvadevenodanAdi bhojanamasti na tathA mAMsasya / evamarthametatpunarvacanaM devaanpituuNshcaayitveti| 5 anyathA gRhasthasya pUrvameva bhojanamevaM rUpaM devebhya iti / tena zabdenoddizya zucau deze mAMsasya prakSepaH / yadi vA agnaye vAyave sUryAya jAtavedasa iti devArcanaM kartavyam / phalairvA vartayannagnau juhuyAdAhutayaH kRtvA agnimato'nyatra na bhavanti / na cAnau homena vinA baliharaNaM na kartavyam / karmAntarasya prayogAntarasya ca pratipAditatvAt / AstAM tAvadetat / anye tu zrAddhaM pitRNAmacanamAhuH / dRSTazca zrAddhe'rcanaprayogaH / pitazcaivASTakA- 10 vadanti / tatazca sarvasmRtikAraiH zrAddhameva vihitaM na punaranyA kAcideva kriyA / kathaM punarmAsasya krayasaMbhavaH yAvatA ApaNabhUmermAsaM krIyamANaM saunamApadyate / athocyte| saunikairahatasya svayaM mRtasya pazormAsamabhakSyamanArogyakaratvAt / ucyate / vyAdhazAkunikAdibhirAhRtaM veSyate na ca te saunikA iti prasiddhAstaizca vikrayAthai bhrAmyadbhirgRha AnItaM bhavati tadA saMbhavati krayaH na hi tatsaunamucyate / svayaM vA'pyutpAdya brAhmaNo yAJcayA 15 kSatriyo mRgayAkarmaNA // 32 // nAdyAdavidhinA mAMsaM vidhijJo'nApadi dvijH|| jagdhvA hyavidhinA mAMsaM pretastairadyate'vazaH // 33 // pUrvoktAddevAdyarcanaziSTAt brAhmaNakAmanAdinimittAntaraM yadbhakSaNaM yo vidhistena nAznIyAt mAMsam / uktAnuvAdo'yameM / Apadi prANAtyaye devAdharcanamapi nApekSyam / 20 nanu caitadapi nimittatayoktamava / tatazca vidhirevAyaM nAvidhiH / satyam / prokSitasaMbandhAdgovyajasyaiva tatra saMnidhAnamAzaGkAyAM zazAdiviSaye'bhyanujJAnArthamanApadItyucyate / kiMtarhi vidhyarthAnuSThAnaparo vidhijJa ucyate / tathA laukikAnuSThAne'pi jAnAtirupacArAtprayujyate / eSa sa tajjAnAtIti anuSThAnapare prayuJjate / atra phalakathAyAM jagdhvA azAstrIyeNa nimittena preto mRtastaiH prANibhiravazo'dyate / yena viSayeNa yo yeSAM mAMsamabhAti tasya 25 vividhA pIDA bhavati etAvanmAtraparametat / anyathA prAyeNa chAgAdimAMsamaznAti lokA na 1 pha-zrAddhaM ca / 2 Da-kriyamAmANaM / 3 pha-pretya / 4 a-ka-Da-+anApadi / 5 a-k-dd-mRtsy| 51 For Private And Personal Use Only Page #444 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org 402 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ paMcamaH ca chAgAdayo mAsAzinaH / athavA tatkRtena pApena kanyAdbhirapyadyamAnastairadyata ityu cyate // 33 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir na tAdRzaM bhavatyeno mRgahanturdhanArthinaH // yAdRzaM bhavati pretya vRthAmAMsAni khAdataH || 34 // prasiddhArthaH zlokaH // 34 // niyuktastu yathAnyAyaM yo mAMsaM nAti mAnavaH // sa pretya pazutAM yAti saMbhavAnekaviMzatim // 35 // janmAni avazyam / prANAtyayasaMbhave devArcanaM yo na karoti atha ca mAMsamaznAti sa duSyatyeva // 35 // 10 asaMskRtAnpazUnmantrairnAdyAdvipaH kadAcana // mantraistu saMskRtAnadyAcchAzvataM vidhimAsthitaH || 36 // prokSaNAdayaH pazubandhe mantravantaH saMskArA vihitAste yeSAM kriyante pazUnAM vaidikayAgazeSANAM mAsamadyAt / sItAyajJAdiSu ca satyapi sAmayAcArikayAgazeSatve mantrasaMskArAbhAvAdabhakSyatA / zAzvataM zAzvato nityo vaidika ityarthaH / Asthita 15 AzritaH // 36 // kuryAdghRtapazuM saGgerkuyitpiSTapazuM tathA // na tveva tu vRthA hantuM pazumicchetkadAcana // 37 // yadyeSAM buddhiH syAtsItAyajJakhaJjikAyajJakhaNDikAyAgAdiSu samAcArapramANeSu pazuvadhaH phalakAmasya tyAjyaH / dRSTA hi pazuvadhopayAcitakenAtizayavatI sasyasaMpattiriti 20 tanniSedhArthamAha / saGge prastAvAtpazuvadhaprasaGge ghRtapazuM kuryAt ghRtameva kuryAt / pAnA yaSTavye tatsthAne ghRtena yajeta devatAH / taddhi sAmAnyena yAgadravyam / athavA piSTapa piSTamaya pazupratikRtiM kRtvA devatAbhya upaharetpiSTena vA puroDAzAdi kRtvA / kathamayaM vRthA pshuvdhH| ucyate / ziSTAnAM samAcAraH pramANam / nanu strIzUdrajanAnAmavaidyatvAnnAtra vedamUlatA zakyA kalpayitum / devatArAdhanArthaM na hyetadAcaranti / na ca devatArAdhanArthAni 25 vaidikAni karmANi guNatvena devatAzruteH / anvayavyatirekamUlatAM cAtrecchanti dRzyate pazuvadhopayAcitakena phalasaMpattiriti manyamAnAH / ato na vedmuultaa| anvayavyatirekAdapi 1 1 pha-tatkRtenApAyena / 2 a-ka-Da- caNDikAyajJa / For Private And Personal Use Only Page #445 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAya ] manusmRtiH / 4.3 bhrAntimAtram / asakRdvayabhicArAt / ato'yaM zloko nyAyaprAptArthAnuvAda eva sauhArdAdAcAryeNa paThitaH // 37 // yAvanti pazuromANi tAvatkRtvoha mAraNam // vRthApazunaH prAmoti pretya janmAna janmani // 38 // tAvatIjanmanAmAvRttIrmAraNaM prApnoti / vRthApazughnaH zrutismRtyoracoditaM pazuvadhaM 5 yaH karoti / tacca prakaraNAnmahAnavamyAdiSu laukikairyakriyate / pazughna iti kapratyaye chAndasaM rUpam // 38 // yajJArthaM pazavaH sRSTAH svayameva svayaMbhuvA // yajJasya bhUtyai sarvasya tasmAdyajJe vadho'vadhaH // 39 / / nAyamanantarokto doSaH zrutismRticodite vadhe yajJAGgabhUte yA bhRtistannivRttyarthameva 1. svayaMbhuvA prajApatinA pazavaH sRSTA utpAditAH / svayamevetyarthavAdaH / asyai jaMgato vizvasya yajJo jyotiSTomAdiH / bhUtyai bhUtirvibhavaH puSTiH sphItiH / tasmAttatra yo vadhaH so'vadho vijJeyaH / hiMsAjanyasya pApasya nivRtterevamucyate // 39 // oSadhyaH pazavo vRkSAstiryazvaH pakSiNastathA // yajJArthaM nidhanaM prAptAH prAmuvantyucchritIH punaH // 40 // 15 kathaM punaryajJe hiMsAdoSo nAsti / ucyate / hiMsA hiMsyamAnasya mahAnapakAraH / prANaviyogena putradAradhanavibhavAdiviyogena sarvAnarthotpattarduSkRtasya ca samanantaraM narakAdiphalavipAkasya pratyAsatteH / yajJe tu hatAnAmupakAro nApakAraH narakAdiphalAnutpatteH / yato yajJe nidhanaM vinAzaM gatA ucchritIrutkarSa jAtito devagandharvayonitvaM dvIpAntareSattarakuruprabhRtiSu varSAntare vA janma prApnuvanti / 2. arthavAdazvAyam / na hyatra vidhiH zrUyate nApnuvantIti vartamAnopadezAt / na cArthavAdAtpratitiSThantItivadvidhipratipattiyuktA / vidhyantarasyAbhAvAdasaMbhavAcca sarvo'yamavidhimAMsabhakSaNapratiSedhazeSaH / aiheMlokasaMpAdyatayA'pyayaM pratiSedho " na tveva tu vRthA hantuM pazumicchediti " / yaccAbhyanujJAna " yajJArtha pazavaH sRSTA " iti tatsarva bhakSaNapratiSedhatayA pratIyate / tathA ca vakSyati " nAkRtvA prANinAM hiMsAm" ityAdi / na cAtra vidherasti saMbhavaH / na tirazcAmadhikAraH saMbhavati vizeSavijJAnAmAvAt / 1 a-ka-u-yAgaM pazuvadhaM / 2 a-ka-Da-anantarokto / 3 a-ka-Da-anivRtte / 4 a-ka-Da-juhvatA / 5 a-k-dd-shloksNpaadytyaa| For Private And Personal Use Only Page #446 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 404 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ maMcamaH na cAnadhikRtasya kartRtvam / nApyakartRtve zAstrIyAtkarmaNaH phalotpattiH / na hyatra dRSTavastusvAbhAvyena phalotpattiH / yathA viSamaviduSo'pi pItavato janayatyeva svaphalam / naivaM vaidikArthAH / acaitanyAcauSadhAdInAmRtvinyAyo'pi nAsti / dRSTaM kila kutazcana karmaNaH paraprayuktAdapya'tvijAM phalam " yaH kAmayeta pApIyAn syAt " ityAdi tatra vidhyantarazeSatvAbhAvAtspRSTatvAcca vidhipratipattermanuSyAdhikAratvAcca / zAstrasya yuktAGgavyApArasamAzrito vaacnikstaavnmaatro'dhikaarH| yathA parakIyAzvamedhAvabhRthe brAhmaNasya prAyazcitamuktam / iha tvadhikAra eva nAstItyuktam / oSadhyo darbhAdayaH / pazavazchAgAdayaH / vRkSAH pUjyAH / tiyazco'pazavo'pi pazavo yeSAM haviSyena codanA " kapiJjalAnAlabhata" iti / bhImapravahaNAdanaDAhastiyaJco 10 vAjapeyAdau tiryaJca iti vyapadizyante / yadyapi teSAM tatra nidhanaM nAsti tathApi yAvatI ca pIDA vidyata iti sA nidhanazabdena lakSyate / pakSiNaH kapiJjalAdayo yadyapi te pazutvena cocyante / aprasiddhataraprayogAstu " saptagrAmyAH pazavaH saptAraNyAH " iti / gavAdayo'pakSiNazcatuSpAjjAtivacanaH pshushbdH| gobalIvardavadvA bhedo drssttvyH||40|| madhuparke ca yajJe ca pitRdevatakarmaNi // atraiva pazavo hiMsyA nAnyatretyabravInmanuH // 41 // yAvatyaH kAzcicchAstracoditahiMsAstAH:saMkSipya darzayati / madhuparko vyAkhyAtaH / tatra govadho vihitaH / yajJo jyotiSTomAdistatra saMsthaikAdazinyAdi / pazuvadho nirUDhapazuvadhAdiH svatantra eva ca / pitRdaivataM pitaro devatA yasminkarmaNyaSTakAdau / na tu zrAddham / taddhi siddhena mAMsena vihitam / na ca pazuvadhazcoditaH / na cedameva 20 vidhAyakaM yuktam / utpattau zrAddhasya hiMsAyA acoditatvAt / asya ca vispaSTavidhAnA daSTakApazuvadhenApi netuM zakyatvaMdvidhitve cAsya mUlakalpanAprasaGgAdvidhyantarazeSatAyAzca vakSyamANatvAt / yeSAM tu mataM pitRRNAM devatAnAM ca karma mahAyajJAdi / brAhmaNaivadhyA bhRtyAnAM caiva vRttyarthamApadi pazuhiMsanamaprAptaM prANAtyaye'bhyanujJAyate // 41 / / eSvartheSu pazUn hiMsanvedatattvArthavihijaH // AtmAnaM ca pazuM caiva gamayatyuttamA gatim // 42 // 25 For Private And Personal Use Only Page #447 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 405 gRhe gurAvaraNye vA nivasannAtmavAndvijaH // nAvedavihitAM hiMsAmApadyapi samAcaret // 43 // avedavihitahiMsApratiSedho'yam / na ca vedavihitA'bhyanujJAyate / na ca gurau vasato brahmacAriNo'raNye ca tapasyato'nyA kAciddhiMsA'sti / avakoNino brahmacAriNaH syAdapi vAnaprasthasya tu naivAsti / brahmacAriNo'pyAtmopekSaNaM naiveSyate / ato'yaM vidhireva zrAddhe / gRha 5 ityanuvAda eva / yadi cAyaM vidhiH syAdaraNya ApadyapIti kimAlambanametatsyAt / na ca vAnaprasthasya sAgnikasyApi pazuyAgo'sti " puroDAzAzcarUMzcaiva'' ityatra darzayiSyAma iti kecit / upAdhyAyastvAha yuktaM brahmacAriNo vAnaprasthasya tu " aparAjitAM pA''sthAya" ityAdinA''tmatyAgo'pi vihitastasya nAsti jIvitArthA hiMseti sphuTataraM tatraiva nirUpayiSyate ( a. 6 zlo. 61 ) / nanu cApadyayaM pratiSedha ucyate / tatkRtastatraivAnujJAnaM vyAkhyAyate / satyam / anyathA na kiMcidanena kRtaM syAt / arthavAdArthamiti cedarthavAdasyApyAlambanamanveSaNIyam / ato nApadyayaM pratiSedho vidhizcApadyaviruddhaH / bahubhedAdApadAm alsIyasyAmApadi mAsikamardhamAsikaM vA bhojanaM bhaviSyatIti buddhyA pravRttirniSidhyate / yadA tveSA buddhiradhunaivAnaznanna nIvAmi yadA vA'bhimukhAgata udyatazastra 15 AtatAyI tadA''padyanujJA / evaM sarvata evAtmAnaM gopAyediti zrutiranugRhItA bhavati // 43 // yA vedavihitA hiMsA niyatA'smizcarAcare // ahiMsAmeva tAM vidyAdvedAddharmo hi nirbabhau // 44 // vedavihito yaH prANivadhaH so'smiJjagati carAcare sthAvarajaGgame nityo'nAdiH / yastu tantrAdiH so'nvayavyatirekabhrAntyA idAnIMtanaH / ato vaidikImahiMsAmeva vidyAt 20 amutra pratyavAyAbhAvAt / ahiMseti kAryata ucyate na svarUpataH / nanu ca saiva hiNsaaruupaa| abhedAt kathaM kAryo bhedaH / ucyate / vedAdharmo hi nirvabhau dharmasyAdharmasya ca yatprathanaM tadvedAdeva pauruSeyANAmaprAmANyAt / vedazca tasyA evAbhyudayahetutvaM kvacit jJApayati / svarUpAbhedo'pi nAsti / kratvarthapuruSArthatvena bhedAdAzayabhedena pravRtteH / laukikyAM mAMsIyato dviSANasya vA pravRttiH vaidikyAM tu zAstreNa coditamidaM kratvartha- 25 miti / nirbabhau niHzeSeNa bhAtaH prakAzatAM gata iti yAvat // 44 // 1 a-ka-Da-atazcApadyayaM pratiSedho vidhizcAviruddhaH / 2 pha-na 3 a-ka-Da-tasyAmApadi / 4 a-ka-Da-viSahiMsArUpAbhedAt / 5 a-Da-prathamaM; pha-praNayanam / 6 Da-vedatazca; pha-vedasya svata eva 7 pha-mAMsaM yato-ca For Private And Personal Use Only Page #448 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [paMcamaH yo hiMsakAni bhUtAni hinastyAtmasukhecchayA // sa jIvaMzca mRtazcaiva na kacitsukhamedhate // 45 // akAro'tra pratiSedhArthIyaH prazliSTo draSTavyaH / ahiMsakAnAM ca pratiSedhAtsarpavyAghrAdInAmapratiSedhaH // 45 // yo bandhanavadhaklezAn prANinAM na cikIrSati // sa sarvasya hitaprepsuH sukhamatyantamaznute // 46 // bandhanavadhA eva klezAH / athavA vittAzanAdayaH / tAnyo na kartumicchati vittAzanameva yenaM na kRtaM tadviSayecchaiva yasya nivRttA na kevalaM pIDAM na karoti yAvaddhitaM prepsitumicchati sarvasya sa sukhamatyantamazrute // 46 // yadvayAyati yatkurute ratiM baghnAti yatra ca // tadavAmotyayatnena yo hinasti na kiMcana // 47 / / yaccintayati zurukamahaNAdi yatra ca ratimabhilASaM banAtyAbhipretya vastuni tada. yatnena svalpenaiva kAlenAvAmoti / yattu kurute karmaNA tatkarmaniSpattisamanantaramevAvighnena prApnoti // 47 // nAkRtvA prANinAM hiMsA mAMsamutpadyate kacit // na ca prANivadhaH svagyastasmAnmAMsaM vivarjayet // 48 // sarvasya hiMsApratiSedhazlokasaMghAtasya mAMsabhakSaNazeSatAM darzayati / yAvatprANino na hatAstAvanmAMsaM notpadyate / hiMsA cAtizayena duHkhAvahA / tasmAnmAMsaM vivarjayet / nanu ca svayaM mRtAnAM bhavatyeva mAMsaM kimidamucyate / nAkRtveti / / arthavAdo'yam / svayaM mRtAnAM ca mAMsaM rogahetutvAdaprAptameva / na hyadatvA mAMsaM bhakSyate / na ca rogahetodAna maast| utpadyata iti mAMsasya hiMsAnimittatvAtkartRvyapadezasamAnakartRkatvaM bhavatyevAviruddham / athavotpadyata iti na ca svargya iti na svargAnutpattihetumAtramAbhapretamapi tu narakAdiduHkhahetUnAm // 48 // samutpattiM ca mAMsasya vadhabandhau ca dehinAm // 25 asamIkSya nivarteta sarvamAMsasya bhakSaNAt // 49 // . azucisthAne kukSau garbhavRddhiH zukrazoNitAbhyAM vA'zucibhyAM prabhAvaH / tathA vadhabandhau zarIravatAM ttkRtau| etatsarva prasAkSya nipuNabuddhyA tatvato nirUpya nivarteta , pha-vitra / 2 pha-agrAhyameva / 3 a-ka-Da-svargAnutpatti / For Private And Personal Use Only Page #449 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 407 adhyAyaH ] mnusmRtiH| sarvamAMsasya bhakSaNAtsarvasyApratiSiddhasyApi / kiMpunaH pratiSiddhasya / arthavAdo'. yam / na punastatvataH azucyeva mAMsaM jJeyaM na hi tadazucitvavidhiparaM vAkyam // 49 // na bhakSayati yo mAMsaM vidhi hitvA pizAcavat // sa loke priyatAM yAti vyAdhibhizca na pIDyate // 50 // vidhidevArcanaM taddhitvA yo na bhakSayati kiMtarhi vidhinA bhakSayati sa 5 lokasya priyatA prApnoti priyaH sarvasya bhavati / vyAdhibhizca kRzadurbalAdermIsamaznato vyAdhirupajAyate / tenApi vidhinaivAzitavyam / tathA bhakSayana vyAdhibhizca na pIDyate / anyathA aznannapi mAMsa pIDyata eva vyAdhibhiH / pizAcavaditi pizAcAstiryagjAtivizeSAste vidhimanapekSya mAMsamaznanti / tato'nyo'pi tathA bhakSayanpizAcasadRzo bhavatIti nindyate // 50 // anumantA vizasitA nihantA krayavikrayI // saMskartA copahartA ca khAdakazceti ghAtakAH // 51 // anyena hanyamAnaM svaprayojanato yadyanyo'numodate sAdhvayaM hantA karotItyanumantA / vizasitA hatasyAGgavibhAgakAraH / upahartA pariveSakaH / khAdaka ityete sarve ghAtakAH / ___ aghAtakeSu khAdanasaMskAravikrayAdikartRSu ghAtakatve'dhyAropite nindA na punastatvata ete ghAtakA eva / laukikI hi vadhakriyA prANatyAgaphalA / tasya kartA ghAtakaH smRtito gamyate / svataMtraH karteti vizeSazAstrAdinA yaH prANaviyojanaM prANinAM karoti sa hantocyate / krayavikrayAdyAzca kriyAstato'nyA eva / nanu ceyamapi smRtireva / ete anumantRprabhRtayo ghAtakA iti nedaM zabdArthasaMbandhe pramANam / kiMtarhi ? dharmAdharmayoraibhiyuktataro hi / tatra 20 bhavAnpANiniH manvAdayazca lokaprasiddhaiH padArthairvyavaharanti na zabdArthasaMbandhavidhi smaranti / prayoktAro hyete na smartAraH / nanu ca " tamAcArya pracakSate " ityAdeH smarantyete / satyam / na tatra zAstrasmRtivirodhaH / na ca teSAM vAkyAnAmanyatprayojanamasti / iha tu gauNenApi prayojanenArthavAdatayA'pyupapattene ghAtakatvaM zakyamavasAtum / ye'pyAhurbhakSakaizcenna vidyate vadhako'pi 25 na vidyata iti bhakSaNaprayukta eva vadhaH prayojakazca kartA smayate / tato mukhyameva ghAtakatvamato ghAtakaprAyazcittameva khAdakasya yuktamiti brUmaH / pRthak 1 pha-vyAdhibhirna / 2 kh-strbhiyukttro| 3 a-ka-Da-bhakSatazca / For Private And Personal Use Only Page #450 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org 408 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ paMcamaH I prAyazcittaM hatAnAM rasAsvAdakasya " jagdhvA mAMsamabhakSyaM ceti " (a. 11 zlo. 152) / yadi prayojakatvena kartRtvamuktaM tadapi naivAsti / idaM hi tasya lakSaNam / preSaNAdhyeSaNAbhyAM tu yaH svatantrasya codakaH sa kartA sa eva hetuzca mukhyo'para iti / vadhako hi jIvanaprayuktyA pravartate mAMsavikrayeNa jIviSyAmIti na tu khAdakena viniyujyate / atha 5 tatsamarthAcaraNaM prayojakatvam / yo'yaM kriyAM kartumadhyavasitastatrAnukUlyena yaH saMvidhitsuH sa prayojaka iti / etadapyatra naivAsti, sAdhanopanidhAnaM trasataH pazorasvatantrIkaraNaM khagopanayamityevaM saMvidhAnazabdavAcyaM yuktam / tena vinA kriyA na niSpadyate / atha yadarthaH kriyArambhaH sa prayojakazceti cenmANavakamadhyApayatItyadhyApaka hetu kartRsaMjJApratilambho na hyadhyayanamadhyApayati / na cAsau kiMciduddizya hanane pravartate / yenAsya 10 tadarthanirUpaNAya makSaNe'narthA pravRttiH syAt / sarva ime svabhUtyai yatante na kena kazcisparo'nugrahItavya iti muhUrtamapyavatiSThata ityapi pUrNakAmaH / atha svArtha pravRttasya bhakSayitAramantareNa pravRttiranarthikA tasmiMstu sati phalavatI phalaM ca prayojakam / tacca khAdakAdhInamiti pAraMparyeNa khAdakaH prayojaka iti / evaM tarhi yo dveSAdvadhyate sa hantuH prayojakaH syAttatazca hanyamAna eva hantA saMpadyate / na hi dveSeNa vinA hantRtvopapatti15 riti / tathA brahmahatyAyAmapi sarvasvaM dadyAtpAtakasaMprayojakam / na hi pratigrAhayitAramantareNa pratigrahopapattistatazca pratigrAhI na kevalaM pratyaveyAdapi tu dAtA'pi / rUpavatI ca strI smarazaradahyamAnahRdayena rAgiNA darzitaspRhAtizayena zIlaM rakSantI pratyavepAt tasmAnnedaM prayojakalakSaNam / tau hi vadhakakhAdakau svArthapravRttau naSTAzvadagdharathavaditaretaropakAramanubhavantau na punaranyataraprayojakasmRtizaGkayA ca "zUdraviTkSatraviprANAm " ( a. 8 20 zlo. 104 ) ityatra zloke nipuNamennirNItam // 51 // 1 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir svamAMsaM paramAMsena yo vardhayitumicchati // anabhyarcya pitRndevAMstato'nyo nAstyapuNyakRt // 52 // adhikapuSTyarthaM yo mAMsamaznAti tasyeyaM nindA / na tu rogotpattibhayAzaGkayA / ryaMta Aha / yo vardhayitumicchatIti / tasyApyanabhyarcya pitRndevAn / na tu rogaheto25 tsvacanamakurvato'pi kathaMcidasaMbhavAnna doSaH // 52 // varSe varSe'zvamedhena yo yajeta zataM samAH // mAMsAni ca na khAdedyastayoH puNyaphalaM samam // 53 // pha - adhyApane 2 - naSTAzvadagdharathanyAyaH / 2 a-ka-Da-ata / 1 For Private And Personal Use Only Page #451 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] manusmRtiH / 409 devAdharcanaziSTasya zazAdimAMsasya bhakSaNamanujJAtam / tato nivartamAno'zvamedhaphalamaznute azvamedhasya phalaM " sarvAnkAmAnavazyaM sarvAvijitI: " ityAdi / na cAtra codanIyam kathaM mahAprayAsena bahudhanavyayena ca tulyaphalatA mAMsanivRtteH syAt / yata eSo'pi saMyamo'tiduSkaraH / kiMca lokavatparimANataH phalavizeSaH syAdityayaM nyAyo jRmbhata eva / ataH phalavidhau na doSaH / vayaM tu brUmaH / arthavAda evAyam / yato varSe zataM samA iti vA'rthavAdapakSe sughaTam / na hi prativarSamazvamedhasya vidheyatvasaMbhavaH / nApi varSe zataM tAvataH kAlasyAdhikAriNo jIvanAdyasaMbhavAt / puNyaM ca phalaM ca puNyaphalam / samAhAradvandvaH / SaSThIsamAse hyasAmarthyam // 53 // phalamUlAzanamadhyairmunyannAnAM ca bhojanaH // na tatphalamavAmoti yanmAMsaparivarjanAt // 14 // madhyedavAhaH / munyannAni nIvArAdyannAnyakRSTapacyajanitAni 1... ayamarthavAda eva // 14 // mAM sa bhakSayitA'mutra yasya mAMsamihAmyaham / etanmAMsasya mAMsatvaM pravadanti manISiNaH // 55 // nAmadheyanirvacanamarthavAdaH / mAM sa bhakSayitA / sa iti sarvanAma sAmo pikSa 15 yogyenArthena matirAkAMkSIkaroti yasya mAMsamaznAti // 15 // na mAMsabhakSaNe doSo na madye na ca maithune // pravRttireSA bhUtAnAM nivRttistu mhaaphlaa|| 56 // prANasyAnnamityata Arabhya yAvadayaM zloko'rthavAdasaMghAta eva dvitrAH zlokA viSayArthAH / na mAMsabhakSaNe doSo yathA "krItvA svayaMvA'pyutpAdyeti" ( zlo0 32) 20 tathA'yamapi zlokaH / nivRttistu mahAphaletyetadatra zrUyate / bahubhirnindIkarairIdRzaH saMskAro jAto yanna kiMcinmAsamazitavyam / bhUtAnAM vRttyarthamAha / na mAMsabhakSaNe doSa iti / devArcanaziSTe brAhmaNakAmyAdiSu nimitteSu prAgukteSu na doSaH kiMcidazitumicchanti / nivRttirna bhakSayAmIti saMkalpapUrvikA mahAphalA / phalavizeSAzruteH svargaH phalamiti mImAMsakAH / evaM madye kSatriyAdInAM maithuna tu sarvavarNAnAM divodakyAparvakAlAdanyatra / 25 alpasvalpA pravRttireSA zAstrIyA bhUtAnAM zarIrasthitihetvarthA pravRttiH tathA cAyurvedakRt / 1 ayaM zvokastahIkA ca pha pustake eva dRzyate / a-ka-kha-Da-kSa-pustakeSu tu zloko na vidyate / TIkA tu 'ayamapyarthavAda eva' iti vartate / 2 a-ka-kha-Da-kSa-nindAyAM karerIddazaH 3a-ka-kha-Da-kSa-kiMtumicchanti For Private And Personal Use Only Page #452 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 410 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [paMcamaH " AhAro brahmacarya ca nidrA ceti trayaM matam / mAdakaM ca striyazcaiva yupastambhanamAyuSaH // // iti / yastu tena vinA'pi zaknoti jIvituM tasya nivRttirmahAphalA / pradarzanArthaM caitadaziSTApratiSiddhaviSayANAmanyAsAmapi nivRttInAmevameva / yatra vidhAnaM puruSasya pravartamAnasya prItyatizayotpattiprayojanamanindhaM garheta vA yato nivRttiH phalAya yathA madhvazanaM saMpannabhojanaM rAGkavaM paridhAnamityevamAdi tathA ca ziSTasamAcAraH vyAsazca bhagavAnevamevAha / ye tu saMsaktito'ziSTApratiSiddhA api yathA hasitakaNDUyanAdayastato nivRttidharmAya // 16 // pretazuddhi pravakSyAmi dravyazuddhiM tathaiva ca // caturNAmapi varNAnAM yathAvadanupUrvazaH // 57 // caturNAmapItivacanaM sAmAnyavihitA dharmAH zUdrasya nedRzaM yatnamantareNa bhavantIti jJApanArtham / preteSu jIvatAM zuddhiH / supsupeti samAsaH / prApaNaM cApretavannimittA zuddhiriyaM vizeSasya / atazca yadyapi zuddhivacanaM pratijJAyate tathA'pyazuddhisApekSatvAcchuddheH zAstrapratyayakArakatvAdubhayorapratijJAtA'pi prathamamazuddhirucyate // 57 / / dantajAte'nujAte ca kRtacUDe ca saMsthite // azuddhA bAndhavAH sarve sUtake ca tathocyate // 58 // anujAto dantajAtAdvAlatara iti smaranti / tathAvibhAgenoddezamAtramidaM yatastadapekSa AzaucakAlabhedo bhaviSyati / tadyathA smRtyantare " A dantajanmanaH" tathA " bAle dezAntarasthe ca " ityAdinA sadyaHzaucaM zrutam / bAla ajAtadanto vijJeyaH / evaM ca nRNAmakRtacUDAnAmityetadekarAtrikamAzaucaM dantajAte'pyavasthApyate / evamete smRtiviSayavyavasthayA avirodhinyau bAlaviSaye bhavataH / naizikI ca zuddhirAcUDAkaraNAt / yato nivRttamuNDakAnAM trirAtraM vakSyati / tacca trirAtraM prAgapanayanAtparataH "zuddhayedvipra" ityAdi / ye tu "dazAhaM zAvamAzaucam" ityetAnpakSAnvayovibhAgena varNayanti smRtyantarAtsamAcArAcca vyutkrameNa saMbandhayanti dazAhamupanItasya anupanItasya caturahaM kRtamuNDasya vyahaM jAtadantasyaikAhamanujAtasya sadyaHzaucikAdayastu vikalpAH / evaM 25 vyahacaturahayoH kRtacUDasya teSAM mate smRtyantaraprasiddho vRttasvAdhyAyApekSo na vikalpaH pratipAditaH syAttaccottaratra darzayiSyAmaH / sarvavyApAranivRttyA mRta ucyate / saMpUrvasya tiSThateApAroparamadarzanAt / bAndhavAH sapiNDAH samAnodakAzca / mUtake ca putrajanmAdau tathocyate azuddhA bAndhavAH sarva ityetenAsya saMbandhaH / 1 a-ka-kha-Da-kSa-zAstrapratyayAt For Private And Personal Use Only Page #453 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / kathaM punaratra vayobhedapratipattiAvatA kRtamuNDa iti saMskArasaMbandho gamyate / kRtopanayane cetyatra zrutameva / ata eva kRtacauDaH kiyantaM kAlamucyata iti naiva zrUyate / ucyate / dantanAtAnusAhacaryAtkRtamuNDaH kAlalakSaNArtho vijJAyate / sa ca kAlo'tra prathamatRtIya ityeSaH / yadyapi prathame varSe vaikalpikaM muNDIkaraNaM tasmiMntsamAzrIyamANe " A dantajanmanaH sadya" ityetadvAdhitaM bhavati tadapyayuktam / kiyAnavadhiH kRtamuNDa iti / cazabdAtkRtamuNDe ceti kRtopanaye ceti labhyate / saMskArAntaraprAptau vyapadezAntarapravRtteH / evaM caitayA smRtyA ekavAkyatA bhaviSyati " A dantajanmanaH sadyaH" ityatrApi / "trirAtramAvatAdezAditi" vratAdezagrahaNaM kAlopalakSaNArthameva / na ca brAhmaNasyAnityo'STamavarSe evaM kSatriyavaizyayoryazca kAlaH tadA zadrasya na kazcitkAla uktaH syAt / tatrApyatItazaizavasya " paripUrNa sarvoSAm" itivacanAt / atazcA STamAdvarSApUrva 10. caturNAmapi varNAnAM sarvAzaucaM zUdrasyApi tasya kAlasya sadbhAvAt / yasmiMstu pakSe ekAdaze varSe kSatriyavaizyayorupanayanaM lakSyate tadA zUdrasya na kazcitkAla uktaH syAt / tatrApyatItazaizavasya paripUrNamarvAk trirAtram / zaizavasya nivRttizca smRtyantare " prAgaSTamAcchizuH proktaH" anyaistu " A SoDazAdbhavedvAlaH" iti / ye'pi SoDazAdvAlyanivRttimAhusteSAmapyaSTamAdUrva mAsikyeva zuddhiH / evaM paThyate " UrdhvaM tu SaDbhyo 15 varSebhyaH zuddhiH zUdrasya mAsikI " / anyatra paThitamaSTavarSasya mAsa iti / ___ nanu vakSyamANebhya eva vAkyebhya eSA vayomedavyavasthA labhyate / kimanena dantanAta ityuddezena / satyam / sukhAvabodhArtham // 18 // dazAhaM zAvamAzaucaM sapiNDeSu vidhIyate // arvAk saMcayanAdasyAM vyahamekAhameva vA // 59 // sApiNDyalakSaNaM vakSyate / aksiMcaya nAditi caturahopalakSaNaM vakSyati / "AhitAgneH saMcayanaM caturthyAm" iti vacanamasti / ayaM ca vikalpo vRttasvAdhyAyApekSo vRttApekSo vA / tathAca smRtyantaram ___"ekAhAbrAhmaNaH zuddho yastu brhmaagnisNyutH| vyahAtkevalavedastu nirguNo dshbhirdinH"| tatra trivedasyAgnimata ekAhaH / dvivedasya tu vyaham / nirguNasya dazAham / 25 gautamena paMThitaM sadyaH zaucaM tacca vizeSa eva brAhmaNasya svAdhyAyAnivRttyarthaM tatra kriyAntarANi ubhayatra dazAhAni kulasyAnnaM na bhujyate " dAnaM pratigraho homaH 1pha- samaye / 2 yAjJava0 smR. prA. 23 / 3 a. 14 sU. 41 / For Private And Personal Use Only Page #454 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra - 412 www. kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ paMcamaH svAdhyAyazca nivartata " ityAdyAH kriyA nivartante / kevalaM bahuvedasyAguNyamAnaM praNazyatIti svAdhyAyo na nivartate / tathA vRttyapekSo yukto vikalpaH / SaTkarmajIvino dazAhaH tribhiranya ityasya catura hodvAbhyAmeka ityasya tryahaH / dAzAhika Azauce pratigrahAdAvanadhikArAtprANayAtraiva durlbhaa| ye tu vayAMsi catvAri catvArazcAzaucakAlAH ato yathAvayo 5 yathAsaMkhyena saMbandhaH teSAM dantajAte dazAhaH prApnoti upanIte tu mRte ekAha eva / tatra smRtyantarasamAcAravirodhaH / atha virodhaparihArArthaM prAtilomyena saMvandhaH kriyate / upanIte dazAhaH kRtamuNDe caturahaH tryaho dantajAte ekAho'nujAta iti / atrApi nivRttacauDakAnAM trirAtrAditi virodhena vikalpo yuktaH / svazabdena trirAtrasyAnuvidhAnAt / caturahasya vRttibhedena saMcayabhedena viSayatvasiddheH smRtyantareNaivamekavAkyatA bhavati ekAhAdityanena 10 anyathA vayobhedena vikalpe vyAkhyAyamAne vRttasvAdhyAyApekSo mAnave zAstre kena vikalpo lbhyte| ato gautamavacanAdyasya prAtyahikena pratigraheNa vinA'pi vRttirasti kusaladhAnyAdestasya bahusvAdhyAyasya svAdhyAyAdhyayanamAtre sadyaH zuddhi: / ye'pi tryahAdayaH kalpAstatrApi tryahaihikAdInAM tAvanmAtra eva vizuddhirvRttyarthe pratigrahe'nenaiva gautamadarzanena anyathA brAhmaNasya svAdhyAyina ityevAvakSyat na svAdhyAyAnivRtyarthamiti / ato yadya15 pyavizeSeNaikA hAcchuddhirityAdi zrutaM tathApi niyatakriyAviSayaM vijJeyam / yena nityava - dbrAhmaNasya dazAhamAha "zuddhayedvipro dazAhena" iti (a. 1 zlo. 83) / na hyanyatpunarvacane prayojanamasti / tasmAdvikalpo'yaM yuktena mArgeNa vyAkhyeyaH / yatra punarbAlAdau sadyaH zaucaM nivRttamuNDakAdau trirAtraM tatra vikalpAbhAvAtsarvakriyAsu zucitvam // 59 // sapiNDatAtu puruSe saptame vinivartate / / samAnodakabhAvastu janmanAmnoravedane // 60 // 20 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir anvayasaMjJAvijJAnAdvAndhavagrahaNAnuvRttezcAnvayajAH saptamapuruSavidhayaH sapiNDa ucyante / yebhyaH pitA dadyAttebhyaH putra iti jIvatpUrvapitrAdervidhAnAt SaT tAvadyogyatayA sapiNDa bhavanti / yadyapi pitRbhyo dIyate AtmanA saptama ataH pitAmahaprapitAmahAdyAH pUrvamantrayajAtAste sapiNDA iti vyapadizyante / pUrve SaT sapiNDAH / apare putrAdayaH SaDeva / yata ekasyAH 25 piNDadAnakriyAyAH sahabhAvAtsapiNDAdyupadezo labhyate / putrAderapi sahabhAvaH pautrAdinA kriyamANo'yam tena yebhyo dIyate yaizva saha saMpradAnavAnbhaviSyati sarve te sapiNDA vyapadizyante / yato na tatra piNDadAnamadhyupalakSaNatvAcchara iva velAyomAgantavyamiti / 1 gautama sU. a. 14 sa. 43 / For Private And Personal Use Only Page #455 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 413 tena yAvaduktaM syAt prapitAmahasya yaH prapitAmahastadanvayanA ye yAvatsaptamAste sapiNDA eva svasantatau pitrAdisantatau draSTavyam / yata eva bhedastamupAdAya gaNanA kartavyA yAvasaptamAvadhi / yathA pitAmaho yeSAmekaste tata Arabhya saptamAvadhayaH sapiNDA ityeva sarvatra tadanvayanatve copalakSaNe jAteranAzrayaNAdvijAtIyA api kSatriyAdayo brAhmaNAdInAM sapiNDA bhavanti / ata eva tajjananAdyAzauce brAhmaNasya dazAha eva, teSAM tu svakAla eva dvAdazAhAdiH / ataH sarvasya vijAtIyanimitte vijAtIyasapiNDanimitte vA janmAdau khakAla eva zuddhiH / kSatriyAdInAM brAhmaNApekSayA tripuruSaM sApiNDayam / tathA ca zaGkhaH "yadyekajAtA bahavaH pRthakkSetrAH pRthAjanAH / ekapiNDAH pRthakzaucAH piNDastvAvartate trissu||" pRthakkSetrAH bhinnajAtIyAsu strISvityarthaH / pRthagjanAH pRthakkSetrasamAnajAtIyA apyanekamAtRkA bhavanti tadarthamubhayorupAdAnam / ekapiNDAH sapiNDA 10 bhavanti / kiMtu pRthakzaucA svajAtinimitta eva teSAM zuddhikAlaH / brAhmaNasya kSatriyAdeH sUtakAdau dazAhaH / brAhmaNasya sUtake teSAM dvAdazAhazca / tathA cAnyo'pi vizeSaH piNDastriSvAvartate triSveva bhavati puruSeSu / samAnajAtIyApekSayA kSatriyAdInAM brAhmaNavat SaT puruSasya sApiNDyam 'ekajAtAH pRthakkSetrA' ityAdivizeSaNopAdAnAdasamAnajAtIyApekSaM tripuruSatvamanena vAkyena zakyate pratipAdayitum / eSa evArtho'nayA smRtyA spaSTIkriyate 15 "kSatraviTzUdradAyAdA ye syurviprasya bAndhavAH / teSAmAzauce viprasya dshaahaacchuddhirissyte||" / SaDbhistribhirathaikenAdi ca // strINAM tu vijAtIyAnAM bhartRkAlena jIvati bhartari zuddhiH / Aha ca "sUtau mRte tu dAsInAM patnInAM cAnulomataH / svAmitulyaM bhavecchaucaM mRte svAmini paitrkm||" anye paThanti " asavarNAsutAnAmiti " prathamaM pAdam / yadyayamasti pAThastadA 20 putrANAmapi zUdrANAM pitRgRhe vyavasthitAnAM tatparatantrANAM pitRjAtyapekSayA dazAhAdireva zuddhi kAlaH / dAsAzcAtra vaitanikA gRhyante / ye tu garbhadAsAsteSAM vidhyantaraM zrUyate "kAravaHzilpino vaidyA dAsIdAsaM tathaiva c|raajaanau rAjabhRtyAzca sdyHshaucaa:prkiirtitaaH||"iti sparzane caivameteSAM zucitvaM vijJeyam / na punardAnabhojanAdikriyAsu yataiH karmanimittA ene zabdA ataH kiMviparyaye zuddhiH kiM sarvAH kriyAH pratiprasavA uta 25 kAzcidevAbhyanujJAyante / yato rAjJazca kAryAvighAtArthamityAkAMkSAyAM yAnyeva karmANi tAnyeva hRdayamAgacchanti / tathaiva ca smaacaarH| 1 Da-kSa-ityAdivat / 2 tapaH - For Private And Personal Use Only Page #456 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 414 5 www. kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ paMcamaH nanu ca nAtra sparzapratiSedhaH zruto yAvatA smatyantare paThyate " asthisaMcayanAdUrdhvamaGgasparzo vidhIyate " / tathA'nyacca "tribhizcaturbhirvA'hobhirbrAhmaNaH spRzyatAmiyAt / ekAdazena zuddhiH syAnmRta ke sUtake tathA // rAjJaH SaSThe saptame vA sparzo dvAdazAhe nAnnazuddhiH / vaizyasya sparzanamaSTame navame vA pakSeNAnnazuddhiH / zUdrasya sparzanamekAdaze dvAdaze vA mAsenAnnazuddhiH / hArItastathA vAkyantaramapi 66 79 2. "sparze krameNa varNAnAM tricatuHpaJcaSairdinaiH / bhojyAnno dazabhirvipraH zeSAddvitriSaDuttaraiH " // ete ca vikalpAH prayojanApekSayA guNavadaguNApekSayA vyavasthApanIyAH / sarveSAM tAvadbrAhmaNasya bhaktadAsAstricaturairahobhiH sparzanena dUSayanti / garbhadAsAstu sadyaH / eva10 mitareSAmapi varNAnAM yatredaM sadyaH zaucaM tatra sarvatra snAnaM vAsasA ca / dravyasya zuddhiryA " yasya vihiteti " jJApaviSyate / " Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir kanyAnAmapi tripauruSeyI sArpaNDatA / " saputrANAM tu strINAM tripuruSaM vijJAyate " iti vasiSThaH // Azauca evaitat / vivAhe tu vidhirdezitaH / sthitametat / saptamapuruSo maryAdA SaTpuruSAH sapiNDA iti / saptame prApte vinivartate / 15 samAnodakabhAvaH samAnodakavyapadezaH janmanAmnoravedane janma cAyamasmatkule jAtaH / nAma amuSpAdidaM nAmakAtpitRpitAmahAderubhayoravedane nivRttiratazcAnyatare jJAne'pyaniSTodakaM jJeyam / "avatIrya nadImanyadvA jalAzayaM nAbhidannamabhugno dakSiNAbhimukhaH savyottarAbhyAM pANibhyAmudakaM kRtvA'navekSamANAH pratyAtrajeyuriti " // 60 // janane'pyevameva syAnmAtApitrostu sUtakam // sUtakaM mAtureva syAdupaspRzya pitA zuciH // 61 // evametatsapiNDAnAM janane yathaiva dazAhAdayaH kalpAH SaTkarmAdivRttyapekSayA svAdhyAyAtpa mahatvApekSayA ca vyavasthitA maraNe tathaiva janane'pi AzaucamAtramatidizyate kAlAnavacchinnam / sAmarthyAcca gRhyamANavizeSatayA tatsaMbandhasakalalAbhaH / kAlAvacchinnA 1 yatheda zAvamAzaiaucaM sapiNDeSu vidhIyate // janane'pyevameva syAnipuNaM zuddhimicchatAm // 62 // ayaM zlokaH maMNDalIkasaMzodhita pustake 61 iti darzitaH / [ sarveSAM zAvamAzaucaM mAtApitrostu sUtakam // sUtakaM mAtureva syAdupaspRzya pitA zuciH ] // 62 // tathAca ayaM zlokaH tatraiva 62 iti darzitaH / [ ubhayatra dazAhAni kulasyAnnaM na bhujyate / dAnaM pratigraho yajJaH svAdhyAyazca nivartate // ayaM zlokaH 62 iti tenaiva darzataH / za For Private And Personal Use Only Page #457 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 415 tideze tu ekenaiva mukhyatvAdazAhena saMbandhaH svAdhyAyAdiSvapAThapratyAsatyA dazAhAdyapekSayA ekAhena zakyenaiva ca nirAkAMkSIkRtatvAdanyaikhyahAdibhirna saMbandhaH syAt / tatreyaM smRtiravizeSeNa vRttasvAdhyAyApekSAyAM vyavasthAyAM mRtasUtakayorvidadhatI janane guNAdyanapekSayA jAtimAtre sthApyamAnA virudhyate samAcArazca bAdhitaH syAt / nanvevaM strINAmapi vyahaikAhAdayaH kalpAH sUtikAnAM prApnuvanti samAcAravirodhinaH / 5 atrocyate / yadyayaM vikalpaH syAttadeva vyavasthita evAsItkalpaH / tathAhi tuzabda upapannataro bhavati sUtakazabdazca nAzauce vartate / lakSaNayA sUtakasaMbandhyazaucaM lakSayet / lakSaNAyAH sAhacaryAdaspRzyataiva lakSayituM yuktA yadi ca sarvamAzaucamabhipretaM syAdAzaucagrahaNamevAkariSyat 'azaucaM mAtureveti / atazca smRtyantare trirAtramaspRzyatoktyA iha tadabhAvastayorvikalpaH sUtakaM mAtureva / mAtApitrormatureveti piturvikalpaH / upaspRzya 10 snAtvA zucirbhavatIti / upakramamAtramidaM vakSyamANena zlokena piturapi vyahameva / / 61 // nirasya tu pumAJchukramupaspRzyaiva zudhyati // baijikAdabhisaMbandhAdanurundhyAdaghaM vyaham // 12 // sahetukaM vyahamupadizannapasparzanazuddhiM pUrvoktAmanumanyate / kimarthamucyata iti cet sarUpavidhitayA'rthavAdArtha na vidheyatayA " jartilayavAgvA vA juhuyAditi" vt| 15 nirasya tu zukra maithunadharmeNa saMprayujya zukrotsargAdanantaraM upaspRzya snAtvA zucibhavati / ato baijikAdabhisaMvandhAt / bIjanimitto bainikaH / abhisaMbandhaH aptyotpttiH| atastatra kathaM nAnurundhyAnAnuvarteta / aghamAzaucaM vyahaM yAdRzaM ca zukranirasanena akRtasnAnasyAzucitvaM na tAdRzameva prasave / api tu vyahaM pUrva zlokArdhavyahazeSatayA'nUdyate / ata evopaspRzyeti snaanmucyte| " snAnaM maithuninaH smRtam" iti vacanAnnA- 2. camanam / putre tu jAte tadahaH spRzyataiveti kecit / tathA ca zaMkha Aha " kumAraprasave nADyAmacchinnAyA guDatilahiraNyavastraprAvaraNagodhAnyapratigraheSvadoSastadaharityeke " // "tasmAtsa divasaH puNyaH pitRRNAM prItivardhanaH / smaraNAccaiva pUrveSAM tadaharna praduSyati" iti| [ satradharmapravRttasya dAnadharmaphalaiSiNaH // betAdharmAparodhArthamaraNyasyaitaducyate // 1 // For Private And Personal Use Only Page #458 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 416 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [paMcamaH tathA zrAddhamapyeke kurvantIti ca / anena pituH sarvathA''zaucAbhAva eva / tatraite smRtI pUrvavavRttisadasadbhAvApekSayA vikalpete // 62 / / anhA caikena rAvyA ca trirAtraireva ca tribhiH // zavaspRzo vizudhyanti vyahAdudakadAyinaH // 63 // trayastrirAtrA navAhAni / ekena ca anhA ekayA ca rAjyA ahorAtraH / evaM dazAhovRttAnurodhAdevamupadiSTaH / zavaspRzaH zavasya snAnAlaMkArAdikAriNaH / anyeSAM snAnamAtraM vakSyati tanniryApakAnAM c| tathA ca prakaTIkariSyati "pretAhAraiH samam" itytr| etacca samAnodakAnAM mUlyena vA nirharatAm / anAthanirharaNe tu smRtyantare "nateSAmazubhaM kiMcinnAzaucaM shubhkrmnnaam||jlaavgaahnaattessaaN sadyaH zaucaM vidhIyate // 10 yattu asapiNDaM dvinamiti tatra vai vakSyAmaH / udakadAyinaH samAnodakAH teSAM ca " pRthapiNDe ca saMsthita " iti sadyaHzaucamapi vakSyate / tatra vikalpaH / sapiNDeSvetadasvAdhyAyAdyapekSam // 63 // guroH pretasya ziSyastu pitRmedhaM samAcaran / pretAhAraiH samaM tatra dazarAtreNa zudhyati // 64 // pitRmedhaH carameSTiH / anye tu sarva karmaiva lakSyata iti prAhuH / tatkurvan ziSyo dazarAtreNa zudhyati / brahmacAriNo'pyayaM vidhirastyeva / pretAhAraiH samaH pretaM haranti niryApayanti tathA teSAM dazAha evaM ziSyasyApItyarthaH // 64 // rAtribhirmAsatulyAbhirgamasrAve vizudhyati // rajasyuparate sAdhvI snAnena strI rajasvalA // 6 // 20 garbhasrAve garbhamAsasamA rAtrIH striyA eva zuddhiryuktA iha vAkye tasyAH zrutatvAt / sapiNDAnAM tu smRtyantarasamAcArAvanveSaNIyau / vasiSThena tu sapiNDAnAM vyahaH samAmnAtaH [a. 4 sU. 34 ] " UnAdvavarSe prete garbhapatane sapiNDAnAM trirAtramazaucam" / / srAvastu garbhasya mAsatrayAdUrdhva prAgdazamAnmAsAt / kecittu prAGnavamAdityAhuH / aprApta kAlasya pAtaH srAva ucyate / na punadravarUpasyaiva / tathA gautamena garbhavistUMsane " garbha25 mAsasamA rAtrIriti " paThitam [a. 14 sU. 15] / saptamAsyAzca jIvanti / ataH For Private And Personal Use Only Page #459 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH saptame mAse pUrNamAzaucam / etattu jIvato jAtasya yuktamanyathA tu garbhamAsasamA ityeva / iha rajasvalAyA rajasyuparate snAnena zuddhirAmnAtA / smRtyantare vyhaaduurdhvm| tatraivaM vyvsthaa| prAkvyahAdajenivRttAvapi nAsti zuddhirdhvamanuparate'pi bhavati / kiMtu vizuddhayatIti / prakRte punaH sAdhvIti vacanAdanivRtte rajasi vaidikakarmAdhikArAnupravezo nAsti na punaH sparzAdiniSedhaH / uktam " AdyAzcatasro ninditAH" iti / rajasvalA strI rajasyuparate 5 snAnena sAdhvI bhavati zuddhA karmayogyetyevaM padayojanA / strIgrahaNaM varNamAtrakhyartham / pUrve tu zlokA brAhmaNaviSayA vyAkhyAtAstadAzaGkAnivRttyarthaM strIgrahaNam / uttaratrApi yatra vizeSapramANaM nAsti tatrApi varNamAtraviSayatayaiva yathA " nRNAmakRtamuNDAnAm " iti // 15 // ... * nRNAmakRtamuNDAnAM vizuddhinaiMzikI smRtA // nirvRttamuNDakAnAM tu trirAtrAcchuddhiriSyate // 66 // imAH SaSThI: "kartRkarmaNoH kRtIti " kartRlakSaNAH kecidvayAcakSate / akRtacUDa ekAhena zuddhayati / tathA vayovasthApekSo'pi vikalpa ityekiiymtmuktm| tasyaiva zlokasya vyavasthAvAkye ime / anye tvadhyAhAreNa saMbandhalakSaNA AhuH / akRtamuNDAnAM mRtAnAM ye sapiNDAstatrottarapakSaH samAcArAbhipretaH / smRtyantare sadyaHzaucamapyAmnAtam / viSayastatraiva 15 darzitaH / AdantajanmanaH sadyaH AcUDAnnaizikI nirvRttacUDakAnAM trirAtramiti // 66 // UnadvivArSika pretaM nidadhyurbAndhavA bahiH // alaMkRtya zucau bhUmAvasthisaMcayanAdRte // 67 // une asaMskRtasya dve varSe yasya jAtasya gate sa ucyate UnadvivArSikastaM pretaM bAndhavA bahiAmaM nidadhyubhUmau nikhAtAyAM sthaapyeyuH| smRtyantare nikhanediti paThyate / 20 * [ prAksaMskArapramItAnAM varNAnAmavizeSataH / trirAtrAttu bhavecchuddhiH kanyAsvahno vidhiiyte||1||] [ adantajanmanaH sadya AcUDAnazikI smRtaa| trirAtramAtA dezAddazarAtramataHparam // 2 // ] [parapUvAsu bhAyosu putraSu prakRteSu c| mAtAmahe trirAtraM tu ekAhaM tvasapiNDataH // 3 // ] 1 pha-cUDAnAM / 2 vyA. sU. 21365 / 3 pha-nivRtta / For Private And Personal Use Only Page #460 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 418 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [paMcamaH alaMkRtya pretAlaMkAraiH / unadvivarSe'pi zrUyamANo'laMkAraH samAcArAtkRtopanayanAdAvapi vijJeyaH / zucau yatrAsthIni bhUpradeze na santi asthisaMcayarahitatvena yA zuddhA tatra nikhAya sthApyaH / smazAne kilAsthIni saMcitAni bhavanti / ata eva tena vacanena tato'nyatra nidhAnamucyate / na punastAdRzasyAsthisaMcayo na kartavya ityeva vAkyArthaH / 5 agnisaMskArAbhAvAdeva tadaprApteH // 67 // nAsya kAryo'gnisaMskAro na ca kaaryodkkriyaa|| araNye kASThavattyaktvA kSapetaM vyahameva tu // 68 // kASThavaditi nirapekSatAmAha / zrAddhamapi na kartavyaM na codakam / udakakriyAniSedhena zrAddhaniSedhaH siddhaH aGgAGgibhAvAt / ataH samAcAraprasiddhaH zrAddhaniSedho 10 liGgena sAdhayitavyaH / anye tu smRtyantaradRSTanikhananapratiSedhArtha varNayanti / tatazca vikalpaH / kSapetaM udAsyeta / zAstracoditaM vyApAraM na kuryAt // 68 // nAtrivarSasya kartavyA bAndhavairudakakriyA // jAtadantasya vA kuryurnAmni vA'pi kRte sati // 69 // A trivarSasyeti A tRtiiyaadvrssaatprtissedhH| na punazcaturvarSAdau / evamarthamevAdizabda 15 kecitpaThanti / nAtrivarSasya kartavyA trivarSAderiti / samAcArazcaivameva / jAtadantasya vA kuryuH / udakakriyAsAhacaryAdagnisaMskAro'bhyanujJAyate / nanu ca vikalpe kAmacAraH / tatra kaH prayAsasAdhyaM vittakSayakaramanuSThAnapakSamAzrayeta / vyarthastadupadezaH / ucyate / sarvavilakSaNo'yaM pitroradhikAraH / pretopakArArthametatkriyate / naimittikatvAdavazyakartavyamityetatprAgevoktam / tatrAvazyakartavyatApratiSedho'stItIha nizcI20 yate / pretopakArArthatvamastItyabhyanujJAnena jJApyate / tatrAkaraNe nAsti vidhyatikramaH / pretopakArastvanuSThAnAdbhavatIti vidhipratiSedhayona sAmaJjasyam // 19 // sabrahmacAriNyekAhamatIte kSapaNaM smRtam // janmanyekodakAnAM tu trirAtrAcchuddhiriSyate // 70 // sabrahmacArI samAnacaraNo'ta ekodakA rUDhayA~ sapiNDebhyaH parigRhyante / 25 teSAmitaretaraM janmani sUtake trirAtram / sadyaHzaucamapi smRtyantarAdudakadAyinAM vikalpitaM draSTavyam // 7 // 1 pha-kSoyukhyahameva ca / 2 pha-soyuH udAsyeyuH / 3 pha-citta / 4 pha-ekodakA adhyAsapiNDebhyaH / For Private And Personal Use Only Page #461 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / strINAmasaMskRtAnAM tu tryahAcchuddhayanti bAndhavAH / / yathoktenaiva kalpena zuddhayanti tu sanAbhayaH // 71 // asaMskRtA yA vAGmAtreNa pratigRhItA na ca vivAhitAstAsAM maraNe bAndhavAH patipakSAstrirAtreNa sanAbhayastu sapiNDAH svapitRpakSA yathoktena kalpena " nivRttacauDa - kAnAmiti " jAteradhikArAtrirAtreNa / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 1 anyaistUktaM " sodaryA dazarAtreNeti" / teSAM cAbhiprAyaH / aSTavarSAyAH kanyAyA dAnaM vihitam | aMdattAyAzca nivRttacauDakavyapadezAbhAvAtpuMsa ivopanItasya tadAnIM kalpAntarasyAnAmnAnAddazAha eva yuktaH / anyaistu paThitam " ahastvadattakanyAsu bAleSu ca vizodhanam " iti / tatra vyAkhyAtAraH paJcadazAbdadezIyA'pi yA dattA kanyA tiSThettadaharevAzaucam / yato mukhyamAmnAnamatikramya kAlakSapaNe pramANAbhAvAt / 10 tatrocyate / vAleSu ceti ko'syArthe yAvatA uktameva yogavibhAge " A dantajanmanaH sadya " iti / na caitena tadvAdhituM yuktaM sAmAnyarUpatvAdasya tasya ca vizeSavyavasthApanarUpatvAdato'yamekAhaH pRthagukto'pi AcUDAdeva vyavatiSThate / sAmAnyasya vizeSApekSatvAt / tasmAdanArSa evAyamardha zlokaH pratipadyate sparzaviSayatayA neyaH / sparzapratiSedho hi mRtakasUtakayorvAlasyApi puMvatprAptaH / tadarthametaduktaM syAt " aha- 19 stvadattakanyAsu bAleSu ca vizodhanam " iti / evaM ca viSayasaptamyAzritA bhavati / sA ca yuktA kArakavibhaktitvAt / itarathA adhyAhRtya bhAvalakSaNA saptamI vyAkhyAyeta / bAleSu mRteSu jIvatAM zuddhiriti / na ca tadusparzanAdAzaucametenaitatsiddhyatIti / viSayAntare tasya ca caritArthatvAt bhUmau parivRtatvAt bhUmau parivRtasya ca sparzanasaMbhavAtU / avizeSoktau kuto vizeSapratipattiriti cet tasyAcamanakalpo vidyata ityeta - 20 tsannidhau tAdRzasyeva sparzasya pratIyamAnatvAt / tathA ca rajasvalAspRSTino bAlasya sparzanaM necchanti / athAsya vizeSaNaM syAt / tathA gautamena taduktaM svasyAM smRtau / yuktamevAdhAtumetasya / tasmAdyuktaivA | nakA lalakSaNA // 71 // akSAralavaNAnnAH syurnimajjeyuzca te tryaham // mAMsAzanaM ca nAzrIyuH zayIraMzca pRthak kSitau // 72 // kSAralavaNaM ca yavakSArAdikSAraM lavaNaM saindhavAdi tanna bhuJjIran / lavaNavizeSaNaM vAkSAragrahaNaM tena saindhavasya pratiSedhaH / nimajjanaM ca nadItaDAgAdau ca tIrthasnAna 4.19 1 [ parapUrvAsu putreSu sUtake mRta keSu ca / mAtAmahe trirAtraM syAdekAhaM tu sapiNDane ] For Private And Personal Use Only 2 a-ka-kha-Da-kSa- dattAyAH / 3 pha-paJcA / 4 pha-kha- parivRttatvAt / 5 a-ka-Da-kSa-AdAkAlalakSaNA / 6 a-ka-khaM-Da-kSa- nadI - taDAgAdAvatIrthasnAnam / 25 Page #462 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 420 medhaatithimaapysmlNkRtaa| [paMcamaH maGgaparigharSaNAdivarjanam / mAMsAzanaM ca yAvadAzaucaM smRtyantagatpratiSidhyate / evaM paThyate " na striyamupeyuna mAyeyurna mAMsamaznIyuH:" | gRhyakArastu " vyahamanaznanta AsIran krItotpannena vA varteran " ityAha / zayIraMzca sthaNDile parasaMgavarnam / sUtake'pi brahmacarya smRtyantare pradarzitam // 72 // sannidhAveSa vai kalpaH zAvAzaucasya kIrtitaH // asannidhAvayaM jJeyo vidhiH saMbandhivAndhavaiH // 73 // saMnidhau yatrAsau mRtastatra tatsaMnidhIyate / anye tu prayANakAle ye saMnihitAsteSAmevAyaM vidhirityAhuH / saMbandhinaH samAnodakAH / bAndhavAH sapiNDAH / anye tuM grAmAntare nagarAntare'vasthAnamasaMnidhAnaM manyante teSAM ca // 73 // *vigataM tu videzarathaM zRNuyAdyo hyanirdazam // yaccheSaM dazarAtrasya tAvadevAzucirbhavet // 74 // dezo grAmAntarAdiH pUrvavat / vigataM mRtam / anirdazaM upalakSaNametadyasya ya AzaucakAlastaccheSaM tasyAzaucam / punardazarAtragrahaNaM zlokapUraNArtham / utpattyapekSayA janmamaraNayorAzaucakAlavikalpenAvazyamapekSA yadA sUtakAdyutpannaM tadA prabhRti dazAhAdi15 kalpena yadA sapiNDaitimiti / atazca yadA'tithinA jJAtaM sUtakAdi na tu gRhasthena tadA'pyabhojyamannaM tathaivotpattinimittamAtramidamubhayoti / dazAhamAzaucinAM tata Urva, trirAtraikAhAzaucinA tu sacailasnAnajA sadyaH zuciH // 74 // atikrAnte dazAhe ca trirAtramazucirbhavet // . saMvatsare vyatIte tu spRSTvaivApo vizuddhayati // 75 // yasya yaH kRta AzaucakAlo dazAhAdistasya tadUrdhva trirAtram / yasya tu vyahaikAhAdistasya tata Uya savAsasaH snAnamAtrameva / tathA cottaratra vakSyati " savAsAH" ityAdi / saMvatsare atIte atikrAnte spRSTvaivApaH snAtvA zudhyedityarthaH / " hastena ca sapAdena " ityAdivacanAtsarvAGgasparzanaM pratIyate tacca snAnameva / / 75 // nirdazaM jJAtimaraNaM zrutvA putrasya janma ca // savAsA jalamAplutya zuddho bhavati mAnavaH // 76 // * [ mAsatraye trirAtraM syAt SaNmAse pakSiNI tathA / ahastu navamAdarvArdhvaM snAnena zuddhayati // 1 // ] . 1 zlo. 77 // For Private And Personal Use Only Page #463 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 421 samAnodakAnAmayaM vidhisyahakAhapakSe ca sapiNDAnAmapi / savAsA vAsasA sahitaH / jalamAplutya snAtvetyarthaH // 76 // bAle dezAntarasthe ca pRthapiNDe ca saMsthite // savAsA jalamAplutya sadya eva vizudhyati // 77 // bAle'dantanAte sUnau dezAntarasthe pRthapiNDe / ca saMsthita ityekArthAni pdaani| 5 pRthakSiNDaH samAnodaka iti yAvat / tasmin dezAntarasthe saMsthite sadyaH zuddhiH / saMnidhau " vyahAttUdakadAyinaH " ityuktam // 77 // antardazAhe cetsyAtAM punarmaraNajanmanI // tAvatsyAdazucirvipro yAvattatsyAdanirdazam // 78 // atrApi dazAhagrahaNamAzaucakAlopalakSaNArtham / yasya ya AzaucakAlastasminna- 10 nivRtte yadi punaranyadAzaucanimittamutpadyate tadA pUrvazeSeNaiva zuddhirna tvantarA nipatitaM yattadIyAdahnaH prabhRti dazAhAdigaNanA kartavyA / tathA ca gautamaH (a. 14 sU. 5) " taccedantaHpunarApatettaccheSeNa zuddhayeyuriti " / maraNajanmanI iti samAse yatnamantareNa kramApratipatteya'ntareNApyupanipAtanaprAptI samAcArAtsamAnajAtIya eveti draSTavyam / punaHzabdazca samAnajAtIyApekSayA samarthataro bhavati / viprgrhnnmpyaashaucinaamuplkssnnaarthm| 15 smRtyantare tu vihitaM " rAtrizeSe dvAbhyAM prabhAte tisRbhiH" iti / etasya brAhmaNasya pretasparze dazarAtramAzaucamiti prakRtya " na cedantarA mriyeta jAyeta vA ziSTaireva divasaH zuddhayeta " itIyaM smRtiH samAnanAtIyAsamAnajAtIyabhedaM nAnumanyate // 78 // trirAtramAhurAzaucamAcArya saMsthite sati // tasya putre ca patnyAM ca divArAtramiti sthitiH // 79 // 20 AcArya upanetA tasmin saMsthite trirAtraM ziSyasya / tasyAcAryasya putre 'panyAM ca saMsthitAyAmahorAtram // 79 // zrotriye tUpasaMpanne trirAtramazucirbhavet / / mAtule pakSiNI rAtri ziSyavigvAndhaveSu ca // 80 // vedazAkhAdhyAyI shrotriyH| upasaMpannaH maitryA prayojanena vA kenacitsaMgataH 25 zIlena yukto vA / pUrva tu sabrahmacAriNyekAhamagRhItavede dRSTam / abhidhAnakoze tu 1pha-antardazAhe syAtAM cet / For Private And Personal Use Only Page #464 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 422 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [paMcamaH upasaMpanno mRtaparyAyaH / bahukAlatvAdAzaucasya pUrvaiva vyAkhyA jyaaysii| anye tu zrotriye mAtule trirAtramityeva saMbandhanti pakSiNI rAtrimiti ziSyAdibhiH / bAndhavAH zAlakamAtRSvastreyAdayaH / yadA tu mAtule pakSiNImiti sabandhastadA mAtulabAndhavatvAdeva siddhA pakSiNI / punarvacanaM nityArtha tenAnyeSu bAndhaveSu yathAkAmam // 8 // prete rAjani sajyotiryasya syAdviSaye sthitH|| azrotriye tvahaH kRtsnamanUcAne tathA gurau // 81 // rAjazabdo'yamabhipekAdiguNayogini varNamAtre lakSaNayA vartate / yata Aha yasya syAdviSaye sthitH| jAtivizeSAvacchinnaviSayezvaravacanatve lakSaNA na ca zabdArthaH / sajyotiH saha jyotiSA vartate divA prete divaiva rAtrau tu tannAsti / evaM rAtrau rAtrireva 1. nAhaH / idameva jJApakamanyatra rAtrigrahaNe'hasrahaNe'pyahorAtripratipatteH / yathA rAtribhirmAsa tulyAbhistryahamekAhamiti / anhA ba~kenetyatra tu rAtrigrahaNaM pAdapUraNArtha rAtrAvagniyotiH / evaM hyagnihotrabrAhmaNe * agninA vai tejapsA tejasvinyAdityena tenasA bhavati / azrotriye'vedAdhyAyini anUcAne kRtsnamahaH / rAtrau na bhavatyeva utpanne'pi rAtrau nimitte kathaM punarazrotriye'nUcAne evaM hi smaryate pravacane sAGge'dhItIti satyaM pravaktA'pyanU15 cAna ucyate / tenaivaM kathaMcidaGgAdigranthArthAnyaH pravakti tasminnayamaharvidhiH / upasanne vA upasanne ca gurau pUjyatvena mukhye AcArye vA vidhyantarabhAvAt / kecitta azrotriye tvityatra nanaM saMbadhnanti / iha naJaH prazleSeNa yo'nyeSAmupAdhyAyastasya ca na kazcittomaM vidhimAcakSate // 81 // * zuddhayedvimo dazAhena dvAdazAhena bhUmipaH // 20 vaizyaH paJcadazAhena zudro mAsena zudhyati // 82 // 1 dd-tejstvini| * kSatraviTzUdradAyAdAH syuzcedviprasya baandhvaaH| teSAmazaucaM viprasya dazAhAcchuddhiriSyate // 1 // rAjanyavaizyayozcaivaM hInayoniSu bandhuSu / svameva zaucaM kurvIta vizuddhayarthamiti sthitiH||2|| vipraH zudhyeddazAhena janmahAnau svayoniSu / Sabhistribhirathaikaina kSatravizUdrayoniSu // 3 // sarve cottamavarNAstu zaucaM kuryurtndritaaH| tadvarNa vidhidRSTena svaM tu zaucaM svayoniSu // 4 // For Private And Personal Use Only Page #465 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mnusmRtiH| adhyAyaH ] 423 kSatriyAdInAM prAguktavRttAdyapekSatyahacaturahAdikalpavyAvRttyarthamidam / brAhmaNe dazAhastvanUdyata eva / atra vidaM vAkyaM kena kSatriyAdInAM dvAdazAhena niyatakAlAprAptiryena kalpAntaralyAvRttyarthatA'vagamyate / iyameva hyeSAmiyatkAlasya prApakaM satya- 5 smiMstatra dazAho'yamAzaucakAlastadupalakSaNArtho vijJAyate / nanu ca satyapyasmiMstasyopalakSaNArthatA satyapi cAturvaNyadhikAre yasyaiva dazAha uktastasyaivetare kalpA iti / smRtyantare ca brAhmaNavivakSayaivoktam " ekohAbrAhmaNasya syAtsvAdhyAya " ityAdi / teSA tu smRtyantare yAni kalpAntarANyAmnAtAni vikalpante / ekAdaze AzaucakAlaH kazcidvivaraNakAra Aha " zuddhayedvipro 10 dazAheneti " / atrAhargrahaNaM vivakSitaM tena dazamyAM rAtrau nAstyAzaucam / tataH pUrveyunimantraNAdi yuktam / agniM cAdhAsyataH paurvAhnikajAgaraNAdinA''zauca upakrAntaM bhaviSyati / tadayuktaM aharvivakSA yAmAdyAsvapi rAtriSu na syAdAzaucam / atha dazAhaM zAvamiti etasmAttatra bhaviSyati / atrAvivakSAyAM kiMpramANaM tasmAdahaHzabdo'yamahorAtravacana iti pradarzitam / tathA ca pUrvazloke'haH kRtsnamiti rAtrinivRtyarthaM 15 kRtsnagrahaNam // 82 // na vardhayedaghAhAni pratyhenAgniSu kriyaaH|| na ca tatkarma kurvANaH sanAbhyo'pyazucirbhavet // 83 // yasyaiSA buddhiH / ya uktAkhyahAdayaH kalpAstulyaM dazAhena vikalpyante / na vRttAdivyavasthayeti tatazciratarakAlamanyasya saMbhave kimityekAhapakSaM nityasvAdhyAyA- 20 klezakaraM pratipatsye dazAhamapAzrayAmi niSkarmasukhamAsiSya iti taM prati sauhArdaina sA vyavasthA spaSTIkriyate / naite tulyA api tu vyavasthitA eva / vyavasthA ca prAgdarzitA / anyathA yasyAzaucakAlo vihitastasya tataH kAlAvadhikasya kuto vRddhiprAptiH / yenaivamarthavatsyAdvispaSTArthatve ko dossH| anye tvAhuratIteSvapyahaHsu yAvatsnAnAdikriyA na kRtA tAvannaiva zuddhiH " vipraH 26 zudhyatyapa " ityAdi vakSyati / tatrAzucitvAdanuSThAnena dupyAmIti snAnAdiSu zuddhaye na pravartate tatraivamucyate / na vardhayennAtIteSvahaHsu bAhyAzauce vilambitavyam / ye tvahaHzabdo 1 Da-ekAhAn / 2 a-ka-Da-adhyasyataH / 3 a-k-dd-kss-kh-svaadhyaaykleshkrm| 4 zlo. 99 / For Private And Personal Use Only Page #466 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 424 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ paMcamaH dazamasyAnho yA rAtristasyAmAzaucaM na bhavatIti te na samyaGmanyanta ityuktam / tathA ca gautamaH (a. 14 sU. 6.) "Azaucamadhya AzaucAntara utpanne taccheSeNa zuddhiH" ityuktvA ekasyAM rAtrau zeSAyAM tayaiva zuddhiM manyamAna Aha "rAtrizeSe dvaabhyaamiti"| pratyUhannAgniSu kriyAH / azucitvAtsarvazrautasmArtakriyAnivRttau prAptAyAmidamucyate / agniSu yAH kriyAH sAyaMhomAdyAstA na pratyUhenna pratyasyet / pratyUho nirhAsa ananuSThAnam / na ca svayaM kuryAdyata Aha na ca tatkarma kurvANaH sanAbhyo'pIti / sanAbhyo'pi nAzuciH syAtkipunaranyastathA gRhyaM " nityAni nivarteranvaitAnava, zAlAgnau caika " ityuktvA Aha " anya etAni kuriti " / na ca yadagpAdhAnaM homamAtra meva kriyate kiMtarhi sAGgaprayogastatraiva kartunnarasya saMbhavAtpradhAnahomasya tu dravyatyAgarUpa10 tvAtsvayaMkartRtaiva / ato homavaizvadevadarzapUrNamAsAdyA nivartante / anyeSAM tu japasaMdhyo pAsanAdInAM nivRttirna darzitA / tAni ca nityAni / ato anyeSAmevAbhyanujJAnaM yataH smRtyantare pratiSiddhaM " homaH svAdhyAyazca nivartata " iti / ato nityakAbhyabhedena vyavasthA / kAmyaM tu naiva kartavyamazucitvAdadhikArApagamAt / nanu ca nityepvapi naivAzuceradhikAraH / na ca zaucamaGgaM yadi viguNaM nityamanu15 chAyate na kAmyamityucyate / athAsmAdvacanAdbhavati / maivam / iha yadapi mAnaM tadasyAnya etAni kuryuriti parakartRtvamabhyanujJAyate / tacca viguNatvAnnityeSUpapadyate na kAmyeSu / vaizvadeve tu vivadante / smRtyantaraM codAharanti " homaM tatra na kuti zuSkadhAnyaphalairapi / evaM yajJavidhAnaM tu na kuryAnmRtyujanmanoH // " ataH sandhyAhomo darzapUrNamAptau sAMvatsarikaM cAzvayujyAdi kartavyam / 20 upAkaraNaM tu nakSatrAzrayameva na paurNamAsyAzrayam // 83 // divAkIrtimudakyAM ca patitaM mUtikA tathA // zavaM tatspRSTinaM caiva spRSTvA snAnena zudhyati // 84 // divAkIrtizcANDAlaH atyantAzucisAhacaryAbhArate ca prayogadarzanAnmAnAramUSika saMvAde " tasminnI ca kAle'bhUddivAkIrtirbhayAditaH " iti / na nApitastasya 25 spRzyatvAt bhojyAnnatvAcca / yattu zmazrukarmaNi tasyedaM snAnamityAhustadapi siddhatvA davAcyam AvazyaM zmazrukarmANi kArayato romANi gAtrANispRzanti tAni zarIrAcyutAnya 1Da-kha-vinivRtto / 2 Da-pratyasyet / 3 Da-prapadyate / 4 pha-paJcaya jJavidhAnaM / For Private And Personal Use Only Page #467 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 425 zuddhAnIti siddhaM snAnam / tatspRSTinaM tasya spRSTaM tatspRSTaM tadasyAstIti tatspRSTI / yenaite spRSTAstadapi snAnameva / iha sarvasyApratyAsatteH tatspRSTinamityanena saMbandhaH zavasyaiva kecidAhuna divAkIrtyAdInAm / anye tu ekavAkyopanipAtAdante zrutatvAtsarveSAM buddhau saMnidhAnAtacchabdena sarvanAmnA parAmarza iti / atra hi zavaparyantAnAM dvandvaM kRtvA spRSTItyanena sambandhaH / tatra tatspRSTIti samAsArthasya 5 buddhau sannihitatvAttacchabdenAvamarzaH / na hi zavaspRSTipadena sabandho lakSyate patitAdibhiritarairyuktatvAt / kiMtu kevalasya padAntasaMbandhaH / dvandve hyekaikaH zabdaH sarvArthAbhidhAyI / tataH sarve pratyAsannAH / athApi zavaspRSTizabdasya tatssRSTipadena saMbandhaM kRtvA tato'nyairabhisaMbandhaH / tathA sati patitAdInAM spRSTipadena saMbandho na syAt / tasmAtsamAcArata eva nirNayaH / / 84 // Acamya prayato nityaM japedazucidarzane // saurAnmantrAnyathotsAhaM pAvamAnIzca shktitH|| 85 // azucayaH saMnidhAnAtpUrvoktA eva / sUryadevatyA mantrAH saurAH " udutyaM jAta. vedasam " ityAdayaH / pAvamAnyaH dAzatayISu navame maNDale'dhItAH 'svAdiSTayetyAdyAH' / yathotsAhaM zaktita iti ca eka evArthaH / vRttavazAcchabdadvayaM paThitam / bahuvacananirdezA- 15 nitvasaMkhyA'vazyaM kartavyA / paratastu yadi garutarakAryAtyayo na bhavati tadA kartavya eva japaH / mantragrahaNAtpAvamAnIriti ca RcAmupAdAnAdasamApte'pi sUkte tribhya urdhvaM bhavatyeva shuddhiH| zvA'pyatra prksseptvyH| so'pyazucireva / paThitaM ca gautamIye'sminneva varge "shunshc| yadupahanyAdityeka iti" (a.14 sa. 29 / 30) / prayataH ananyamanA mantradevatAdidhyAnaparaH / athavA prayato devatAdipUjApravRtto yadA pazyettadaiva kuryAnnAnyadeti // 85 // 20 nAraM spRSTA'sthi sasnehaM snAtvA vipro vizudhyati / Acamyaiva tu niHsnehaM gAmAlabhyArkamIkSya vA // 86 // naro manuSyastasyedaM nAram / sasnehaM mAMsamajjAdigdham / gorAlaMbhanaM sparzaH / arkadarzanagavAlambhau vikalpete // 8 // AdiSTI nodakaM kuryAdA vratasya samApanAt // 25 samApte tUdakaM kRtvA trirAtreNaiva zudhyati // 87 // Adeza AdiSTaM vratAdezanasaMbandhAdbaDhirUpeNa brahmacAryucyate tasya brahmacaryAzramasthasya sato ye sapiNDAH pramIyante teSAmayamaniSTodakadAnapratiSedhaH / prAkpramItAnAM tu vihivU 1 a-ka-kha-Da-va-sarvanAmno / For Private And Personal Use Only Page #468 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 421 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [paMcamaH manvAhikaM kuryAddevapitRtarpaNAmiti / A vratasyeti A samAvartanAdityarthaH / na punarAntarAlikasAhasikAdityarthaH / vratacaraNasamApteH samAvRttaH sa sarveSAmekaikasyodakaM kRtvaikasminahani trirAtramAzaucaM kuryAt / mAtustUdakadAnaM vatino'pISyate na ca vratalopaH / smRtyantaramudAharanti / aparAdhya AdiSTI nodaka iti // 17 // vRthAsaMkarajAnAM pravrajyAsu ca tiSThatAm // AtmanastyAginAM caiva nivartetodakakriyA // 88 // jAtazabdaH pratyekamamisaMbadhyate / vRthAjAto yo na devAnarcayati na pitRnna manuSyAniti / satyadhikAre'nAzramI / hutAhutaparityaktaH / ' saMvatsaramanAzramI bhUtvA' ityAdi cirakAlAvasthAne mahAdoSazravaNAt / brahmacAriparibAjakAbhyAmanyasya parapAkaratitvam AtmArthastu pAko nissiddhH| saMkarajAtA itaretarajAtivyatikaraNa pratilomA aayogvaadyH| ninditatvAdvRthAnAtasAhacaryeNa / anulomAstu satyapi saMkIrNayonitve mAtRnAtIyatvAdadhikAritvAcca neha gRhyante / na cAnulomeSu saMkIrNayonivyavahAraH / " saMkIrNayonayastvetAH pratilomAnulomanA" iti / aniyuktAsutAdayazcAnekapuruSasaMsarganAH / vezyAjAtAzca / pArastraiNeyAstu asatyanekapuruSasaMsargeNe saMkarajAtAH / ayaM ca sapiNDAnAM niSedho na tatputrANAmiti kecit / AtmatyAginAM tu putrANAmapi taduktamavizeSazravaNAt / pravrajyAsu bAhyAsu bhagAlavaraktapaTAdyAsvanadhikArAbahuvacananirdezAnna vratAdidarzanabhedena bAhyAH / _ AtmanastyAginAM puruSANAmAyuSo'kSaye svecchayA zarIraM tyajanti vRddhAnAma cikitsyamahAvyAdhInAM ca bhiSakpratyAkhyAtAnAmiSyata eva / yathoktam / 20 "vRddhaH zaucasmRterluptaH prtyaakhyaatbhissvikryH|aatmaanN ghAtayedyastu bhRvnynshnaambubhiH||" "tasya trirAtramAzaucaM dvitIye tvasthisaMcayaH / tRtIye tUdakaM kRtvA caturtha shraaddhmaacret||" iti| kuSThyAdestuM vyAdhigRhItasya iSyata eva / yathoktaM luptaceSTasya gRhasthAvasthAyAmapi " mahAprasthAnagamanA vRthA necchanti jIvitum " / luptaceSTazcocyate yaH zaucAdiSvasamarthaH 25 saMdhyopAsanAdiSu ca / aparikSINazarIro vA / sAdayedyastvAtmAnamaluptaceSTo vA / 1 a-ka-kha-Da-kSa-AMtarAlikamAhanAstrikAdityarthaH / 2 pha-saMsarge / 3 a-ka-kha-Da-kSa-bhagAt dhararaktapaTAsu / 4 pha-nirdezAt / vratAdi darzanabhedena / 5 pha- AyuSokSaye / 6 Da-vA / 7 pha-kuSThayAdeH / kssuyaadhigRhiitsy| For Private And Personal Use Only Page #469 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / atastadviparItasyAnujJAnaM bhavati / smRtyantareSvanyeSAmapyudakakriyAniSedho vihitaH / yathoktaM "rAjabhirnihatAnAM ca zRMgidaMSTrisarIsRpaiH / AtmanastyAginAM caiva zrAddhameSAM na kalpayet // " udakaM piNDadAnaM ca pretebhyo yacca dIyate / nopatiSThati tatsarvamantarikSe vinazyati // I " nArAyaNabaliH kAryo lokagarhAbhayAnnaraiH / tasmAdemyo'pi dAtavyamannameva sadakSiNam " || tathA'nyatra (" Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir caNDAdakAtsAhmaNAdvaitAdapi / daMSTribhyazca pazubhyazca maraNaM pApakarmaNAm " // tathA coktam "nRNAM caivAgnidAnAM ca snAnAlaMkArakAriNAm / taptakRcchradvaye zuddhirazrupAte'nuyAyinAm // "tenoddiSTaM na caivAnyaiH kaarymsyaurdhvdehikm| na ca nAmApi kartavyaM tadvaMzasya tadIyakam // "atyantanarakasthasya tasya pApIyaso'dhikam / kAraNaM kIrtanaM nAma sarve caiva bhayAvaham // 10 saMvartena sveva kriyAsu sAntapanamAmnAtam / parAzareNa taptakRchUM vasiSThena taptakRcchrasahitaM cAndrAyaNam / tatrApUrvAdivizeSA upekSyAH / 427 For Private And Personal Use Only yaduktam 'caNDAlAdudakAt' ityAdyupakramya 'maraNaM pApakarmaNAmiti' tatredaM sandihyate / kiM yazcANDAlAdirbuddhipUrvamAtmAnaM ghAdayati tasyAyaM vidhiraurdhvadehikA karaNaM tatkaraNe ca prAyazcittamuta pramAdahatasyAnicchata iti / kutaH saMdeha iha gautamena " prAyAnAzakazastrAgni- 15 viSodakodbandhanaprapatanam"ityuktam (a. 14sU 11) / iha cAvizeSeNa zrutaM ' caNDAlAdudakAt " iti / tatra smRtyantareNaikazAstratvAdudakAdityatra tAvadavazyAmicchatAmiti saMbadhyate / sAhacaryAdanyatrApi tathaivetyAzaGkA jAyate / kiMca pApakarmaNAmiti zrUyate / pApaM ca karma pratiSiddham / atra pratiSiddhaM yo'nutiSThati sa pApakarmetyupapadyate / anuSThAtRtvaM ca svavyApAreNa paraprayoktRtayA ca / tatra na vaidyutadaMSTrizRGgayAdayaH / te ca na prayujyante / nApi te 20 vodakakhaGgAdisthAnIyAH / yena tadupAdAnenAtmAnaM ghnan svatantraH kartA syAt / kiMtIrha yasyedRzaM maraNamupanataM sa pUrvajanmani kRtapApaka iti zAstreNa jJApyate / yathA zyAvadantaprabhRtayastatrApi kimetena jJApitena / aGgahInAdInAM pUrvapApasaMbandhitvaM jJApyate / prAyazcittamanuSTheyaM yathA vasiSThenoktam / kasyacitkRcchradvayacaraNaM kasyacidabhya 1 Da -azrupAtena yAyinAm / 2 kha-Da-tatra pUrvAdi-1 Page #470 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 428 medhAtithibhApyasamalaMkRtA / [paMcamaH dhikamapi / iha mRtyunA sambandhikArasyApahRtatvAnnArtho'nena / yadi vA'sau kRtapAtaka ityavasIyate / tena saha yekecana kenacit yaunamaukhasrauvAH saMbandhAH kRtAH so'pi pApakArI syAt / na caivaM ziSTAnAmAcAraH / na hi tAdRzena saMbandhaM kRtavantaH kenacidvicikitsyante / prAyazcitaM nAcaranti / ata icchatAmanumIyate / ye tu * gobrAhmaNahatAnAm ' iti smRtyantare paThitvA 'AtmanastyAginAmi te' pRthak paThanti tena vizeSapakSaH pratibhAti / ataH saMzayaH kiM punaratra yuktam / icchatAmiti kutaH pApakarmavacanAt / svecchayA yazcAtmavyApattihetau vyApAre pravartate tena " tasmAduha na purAyuSaH svaH kAmI preyAditi" zAstramatikrAntaM bhavati / sa ca yuktaH pApakarmeti vyapadeSTum / nanu coktaM na hi te khaDgAdisthAnIyAH / yenecchayA vadhopapattiH / ucyate / yaH pramAdaM na rakSati tena tatkRtameveti / tena yazcANDAladasyubhUyiSThe'raNya ekAkI gacchati tasya yadyapi caNDAlA mAM nantvitIcchA na bhavati tathApi tatsamarthAcaraNena prapAdasyAparihatatvAdbhavatyeva zAstrAtikramaH / evaM yo vAhubhyAM nadI tarati saMdigdhAM vA nAvama dhirohatyakuzalakarNadhArAdhiSThitAm / evaM tasya vyApadyamAnasya vegakSayeNa nauparivartanAdinA 15 vA yuktaiva pApakAritA / tathA cAgAdhatAM daNDAdinA grAhamakarasaMgaM cAjJAtvA snAtAro yadyapahiyeranna duSyeyurevam / yastu dRDhabandhanAM tanvaritrAM tari tIvrAmbhasi kuzalAvahita* samarthaprerakapreryamANAmadhirUDhaH sahasotpatite javini pavane cakravAtena picchalamavAptavAn plavavyApatyA mriyeta zAstramatikramet / evaM sarpopahataM dezaM ca apariharandaSTo vyApadyeta pratyaveyAdeva nAnyathA / evaM tIkSNazRGgAM gAM hastinaM vo dRSTvA dUramanapakrAmato hanyamAnasya yukto'tikramaH / evamaraNye varSAsUccarantISu vidyutsu grAmanagarayorapraveze duSTataiva / grAmasthasyopari kathaMcidvidyutpAtaH syAttadA na kiMcidaparAdhyati / ato yuktamIdRzaM yathAvihitakriyAkaraNam / tatra codakakriyAniSedhaH sarvordhvadehikapradarzanArthaH smRtyantare'syodADhatatvAt // 88 // pASaNDamAzritAnAM ca carantInAM ca kAmataH // 25 garbhabhahAM caiva surApInAM ca yoSitAm // 89 // zAstraparityAgena bAhyadarzanAzrayaM naraziraHkapAlaraktAmbarAdidhAraNaM pASaNDaM tadAzritAH kRtatalliGgaparigrahAH taddarzanavazavartinyaH / carantInAM ca kAmataH tadA1pha-sarvAdhikArasya / 2 a-ka-kha-Da-kSa-tathA yo vAM gAdhatAM / 3 ph-caa| For Private And Personal Use Only Page #471 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 429 cArakulasthitityAgenecchAmAtrAnuvRttyekAnekaparapuruSasaMprayogaH kAmacAraH / bhaturviSagarAdidAnena garbhasya ca pAtanaM drohaH / surApyaH yathApratiSedhaM pratiSiddhAyAH pAnena / atra kazcidAha brAhmaNo na pibetsurAmiti / satyapi jAtyAvizeSe liGgAtpuMsa eva brAhmaNasya pratiSedho na striyA iti / yadyapi strIpuMsayorekA jAtistathApi strItvapuM. stvaliGge bhidyate / iha ca brAhmaNa iti pulliGgasya zabdasya zravaNAdazrutAyAH kaH prsnggH| 5. yathA brAhmaNI pAyayetputrArthamiti na puMsaH pAyayediti tadvatpuMlligazrutau na striya upAdIyante / kvacilliGgaM na vivakSyate / yathA brAhmaNo na hantavya iti striyA api pratiSedho vijJAyate / tatra dvitIyayA zrutyA brAhmaNasyepsitatamatvAtprAdhAnyam / na ca pradhAne prAtipadikArthavyatirekeNAnyaliGgasaMkhyAdi vivakSyate / yathA 'grahaM saMmArTIti' naikasya saMmArgaH / iha punarbrAhmaNena surA na peyeti kartRtayA sAdhanabhAvena kriyAM pratinirdezAt 10 brAhmaNo na pibetsurAmityAkhyAtAbhihite'pi tAdarthyatAnAmapi vRtteH prAtipadikArthopapattyA prathamA'pi tRtIyAnuguNyeti guNabhAvAt guNe ca sarva zrutaM vivakSyate / yathA 'pazunA yajete' pumAnpazurAlabhyate ekazca / / atrocyate / nAtra dvitIyAtRtIye guNapradhAnabhAvenAvivakSAvivakSayoH kAraNaM kiMtarhi prAptyaprAptI yadaprAptaM vidhiviSayatayopapadyeta tadvivakSyate / ananyaparazabdAvagamyatvAt / 15 yattvanyato'vagatamarthAntaraM vidhyarthamupAdIyate tadyAdRzameva pramANAntarAvagataM tAdRzameva vidheyakAryAntarasaMbandhitayA zabdena pratipAdyate / brAhmaNo na hantavya ityatra vAkye vidhi': pratiSedha eva paryavasyati yadanyattadanyato'vagatam / prAtipadikArthavivakSA tu zratyAnarthakyaprasaMgAt / liGgasaMkhyAdestu pratyayArthasya nAntarIyakatvenApyupAdAnasaMbhavAdvivakSAvivakSe ucyate / tatreha na brAhmaNAdibhiH puruSo vidhinA pravartyaH / tadveSAtsvataH 20 pravRtteH / tatsarvasya cAtra svayaM prasaMgAt / na hyavidhIyamAnaH pratiSedhaH kathaMcidanvetumalam / anyataH prAptyabhAvAt / akArakatvAdakArakavizeSaNatvAtsvabhAvAnupravezenApi saMbandhaM labhyate / tasmAdasyAnvayasiddhayartha viSayabhAva eSitavyaH / tasmiMzca vidhinA viSayIkRtena bhAvArtho viSayatayA'pekSyate / bhAvArthazca pratiSedhena viSayAMzasya gRhItatvAttataH pracyatalaukikyA ca pravRttyA siddhAnuSThAna AtmavidhisidhyarthamanupravezamapyakAMkSa- 26 nnadhikAramAtrasApekSavidhau pramANAntarataH pratipannahananakartRbhAvasya puMso'dhikAratAM pratipAdayaM 1ph-taadiinaamnivRtteH|2 pha-guNeti / 3 pha-vipratiSedha eva / 4 a-ka-kha-Da-kSa-nu / 5 phatedveSAt / 6 ka-tatsarvasya vA nastuya prs'gaan| a Da-tatsarvaM srvaanstuprsnggaat|7 a-k-kh-dd-kss-lbht| For Private And Personal Use Only Page #472 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 430 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [paMcamaH stadvizeSaNadvAreNAnvayaM pratipadyata ityupapannamanvitAbhidhAnaM tena bhAvArthasya savizeSaNasyAvidheyatvAllaukikI pravRttirabhyupetavyA / asti ca rAgalakSaNA pravRttina tasyA liGgasaMkhyAniyamo'sti dveSAdvA tasmAdavidheyArthazabdo'vagatArthaparatvAdabhidhAnaM zaktimRtsRjya pramANAntarato yathAvadhRtasvarUpamartha lakSayati / tatra liGgasaMkhyayostAtparyataH zabdenAnabhidhAnAtkuto vivakSA kevalaM prAtipadikanirdezArtha yena kenacidvacanena nirdezaH kartavyo na kevalA prakRtiH prayoktavyeti tadartha liGgasaMkhyayorupAdAnam / ___ ata iyamatrAvagatiH hanane'dhyavasitakartRbhAvaH sa naarthe niyujyate / ataH pratiSedhavAkye dvitIyAzratiravivakSayoM nAtantraM yathApi hi tRtIyA zrUyate prathamA vA brAhmaNena na pAtavyA brAhmaNo na pibediti tatrApi tadarthazcAnyataH prApteravidheyatvAdanUdyate / 10 yA adhikAravizeSaNatvenaiva saMbadhyate / ete dvitIyAviziSTe prathamAtRtIye / satyAmapi ca dvitIyAzrutau yadaprAptaM tadvidheyatvAdvivakSyate yathA "bhAryAmupagacchet" "apatyamutpAdayediti" na hi laukiko bhAryArthaH / upayamanenaiva tatsiddheH / nApi vAkyAntare vidhinA kvacidupAtto yena yathAvagamamuddizyeta yathA'zvinaM gRhNAti maitrAvaruNaM gRhNAti dazaitAnadhvaryu gehAtIti saMkhyAviziSTA eva grahA upAdIyante / ato nijJAtasaMkhyatvAtsamArgavidhau 16 yathAsaMkhyAvagamaM nirdizyate / atra punarvAkyAntarAbhAvAdasyaivotpattivAkyatvAchUtasaMkhyAparityAge pramANAbhAvAnnirapekSAbhidhAnazaktisamarpitasyaikasya parityAgaH puruSabuddhiprabhava eva syAt / evaM pazanA yajeteti yAgaviSayatvAdvidhestasya ca sAdhyasvabhAvatvAtsadhanAkAMkSAyAM samarpitasavizeSaNakAritasahitasya vidheyatve yadyarthamAtre vidhivyApArAparisamApteH svArthaparazabdAbhihitA pekSitasvArthAH kimiti nayanti / pramANAzAstravidastu svayaM vidhividiti anyoktamavagA20 hante / yattvasmAbhiruktaM tatsukhopAyagrAhyaM nAtimahatI vyutpattiratropayujyate / iyadeva caM tatsAram iyatI sA vidyA'nuSThAnopayoginI yadadhikamAhopuruSikAmAtraM tadarthavAda eva / tatra hyarthavAdAdvizeSAvagatirbhavati yatrAkAMkSAvidheranivRttiriti yathoktamupadadhAtIti / bahuSu bhojanasAdhaneSu sarpistailalavaNAdiSu satsu kenetyanavasAye ghRteneti gamyate / yathA tu rAtriSvanuSThAnAzravaNAdAkAMkSAyAM pratitiSThantItyarthavAdaH / ataH pratiSThAkAmasyeti gamyate / 26 iha punarbrAhmaNA itiparisamAptatvAtpadArthasya nivRttakAMkSeti stutimaatraapekssyaa'rthvaadH| atha liGgadarzanamAtratayopanyasyate " devAnAmaznatA haviriti " (a. 11 zlo. 95) 1 pha-tAtparyantaH / 2 pha-avivakSAyAmatantraM / 3 pha-tadarthasya / bhanyataH prAptiH 4 pha-zrutaiH phadaprAptaH / 5 pha-vidhiM vindati / 6 pha-iyadevavattatsAraMdrayatI sA / 7 Da-vidhyanuSTAnAt / For Private And Personal Use Only Page #473 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 431 tasmAcchreyaH saMpannaM pApIyAnanvetItavattadapi puMsaH pratiSiddhatvAtpAkSikenAnuvAdena sAlambanamiti na kiMcit / strINAmapi devAnnazeSamAjyAdiprAzanamastyeva vedodAharazca darza. pUrNamAsAdiSu " videyakAsIti " / na ca zrAddhasya kartuH surAM pAyayediti codanayA tAsAM pAnamanumIyate / brahmahatyAdAnenaiva grahaH tasmAjjAtimAtrasya pratiSedha ityeSa etasyAM vipratipattau nirNayaH // 9 // AcArya svamupAdhyAyaM pitaraM mAtaraM gurum // nirdRtya tu vratI pretAnna vratena viyujyate // 9 // svagrahaNamAcAryavizeSaNaM manyate / " gurorgurau saMnihita"( a. 2 zlo. 205 ) ityatidezAttadAcArye'pi prApte pratiSedhaH / anye tu svazabdaM bAndhavavacanaM vyAcakSate / atra tu pitaraM mAtaramiti na vaktavyaM nityArtha tvabhidhAnamiti guru: " alpaM vA bahu 10 vA'pi " ( a. 2 zlo. 149 ) ityanena ya uktaH / etAnniharato vrataviyogo nAstIti zrutasAmarthyAdarzayati / anyAnniItyAnena viyujyata iti padArthasiddhiH // 90 // dakSiNena mRtaM zarta puradvAreNa niharet // pazcimottarapUrvastu yathAyogaM dvijanmanaH / / 91 // 15 puradvAreNeti puragrahaNaM grAmAdInAmapyupalakSaNArtham / yatrAnekadvArasaMbhavastatrAyaM niyamaH / yo yatreSTe tasyAyamupadezaH / amaGgalyatvAcca zUdrAdArabhya krameNopadiSTam / atazca yathAyogAmiti vaizyakSatriyabrAhmaNAH pazcimAdibhiryathAsaMkhyaM saMbandhanIyAH // 9 // na rAjJAmaghadoSo'sti tinAM na ca satriNAm // aindraM sthAnamupAsInA brahmabhUtA hi te sadA // 92 // 20 rAjazabdo yadyapi kSatriyanAtau vartate tathApIha aindraM sthAnamupAsInA iti kAraNasyopAdAnAjjanapadezvaravacano lakSaNayA vijJAyate / uttarazloke nipuNaM vakSyAmaH / vratino vratacAriNaH cAndrAyaNAdisthAzca / satriNo gavAmayanikA anyasminyA yajJe dIkSitAH / tathA ca gautamaH " RtvigdIkSitabrahmacAriNAmiti " / atrArthavAdaH aindra sthAnamAdhipatyaM padaM pranaizvaryamupAsInAH kurvANA rAjAno brahmatvaM prAptAH / vratinaH 25 satriNazca / aghadoSamAzaucam / anye tu satatadAnapravRttAnsatriNo manyante / mukhyayA'nuvRttyA RtuvizeSa vartate // 92 // 1pha-vaizvadevikarmAsIteti / 2 pha-dAvivaH naivaM pratigrahasta / 3 a. 14 sU. 1 / For Private And Personal Use Only Page #474 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 432 medhaatithimaassysmlNkRtaa| [paMcamaH rAjJo mAhAtmike sthAne sadyaH zaucaM vidhIyate // prajAnAM parirakSArthamAsanaM cAtra kAraNam // 93 // mahAnAtmA yasya sthAnasya tanmAhAtmakaM yasmisthAne sthitasya puMsaH prajAnAM parirakSA / mAhAtmyaM tadeva ucyate / tacca prajaizvaryam / yadAha"AsanaM cAtra kaarnnmiti"| taduktam / nAtra jAtimAtraM kiMtu prjaapaalnaadhikaarH| AsanazabdopIha nAsanazayyAdivacanaH / api tu tatpadaM prAptavato yatkartavyaM tadAha / ataH akSatriyo'pi yadi pranApAlane samarthaH tasyApyAzaucAbhAva eva pUrvyAkhyAtaH / prajAnAM parirakSArthamiti / na sarveNa sarvAzaucanivRttiH kiMtarhi prajApAlanavirodhi yadAzaucadhAraNaM tannivartate / yathA durbhikSAdau svakozAdannadAnena pranAbharaNam / tathA divyantarikSabhaumeSatpatiSu zAntiH / 10 akasmAtsamyaiH kartavyena rAjJA athavA .meSu dvijAtInAM dharmasaMzayasattvena prathamejyAdAvapyasti pravaktRtvaM tadapi prayojanam // 93 // DimbAhavahatAnAM ca vidyutA pArthivena ca // gobrAhmaNasya caivArthe yasya cecchati pArthivaH // 94 // Dimbo bahujanasaMkulaH azastrakalaho vA / AhavaH saMgrAmo yuddhaM tatra hatAnAM 15 sadyaH zaucam / vidyudazaniH etavyAkhyAtam / pArthivaH pRthivyA IzvarazcAturvarNyasya yaH kazcita / brAhmaNArthe gavArthe ca yuddhAdanyatrApi jalAgnidaMSTrihatasya / yasya cecchati pArthivaH svakAryArthaparipAlanAdhikRtasya / kuta etadyato rAjJAM paripAlana evAzaucanivRttistatra kuto'nyasyAvizeSeNa tadicchayA vinivRttiH syAt // 9 // somAnyAnilendrANAM vittAppatyoryamasya ca // aSTAnAM lokapAlAnAM vapurdhArayate nRpaH // 95 // vapustejo'zaH / vittapatirvaizravaNaH / apAMpatirvaruNaH / atraiva dvitIyo'rthavAdaH / / 95 // lokezAdhiSThito rAjA nAsyAzAcaM vidhIyate // zaucAzaucaM hi mAnAM lokezaprabhavApyayam / / 96 // 25 etailokezairadhiSThito rAjA nAsya zaucAzaucam / yato mAnAM manuSyA NAmAbhyAmadhikAraH / tayozca prabhavApyayau pravRttinivRttI lokebhyaH sakAzAnmayAnAM na tu lokezAnAmeva / / 96 // 1 pha-mAhAtmaM tadevamucyate / 2 pha-atazca / 3 pha-zrameSu / 4 pha-yuddhaH / 20 For Private And Personal Use Only Page #475 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| udyatairAhave zastraiH kSatradharmahatasya ca // sadyaH saMtiSThate yajJastathA''zaucamiti sthitiH // 97 // yena zasyate hanyate tacchakham / ataH pASANalaguDAdinA'pi hatasya yajJasaMsthA niSpadyate nAyudhaireva khaDgAdibhiH / AhUyante yatretaretaraM spardhamAnA yuddhAya sa AhavaH saMgrAmaH / kSatradharmaH aparAGmukhatvaM prajArthaM prabhuprayuktaM ca / sadyaH saMtiSThate samAptimeti / 5 yajJo jyotiSTomAdistatpuNyena yujyata iti yAvat Azaucamapi sadya eva / atra kecit kSatradharmahatasyetyanena sadya ityabhisaMvaghnanti / tatazca yaH saMgrAmabhUmau mRtaH tasyaivAyaM vidhirna tu yo'nyedyustato'nyatra gatastadetadvicAryam // 97 // vipraH zudhyatyapaH spRSTvA kSatriyo vAhanAyudham / / vaizyaH pratoda razmInvA yaSTiM zuddhaH kRtakriyaH // 98 // 10 dazAhAdInAM kalpAnAM paripUrNa AzaucakAla idamaparaM kartavyam / apaH spRSTveti snAnamupadizyata iti prAgvyAkhyAtam / kRtakriya iti kSatriyAdibhirabhisaMvadhyate / kriyA ca snAnameva anyasyAzrutatvAt / snAtvA vahanAdIni spRzeyuH / anye tu zrAddhakriyAmAhuH / zrAddhAdi kRtvA sarva eva vizudhyati / tatrApi brAhmaNa udakaM hastena spRSTvA kSatriyAdayastu vAhanAdibhiH // 9 // etadvo'bhihitaM zaucaM sapiNDeSu dvijottmaaH|| asapiNDeSu sarveSu pretazuddhiM nibodhata // 99 // pUrvottaravastUpasaMhAropapatyupanyAsArthoM pUrvottarAvardhazlokau // 99 / / asapiNDaM dvijaM pretaM vibho nirdRtya bandhuvat // vizudhyati trirAtreNa mAturAptAMzca bAndhavAn // 10 // 20 bandhuvaditi dharmeNa na mUlyena / mAturAptAMzca AptagrahaNaM pratyAsannabAndhavamAtulAdigrahaNArtham / asmAccAnumIyate asapiNDaH asamAnodako na sarvasapiNDAdanyaH // 10 // yadyannamatti teSAM tu dazAhenaiva zuddhayati / anadannannamanhaiva na cettasmingRhe vaset // 101 // anaznato nivasatazca pUrvoktastrirAtra eva / anaznato na nivasatazca ekAha eva / 25 aznataH nivasatazca dazAha evaM // 101 // 1 a-ka-kha-Da-kSa-razmi vA / 2 pha-snAnatvA / 3 Da-sarvo'sapiMDAdanyaH / a-ka-kha-kSasarvAsapiNDAnyaH / a-ka-kha-Da-kSa / anivasato'pyaznata. dazAha eveti caturthaH prkaarH| sa tu govindarAjena darzitaH // For Private And Personal Use Only Page #476 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 434 medhAtithimASyasamalaMkRtA / [paMcamaH anugamyecchayA pretaM jJAtimajJAtimeva ca // snAtvA sacailaM spRSTA'niM ghRtaM pAzya vizuddhayati // 102 // anugamanaM buddhipUrvamanujanam / yathAkathaMcidadhigamane na ca sacailam / snAna agnisparzo ghRtaprAzanaM ca sarmuccitaM zuddhihetuH // 102 // na viSaM sveSu tiSThatsu mRtaM zUdreNa nAyayet / / asvA hyAhutiH sA syAcchUdrasaMsparzadUSitA // 103 // na nAyayena niriyet / sveSu tiSThatsu samAnanAtIyeSu satsu / AhutigrahaNAnna dAhayediti / vipragrahaNamatantram / kSatriyavaizyayorapi zUdrasaMsparzo doSa evetyarthavAdAtpratiSedhaH pratIyate // 103 // jJAnaM tapo'gnirAhAro mRnmano vAyupAJjanam // vAyuH karmArkakAlau ca zuddheH kartRNi dehinAm // 104 // jJAnAdIni kAlazuddheH dRSTAntatayopAdIyante / tathaitAni svaviSaye zuddhikAraNAni / evaM kAlo'pi nAtrAtizaGkitavyaH / eteSAM yasya yatra zuddhihetutvaM tadihaiva prakaraNe teSAM vakSyate / anyeSAM tatra tatra deshe| tatra jJAnamAdhyAtmikaM sAGkhyayogopadiSTaM tena hi avidyAvAsanApAsanena rAgAdikSaye nirdoSajJAnamupaiti / vakSyati ca (zlo. 108 ) " buddhirjJAnena zuddhayatIti " / tapaH kRcchracAndrAyaNAdi tatpAtakopapAtakAnAM zuddhihetuH / agnima'nmayAdiSu " punaHpAkeneti " ( zlo. 121) / AhAraH pavitrANAM payomUlAnAM so'pi tA iva zodhayati / mRdvAriNAM zuddhihetutA prasiddhaiva / manaso vakSyate " manaH satyeneti " / 20 (zlo. 108) / upAJjanaM maThAdeH sudhAgomayAdinA saMmArjanAnulepane / vAyuzcaNDAlAdi spRSTe tRNakASThAdau rathyApatite / karmANi saMdhyopAsanAdIni / uktaM ca ( a. 2 zlo. 102 ) " pUrvI saMdhyAM japaMstiSThenaizameno vypohtiiti"| etacca dvitIye vyAkhyAtam / satyapi tapasaH katve prAdhAnyakhyApanArtha pRthagupadezaH prAyeNa ca zAstre bhedenaiva karmaNastapo nirdizyate " karmaniSThAstaponiSThA " iti ( yAjJavalkIye 25 AcAre. 221 ) // 104 // sarveSAmeva zaucAnAmarthazaucaM paraM smRtam // yo'rthe zucihi sa zucirna madvArizuciH zuciH // 105 // 1a-ka-kha-Da-kSa- ghRtaprAzanaM ca zuddhihetuH / 2 a ka kha Da kSa-zoSayati / For Private And Personal Use Only Page #477 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| ko'sya prasaMgaH / yathA mRdvArizacAvavilamba kRtotsargaH pravartate tathA pramAdaskhalite paradravyApaharaNAdAvavilambitaM prAyazcitaM zuddhaye samAzrayaNIyam // 10 // kSAntyA zuddhayanti vidvAMso dAnenAkAryakAriNaH // pracchannapApA japyena tapasA vedavittamAH // 106 // ekAdaze vakSyati / ye vidvAMsaste kSAntyaiva zudhyanti / te hi dveSAmatsarai!paha- 5 nyante tato duSkRteSu pravRtteSu nityazuddhA bhavanti / zAnti ma cittadharmaH sarvatra sAmyam / dAnasyApyakAryakRcchuddhiruktA " dAnena vadhanirNekam " [ a. 11 zlo. 139 ] ityAdinA pracchannapApAnAmapi rahasyAdhikAre japa ukta eva / tapo vedaviMdAM vedAbhyAsa eva jJAnaM ca yathoktaM " brAhmaNasya tapo jJAnam" iti [ a. 11 zlo. 235] / kRcchrAdi tu sarveSAM zuddhihetu na vedavidAmeva // 106 // mRttoyaiH zudhyate zodhyaM nadI vegena zudhyati // rajasA strI manoduSTA sanyAsena dvijottamAH // 107 // nadyaH pArAvAre kSINodakAyA azudhyupahate tasyA eva vegAgatAyAH kUlaMkaSAyA udakaM vegena zudhyati / yathAnyasyA bhUmeH " bhUmiH zudhyati paJcabhiriti / ( zlo. 123 ) zuddhaye pratIti vaM nadItIreSu / athavA vegavatyA azucipravAhasaMsargeNA- 15 zucyAzaGkAyamidamucyate nadI vegeneti / naivaM mantavyaM itazcAmutazcAzucipravAhaiH saMspRSTA na zudhyati / zArIre vyabhicAre'nupalabhyamAne parapuruSarUpaguNAnucintanena manoduSTA rajasA Rtau zoNitena srutena zudhyati strI / sanyAsaH SaSThe vakSyate / tena dvijottamAH zuddhA bhavanti / na kathaMcinmAnasApacAre yadaviduSA cintitasUkSmaprANivadhAdi tadeSAmapanIyate // 107 // adbhirgAtrANi zudhyanti manaH satyena zudhyati // vidyAtapobhyAM bhUtAtmA buddhirjJAnena zuddhayati // 108 // iyAnevAdhikArI kartA ca puruSo yadAntarAtmA antaHkaraNaM manaH buddhiH / zarIraM bhogAyatanaM indriyANAM bhautikatvAnna pRthaktvam / atra kiMcitkenacicchodhyate / 'kAlena tu sarvamiti' stutiparam / gAtrANItyavayavairavayavinaM lakSayati / adbhiH sna,nena 25 zarIraM zudhyati / manastu sadasadAtmakaM tasyAsatsaMkalpAdazuddhiH satyena sAdhusaMkalpena nivartate / pUrva manasaH zuddhihetutvamuktaM tadadhyAhAreNa nedaM vAcomanaHzuddhikaraNam / tathA ca zrutiH " manasA vA ipitA vAgvadati yA~ hyanyamanA vAcaM vadatyasuryA vaisA 1 a-ka-kha-Da-kSa-akAryava (cchu ?) dviktA / 3 pha-sutena / 3 a-ka-kha-Da-kSa-yadvA kiMcidazAJcintitaM sUkSmaprANividhAdi na doSAmapanIyate / 4ph-yaaN| For Private And Personal Use Only Page #478 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 436 www. kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ paMcamaH vAgadevajuSTeti " / yA vA'nupabhuktajanmAntara kRtAzubhakarmajA ekaikaduSkRtajA vA buddhirAtmano yAvatsaha avidyAtmakA bhedagrahaNalakSaNA guNAtmavivekAbhAvalakSaNA vA dhanaputrAdyabhiSaGgarUpA tRSNAtizayahetuH sA tu vidyayA sAGkhya vedAntAbhyAsajanyayA tapasA cakRcchrAdinA'bhyupetaH zudhyati / bhUtAtmA bhUtazabdastattvavacanaH / pAramArthiko'yamAtmA5 'nupacitA pratyayavedyo na tu bhUtamaya AtmA zarIrAtmeti mantavyam | buddhiravidyamAnAthakAradarzanI yA svapnAdiSvasatsiddhAntaprakalpitArthAbhinivezatayA vastvAtmArthAkArayorasadbhedAdhyavasAyena duSyantI jJAnena svaprakAzAzrayayA pramANavyutpatyA zudhyati / budhyarthayobhedAdAkAravatvAdarthasya viSayAkAreNa ca pariNAmAsiddhirnirvikAratvanizcayA buddhizuddhiH pUrvatra ca vidyaavedaarthvednmev| tasyAzca hetutvaM "yathaivastejasA vahniH" (a. 11 zlo. 246) iti10 vaditi / evaM zuddhaH pUto brahmalokamavApnotItyeSA sA caturvidhA zuddhiH / yathaitA zuddhayaH paiMrapuruSArthahetavastajjananAdiSviyamiti prazaMsA / // 108 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 20 eSa zaucasya vaH proktaH zArIrasya vinirNayaH // nAnAvidhAnAM dravyANAM zuddheH zrRNuta nirNayam // 109 // nAnAvidhAnAM dravyANAM bahuprakArANAM taijasamArtikadravakaThina vyasta saMhatakArya -- 19 dravyAdibhederdravyANAmupakaraNabhUtAnAM pUrvasyAH zuddherbhedametenAha / tatra buddhyAtmanaH pradhAnatA zuddhiH / dravyANAM tu tatsaMparigrahAt / iha tu viparItaM zrRNuta nirNayaM pUrveNArthasyAsAMkAryArthaH zlokaH // 109 // taijasAnAM maNInAM ca sarvasyAzmamayasya ca // bhasmanA'dbhirmRdA caiva zuddhiruktA manISibhiH // 110 // taijasAnyucyante yAnyagnisaMyogAdravIbhavanti rajatasuvarNata ( zrAyasatrapusIsAdIni / maNayaH sphttikklpaaH| azmA paassaannH| tadvikAraH pAtramazyamayam / sarvasyeti pAdapUraNArtham / parvatagrAvNo nadIsthasya cetyAlaMbanam / bhasmana ekakAryatvAnmRdusmanI vikalpyete / ApaH samuccIyante / kiMpunaratra kArya lepagandhApamArjanam / uktaM ( zlo. 126 ) lepagandhApakarSaNe zaucamamedhyasya " ihApi " yAvannApaityamedhyAttAditi " / tatra 21 rUpato'pAruSyaM samAnaM mRdbhasmanoH snehanimitta kAryabhede zuddhiH / azuceH zucitvApAdanapratyavAyApanayena saMvyavahArayogyatA / yadyevamazuddhirvAcyA idamanena saMpRktamazucIti / nanu laukikAH padArthAstatralokaM eva jJAsyante / naikasAmAnyamAtraM lokAjjAyate / yajjugupsitaM mUtrapurISazoNitasaMsargeNa tAdRzaM loke'zucItyAha / yadayogyaM sparzanAdikriyAsu " 1 pha- sahajAvidyAtmakA / 2 a-ka-kha-Da-kSa-satpuruSArthahetavaH / 3 pha-lokA / For Private And Personal Use Only Page #479 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / tadazuci / kathaM ca tasyAyogyatetyetacchAstrAdeva vivektavyam / kiMca paradravyAdau yo na skhalati sa zucirucyate / ato'nayA padArthaprasidhyeha kiMcitsidhyati apahatamazucIti siddhe'pi idamanenApahanyata iti / nAntareNa zAstravizeSaH siddhyati kathaM punaH zAstrAtpadArthavizeSAvasAyo yAvatA kartavyatAparatvena zAstraM pramANaM na padArthaprasiddhau pANinivat / vedamUlatvAbhyupagamAnmanvAdismRtInAmucyate / anena dravyeNa yadduSTaM tena 1 na vyavahartavyamityastyeva vidhyanumAnam / yatsaMsargeNa vyavahArapratiSedhaH sa upaghAtaheturityavagamo na virudhyate / evaM zuddhAvapi yadupahataM dravyaM tena yathAvihitaM kRtaprakSAlanAdikriyeNa vyavahartavyamiti zakyate vidhimUlatA pratipattum / na ca zuddhiH kartavyetividhyarthaH / tathA satyakurvanpratyaveyAt / kiMtu dRSTAyeM vyavahAre yena ke (na) citpatriNa zucinA'nyena vA kartavye'rthitvAtprApte niyamaH zAstrIyaH / itthaMbhUtena vyavahartavyaM 10 satyarthitve nAnitthaMbhUtena / 437 "" nanu ca niyamapakSe'bhyudayArthino'dhikAraH / anyasya tu kAmaprasa~gaH / yathA kusAdhutvacintAyAM vAcakatvAvizeSe'pi " niyamaH puNyapApayoriti / satyam / yadyazuddhe pAtrasya pratiSedho na syAt pratiSedhe tu sati kuto'kRtazuddhinA vyavahAraH | zuddhividhistu pratiprasavamAtram / pratiprasave kuto'bhyudayaH / kevalaM 19 pratiSedhAtikramo na bhavati / bhavatu vA padArthAdhigamaparaiva smRtiriyaM sAdhvasAdhuvivekavarasvalpasmRtivacca yattu kAryamUlatvaM manvAdivAkyAnAmiti / kenaitaduktaM yatra yAdRzyaM mUlatvena zakyate'vagantuM tatra tadevAmyupagamyate / aSTakAdau kAryarUpe tAdRzameva vAkyaM mUlaM siddhoM1 rthameva / padArthavyavasthAyAmidaMprathamatA vyahAramUleti na kadAcitkRtiH / iha tu na kathaMcidvyavahAramUlaM saMbhavati vaidikamantrasAdhyAyAM ca zuddhau kA vyavahAramUlatA zakyA vidhi - 20 zvAnarthakaH 1 kaH syAt / nanu ca pANinerapi vidhirasti sAdhubhirbhASitavyaM nAsAdhubhiriti naiSA pANineH smRtiH / sA hyetAvati paryavasitA sAdhurayamayaM neti etattu dharmasUtrakAriNAM smaraNaM yadyapyasti abhidhAnasArAccaitannipuNato'vagantavyam / nanu tatsmRtAvapi vidhiH zrUyate / dAyAdA evaM vibhajeran " caturoM'zAn harejjyeSThaH " ( a. 9 zlo. 153 ) / " jyeSTha eva tu 21 gRhNIyAditi " ( a. 9 zlo. 105) / kiM vidhyartha eva liGgAntare praSAdo smaryate / padArtha vidhirUpA vidhizeSAH praiSAdayaH sarvatra pravartanApratipatteriti cet / hetuhetumatorAziSi prAptakAlAdiSu kA pravartanA na ca grahaNaM vidheyaM arthitayA prAptatvAt / For Private And Personal Use Only 1 a-ka-kha-Da-kSa-vizudhyarthaH / 2 a-ka-kha-Da-kSa- satyanArthatve / 3 a-ka-kha-Da-kSa -- siddhe svarthe'viSayameva / 4 pha - dharmasUtrakAriNAM yadyapyasti / 5 pha - paribhajeran / 6 Da-zravaNaM / 7pha-vidheyaH / Page #480 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 438 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [paMcamaH svaparAMzayoraviziSTAyAmArthatAyAM niyamArtho vidhiriti cet adRSTakalpena vihitAMzAtirekeNa vidhiniyamAnupapatteH / pratiSedhAkhyAparisaMkhyeti cet yuktametat / vibhAga kAla evaM yaH kazcidadhikamaMzaM bhrAtRbhiranujJAtamAdadIta sa pratyaveyAtsatyAmapyanujJAyAmekavastvaMzaH / na ca svatvaM jJApyeta grahaNavidhau hi svatvApattirupAttA / tasya yadanya. ttadasvamiti vijJAyate pratiSedhaH / punastadatikrameNApi parigrahe syAdeva svAmyaM atazca. cauryAdinA'pISyate na tadA idamasya svamidaM neti parigRhAte nizcIyate tasmAdvidhiniyamaparisaMkhyAnAmasaMbhavAdiyatyaMze'yaM svAmIyatyaMze'yAmiti / etAvAnvibhAgArthaH / ato'yamarthAntare liG bhaneranniti / prAptakAlatAyAM hareyurityAdiSu laukikapravRttyanuvAdo yathA "kSudhito bhuJjIta " " yogakSemArthamIzvaramabhigacchediti " / gautamazca spaSTamevAha 10 " rikthakraya " ityAdi / tasmAdaSTakAdismRteH zudhdyazuddhivacanasya saMskAravidhitaiva ziSyate / vidhimUlatvAdvidhiziSTaiva / ataH zuddhayazuddhI ubhe api zAstrAvaseye / tataH zuddhirapi vaacyaa| ucyate / uktaiva tarhi vasA zukramiti / nRAhaNaM ca tatra smRtyantaradarzanena pradarzanArtham / zvamArikharoSTrakapikAkaviDurAhagrAmyakukkuTAkhuzRgAlakavyAdamRgazakunta nakhinakulAnAM vasAdigrahaNaM ca / romamAMsAnAM zuddhivacanAccAzuddhAnAM mUtrAdyupahAtAnAmayaM 15 saMskAraH kartavyo na punarevameva prayujyamAnAnAm / na hi suvarNAdayo bhAvAH svarUpeNAzuddhA yena prayogakAle zuddhimapekSeran / athavA'dRSTArtho dRSTaprayogAzrayaH saMskAro vidhIyate / prAGmukheneva bhojane / tatra zuddhivacanaM virudhyate / ye tu pAtrANAM bhojanArambhe saMmArjanaprakSAlane te samAcArataH na punarasyAH zuddhismRteH / yadapyanyadaspRzyaM puruSasya patita cANDAlAdi tathA lazunapailANDusurAmAMsAdi tadapi dravyANAmupaghAtakam / tatra kasminnupa. 20 ghAte kA zuddhiriti smRtyantarasamAcArAvanveSaNIyau / uktazca vizeSo hArItApastamba parAzaramunibhiH / tAni tu vacanAnyasmAmiriha sarvANi na parivartitAni / lekhakavizeSaprasaMgAcandragopatantrakAravat // 110 // nirlepa kAJcanaM bhANDamadbhireva vizuddhayati // abjamazmamayaM caiva rAjataM cAnupaskRtam // 111 // tainasavizeSayoH kAJcanarAjatayonirlepayorayaM vidhiH / anyeSAM tu tAmrAdInAM yathocchiSTasparze dhAvanAdiSTakAdibhiH kSIraM vA pAnIyaM vA pItaM tatra na bhavati lepaH / yatra mAsaghRtakSIrAdibhirucchiSTaiH saMzliSyantyavayavAstatra vayaMti " tasmAttayoH svayonyaiveti" 25 1 pha-vastvAMza / 2 a-ka-kha-Da-sa-pakSe punaH / 3 pha-zuddhiH / 4 a-ka-kha-Da-kSa anyasadRzya / 5 pha-lazunA / 6 Da-candragopistatrakAkhan / khaza-gaubhiH |ph-vishuddhti / 8 zlo.112: For Private And Personal Use Only Page #481 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / / lepagandhApakarSaNavacanAcca yo lepo yenaivApakraSTuM zakyate tatra tadevopAdeyaM na bhasmavAriNI / " eva / tathA ca hArItaH " godhUmama kuSThakakalAya yavamudgamasUracUrNaiH " ityAdi paThati / evaM " zvacANDAlodakyAdisparze tu nirlepayorapi masmanA triHsaptakRtvaH parimArjanAmiti " hArItaH / zaGkhastu " taijasAnAM kuNaparudhiraretomUtrapurISopahatAnAmAvartanamullekhanaM bhasmanA vA triHsaptakRtvaH parimArjanamiti " / tatra cirakAlamUtrAdivAsitAnAmAvartanam / nAmAkRtimupamRdyecchAtastadAkRtisaMpAdanamAvartanam / ullekhanaM tIkSNena zastreNAzmanA vA nigharSaH / smRtyantare tvAkAradAhAvacUlanAnyAmnAtAni tatra suvarNakArairvarNakRtasya zuddhiH / dAhaH agnau suvarNakArairniSTApanam / avacUlanaM dAho nAtItAnAM suvarNakArANAM suvarNabhANDe tena sarvata ahananam / tasminsvakAre / tathA coktaM " AkarAH zucayaH sarva" iti / abnaM zaGkhasphoTanAdi / zaGkhasya tu salepasya gaurasarSapakalkena gomUtra - 10 dukAbhyAM kSIreNa ca / smRtyantare hi paThyate " adbhiH zaGkhasyeti " " kSIrodakAbhyAM gaurasarSapakalkenocchiSTasnehayuktasyeti " / anupaskRtamakhAtapUritamathavA'tyantAnupahatam / sarvazeSazcAyam / tena zuSkAmedhyacaNDAlAdisparze satyapi nirlepasve prAkpradarziteva zAkhAntarIyA zuddhiH // 111 // apAmazca saMyogArddhamaM raupyaM ca nirbabhau / / tasmAttayoH svayonyaiva nirNeko guNavattaraH // 112 // tAmrAyaH kAMsyaraityAnAM trapuNaH sIsakasya ca // zaucaM yathAI kartavyaM kSArAmlodakavAribhiH // 113 // 439 arthavAdo'yam / "agnirvai varuNAnI" tyAra myAkAmayatetyAdyarthavAdeSu hemnaH suvarNasya I rUpyasya cotpattiH zrutA / puruSadharmeNAgnirvaruNAnIrapo'kAmayata maithunadharmeNa samayujyata tata etdvayaM nirbabhau udbhUtaM atastayoH svayonyA svenotpattikAraNenAgninA atyantopaghAta udakena ca / " sayonyeti " pAThe samAnotpattinA bhasmaneti vyAkhyeyam / taddarzanAcca 20 mRdo'pi kadAcidanujJAyante / nirNekaH zodhanaM guNavattaraH // 112 // yathArhaM yasya yadarhati yena yasya malamapakraSTuM zakyata ityarthaH / ata eva smRtyantaroktamapi labhyate " vAhanIyAstra pusIsakavikArA gomayatuSairiti " / yathA For Private And Personal Use Only 15 25 1 pha- kasAya / 2 pha-niSTapanam / 3 a-ka-kha-Da-kSa- NAnInAm / 4 a-ka-kha-Da-kSaanupajAyante / 5 a-ka-Da-kSa- raupyAnAM / Page #482 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 440 www. kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / " gavAghAtAni kAMsyAni zUdrocchiSTAni yAni ca / zuddhyanti dazabhiH kSAraiH zvakA ko pahAtAni ca // " iti / ata eva kSArabhedAzca kAJjikadADimAdiyojitAH siddhA bhavanti // 113 // dravANAM caiva sarveSAM zuddhirutpavanaM smRtam // prokSaNaM saMhatAnAM ca dAravANAM ca takSaNam // 114 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir kSaraNadharmANo dravAH / ghRtatailodazvitprabhRtayasteSAM ca kAkAdyucchiSTAnAM prasthamAtra parimANAnAmutpavanaM kasyacidaMzasyApanayanaM pUrvabhAgasthitasya / smRtyantare svevamAmnAtam "kuzAgrAbhyAM pavamAnaH suvarjana" ityanuvAkena / anye tu plAvanamutpavanamA huranyatsamAnajAtIyaM tAvadAsicyate yAvatpUrNe bhANDe kAMzcinmAtrA avasravanti / sAkSAdupaghAta tat 10 alpAnAM tyAga eva / bhANDopaghAte tu pAtrAntaranayanamucchiSTasaMsparze tu tailasarpiSI udake 'vadhAya japedityuktam / tatrArthAtpAtrotkSepaH / na hi tailasya udake kSiptasya pAtrarahitasyopayogaH saMbhavati sAhacaryAt ghRtasyApi / etaccotpavanaM dravANAm / madyAmedhyasaMsarga - kRtau gandhavarNau na dRzyete tayostu satyostyAga eva / sarvaM caitadbaudhAyanasmRtau parigRhItam / pakvAnAM tu dravyANAM punaHpAko'pi zaGkhanAmnAtaH / sarveSAM ye'pyamedhyA madyAdayasteSA19 madhyeSaiva zUdrAdInprati zuddhiH / atra tUtpavanaM plAvanameva / yathA vasiSThenoktaM " bhUmiSThAnAM tUdakavat " / saMhatAH kaThinAH / zItaM ghRtaM AmikSAguDaparpaTekAdayasteSAM yaH pradeza upahatastamapanIya zeSasya zuddhiH / uktaMca zaGkhana " zuSkANAmuddhRtadoSANAmiti " / athavA samudAyAdavayavinaH saMhatAH zayanAsanasaraNAdayaH sajAtIyavijAtIyadravyasaMghAtAtmakAH / 20 uddhRtadoSANAmiti sarvatra draSTavyam / zavazuSkAmedhyasaMsargeSu yaH pradezo vRttasaMsargastasya prakSAlanamavaziSTasya prokSaNam / 1 pha- sparze / 2 pha - vRzI / [ paMcamaH dAravANAM kevaladArukRtAnAM vRsIphalakAdInAM kASThamayAnAM ca zavacaNDAlapurISasaMsarge takSaNam / anye tu purISasaMsarga evecchanti / takSaNena gandhale pAdyapanetavyam / avaziSTasya mRdvAribhyAM prakSAlanaM prokSaNaM vA / zvAdyupaghAte tu prakSAlanameva purISavatkhA25 zayyAyyAdInAM ca dArucarmasUtraghaTitAnAM saMhatatvena zuddhiH // 114 // mArjanaM yajJapAtrANAM pANinA yajJakarmaNi // camasAnAM grahANAM ca zuddhiH prakSAlanena tu // 115 // For Private And Personal Use Only Page #483 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir avyAyaH] mnusmRtiH| zlokadvayaM zrutisiddhArthAnuvAdena dRSTAntatayA neyam / grahacamasAdInAM yajJapAtrANAM prayogAntare prayujyamAnAnAM pUrvaprayogalagnAjyahavileMpAdisaMsargaparihArArthamuSNena vAriNA lepAdyapakarSaH kartavyaH / tato yathAzruti kvacitpANinA kacibhaiH kvaciddazApavitreNa saMmArgaH kartavyaH / iyaM prAyogikI zuddhiH / ucchiSTAgrupaghAte tu laukikapAtravat / " na somenocchiSTA bhavantIti" vizeSazruteranyatropaghAte sAmAnyazuddhirastIti jJAyate / grahacamasaspayA 5 yAjJikamya AkAravizeSeNAvasAtavyAH // 115 // carUNAM muksuvANAM ca zuddhiruSNena vAriNA // sphyazapezakaTAnAM ca musalolUkhalasya ca // 116 // * adbhistu prokSaNaM zaucaM bahUnAM dhAnyavAsasAm // prakSAlanena tvalpAnAmadbhiH zauca vidhIyate // 117 // 10 bahutvaM dhAnyAnAM droNAdhikye smayate / anye tu puruSApekSayA dezakAlApekSayA ca varNayanti / kasyaciddargatasya kuDavArdhamapi bahu bhavati / tathA kasyAMcidavasthAyAM vardhitakozI bahutAmeti / yathAha baudhAyanaH (dharma sU. 1 / 9 / 47 ) "dezaM kAlaM tathA''tmAnaM dravyaM drvypryojnm| upapattimavasthAM tu jJAtvA zuddhiM pryojyet||" evaM vAsaHsvapi kocidAhuH " tribhya UrdhvaM bhuuni"| yadyapi triprabhRtiSu bahutvaM 15 yato'lpAnAmiti bahuvacanaM zrutamatastriparyantAnyalpAni / adbhirityupalakSaNam / tena yasya vAsaso yenaiva doSasaMsargo vyapaiti tadapi draSTavyam / tacca prAgdarzitam / prokSaNasaMbaMddho' bgrhnnniymaarthH| udakenaiva prokSaNaM kartavyam / etanaiva ca bhedena dviHpaatthH| etacca mahatyupaghAte zavapurISacANDAlAdisparze anyathA tvalpAnAmiti prokSaNameva / yadi paryavasyato'pi lepAdi vAsaso nApaiti tadA tanmAtrachedanam "utsargo veti" gautamenoktam // 16 // 117 // 20 cailavaccarmaNAM shuddhivedlaanaaN tathaiva ca // zAkamUlaphalAnAM tu dhAnyavacchuddhiriSyate // 119 // 8/ carmaNAM vardhANAM spRzyAnAM na tu zvazRgAlAdisamanvitAnAM svabhAvAzucInAM upAnatkavacAdInAmapi tadvikArANAmeSa eva vidhiH / atra hi prakaraNe prakRtyA'pi vikRti * [vyahakRtazaucAnAM tu vAyasI shuddhirissyte| paryukSaNAtdhUpanAdvA malinAmatidhAvanAt // 1 // 1a-k-kh-dd-kss-pryvsvto'pi| 2 a. 1sU. 33 ||3a-k-kh-dd-kss-btraannaam / For Private And Personal Use Only Page #484 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [paMcamaH guhyate / vikRtyA'pi prakRtiH / tathA ca dAravANAmityatra dArUNAmapyeSaiva zuddhiH / vasiSThena hi dAravANAM zuddhimabhidhAya " dArvasthibhUmyAni"ityuktam / yadi ca vikRtyA prakRtirna gRhyata tadanuktazuddhividhAnena dArUNAM kathamatidezaH kriyeta / prakRtestu vikAragrahaNaM tadbudhyanapAyAdyuktameva / vaidalAni vArphatvagAdIni / smRtyantare pakSapavitracarmacAmaratRNavetravAlavalkalAnAM caityAdineSeva zuddhirvihitA / tatra mayUrAdipakSAstannivRttAzca chatrapicchikAdayo gRhyante / pavitraM darbhasteSAM darbhamayAnAM ca vAsasAm / tRNazabdena tAlapatrANyucyante / " tRNarAja vidustAlam" iti smaryate / tatraikadezAtsamudAyapratipattirdattazabdAdivadevadatte |vaalaa gavAzvAnAnAM na manuSyANAM teSAM cyutAnAmaspRzyatvAt / sarvA ceyaM dravyAntaropaghAte zuddhirucyate na svabhAvopahatau / celadhAnyayorekarUpatvA10 cchuddheH zAkAdeonyavadvacanam / yathA dhAnyAnAmavaghAtAdisaMskArAntararahitAnAM dhAnyAvasthAnAmeva prokSaNaprakSAlane zuddhihetU tadvacchAkAdInAmapi / tenApakvAnAmayaM vidhiH / pakkAnAM tu satyapi zAkAdizabdavAcyatve zuddhayantaramanveSaNIyam / yathoktam " suvarNavAriNA pAvakajvAlayA ca " ityAdi / AkarAdAhRtAnAM tu zAkAdInAmudazviddadhikSIrAdInAM prokSaNapagnikaraNe vizeSato hArItenAmnAte / tathA zimbIdhAnyAnAmuddharSaNadalanapeSaNAdi / 15 etacca pAdasparze zaGkAnivRttyartham / taduktam "AkarAH zucayaH sarva" iti // 118 // kauzeyAvikayorUpaiH kutapAnAmariSTakaiH // zrIphalairaMzupaTTAnAM kSaumANAM gaurasarSapaiH // 119 / / USAH kaanycnmRdH| ariSTakAdayaH prasiddhAH / snehAdilepe satyudake na teSAM dravyANAM cUrNasaMmizreNa na lepanocchedanAdi kartavyam / kauzeyaH paTTavizeSaH / evamaMzupaTTamAvikamUrNA20 mayaM tasya hArItenoktaM" AdityenorNAmayAnAM" tannityaM pradhriyamANAnAmanekapuruSasya zarIra saMsparze draSTavyam / nAnyasminnupaghAte vAsastvAdeH teSAM kevalayoH prokSaNaprakSAlanayoH prAptayoH snehAdilapApakarSaNe atidizyate / kSaumagrahaNaM zANAdInAmapi pradarzanArtham // 119 // somavacchaGkhazRGgANAmasthidantamayasya ca // zuddhirvijAnatA kAryA gomUtreNodakena vA // 120 // 25 . asthizRGgadantAH spRzyAnAM gomeSahastyAdInAM na zvagardabhAdInAm / gomUtrodakayo vikalpaH / gaurasarSapakalkastu samuccIyate // 120 // 1 dharma sU. a. 3 sU. 52 / 2 phavA / 3 pha-naiteSAM / For Private And Personal Use Only Page #485 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra adhyAyaH ] www.kobatirth.org manusmRtiH ! prokSaNAttRNakASThaM ca palAlaM caiva zudhyati // mArjanopAJjanairvezma punaH pAkena mRnmayam // 121 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir I vrIhyAdikANDaM strastarAdiprayeojanaM palAlam / tRNAni kuzazAdvalAdIni / nanu ca dAravANAmityatra vikRtiH prakRtergrAhiketyuktaM kimarthaM kASThagrahaNam / niyamArtham / prokSaNameva / tena yAvanna mahAnupaghAtastAvaddArUNi takSyante / caNDAlAdisparze tu " somasUryAMzu- 5 mArutaiH " ityanenaiva zuddhiH / tadvikAraNAM tu darvyAdInAM prakSAlanatakSaNe svalpopaghAte 'nnAdyupayoginAM kartavye / mArjanaM zodhanaM gRhasya dhUmAMdhakArAdyapanayanam / upAJjanaM sudhAgomayAdibhirbhUmivilepanam / etacca zavacaNDAlodakyAdibhirbhittisaMsparze vyApini draSTavyam / avyAptau tu tAvanmAtrasyaiva / urdhvaM zavopaghAte tu bhittitakSaNaM sUryaramyanupravezo'gnijvAlAbhimarzanam / kvacitpunarnavIkaraNamityAdipaThitaM saMmArjanam / mRnmayAnAM 10 punaHpAkaH / paryagnikaraNamucchiSTapuruSasaMsparzAdau draSTavyam / punaHpAkastu madyabhANDAdisaMsparze draSTavyaH / sAkSAtsparze tu tyAga eva / yathoktam ( vAsiSThe a. 1 - 59, ) "madyairmUtrapurISairvA SThIvanaiH pUyazoNitaiH / saMspRSTaM naiva zudhyeta punaH pAkena mRnmayam // iti // 121 // 1 pakSijagdhaM gavA ghAtamavadhUtamavakSutam // dUSitaM kezakITaizca mRtprakSepeNa zudhyati // 124 // 443. saMmArjanopAJjanena sekenollekhanena ca // gavAM ca parivAsena bhUmiH zuddhayati paJcabhiH // 122 // seko gomUtraNodakena vA / kSIreNApi kvacidukta: / ullekhanaM zastrAdinA lekhAkaraNaM AvApanaM ca / " AvApanaM ca bhUmeriti " gautamanirdezAdeva ( a. 1 sU. 31 ) / paJcabhiriti punarvacanamabhighAtApekSayA vyasta samasta prayogadarzanArtham / tatra saMmArjanazUnyaM zodhanamupAJjanaM svayaMkara rahitAyAH kevalamapi / mUtrapurISAdilepe ullekhnsNmaarjne| seko nadIpulinavanAdiSu / gavAM parivAsa: ekAhamAtra goSThIkaraNam / etacca zmazAnabhuvaH 20 sabai kartavyam / AvapanaM tu yatra pUrvamasthikapAlikAdyasti taduddhRtya mRdAmanyAsAM prakSepo yatra cAntarhitamevamAdikAlAntareNAzaGkayamAnasadbhAvamityAdivattatrApi // 122 // For Private And Personal Use Only 19. 1 ayaM hi zlokaH kullakAdibhiH manuvacanatvena vyAkhyAtaH / medhAtithinA tu smRtyantarokta iti saMgRhItaH / goviMdarAjena vasiSThasmRtistha iti kRtvoddhRtaH / 2 - pha - AkArahitAyAH / Page #486 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ paMcamaH atra jagdhipadAlliGgAdannaviSayatA'sya zlokasya pratIyate / pakSimistu zukAdibhiranyaizca bhakSyairyadannamucchiSTIkRtam / na tu kAkakaGkagRdhrAdibhistatra hi mahatprAyazcittaM " patatriNA'valIDhamiti" tadetaduktam / prakRtazuddhe bhojanaprAyazcittam / tathA ca tattulyaprAyazcittasya gavAghAtasya naiva zuddhiH / bhavedayaM nyAyaH / tathApi smRtyantarasamAcArAvanvepyau / evaM hi ziSTA dazazarAvAdhikaM kAkAdikravyAdopahataM tAvanmAtramapanIyAvaziSTaM zodhayitvopayuJjate aktitastyajanti / atrApyavasthAvizeSo'pekSyaH / smRtyantare tu kRSNazakuninopahatamapi niSiddham / avadhUtaM mukhazvAsenAvakampitam / vAsaso vA yasyopari rajopanayanArthamutkSepaNAdi kriyate AkAzadezAt / avakSutaM yasyopari kSutaM tadeva / kezA manuSyANAM cyutAH / kITAH kSudrajantavaH kRmayaH / te 10 kecidgRhasvedAnnAdya nAste jIvanto makSikAvannopaghnanti mRtAnAM teSAmannasaMsparze zuddhiriyam / ye tvamedhyasaMsargajAste viDbhojinazca teSAM jIvatAmapi / gautamIyam (a.17sU. 819) " nityamabhojyaM kezakITAvapannamiti" / bahuvyAptI sarvatra tyAgaH / mahArAzAvazucikITasaMsarge'pi svalpe tanmAtrApanayanamavaziSTasya shuddhiH| kAJcanarajatadarbhamaNInAM vArisahi tAnAM sparzaH smRtyantare kezAdyavapanne vihitaH / avajvalanamapi kvacit / ye tu bhUmerimAM 15 zuddhimAhustaiH smRtyantarasamAcAro vAkyArthazca tyaktaH // 124 // yAvannApaityamedhyAktAgandho lepazca tatkRtaH / / tAvanmRdvAri cAdeyaM sarvAsu dravyazuddhiSu // 125 // amedhyamaspRzyaM tacca yadyasya yadabhojyaM tasya tadazuddhiheturyathA brAhmaNasya surAmadye na zUdrazya tadayuktam / prAgyomAddhavIMSyabhojyAni na ca tAnyaspRzyAni / surAmadyAdIni 20 tu sparze'pi pratiSiddhAni brAhmaNasya / tasmAdyasyaiva sparzaH pratiSiddhaH sa eva saMsargaNA zucitvamApAdayati / ato nAyaM niyamo yadabhojyaM tadaspRzyaM yattvaspRzyaM tadabhojya. miti / AktaM liptaM upadigdhaM tAvadityAvRttividhAnaM mRdvAri sati prayojane prayojanaM ca gandhalepApanayanaM zuSkAmadhyasaMsarge ciravRttasaMsarge vA kAlenApi tayorgandhalepayoH sakRdeva mRdvAribhyA mArjanam / 25 nanu mRdvAryAdInAM zuddhyarthamAdAnaM dRSTArtha tatraiva zuddhayatyapagate lepa iti kimanena yAvannApaitIti ucyate / ekA liGga ityAdau saMkhyAtikamArtham / uktayA saMkhyayA 1 a-k-kh-dd-ashucivaaNkiittsNsrge'pi| 2 a-k-kh-dd-kss-avpnnenevhitH| 3 zlo. 135 pR.448 / For Private And Personal Use Only Page #487 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| azakye purISAdilepApanaye anaadRtyaashrutsNkhyaa'dhikaa'pyaashrynniiyaa| saMkhyAvacanaM tu tato nyUnatayA'pyapanIte lepe saMkhyA pUrayitavyetyevamartham / mRdvArigrahaNaM zuddhisAdhanopalakSaNArtha varNayanti / atazca yadyapyazuddhiheturbhUtaM vAriNA kSAlitamapi kSArAdinA saMmArTavyamanyathA na dRzyeta / apaiti apagacchati nivartata iti yAvat / tatkRtastenAmedhyena kRtaH / atazca kastUrikAdi vastragaMdho nApaiti naiva duSyeta / kuMkumAdyanuliptasya yaH pradezo'medhyena 5. saMsRjyettatra kuMkumAdyapyapamAnitavyam / amedhyasaMsRSTaM hi tat / tatrApi gandhalepagrahaNAt / / yadi gAtrarUDhaH kuMkumavarNo nighRSyamANo na zakyetApakraSTuM syAdeva zuddhiH // 125 // trINi devAH pavitrANi brAhmaNAnAmakalpayan // adRSTamadbhirnirNiktaM yacca vAcA prazasyate // 126 // pavitrANi shuddhaani| devagrahaNaM stutiH| brAhmaNagrahaNamapi samAcArAttatsarvavarNArtham / 10 adRSTaM yadanArakSapradezasthaM dravyamaduSTazvakAkAdisaMsarga na ca sadbhAvamAtreNa tadupaghAtAzaGkA niSpramANikA kartavyA / evaM mahAnasAdau sadAdibhirakRtazaucairvyavaharadbhiH pAkyaM dravyamadRSTaM paribhoktuM na duSyati na punariyamAzaGkA kartavyA uttarakAle tatprAgavijJAtopadhAte na doSaH / tathAhi "amatyaitAni ca" ityAdi virudhyeta / evaM tAvadyatra doSasaMbandho na kenacitpramANenAvagamyeta tacchuddham / yatra punarasatyapi nizvAyake pramANe kutarkeNa saMbhAvyate tatrA- 15 dbhiktivyam / yathA samAnadezasthAlIpITharAdizvakAkAdibhirupahanyamAnaM dRSTam / anyadadRSTamapyadbhini"ktavyam / tathaivaMvidhameva vAcA prazaMsanIyam / zuddhametadastviti ziSTA vAcayitavyAH / brAhmaNavacanAcchuddhirbhavatItyAhuH / prazasyata iti laDayaM vidhau draSTavyaH / ye tvAhurdRSTopaghAtaM yattasya vyavahA sAkSAcchuddhau kriyamANAyAmadRSTAyAM ziSTAzcedAhuH kRtamasya zaucamiti tatra pratyetavyamiti vAkprazastasyArthastadyuktam / 20 Aptavacanasya srvtraivaapraamaannysyaannggiikRttvaatpaunruktyprsnggH| anye tvadbhinirNittamiti dRSTAntatayA vyAkhyAnayanti / adRSTavAkprazaste vidhIyate / yathA'dbhinirNiktaM zuddhameve. madRSTaM vAkprazastaM vidhIyate / nanu ca yadyadRSTadoSa pratyakSAnumAnAgamaiH zuddhaM tatkathaM saMvatsarasyaikamapIti bhakSyaviSayaM tatpRzyaviSayAzuddhiriyaM gurulaghutayA vA ApadanApadbhedena vA vyavasthA // 126 // ApaH zuddhA bhUmigatA vaitRSNyaM yAsu gorbhavet // avyAptAzcedamedhyena gandhavarNarasAnvitAH // 127 / / 1 a-ka-kha-Da-kSa-hetubhUtavAriNA / 2 pha-kSIrAdinA 3 pha-na pazyet / 4 a-ka-khaDa-kSa-prANANyasya / 5pha-zuddhameva na dRssttN| For Private And Personal Use Only Page #488 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithimApyasamalaMkRtA / [ paMcamaH bhUmigrahaNamupalakSaNArtham / tena praNAlikAgatA api zucaya eva / svabhAvazucayo hyApo bhUmigatA AkAzagatAzca / kiMtu bhUmeramadhyadravyasaMsargAtkiMcidazucitvaM tatra gatAnAM saMrgato'zucitvaprAptau yAvatInAM ca zuddhistadarthamidaM vaitRSNyaM yAsu gorbhavediti / vaitRSNyaM pipAsAvicchedaH parimANopalakSaNArtha caitat / tatra cirantanaiAkhyAtaM liGgadarzanena " yathA vai goH sAsnAmbhasi plAvyeti" / yatra goH sAsnAdi majjati tRSNA ca vicchidyate tAvatyaH / yAstu medhyabhUmigatAstAH svalpA api zuddhAH / kathaM punaramedhyAptiravaseyA gndhvrnnrsaanvitaaH| amedhyeneti tRtIyAntaM SaSThayA vipariNamyate / amedhyasambandhibhirgandhAdibhiyadyanvitAH saMyuktA bhavanti / tato vyAptA ucyante / evaM ca kRtvA pAnIyaM taDAgAdiSu yadyakasminpradeze'medhyaM dRzyate pradezAntare gandhAdizUnyaM zuddhayedeva // 127 // nityaM zuddhaH kAruhastaH paNye yacca prasAritam // brahmacArigataM bhaikSyaM nityaM medhyamiti sthitiH // 128 // kAravaH zilpinaH sUdaraJjakatantuvAyAdayasteSAM hasto nityaM zuddhaH / atazca jananamaraNAzaucayostatspRzyatA'sti na tu purISAdilepe dRzyamAne zuddhatA vijnyeyaa| yaduktaM " sadyaH zaucAH prakIrtitAH" iti tadevedam / atra cApaunaruktyaM manuzAstre'syA15 nupadezAt / viSayAntaramapyasti / " anAcAntAstantuvAyA vayanti " tantUnAM stambha vizleSaNArtha yatpiSTamaNDAdi dIyate tadbhAjanaM ca yatra tatra bhUmau nidhIyate tAvatI yA'zuddhiH sA'nena nivartyate / na tu svabhAvAzucInAM sparzastaistasya zuddhatA vijJeyA na hi teSAM tatkArukavihitam / evaM caiSaivopapattiriti mlecchasRSTAnAmapi nAzucitvam / tatra zaGkhavacanAtprokSaNAbhyukSaNe / tatra hi paThitam " kAruhastaH zucistathA''karadravyA20 NIti / / paNyaM vyavahArAya yadravyaM rUpakairvikrIyate'nyena vA dravyeNa mIyate tatpaNyaM tacca prasAritamApaNabhUmau zuci anekakretRsaMsparzAdbhUmau ca lepanAdirahitAyAM sthApanAgrupaghAtastena nAzuci / punaHpunadRzyamAnopaghAtam / prasAritagrahaNAdgRhAvasthitasya buddhau sthite'pi paNyena zuddhiH / siddhAnnAnAM tu saktvapUpAdInAM satyapi zucitve'bhakSyatA zaGkhavaca nAdeva " ApaNIyAnyabhakSyANIti " / brahmacArigatamasmAdeva sAhacaryAtpUrvoktA zuddhirI25 dRza upaghAte vijJAyate / bhikSamANasya rathyAkramaNamazucidazanaM savathuniSThIvanamanakahastasaMpAto mikSAyA ityAdhupaghAtaH saMbhAvyate // 129 // 1 a-ka-kha-Da-kSa-svasargato 2 pha-vApti / a-ka-kha-Da-kSa-rathyAkramaNasya / For Private And Personal Use Only Page #489 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 447 nityamAsyaM zuci strINAM zakuniH phalapAtane // prasrave ca zucirvatsaH zvA mRgagrahaNe zuciH // 129 // medhyatayA'zucitvamAha / sarvastrINAmAsyaM zuci paricuMbanAdau " striyazca ratisaMsarga" iti smRtyantaram / ratisaMbandhinISveva na mAtRbhaginyAdiSu / atra uchiSTapratiSedho'yaM na mantavyo yoSitaH / satyapi ratisaMvandhitve " nAznIyAdbhAryayA sArdham " 6 itivacanAnna bhujyateti siddhaM caturthAdhyAye / nityagrahaNAnna saMyogavelAyAmeva kiMtarhi tadarthAyAM mantrapravRttau / zakuniH phalapAtane pakSimAtravacane'pi zakunizabdaH kAkakaGkAdInAM viTabhujA neSyate / samAcArAtpAtanagrahaNAvhakSasthasya phalasyAyaM vidhiH / prasrave duhyamAnAyA gorvatsaH payaH prakSaraNArtha staneSu saMzliSyate / athavocyate " gAvo medhyA mukhAhate " 10 iti vacanAdazucitve prApte tannivRttyarthaM vacanamatastadIyAsyasaMsparzasya / na tu zvA zuciH / mRgaM tu yadA''kheTakAdau gRhNAti hantuM tadA zuciH // 129 // * zvabhirhatasya yanmAMsaM zuci tanmanurabravIt / / kravyAdbhizca hatasyAnyaizcaNDAlAyaizca dasyubhiH // 130 // pUrva " zvA mRgagrahaNa' iti mRgavadhe zvA zucirityetAvadeveM vivakSitaM iha tu tena 15 gRhIto'nyairvA daNDAdighAteneti vizeSaH / uttarArdha zlokArtho vidhIyate / kravyAdbhiH zyenajambUkaprabhRtibhiH / caNDAlAyaiH AdigrahaNaM zvApadAdInAmabAdhAya / dasyavo niSAdavyAdhAdayaH prANivadhajIvinaH // 130 // Urdhva nAbheryAni khAni tAni medhyAni sarvazaH // yAnyadhastAnyamedhyAni dehAcaiva malAzyutAH // 131 // 20 khazabdo'yamindriyavacanaH / tena karmendriyANi pAdayorgahaNe yAnyadhastAnyamedhyAni / bahuvacanaM etadayuktaM Urdhva nAbherityanena virodhAt / tatra nAbherUz2a medhyataratvamuktam / prakarSazca / yadyadhastAnmedhyatvaM bhavati tata uppdyte| na hi bhavati zuklaH kRSNatara iti / na cAyamindriyavacanaH / kiMtarhi chidrArtho'yam / taduktaM "saptazIrSaNyAH prANAH" iti / 1 a-ka-kha-Da-kSa-tadarthAyAmeva pravRttau / 2 a-ka-kha-Da-kSa yathA / 3 a-ka-kha-atra * zuciragniH zucirvAyuH pravRtto hi bhishcrH| jalaM zuci viviktasthaM panthA saMcaraNe shuciH||1||] For Private And Personal Use Only Page #490 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 448 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [paMcamaH adho dve chidre strIpuMsopasthabhedAbahucanam / evaM satyantarAsparze'pi hastAdeH zuddhatA / yadi tadgatazleSmasaMbandho na bhavati // 131 // makSikA vizuSazchAyA gaurazvaH suuryrshmyH|| rajo bhUrvAyuragnizca sparze medhyAni nirdizet // 132 // tathA dUSikAduSTena punazcAsaMsparzanAya skhedajAnAm / gograhaNamajaiDakasya / azvagrahaNaM hastyazvatarANAm / sUryagrahaNaM jyotiSAm / vigruSa udavindavaH sparzamAtrAnubhavena yA adRshymaanruupvishessaaH| chAyA caNDAlAdInAm / bhUzcaNDAlAdispRSTA padbhayAmAkramyamANA zuddhA / anyasyAstu saMmArjanAdi vihitam / ete makSikAdayaH purIpAdi spRzanto na duussynti|| " ajAzcaM mukhato medhyaM gAvo medhyA mukhAdRte / mArjAranakulau spRzyau zubhAzca mRgpkssinnH||" 10 iti smRtyantare // 132 // vimUtrotsargazuddhayarthaM mRdvAryAdeyamarthavat // daihikAnAM malAnAM ca zuddhiSu dvAdazasvapi // 133 // " dehAccaiva malAH cyutAH" ityazuddhatAyAmidamucyate / viSmUtre utsRjyete yena sa vimUtrotsargaH pAyvAdistasya zuddhayartha mRdvAryAdeyamarthavat anAdRtya saMkhyA 15 yAvatIbhirgandhalepAvapasarpatastAvatIrapo mRdazca gRhNIyAt / ___ dehe bhavA daihikA malA azucitvApAdakAH tadarthAsvapi zuddhiSu mRdvAriNI ubhe apyarthavatI Adeye / smRtyanmare paThyate " AdadIta mRdo'pazca padasu pUrveSu zuddhaye / uttareSu tu SaTsvadbhiH kevalAbhistu shudhyti|| vizuddheSu zleSmAdiSu smRtyantare paThitam / snehavitraMsanaM nAsikyaM zleSmA''cakSate 20 teSAmeva satyapyuttaraSaTkatayA na mRda AdAtavyA eva // 133 // vasAzukramasamajjAmUtravidmANakarNaviTa / zleSmAzrudUSikAsvedo dvAdazaite nRNAM malAH // 134 // yAnyetAni dvAdazamalAni darzitAni / nRgrahaNaM paJcanakhAnAM pradarzanArtham / zvazRgAlAdInAM tvaspRzyatvAdeva siddham / viNmUtre tu sarvasyAjAvikagavAzvebhyo'nyatra // 134 // ekA liGge gude tisrastathaikatra kare daza // ubhayoH sapta dAtavyA mRdaH zuddhimabhIpsatA // 135 // For Private And Personal Use Only Page #491 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| vimUtrotsargAnantaraM medasya zuddhayarthamekA mRdAtavyA vAmena / smRtyantare zuddhi. vidhAnAdyAvatI tasminhaste yAti tAvatI sodakA grahItavyA / ahaM tu ve / arthavaditi vacanenoktameva parimANam / kecit paThanti "prathamA prasUti yA dvitIyA tu tadardhikA / tRtIyA mRttikA jJeyA tribhaagkrpuurnne||" etacca parimANaM pAyAveva / anyatra tvarthavadityekotsarge'pIyatyeva saMkhyA / AvRttividhAnaM 5 cedaM mRdAM bhede gavAdivat / tathA cAtrocyate " valmIkAratarAdazvasthAnAccAnyetyAdi / evamiha sitA kRSNA lohitetyAdyapi nAdaraNIyam / abhIpsatA icchateti // 135 // etacchaucaM gRhasthAnAM dviguNaM brahmacAriNAm // triguNaM syAdvanasthAnAM yatInAM tu caturguNam // 136 // zaucavidhirAzramavizeSeNa / anAzrAmiNastu mRdvAryadeyamarthavadityetadeva zUdrasyApi 10 gArhasthye'dhikAro'styevetyeSA saMkhyA // 136 // kRtvA mUtraM purISaM vA khAnyAcAnta upaspRzet / / vedamadhyeSyamANazca annamaznaMzca sarvadA // 137 // mutrotsargadezAnmUtrAdisaMbandhAt kRtvA zodhayitvA yathoktena vidhinA AcAntaH khAni indriyANi upaspRzet / vedamadhyeSyamANazca dvitIye svAdhyAyavidhau prArthamikArthatvA- 15 karoteH kRtvA utsRjyeti pratIyate / unmRjya mUtraM purISaM ca pAyUpasthaM kSAlayitvA AcAmedvedamadhyepyamANazca svAdhyAyavidherdharmatayoktamadhyeSyamANastvAcAnta iti / idaM tvavyApayato'nyato vA anyathA vedamudAharanta ucyante / laukikAni kriyAntarANi kRtvA nAnAcAnto vedAkSarANyuccArayet / annamaznaMzca / / / 137 // trirAcAmedapaH pUrvaM dviH pramRjyAttato mukham // zArIraM zaucamicchandi strI zUdrastu sakRtsakRt / / 138 // ayamanuvAdaH strIzUdrArthaH / uktamapyetatstrIzUdrArthamucyate / kecinyAcakSate zUdraH spRSTAbhiradbhiriti sparzamAtramapAM zUdreNa kartavyaM ataH parimArjanaM zrotrAdisparzanaM vA prApta sacchadraviSayatayA vidhIyate / strINAM tu "hRdgAbhiH pUyate vipraH" iti jAtinirdezAtpuMvatprAptAvidamacyate / zArIraM zaucamanvicchannitivacanasAmarthyAdyadyadhyayanabhojanayoH zuddhaH pravarteta 29 tadA nAvazyaM trirAvRttiH syAt / nApi pramArjanam / kiMtirhi AcamanaM yAvatInA tAvatInAmapAmindriyasparzanaM ca / nAnyo brahmacAridhokta AcamanavidhiH // 1.1.8. If 1a-ka-kha-Da-kSa-matanikArthatvAt / For Private And Personal Use Only Page #492 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [paMcamaH zUdrANAM mAsikaM kArya vapanaM nyAyavartinAm // vaizyavacchaucakalpazca dvijocchiSTaM ca bhojanam // 139 // sAmAnyoktaH sacchUdrANAM prasaMgenAyaM dharma ucyate / nyAyavartino dvijazuzrUSavo mahAyajJAnuSThAyinazca tairvapanaM muNDanaM mAsikaM kartavyam / tRtIyArthe SaSThI / athavA brAhmaNAzritAstatparatantrA brAhmaNaiH kAryam / anekArthatvAtkaroterupadeSTavyamiti prtipttiH| vaizyavat zaucakalpavizeSAH / sUtakAdAvAcamane ca / dvijocchiSTaM ca bhojanaM etatprAgvyAkhyAtam // 139 // * nocchiSTaM kurvate mukhyA viSuSo'GgaM na yanti yAH // na zmazrUNi gatAnyAsyaM na dantAntaradhiSThitam // 140 // niSThIvyoktAnRtAni ceti niSThIvanaAcamanavidhAnAdanAcAntasyAzuddhitA jJApitA / vipruSAmapi mukhAnniSkramaNaM niSThIvanameva / ato vipruSAM zleSmanirasanarUpaniSThIvanAdAcamanaprAptAvidamAha / mukhe bhavA mukhanirgatA vA mukhyAH / vigruSa ityanucchiSTaM kurvanti na cedaGge nipatantIti / nanu ca "vigruSaH zuddhA ityuktaM" " mukhanA vigruSa" ityatra uktaM / daihikamalavyatirekeNAnyatra / idameva jJApakaM na sarvo viSayaH saMdarzitaH / paNi dADiko15 lomAni / AsyagatAni praviSTAni / nocchiSTaM kurvantItyanuSaGgaH / atazcAnyatpUga phalAdi janayatyeva / tathA dantAntaradhiSThitaM lagnaM / smRtyantare vizeSaH / " dantazliSTe tu dantavadanyatra jihvAvimarzanAt prAkcyuterityeke cyuteSvAsrAvavadvidyAnniAgirannaiva tacchuciriti " / cyuteSvajivhayeti vidyAt nivhAsaMsaroM zucitvaniSedhAt // 140 // x spRzanti bindavaH pAdau ya AcAmayataH parAn / / 20 bhaumikaiste samA jJeyA na tairayato bhavet // 141 // parAnAcamayataH parebhya AcamanaM dadata ityarthaH / etaduktaM bhavati / yaH parasmA AcamanaM dadAti tasyAcamayitRhastAdadho'livivarebhyaH patadbhiruvindubhirbhUmyabhivAtotthairya1 a-ka-kha-Da-kSa-mAsi / * [ ajAzvaM mukhato'medhyaM gAvo'medhyAzca pRsstthtH|| brAhmaNAH pAdato medhyAH striyo'medhyAzca srvtH||1|| gauramedhyA mukhe proktA ajA'medhyA tataH smRtaa|| goH purISaM ca mUtraM ca medhyamityabravInmanuH // 2 // J 2 pha-vigruSo'Gge patanti yaaH| 3 a-ka-kha-Da-kSa-makSikAvigruSa ityata ukta / 4 dd-vytikrnn| 5 Da-dADhikA / 6 gautamIye a. 1 sU. 41-43 / 7 ph-raa| x [ dantavaddantalagneSu jivhAsparzeSu cenna tu // paricyuteSu tatsthAnAnigiraneva tcchudhiH||1||] For Private And Personal Use Only Page #493 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH manusmRtiH / dyAcamanasya dAtuH pAdau spRzyete tadA na tairazucirbhavati / bhaumikairyathA'nupahatAyAM bhUmau sthitAH kAzcidudakamAtrAH zuddhA evaM te'pyucchiSTA hattAtpatanta udabindavaH / na taiH spRSTaH aprayataH azuciH / paragrahaNAdya AcAmati tena tatsaMsargo rakSitavyaH anyena ca samIpasthena / pAdagrahaNAcca jaGghAdyantasparzo duSTa eva // 141 // ucchiSTena tu saMspRSTo dravyahastaH kathaMcana // anidhAyaiva tadravyamAcAntaH zucitAmiyAt // 142 // AcamanAhNa prAyazcittena yuktaH puruSa ucchiSTa ucyate / tadyathA kRtamUtrAdyutsargazcAkRtazaucAcamanAdizca yazcAmedhyAdisaMsparzadUSito yadi puruSo dravyahasto hastena ca gRhItaM bhakSyabhojyAdi dravyavastrAdi vA yena sa ucyate dravyahastaH / vajrahastAdivatprayogavavyavasthA / sa cetspRSTo bhavati tadA anidhAyaiva tadravyamanapanIya hastagRhItadravya 10 evAcAmet / kathaM punarhastasthe dravya AcamanasaMbhavaH / A maNibandhanAtpANI prakSAlayediti tatra vidhiH / kecidAhuH / zarIrasaMsparzamAtraM dravyasya vivakSitaM na hastasyaiva evamazuddhAvapi skandhAdyAroktei'pi dravye ucchiSTasyAzuddhataiva tathaivAcAnte shuddhiH| ato hastAtpradezAntare prakoSThotsaGgAdike tu dravyaM gRhItvA''cAmet / abhiprAyo yathaiva puruSAzaucasaMbandhAdazucyevaM tasyaivAnnazuddhiH / gautamena tu " dravyahasta ucchiSTo nidhAyAcAmet " 15 ityuktam ( a. 1 2.27 ) / atra vyAkhyAnayanti / satyapi tulyasahitatve'tra nidhAnamevAbhipretam / itarathA dravyahastasyobhayoH zaddhau kartavyAyA kaH prasaMgo dravyanidhAnasya ato'ntareNa vacanaM nidhAnAprAptervacanaM nidhAnArthameva / kathaM tarhi dravyasya zuddhiH prayatena puruSeNa grahaNAt / smRtyantaravihitena vA prokSaNena // __"pracarannannapAneSu ucchiSTaM sNspRsheydi| AvAmedravyamabhyukSma evaM caiva na dussyti|" iti / 20 yadyantareNa vacanamatra nidhAnaM labhyate apyanidhAyaiveti vacanamanarthakam / ekavAkyatvAt smRtInAmiha nizcitena vidhAnena tathA'pyevaM vijJAyate / aya punarmatabhedo gamyate / tatazca vikalpaH / tasya ca vyavasthA / garIyo dravyaM nidhIyate anyadaGgasthaM kRtvA'vagamyate / yadA'pi svayamannamabhAti bhUyiSTaM vA ucchiSTaM spRzati AcamanAna vA kRtAcamanena spRzyate / sarvo'pi dravyasyocchiSTaM saMsparzaH // 142 // * vAnto viriktaH snAtvA tu ghRtaprAzanamAcaret // AcAmedeva bhuktvA'naM snAnaM maithuninaH smRtam / / 143 // * [anRtau tu mRdA zaucaM kArya mUtrapurISavat // Rtau tu garbhazaGkitvAtsvAnaM maithuninaH smRtam // 2 // ] For Private And Personal Use Only Page #494 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| dyAcamanasya dAtuH pAdau spRzyete tadA na tairazucirbhavati / bhaumikairyathA'nupahatAyAM bhUmau sthitAH kAzcidudakamAtrAH zuddhA evaM te'pyucchiSTA hastAtpatanta udabindavaH / na taiH spRSTaH aprayataH azuciH / paragrahaNAdya AcAmati tena tatsaMsargo rakSitavyaH anyena ca samIpasthena / pAdagrahaNAcca jaGghAdyantasparzI duSTa eva // 141 // ucchiSTena tu saMspRSTo dravyahastaH kathaMcana // anidhAyaiva tadravyamAcAntaH zucitAmiyAt // 142 // AcamanArheNa prAyazcittena yuktaH puruSa ucchiSTa ucyate / tadyathA kRtamUtrAdyutsargazcAkRtazaucAcamanAdizca yazcAmedhyAdisaMsparzadUSito yadi puruSo dravyahasto hastena ca gRhItaM bhakSyabhojyAdi dravyavastrAdi vA yena sa ucyate dravyahastaH / vajrahastAdivatprayogavavyavasthA / sa cetspRSTo bhavati tadA anidhAyaiva tadravyamanapanIya hastagRhItadravya 10 evAcAmet / kathaM punarhastasthe dravya AcamanasaMbhavaH / A maNibandhanAtpANI prakSAlayediti tatra vidhiH / kecidAhuH / zarIrasaMsparzamAtraM dravyasya vivakSitaM na hastasyaiva evamazuddhAvapi skandhAdyAropite'pi dravye ucchiSTasyAzuddhataiva tathaivAcAnte zuddhiH / ato hastAtpradezAntare prakoSThotsaGgAdike tu dravyaM gRhItvA''cAmet / abhiprAyo yathaiva puruSAzaucasaMbandhAdazucyevaM tasyaivAnnazuddhiH / gautamena tu " dravyahasta ucchiSTo nidhAyAcAmet " 15 ityuktam ( a. 1 sU.27 ) / atra vyAkhyAnayanti / satyapi tulyasahitatve'tra nidhAnamevAbhipretam / itarathA dravyahastasyobhayoH zuddhau kartavyAyA kaH prasaMgo dravyanidhAnasya ato'ntareNa vacanaM nidhAnAprAptervacanaM nidhAnArthameva / kathaM tarhi dravyasya zuddhiH prayatena puruSeNa grahaNAt / smRtyantaravihitena vA prokSaNena // ___ "pracarannannapAneSu ucchiSTaM sNspRshedydi| AcAmeTravyamabhyukSya evaM caiva na dussyti|" iti / 20 yadyantareNa vacanamatra nidhAnaM labhyate apyanidhAyaiveti vacanamanarthakam / ekavAkyatvAt smRtInAmiha nizcitena vidhAnena tathA'pyevaM vijJAyate / adya punarmatamedo gamyate / tatazca vikalpaH / tasya ca vyavasthA / garIyo dravyaM nidhIyate anyadaGgasthaM kRtvA'vagamyate / yadA'pi svayamannamaznAti bhUyiSTaM vA ucchiSTaM spRzati AcamanAna vA kRtAcamanena spRzyate / sarvo'pi dravyasyocchiSTaM saMsparzaH // 142 // * vAnto viriktaH snAtvA tu ghRtaprAzanamAcaret // AcAmedeva bhuktvA'naM snAnaM maithuninaH smRtam // 143 // * [anRtau tu mRdA zaucaM kArya mUtrapurISavat // Rtau tu garbhazaGkitvAtsvAnaM maithuninaH smRtam // 1 // ] For Private And Personal Use Only Page #495 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 452 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ paMcamaH / vaimanavirecane prasiddhe / azitamannaM yena mukhenodgIrNa sa vAntaH puruSaH / yasyoccAravegA aSTasaMkhyAyA UrdhvaM jAtA harItakyAdibhakSaNena vyAdhinA vA sa viriktaH / tau snAnaM prathamaM kuryAtAm / tato'nte ghRtaprAzanaM kRtvaitadanyadanna ghRtaprAzanena bhojanAntaranivRttiH prAyazcittaSu dravyazuddhiriyaM bhasmodakamArjanavaghRtaprAza5 nm| Acamedeva bhuktvA'nnam / annaM bhuktvA tadahareva yadi vamanavirecane syAtAM tadA''camanameva kevalaM na snAnaghRtaprAzane / aparaistu svatantraM vyAkhyAyate / bhuktvAcAmedeva bhojanAnantaramAcanaM vihitaM tasyaivAyamapavAdaH / maithuninaH striyAM kRtazutrotsargaH snAnena zudhyati // 143 // 10 www. kobatirth.org 20 25 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 1 kSutvA anicchato vAyupreryamANasya yo nAsikAcchidrAdupajAyate zabdaH sa kSavathustaM kRtvA / prayato'pi san etaddhyeSyamANapadenaiva saMbandhyate / prayato'pyadhyeSyamANa AcamyAdhIyIta adhyayanavidhyaGgatayA''camanaM kuryAdityarthaH / snAnAdibhyastvanantaraM sakRdeva / yatpunaruktaM "C 15 suptvA kSutvA ca bhuktvA ca pItvA''po vai munistathA / AcAntaH punarAcAmenniSThIvyoktvA'nRtaM vacaH // " iti suptvA kSutvA ca bhuktvA ca niSThIvyoktvA'nRtAni ca // pItvA'po'dhyeSyamANazca AcAmetprayato'pi san / / 144 // evamabhisaMbandho'tra kartavyaH / AcAnto bhuktvA punarAcAmet / yatra punardvirAcAmediti paThyate tatrAnantaryeNaikakriyAvRttiH // 144 // eSa zaucavidhiH kRtstro dravyazuddhistathaiva ca // ukto vaH sarvavarNAnAM strINAM dharmAnnibodhata / / 145 // Adyena pAdatrayeNa zuddhiprakaraNopasaMhArazcaturthena vakSyamANasaMkSepavacanam / zaucavidhizabdaH sAmAnyazabdo'pi dravyazuddhisaMnidhAnAdgobalIvadevaditaravizeSaparaH saMpadyate / strINA dharmA asAdhAraNastrIkartRkA eva / yastu sAdhAraNo yAgAdiH sa iha nocyate // 145 // bAlayA vA yuvatyA vA vRddhayA vA'pi yoSitA // na svAtantryeNa kartavyaM kiMcitkArya gRheSvapi // 146 // svAtaMtryaM strISu kasyacidavasthAyAM nAstItyupadezArthaH / vayovibhAgavacanaM tu yatrAsyAH pAratantryaM tatpradarzanArthamavivakSita svarUpam / tathA coktam " tatsapiNDeSu vA satsu pitRpakSe prabhuH striyAH / pakSadvayAvasAne tu rAjA bhartA striyA mataH // 146 // 1 a-ka-Da-kSa- vAmanavirecane / 2 a-ka-Da-kSa-pArataMtra For Private And Personal Use Only Page #496 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org * adhyAyaH ] manusmRtiH / vAlye piturvaze tiSThetpANigrAhasya yauvane || putrANAM bhartari prete na bhajettrI svatantratAm // 147 // pitrA bhartrA sutairvA'pi necchedirahamAtmanaH // eSAM hi viraheNa strI garne kuryAdubhe kule // 148 // tatsapiNDeSvityAdinA cAsati svAmini kartavyam / avyavasthAnaM vacanIyatAhetuH kathito ga kuryAditi / eSAM hi viraheNa nivasantI gacchantI vA grAmAntaramityadhyAhAryam // 147 // 148 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 453 sadA prahRSTA bhAvyaM gRhakArye ca dakSayA // susaMskRtopaskarayA vyaye cAmuktahastayA // 149 // AbhIkSNavacanaH sadAzabdo nityazabdavat / nityaprahasitaye iti satyapyanyatra krodhazoka- 10 bege bharturdarzane mukhaprasAdasmitanarmavacanAdinA praharSo darzanIyaH / kumAryA bhartRmatyAzcAyamu~padezaH / gRhakArye ca dakSayA / arthasaMgrahavyayayoH dharmakArye snAnAdau ca "arthasya saMgrahe cainAm" ityAdinA gRhakAryamuktam / tatra dakSayA caturayA bhavitavyam / atra: saMskArAdi zIghraM niSpAdyam / susaMskRtopaskarayA upaskaraM gRhopayogi bhANDaM kuNDaghaTikAdi tatsusaMskRtaM susaMmRSTaM zobhAvatkartavyam / vyaye ca mitrajJAtyA, tathya bhojanArthe dhane 19 amuktahastayA udArayA na bhavitavyam / na bahuvyayitavyamityarthaH / susaMskRtAnyupaskarANi yasyA iti bahuvrIhiH / evaM mukto hasto yasyA iti vigrahaH / pazcAnnaJsamAsaH / rUDhyA udAravacano muktahastazabdaH // 149 // yasmai dadyAtpitA tvenAM bhrAtA vA'numate pituH || taM zuzrUSeta jIvantaM saMsthitaM ca na laGghayet // 150 // bhrAtA vAnumate pituH yathaiva pitrA'nujJAtasya bhrAturdAtRtvamevaM piturnirapekSasyApi dAtRtvazrutau bhAryAyA anumate sati dAnaM boddhavyam / sarvatra sahAdhikArAdubhayozca duhitari svAmyAt / asati pitari mAtrA'pi deyeti navame darzitam / mAtrApitrorapatyaM tannimittaM ca svAmyamiti yuktA itaretarApekSA / zuzrUSeta ArAdhayet / saMsthitaM ca mRtaM ca na laGghayet laGghanamatikramaNaM na svAtantryeNAsItetyarthaH / yathA jIvati bhartari 25 tatparavatI evaM mRte'pi tadaiva tatparatantrayA bhavitavyam / yata Aha-pradAnaM svAmikArakam " / yadaiva pitrA dattA tadaiva pituH svAmyaM nivartate / yasmai dIyate tasyotpadyate / atazca na vivAhakAla eva dAnaM prAgapi vivAhAdvaraNakAle asti dAnaM kimarthastarhi vivAhaH ? // 150 // For Private And Personal Use Only 20 1 pha-gRhakAryeSu / 2 a 9lo, 113 a-ka-kha-Da-kSa-atimuktastayA / 4 a-ka-DakSa-tattantrayA / Page #497 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 454 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [paMcamaH. maGgalArtha svastyayanaM yajJazvAsAM prajApateH // prayujyate vivAhe' tu pradAnaM svAmyakAraNam // 151 // abhilaSitArthaniSpattirmaGgalaM tatsAdhanaM tadarthaM prayujyate / tatra "prajApateryajJa" iti kriyAvizeSaNatvAnnapuMsakam / svasti Iyate prApyate yena tatsvastyayanam / yadasya 5 priyaM vastu vidyate tanna nazyatItyarthaH / AsAM strINAm / teSu vivAheSu / yajJaH prajA pateH / prajApatardevatAyAH kriyate " prajApate na tvadetAnya " iti vivAhe AjyahomAH keSAMcidAnAtAH / upalakSaNaM caitadanyAsAmapi devatAnAM pUSavaruNAryamNAm / tathAhi / tatra mantravarNAH / " pUSaNaM nu devaM varuNaM nu devam " ityAdayo devatAntaraprakAzanaparAH / pradAnAdevAsatyapi vivAhe svAmyamutpadyata ityetadatra jJApyate / vivAhayajJastu maGgalArtha 10 ityAdyavivakSitam / dArakaraNaM vivAha iti smaryate / satyapi svAmye naivAntareNa vivAha bhAryA bhavatIti // 151 // anRtAstukAle ca mantrasaMskArakRtpatiH // sukhasya nityaM dAteha paraloke ca yoSitaH // 152 // sarvatraivApratiSiddhavarjamiti anRtAvapi sukhasya dAtA / mantraskAro vivAha15 vidhistasya kartA mantrasaMskArakRt / paraloke ca patyA saha dharme'dhikArAcca tatkalAvApteH paralokasukhasya dAtetyucyate / / 152 // * vizIlaH kAmavRtto vA guNairvA parivarjitaH // upacAryaH striyA sAdhvyA satataM devavatpatiH // 153 // dyUtAtisakto vizIlaH / kAmapradhAnaM vRttamasyeti kaamvRttH| guNairvA privrjitH|| 20 zrutadhanAdiguNavihInaH / upacAryaH ArAdhanIyaH // 153 // - nAsti strINAM pRthagyajJo na vrataM nApyupoSitam // pati zuzrUSate yena tena svarge mahIyate // 154 // bha; vinA kRtAnAM yajJAdhikAro nAstItyetadasakRtpratipAditaM tena vratopavAsAvapi kurvatI tanujJAM gRhNIyAt / vrataM madyamAMsAdinivRttisaMkalpaH na tu kRcchANi / tatra japa 1pha-vivAheSu / 2 pha-upacaryaH / 3 a-ka-kha-Da-kSa-guNahInaH / 4 pha-upoSaNam / * [dAnaprabhRti yA tu syAdyAvadAyuH pativratA // bhartRlokaM na tyajati yathaivArundhatI tathA // 1 // x [patyau jIvati yA tu strI upavAsaM vrataM caret // AyuSyaM harate bhartuH narakaM caiva gacchati // 1 // ] For Private And Personal Use Only Page #498 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / heomayeoraGgatvAttadabhAvAcca striyAH / na ca vaktuM yuktaM japahomavikalaM kRcchrAnuSThAnamasyA bhaviSyati na hi svecchayA'GgatyAgo yuktaH sarvAGgakalpayuktasya karmaNo'myudayasAdhanatvenAvagatatvAt / na hi puruSazaktibhedApekSayA'GgAnAmupacayApacayau bhavataH / santi ca sarvAkropasaMhAreNa savarNAstraivarNikAH prayogamanuSThAtum / ato na strIzUdrasyAbhyudaya kAmasya kRchreSvadhikAraH / prAyazcitteSu vizeSaM vakSyAmaH / upoSitaM upavAsaH AhAraviccheda ekatra - 5 dvirAtrAdiSu / zuzrUSate paricarati // 114 // pANigrAhasya sAdhvI strI jIvato vA mRtasya vA // patilokamabhIpsantI nAcaretkiMcidapriyam // 155 // patyurlokaH patyA saha dharmAnuSThAnena yo'rjitaH svargAdiH sa patilokastamabhIpsantI prAptukAmA nAcaretkicidapriyaM parapuruSasaMsargAdizAstrapratiSiddham / na hi mRtasya kiM 10 priyamapriyaM cAzakyamavasAtum / na ca jIvato yatpriyaM tadeva mRtasya / bhavAntaropapannAnAM tu prItibhedAt / tasmAdyatpratiSiddhaM svAtantryaM tadevApriyaM tannAcaret // 155 // kAmaM tu kSapayeddehaM puSpapamUlaphalaiH zubhaiH // na tu nAmApi gRhNIyAtpatyau prete parasya tu / / 156 // tadeva savizeSaM darzayati / puMvatstrINAmapi pratiSiddha AtmatyAgo yadasyAGgirase 15 " patimanumriyeran " ityuktaM tadapi nityavadavazyaM kartavyam / phalastutistatrAsti phalakAmAyAzcAdhikAre zyenatulyatA / tathaiva " zyenena hiMsyAdbhUtAni" ityadhikArasyAtipravRddhataradveSAndhatayA satyAmapi pravRttau na dharmatvamevamihApyatipravRddhaphalAbhilASAyAH satyapi pratiSedhe tadatikrameNa maraNe pravRttyupapatterna zAstrIyatvamato'syeva patimanumaraNe'pi striyAH pratiSedhaH / kiMca " tasmAduha na purAyuSaH preyAditi" pratyakSazrutivirodho'yaM smRtirapyeSA 20 zakyate kalpayitum / yathA " vedamadhItya snAyAt" ityadhyayanAnantaramakRtArthavabodhasya snAnasmaraNamato mRtapatikAyA anapatyAyA asati bhartRdhanAdau dAyike ca kartanAdinA ca kenacidupAyena jIvantyA jIvitasyAtipriyatvAttadupakSaNasyAzAstratvAtpratiSiddhatvAdApadi sarvavyabhicArANAM vizvAmitrajAghanIm" ityAdinA'nujJAtatvAdvayabhicAropajIvitAprAptAvidamucyate / kAmamasyAmavasthAyAM zarIraM kSapayet kSayaM nayetpuSpamUlaphalairthathopapAdaM vRttiM 25 vidadhIta / na tu nAmApi gRhNIyAtpatirme tvamevadyetyanyasya / yattu "naSTe mRte pratrajite klIve'tha patite patau / paJcasvApatsu nArINAM patiranyo vidhIyate // iti / tatra pAlanAtpatimanyamAzrayeta sairandhakarmAdinA''tmavRttyarthaM navame ca nipuNaM nirNeSyate / For Private And Personal Use Only 455 1 Da -abhyadhikAraH / 2 Da ka - ekarAtrAdiSu / 3 pha rtho / 4 pha- sarvAbhicArANAM / 5- tvamatyanyasya / 6 nAradasmRtau a. 12 zlo. 97 / Page #499 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [paMcamaH proSitabhartRkAyAzca sa vidhiH / kAmazabdapragoyo'rucisaMsUcanArtham / dehakSapaNamapyakAryamidaM tvanyadakAryataraM yadanyena puruSeNa saMprayogaH // 156 // AsItAmaraNAkSAntA niyatA brahmacAriNI // yo dharma ekapatnInAM kAMkSantI tamanuttamam // 157 // 5 eSa evArtho vispaSTIkriyate / A maraNAbrahmacAriNyAsIta asyAmApadi na vyabhicAreNAtmAnaM jIvayet / kSAntA tatkRtaM duHkhamavadhIrayantI na brahmacarya kSudupama'STaM yena cittaM kallolena khaNDayet / ekaH patiryAsAM tA ekasya vA patnya ekapatnyastAsAM sAvitrIprabhRtInAM yo dharmo yasya phalaM varadAnAbhizApAdiSu zaktatA taM kAMkSantI kAmayamAnA brahmacarya na jahyAt / asyAmavasthAyAM mUlaphalAzinyA yadi bhavati maraNaM 10 tato na doSaH // 157 // anekAni sahasrANi kumArabrahmacAriNAm // divaM gatAni viprANAmakRtvA kulasaMtatim // 158 // pUrveNApadi jIvikArthaH parapuruSasaMpsa! niSiddho'nena putrArthI pravRttirnividhyate / evaM kila zrUyate "nAputrasya loko'sti" iti / liGgaM ca tatrAvivakSitamataH putrArthe prasaGga 15 idamucyate / bahUni sahasrANi kumArA eva brahmacAriNo'kRtadArA naiSThikAsteSAmanekAni sahasrANi divaMgatAni svarga prAmuvanti / niyogastu navame ( zlo. 59 i.)| caturvidyayA vihito nAtmatantratayA putrArthinyAH / akRtvA kulasaMtatiM kulavRdhdyarthA saMtatistAmakRtvA putrAnajanayitvetyarthaH / anekAnIti naJsamAsasyottarapadArthaprAdhAnyena bahuvacanaM cintyam / satyapyekatvapratiSedhe byAdisaMkhyAvacanaM durlabham / tathA hyayaM svadharmAvezena 20 parityaktasvAtikatvenAcchAditatadrUpo'pyatidIrghasaMkhyAvizeSAnAcaSTe yathA modo grAma iti / uktaM ca cUrNikAkAreNa " anekasmAditisidhyatIti " / ekavacanaprayogaziSTisiddhiM darzitavAn asahAyavacano vA'yamanekazabdaH / asahAyAni gatAni bhAryA sahAyabhUtA eSAM nAsIdityarthaH // 158 // mRte bhartari sAdhvI strI brahmacarye vyavasthitA // svarga gacchatyaputrApi yathA te brahmacAriNaH / / 159 // eSa evArtho bhUya ucyate pratipattidADhArtham // 159 // apatyalobhAdyA tu strI bharimativartate // seha nindAmavAmoti paralokAca hIyate // 160 // pha-upasRSTaM / 2 a-k-kh-dd-kss-cturvicchyaa| 3 pha-godI Da-modI grAmaiti; ka-mAloM mAma iti / 4 pha-patilokAt / For Private And Personal Use Only Page #500 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 457 putro me jAyatAmityabhilASaH so'patyalobhastato hetoryA bhartAramatikramya vartate'nyena saMprayujyetaM sA iha loke nidA gardA prApnoti svarga na prApnoti // 160 // nAnyotpannA prajA'stIha na cAnyasya parigrahe // na dvitIyazca sAdhvInAM kacidbhartopadizyate // 161 // anyena bhA yA utpAditA prajA sA naiva tasyAH prajA / anyadAreSu ca yA 5 puMsotpAditA sA'pi tasya na bhavati // 161 // pati hitvA'vakRSTaM svamutkRSTaM yA niSevate // nindyaiva sA bhavelloke parapUrveti cocyate // 162 // na kevalaM nindAmeva yena "vyabhicArAttu bhartuHstrI loke prApnoti nindyatAm / zRgAlayoniM cApnoti pAparogaizca piiddyte||" 10 ato nAticaredbhartAraM dRSTAdRSTaphalalobhena / strIdharmopasaMhAra zlokA Rnavazca strIdharmA ityato mayA'tra vyAkhyAnAdaraH kRta etaavtttropdeshaarthH| yathA puMso'nyayA saha punaHpravRtikarma "neha saMsthitaM ca na laGghayet" ityanena nyAyena punaH sahapravRttiriti tathA " svarga gacchatyaputrA'pi"ityanenApatyajananamApadi pratiSidhyate niyogasmRtyA tu tatpunarabhyanujJAsyate / tadetadapatyotpAdanamuktapratiSiddhatvA- 15 dvikalpyate / anayostu smRtyoH katamA smRtiyA'yasIti na zakyaM kartumatizayAvadhAraNaM naikatrApatyamanyatrAsyAH saMyamaH / ubhayorapi vastu nirvahati // 162 // vyabhicAre tu bhartuH strI loke mAmoti nindyatAm / zRgAlayoni prApnoti pAparogaizca pIDyate // 163 // pati yA nAbhicarati manovAgdehasaMyatA // sA bhartRlokamAnoti sadbhiH sAdhvIti cocyate // 164 // anena nArI vRttena manovAgdehasaMyatA // ihAyyAM kIrtimAmoti patilokaM paratra ca // 165 // evaM vRttAM savarNA strI dvijAtiH pUrvamAriNIm // dAhayedagnihotreNa yajJapAtraizca dharmavit // 166 // 25 nyAyaprAptAnuvAdaH zlokaH / evaM tasyAH sAdhvItvAdyukta evAtrAgnihotriNaH saMskAraH " na vA'gnayo ha vA ete palyA pramItAyAM dhAryante" iti // 166 // 1 a-ka-kha-u-kSa-saMprayujyate / 2 pha-na cApyanyaparigrahe / 3 ph-apkRssttN| 4 pha-vyabhicArAtu / 5 a-ka-kha-u-kSa-pAparogI / For Private And Personal Use Only Page #501 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 458 * www. kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / bhAryAyai pUrvamAriNyai datvA'grInantyakarmaNi // punardArakriyAM kuryAtpunarAdhAnameva ca / / 167 / / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir [ paMcamaH 66 tadetatpunaradhikArArthamudAhiyate / idamapyanyayA sahAdhikArapratiprasavaH / yadA tvarthe prayojane dharmakarmAnuSThAne vA tadA'pyasahAyabhAvAdvAnaprasthapArivrAjye vAdhikArasyApratiSedhaH / tathA ca zrutiH jarasA ha vA etasmAdvimucyata" iti / arthalopena vA / apare tvAhuH atra yadeti kalpayiSyate / etena yAvajjIvahomIyazruteravirodhaH siddho bhaviSyati // 267 // anena vidhinA nityaM paJcayajJAnna hApayet // dvitIyamAyuSo bhAgaM kRtadAro gRhe vaset // 168 // iti mAnave dharmazAstre bhRguproktAyAM saMhitAyAM zaucavidhiH paMcamo'dhyAyaH // 1 // upasaMhArazlokaH / paJcayajJagrahaNaM ca sarvaprasidhyarthamiti // 168 // itizrIbhavI ra svAmisUnorbhadyamedhAtithisvAminaH kRtau manubhASye paJcamo'dhyAyaH samAptaH // 5 // For Private And Personal Use Only 1 a-ka-kha-Da-kSa-adhikAramyApi pratiSedhaH / 2 a-ka-kha-Da-kSa- gRheSu brAhmaNo vaset / Page #502 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir // zrI // zrIgaNezAya namaH atha SaSTho'dhyAyaH prArabhyate / sAdarU * evaM gRhAzrame sthitvA vidhivatsnAtako dvijaH // vane vasettu niyato yathAvadvijitendriyaH // 1 // gRhopalakSita Azramo gRhAzramaH / gRhA dArAH tatra sthitvA tamanuSThAya vane vasediti vidhiH / sthitveti ktvApratyayena paurvakAlyaM gArhasthyasya vanavAsAddarzayati / krameNAzramaH I kartavyaH / kRtagArhasthyo vanavAse'dhikriyate / samuccayapacamAzrityaitaduktam / anyathA'vi - plutabrahmacaryAdapi vanavAso vidyata ityetadapi vakSyate / vijitendriyaH pakkakaSAyaH kSINarAga ityarthaH / evaM vidhivadyathAvaditipadAni vRttapUraNAni tAni prAktatra tatra 10 vyAkhyAtAni / etAvadvidhIyate / gArhasthyaM kRtvA vanavAsa AzrayitavyaH // 1 // gRhasthastu yadA pazyedvIpa litamAtmanaH || apatyasyaiva cApatyaM tadA''raNyaM samAzrayet // 2 // yaduktaM tyaktaviSayopabhogagarbho'dhikriyata iti tadeva darzayati / valI tvakzaithilyam / palitaM kezapANDuryam / apatyasyApatyaM putrasya putra ityAhuH / satyapi duhiturrapatye dauhitre 11. kanyAyAM putrasyApi jAtAyAM naivaM vidhimicchanti ziAH / anye tu ziraHpAlityaM pautrotpattiM ca vayovizeSalakSaNArthamAhuH / yasya kathaMcitpAlityaM na bhavetso'pi vArdhakye vanaM samAzrayet / yathaiva ' jAtaputraH kRSNakezastu' AdhAne'dhikriyate evaM jAtapautraH palitazirAH / tadApi putrajanma kRSNakezatA ca vayovizeSopalakSaNArthameva / nAtizIghraM nAticiramityarthasyopalakSaNattre tu pramANaM vaktavyam // 2 // saMtyajya grAmyamAhAraM sarva caiva paricchadam || putreSu bhAryA nikSipya vanaM gacchetsahaiva vA // 3 // * [ ataHparaM prayakSyAmi dharme vaikhAnasAzramam / vanyamUlaphalAnAM ca vidhiM grahaNamokSaNe // 1 // '' ] 1 pha- pUraNArthAni 2 a-ka-kha-Da-kSa- apatyatvaM / 3 a-ka-kha-Da-kSa-lakSaNArthataiva / For Private And Personal Use Only 20 Page #503 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / paSThaH vrIhiyavamayamannaM tataH prabhRti nAznIyAdityetatsaMtyajyetyucyate / taduktaM muulaashiityaadi| paricchadaH gavAzvavastrAsanazayyAdiH / yadi bhAryAyA icchA tadA sahagamanam , anyathA ekAkinaH / anye tu taruNI nikSipya vRddhayA saheti varNayanti / satyAM bhAryAyAmayaM vidhiH / putreSu nikSepaH vanagamanaM vA / asatyAmapi mRtAyAM vanavAsa ApastambAdibhiH smayate " punarAdhAna " ityatra / yasyendriyacApalyaM nAsti sa vAnaprasthaH / itaraH punarAnparigRhNIyAditi vyavasthA // 3 // agnihotraM samAdAya gRhyaM cAgniparicchadam // grAmAdaraNyaM niSkramya nivasaniyatendriyaH / / 4 // agnaya evAgnihotrazabdenoktAH / zrautAnanInsamAdAya gRhItvA gRhyaM ca agni10 hotraparicchadaM sunuvAdi / grAmyasya paricchadasya tyAgavidhAnAdagnisaMbaddhasya pratiprasavo'yam // 4 // munyannairvividhairmedhyaiH zAkamUlaphalena vA // etAneva mahAyajJAnnirvadvidhipUrvakam // 5 // etAneva ye gRhasthasya vihitAH / nirvapedanutiSThet / vidhipUrvakamityanuvAdaH 15 zlokapUraNArthaH // 5 // vasIta carmacIraM vA sAyaM lAyAtmage tathA // jaTAzca vibhUyAnnityaM zmazrulomanakhAni ca // 6 // carma gomRgAdInAm / cIraM vastrakhaNDam / sAyaM divaptAvasAnasamayaH / prage cAnhaH prathamodaye / evaM sAyaM snAnavidhAnAdrAtrau bhojanamasyAhu~H bhukte snAnapratiSedhAt / 20 tadayuktamityanye / yataH snAtakavratamataH snAnamAcaredbhuktveti / mahAbhArate tu puruSamAtra dharmatayA smarthate / traikAlikamapyasya snAna bhaviSyati vaikalpikam / jaTAzmazrulomanakhAni na kartayet // 6 // yadbhakSaH syAttato dadyAli bhikSAM ca shktitH|| ammUlaphalabhikSAbhiracayedAzramAgatam // 7 // munyannairityuktaM tAni ca nIvArAdIni vanyAni dhAnyAni tathA zAkAdIni vnyaanyev| annazabdo bAhulyena dhAnyavikAre bhaktasaktupiSTAdau prayujyate / tataH zAkAdInAM satyapi munyannatve pRthagupAdAnam / munayastApatAsteSAmannAni munyannAni / agnau pAkadharmAnmahAyajJAnnipet / yadA kAlapakkaphalAzI tadA na nirvapedityAzaGkAyAmAha / a-ka-kha-Da-kSa-pakSe vanagamanaM vA / 2 pha-grAmyaparicchadasya / 3 pha-gRhasthavihitAH / 4 pha-mapyAhuH; ra-asyetyAhuH / 5 ra-bhukte snAnapratiSedhAttaduktamityanye / 6 pha-yadbhakSyaM / 7pha-AgatAn / For Private And Personal Use Only Page #504 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| yadbhakSaH syAt / yadeva bhakSayettadeva piSTAdi yathAsAmarthya dadyAt / bali anagnihotraM indrAyendrapuruSetyAdi yadvihitam / agnau tvasminpakSe homo nAsti / tadyuktam / balizabdasya jyAmAtravacana dagnAvanagnau ca tulyametat / athApyayaM pakSaH syAdyadeva bhakSayettadeva / agnAveva pakkenAgnau homaH kartavyastathApi tAvanmAtraprayojanaM zAkAdi vakSyati svayaM kAlapakvaM bhokSyate / sarvathA kAlapakvAzino'pyasti vaishvdevo'gnaavev| 5. abAdibhirdvandvo'yam / adbhirmulaphalaiH bhikSayA ca nIvArAdinA'rcayedAzramAgataM pAntham // 7 // svAdhyAye nityayuktaH syAddAnto maitraH smaahitH|| dAtA nityamanAdAtA sarvabhUtAnukampakaH // 8 // AzramabuddhyA svAdhyAyAdInAM nivRttimAzaGkamAna AzramAntaratvAdasyAnivRttyarthamAha / nityayuktaH na yathA gArhasthye / tatra hi gRhaceSTArthA api vyApArAH santi teSva- 10 nuSThIyamAneSu nAsti svAdhyAyaH / dAnto damayuktaH madavarjitaH / maitraH mitrakarmapradhAnaH priyahitabhASI / sannihitasya cittAnukUlanaparaH sa samAhitaH / nAsaMbaddhaM nApAkaraNikaM bahu parAdhIno'pi brUyAt / dAtA apAM mUlabhikSANAM ca / anAdAtA pathyauSadhAMdyarthamAzramAntarAdAgataM na yAcet / sarvabhUtAnukampakaH anukampA kAruNyam / satyapi kAruNikatve na parArthamanyaM yAceta // 8 // vaitAnikaM ca juhuyAdagnihotraM yathAvidhi / / darzamaskandayanparva paurNamAsaM ca yogataH // 9 // vitAno vihArastatraM bhavaM vaitAnikam / tretAgniviSayaM karma zrautaM tjjuhuyaatkuryaat| agnihotrazabdo yavAgbAdI homasAdhane dravye vartate na karmanAmadheyam / tatazca tajjuhuyAdAhavanIye'gnihotrAdibhirnuhotItyarthaH / upapannaH prathamapakSe'gnihotraMzabdo juhoti- 20 nA'bhinnArthaH / nana ca " patreSu bhAryA nikSipyeti" pakSAntaramuktaM tatra kathaM tayA vinA zrauteSvadhikAraH / proSitasya yatheti cet / yathA proSito vA yajamAnaH saMvidhAnAdinA dUrastho'pyadhikriyate saMvidhAne evaM bhavati kartA tadvatpatnyapi vanaM pratiSThamAnamanujJAsyati na sahAdhikAro virotsyata iti tadapi vArtam / daivAnmAnuSAdvA prtiblaatkthnycitprvaasopptteH| 25 yuktamIdRzamanuSThAnaM na svecchayA / satyAM zaktau bahUni cAGgAni parilupyeran / darzapaurNamAsayoH " vedo'si vittirasi" ityAdi patnI vAcayedityuktaM taddhIyeta / athocyeta 1a-ka-kha-Da-kSa-agnihotraM / 2 a-ka-kha-Da-kSa-vedejyAmAtra- / 3 a-ka-kha-Da-kSa -gRhcessttaayaa| 7 a-k-kh-dd-kss-dmbhvrjitH| 5 a-ka-kha-Da-kSa-priyahitA bhASA / 6 phacittAnukUlatAparaH / 7 a-k-kh-dd-kss-apraakrnnikN.| 8 a-ka-Da-kSa-bahvaparAdhato'pi / 6 phaapdyaussdhaadyrthmaashr-| 10 ka-kha-Da-kSa-AzramAcArAdAgataM / 11 a-Da yaacte| 12 a-kakha-Da-kSa-tatrabhavo vaitAnikaH / 13 pha-sAdhanadravye / 14 a-ka-kha-Da-kSa-agnihotrazabdena / 15 a-ka-kha-Da-kSa-padAntaramuttam / For Private And Personal Use Only Page #505 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 462 10 www. kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ SaSThaH sahaprasthAnapakSe vidhirayaM bhaviSyatItyetadapi na / vizeSasyAzrutatvAt / nikSepapakSe cAgnInAM pratipattyantaramanAmnAtaM kiJca sahatvapakSe'pIdaM virudhyate / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir " "vAsantazAradairmedhyairmunyannaiH svayamAhRtaiH / puroDAzAMzcarUMzcaiva vidhivannirvapatpRthak " // iti ( zlo. 11 ) / AraNyAni munyannAni nIvArAdInyabhipretAni / grAmyasya paricchadasya tyAgavidhAnAt / trIhyAdibhizca vede puroDAzA vihitAste ca grAmyAH / na ca smRtizrutiSu utpannanyAyena trIhizAstravidhinyAyena vA kenacinmedhyenAraNyenAnnena prayogaH parisamApyeta nikSepe / te ca bhAryayA durupapAdAH / kathaM yAvajjIvazrutau satyAmagnInAM tyAgo bhAryAyA vA tasmAdAzramAntaravidhAnaM vaitAnikAnAM ca karmaNAmanuSThAnaM na saMvadet / kartavyo - / 'tra yatnaH / kecidAhuH vaitAnikazabdaH smArteSveva karmasu stutyA prayuktaH / na ca smArteSu vrIhyAdi niyamazAstramasti / tatra hyAmnAyate ( rAmAyaNe ayodhyAkANDe ) - 66 yadannaH puruSo rAjaMstadannAstasya devatA: " iti / atazca munyannai - ranuSThAnaviruddhaM bhavedrIhyAdizAstravirodhaH parihRtaH syAt / sahAdhikArastatrApi vidyate / tasya kaH parihAraH / ubhayoH smArtatvAdasyAmavasthAyAM bAdhiSyate / 15 yattu zrautavacanaM "patnyA saha yaSTavyamiti" tacchrateSveva / athavA naivAyaM vidhirgRhasthAgneH / kiMtarhi 'zrAvaNikenAgnimAdhAyeti' gautamena paThitam / ihApi vakSyati "vaikhAnasa - mate sthita " iti (lo. 21 ) / tasmAcchrAstravihitAni karmAntarANyevaitAni / darzapUrNamAsAdayastu zabdAH bhaktyA tatra prayuktAH / atastatra tadAdhAnamamAryasyaitra / gArhasthyopAttAnAM pratipattiruktA " agnIsvAtmani vaitAnAniti " ( zlo. 29 ) / yattu 20 yAvajjIvazrutau satyAM kathamagnInA tyAga iti etaccAturAzramyAnukramaNaprakaraNe nirUpayiSyate / anye punarAhuH | homo grAmyAnAmannAnAM pratiSiddho na tu devatAdyartha upayogaH / nanu ca yajamAnapaJcamA iDAM bhakSayantIti " tatrApi vidyate makSaH / satyam / sa tu zAstrIyo na laukikaH / laukikasya ca pratiSedhaH / saMtyajyeti grAmapravezazca tasya tadartho na 25 virudhyate / tathA vRkSyati " grAmAdAhRtya vA'znIyAditi" ( zlo. 28 ) / tadetadasat / munyannairiti vidhAnAt / tadevaM zrAvaNikenAgnimAdhAyetyAdi sarvamupapannam / 66 tathA "hyagnihotraM sama`dAyeti" paThyA / na tu satyajyeti / samAropaNamapi mumUrSostaptatapaso vakSyate prathamapravAse na ca turAyaNAdizabdAnAM zravaNikAgniviSayatve kathaMcidupa pha - vinikSepa / 2 a-ka-kha-Da-kSa-anuSThAne sa tu viruddhaM bhavat / 3 a. 4 sU. 26 " zrAvaNakena" iti gautamIyapAThaH / 4 a-ka-kha-Da-kSa-pratiSiddho tu / 5 pha-tadeva sat / 6 ra-pha- samAdhAyeti / 7 pha- pravAsena naturAgAdi zabdAnAM - ; ra-na cAturAyaNAdizabdAnAM / For Private And Personal Use Only Page #506 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| pattiH / mRtabhAryasya tadAdhAnaM vAcanikaM bhaviSyati / yadA vA brahmacaryAdeva vanavAsamicchatadA zrAvaNikAdhAnam / tasmAdAhitAgneH mahAgnimivanaprasthAnaM sabhAryasya / tatra ca yathAvidhi vrIhyAdinA zrautakarmAnuSThAnam / brIhyAdInAmapi munyannatA kathaMcidupapAdyA / brIhiyavAvapi pavitram / bhAryAnikSepazcAnAhitAgneH kathaMcitsmArte'gnau gatiH / umayoH smArtatvAt / yasya ca dve bhArye jAte ekayA cAgnayo nItAstasya dvitIyAM bhAyau nikSipyeti vacanam / askndyn| skandanaM vidhyatikramaH / yathAvihitamanuSThAnasyAsaMpAdanam / etacca pAdapUraNaM yorgata ityetdpi| yogata askandayan yuktyA'vinAzayan / yuktividhireva // 9 // darzaSTayAgrayaNaM caiva cAturmAsyAni cAharet / / turAyaNaM ca kramazo dAkSasyAyanameva ca // 10 // darzaSTizca AgrayaNaM ceti smaahaardvndvH| cAturmAsyaturAyaNadAkSAyaNAH zrautakarmavizeSavacanA nityA eva turAyaNAdayaH keSAMcit // 10 // vAsantazAradairmedhyairmunyannaiH svymaahRtaiH|| puroDAzAMzcarUMzcaiva vidhivanirvatpRthak // 11 // yadA munyannairiti na pUrveNa saMbaMdhyate tadA nAsti codyaM vaitAnikAni kathaM 15 brIhmAdicoditAni kriyeran / atra carupuroDAzA vaikhAnasazAstroktA eva veditavyAH / vasante jAyante pacyante vA vAsantAni / evaM zAradaimedhyairityanuvAdaH / svayamAhRtaH pratigrahAdIni vRttikarmANi niSidhyante / smArtAnAmuktAnAM karmaNAmanuSThAnArtha punarhatyAdinApaharaNam / vidhivatpRthagitipUraNe // 11 // devatAbhyastu tadhdutvA vanyaM medhyataraM haviH // zeSamAtmani yuJjIta lavaNaM ca svayaM kRtam // 12 // parvasa yaddevatAbhyo dattaM tacchiSTameva bhakSayenna zAkamUlaphalAdi / zeSamAtmani yuJjIta Atmanimittamupayojayet / AtmArtha zarIrasthityarthamityarthaH / svayaMkRtaM ca lavaNaM saindhavAdi niSeveta // 12 // ___ sthala jaudakazAkAni puSpamUlaphalAni ca // medhyavRkSodbhavAnyadyAtsrahAMzca phalasaMbhavAn // 13 // sthalajAni udakajAni adyAt / tathA puSpamUlaphalAni ca // 13 // varjayenmadhu mAMsaM ca bhaumAni kavakAni ca // bhUstRNaM zigrukaM caiva zleSmAtakaphalAni ca // 14 // bhaumAni kavakAni / kavakazabdaH prAgvyAkhyAtaH chatrAkazabdaparyAyaH / 30 1pha-vihitasyAnuSThAna-2 pha-yoga / ph-Rkssessttyaa-| 4 pha-AgrahamaM / 5 a-dd-sNbaadhyte| 6 a-dd-c| 7 pha-chatrAkaparyAyaH 25 For Private And Personal Use Only Page #507 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 464 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ SaSThaH tAni ca kavakAni bhUmau jAyante vRkSakoTarAdAvapi / ato vizeSaNArthaM bhaumagrahaNam / samAcAravirodho gRhasthadharmeSu cAvizeSeNa kavakAnAM pratiSedhaH / vAnaprasthasya ca niyamAtizayo yuktaH / tasmAdbhaumAnIti svatanttrapadaM tatra gojivhikA nAma kazcitpadArtho vanecarANAM prasiddhastadviSayaM boddhavyam / na tu yatkicidbhuvijAtamAtrasya / kavakAnAM 5 pratiSiddhatvAtpunaH pratiSedho bhUstRNAdInAM tatsamaprAyazcittArthaH / bhUstRNazigrukazabdau zAkavizeSavacanau vAhIkeSu prasiddhau // 14 // 10 15 20 www. kobatirth.org 66 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir tyajedAzvayuje mAsi munyannaM pUrvasaMcitam // jIrNAni caiva vAsAMsi zAkamUlaphalAni ca // 15 // SaNmAsanicayasamanicayapakSayorAzvayuje tyAgaH / nanu munyannaM tAvadeva saMceyaM yatkarma paryAptaM tatra naivAdhikamasti / kasya tyAgaH / ucyte| na zakyA tulA grahItumarjanakAle ato yatkiMcidavaziSTamasti tasyAzvayuje tyAgaH / jIrNAni caiva vAsAMsi / ajIrNAnAM nAsti tyAgaH // 15 // na phAlakRSTamazrIyAdutsRSTamapi kenacit // na grAmajAtAnyArto'pi puSpANi ca phalAni ca // 16 // AraNyasyApi phAlakRSTasya pratiSedhaH / grAmajAtAnyaphAlakRSTAnyapi saMtyajya grAmyamAhArAm" ityanena pratiSedhaH / puSpaphalAnAM kriyate nopayogaH / grAmyANAM devatAbhyarcanAdau puSpaphalAnAM niSedhaH / Arto'pi anyAsaMbhave'pyavazyakartavyatvAddevatAdyarcanasya pratinidhipakSe'pi nopAdeyamityarthaH / apizabdo bhinnakramo draSTavyaH / puSpANyapi nopAdeyAni kiM punardhAnyAni // 16 // agnipakAzano vA syAtkAlapakka bhugeva vA / / azmakuTTo bhavedvA'pi dantolUkhaliko'pi vA // 17 // agninA pakkaM zAkaudanAdi tadazanaM yasya so'gnipakAzanaH / kAle svayamave yatpakkaM tadeva bhuJjIta vArkSa phalam / athavA dhAnyAnAmeva nIvArAdInAM niSpiSyedaM bhakSaNam / azmabhiH pASANaiH kuTTayitvA piSTarUpaM kRtvA bhuJjIta / yadvA hatUpapannaM vRntakAdibhi25 rbahiH kapATakaM tadazmabhiraMpanIya kavATamantaH phalaM bhakSayet / dantA ulUkhalam asya dantolUkhalikaH / dantaistuSakavATamapanIya bhakSayet / asatyapi saMskAre sa ena kartavyaH | yadi vA pUrvavadazanavizeSopalakSaNaM tAdRzama zrIyAdyadasya dantA eva ulUkhala kAryamavaghAtaM saMpAdayanti // 17 // 1 a-ka-kha-Da-kSa-samAcAravirodho / 2 a-ka-kha-Da-kSa- niyamAvidhyAyuktam / 3 a-DavAhIneSu / 4 ra - samAni ca pakSayo / 5 pha-mUlAni / 6 pha-nAI / 7 Da - niSkuyya / 8pha - bahistuSakapATaka 9 a-ka-kha - kSa -- upanIya / For Private And Personal Use Only Page #508 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| sadyaH prakSAlako vA syAnmAsasaMcayiko'pi vA // SaNmAsanicayo vA syAtsamAnicaya eva vA // 18 // yatpUrvamazanamuktaM tadaikAhikabhojanaparyAptamevArjayet / mAsopayogI vA saMcayo mAsaparyAptaH saMcayo mAsasaMcayaH / so'syAstIti Than krtvyH| yadi vA mAsasaMcayaka iti / bahuvrIhisamAso'tra kartavyaH / mAsaparyAptaH saMcayo'syeti / evamuttarayorapi // 18 // 5 naktaM cAnnaM samaznIyAdivA vA''tdRtya zaktitaH // caturthakAliko vA syAtsyAdvA'pyaSTamakAlikaH // 19 // dvibhojnsy puruSArthatayA vihitatvAdanyatarasminkAle nirvRttirvidhIyate / yathA yathA vayo'tikrAmati tathA tathA bhojanakAlaM jahyAt / caturthamaya'STamAvadhikatayA''zrayet / trINyahorAtrANyatItya caturthe'hani sAyaM bhuJjAno'STamakAliko bhavati / bhojanasya prakRta- 1. tvAttadviSayazcaturthakAlasaMbandhaH pratIyate // 19 // * cAndrAyaNavidhAnairvA zuklakRSNe ca vartayet // . pakSAntayo'pyanIyAdyavAgU kathitAM sakRt // 20 // pakSAntau pUrNamAsyamAvAsye / atra zritAM yavAgUmaznIyAt / sakRditi sAyaM prAtarvA // 20 // puSpamUlaphalairvA'pi kevalairvatayetsadA // kAlapakkaiH svayaM zIrNairvaikhAnasamate sthitaH // 21 // kAlapakkaiH panasAdInAm agninA'pi pAkaH kriyate tanniSedhArtham / tadagniparka gRhasthasyAniSiddham / vaikhAnasaM nAma zAstraM yatra vAnaprasthasya dharmA vihitAsteSAM mate sthitaH / anyAmapi tacchAstroktAM caryA zikSeta // 21 // . bhUmau viparivarteta tiSThedvA prapadairdinam // sthAnAsanAbhyAM vihretsvnessuupynnpH|| 22 // viparivartanaM kevalAyAM bhUmAvekena pArthena niSedya punaH pArthAntareNAvasthAnam / AhAravihArakAlau vayitvA evaM varteta / nopavizenna cakramet na zayyAyAM nAsane na bhittau niSIdedityarthaH / prapadaiH pAdAtrairvA tiSThet / sthAnAsanAbhyAM cai dine / rAtrau tu 25 kevalasthaNDilazAyitAM vakSyati / savaneSu prAtamadhyandinAparAhneSu upayanapa iti ca / asaMbhave nadyAdInAmuddhRtodakenApi snAnaM darzayati // 22 // 1 kha-pha-ra-yAti / 2 ra-athASTabhAvadhitayA; pha-caturthamaSTabhAvadhitayA / * [yataH patraM samAdadyAnna tataH puSpamAharet // yataH puSpaM samAdyAnna tataH phalamAharet // 1 // ] 3 a-ka-kha-Da-kSa-ra-niSidya / 4 a-ka-kha-Da-kSa-ra-vA / - For Private And Personal Use Only Page #509 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / grISme paJcatapAstu syAdvasvabhrAvakAzikaH // ArdravAsAstu hemante kramazo vardhayaMstapaH || 23 || 0 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir paJcabhirAtmAnaM tApayet / catasRSu dikSu agnIntsannidhApya madhye tiSThedupariSTAdAdityatApaM seveta / prAvRSyabhrANyevAvakAzA''zrayo yasmindeze devo varSati taM pradezamA - 5 zrayedvarSanivAraNArthaM chatravastrAdi na gRhNIyAt / hemante zItopalakSaNArtham / etena zizire'pyeSa eva vidhiH / ArdravAsastvaM kramazaH krameNa // 23 // upaspRzaMstriSavaNaM pitRndevAMzca tarpayet // tapazcaraMzvogrataraM zoSayeddehamAtmanaH // 24 // [ SaSThaH upasparzanaM snAnam / anyadapi UrdhvavAhAdi mAsopavAsadvAdazarAtrAdi tapaH / 10 ugrataraM prakRSTataraM zarIrapIDAjananaM kurvan zoSayeccharIram // 24 // agnInAtmani vaitAnAMtsamAropya yathAvidhi // anagniraniketaH syAnmunirmUlaphalAzanaH / / 25 / / vitAne bhavA vaitAnA: zrautAH / tAnsamAropayedbhasmapAnAdividhAnena / Atmani samAropaNavidhizca zravaNakAdavagantavyaH / cirakAlaM yadA tapazcaritaM bhavati saptatyavasthAM 15 vayaH prAptaM tadA vAnaprastha eva sannanagniraniketaH parNakuTIM nivAsArthI jahyAt / ka tarhyasIta upariSTAdvakSyati " vRkSamUlaniketane " iti ( zlo. 26 ) / muniH syAditi saMbadhyate / tenAyamartha ukto bhavati / vAGgiyamaM kuryAditi maunavratadhArI niyatavAgucyate loke / mUlaphalAgnanaH anyAnnanivRttyarthametat / nIvArAdanyAraNyAnyapi naashniiyaat||25|| aprayatnaH sukhArtheSu brahmacArI dharAzayaH // zaraNeSvamamazcaiva vRkSamUlaniketanaH // 26 // For Private And Personal Use Only sukhaprayojaneSu vastuSu prayatnaM na kuryAt / AtapapIDitaH chAyAM nopasarpet / zItArdito nAgniM samindhIta / yadi tu daivopapAditAdityatApAdinA zItAdiduHkhanivRttibhavatItyatraiva taduHkhApanodaH kriyate / na niSidhyate / varSAdikAlAdanyatraitAdvidhIyate / tatra pratipannasya dhairmasya vidhAnAt / athavA vyAdhitastasyauSadhaprayatno nivAryate / vyAdhinivRttirapi 25 sukhamucyate / atastannivRttyarthaM yatnaM na kuryAt / dharAzayaH kevalaistRNairAcchAdite sthaNDile zayIta / zaraNeSvAzrayeSu gRhavRkSamUlAdiSu mamakAramAtmIyAbhinivezaM na kuryAt / vRkSamUlAni niketanaM gRhasthAnIyaM kuryAt / tadasaMbhave zilAtalaguhAdayo'pi viDitAH // 26 // 1 Da - patrakuTI / 2 pha-yatnaM / 3 kha -Da- pratipannasya vidhAnAm / 4 pha-yataM kuryAt / Page #510 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAya: ] manusmRtiH / tApaseSveva vipreSu yAtrikaM bhaikSamAharet || gRhamedhiSu cAnyeSu dvijeSu vanavAsiSu // 27 // paJcamyarthe saptamI / tApasebhyaH phalamUlAsaMbhave bhaikSamAharet / gRhamedhibhyo -gRhasthebhyo vA vanavAsibhyaH / yAtrikaM yAvaitA sauhityaM bhavati // 27 // asaMbhave Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir grAmAdAhRtya vA'zrIyAdaSTau grAsAnvane vasan // pratigRhya puTenaiva pANinA zakalena vA // 28 // grAsagrahaNAnna mUlaphalabhikSaiva grAmyAnnAzanamanyAsaMbhave'nenAnujJAtam / gRhItvA Tenaiva pANinA bhAjanarahitena zakalena zarAvAdyekadezakhaNDena // 28 // etAzcAnyAca seveta dIkSA vipro vane vasan // vividhAcaupaniSadIrAtmasaMsiddhaye zrutIH // 29 // etA dIkSA niyamAnanyAMzcAntarjalasthAna cakSurnimIlanAdikaM seveta / zrutIraupanipadI: rahasyAdhikArapaThitAni vedavAkyAni adhIyIta cintayedbhAvayeccA''tmasaMsiddhaye brahmaprApyatha vA upAsanA uktAH / vividhA ityanuvAdaH // 29 // RSibhirbrAhmaNaizcaiva gRhasthaireva sevitAH // vidyAtapovidhyarthaM zarIrasya ca zuddhaye // 30 // 467 10 For Private And Personal Use Only 15 1 avizeSeNoktA anyAzca seveta / zAkyapAzupatAdidIkSAdisevanamapi prAptaM tanniSedhati / RSibhirmahAbhArate saMtapya vaneSvadyaiH sevitA varNyante / brAhmaNaizca gRhasthairyAH sevitaaH| taduktam "uttareSAM caitadavirodhIti" (gautamIye a. 3 sU. 9 ) / vidyA AtmaikatvavijJAnaM tacchrutisevanena vRddhiM nayet dRDhIkuryAt / zarIrasya ca zuddhaye AhAraniyama- 20 -dIkSAH seveta // 30 // aparAjitAM vAsssthAya vrajeddizamajihmagaH // A nipAtAccharIrasya yukto vAryanilAzanaH // 31 // prAcyA udIcyAzca dizorantarAlamaparAjitA dik lokeSvaizAnItyucyate / dizamAsthAya cetasi nidhAyaiSA mayA gantavyeti tatastAmeva vrajet / ajihmagaH akuTila- 29 gAmI / zvabhranadIsrotAMsi na pariharet / A nipAtAccharIrasya yukto vAryanilAzanaH / prAcyA udIcyAzca gamanavidhirayam / yAvanna patati tAvadvAyubhakSo'mbubhakSazca syAt / yuktaH yogazAstrairAtmAnaM yuktvA / tadetanmahAprasthAnamucyate // 31 // 1 pha-mUlaphalAsaMbhave / 2 Da - vanavAsikebhyaH / 3 pha - prANamAtra sauhityaM, ra-pAkamAtra- 4 pha-patrapuTenaiva / 5 a-ka-pha-ra-kSa- brahmaprApyarthA yA - 6 ra - vanAdyAyaiH / Page #511 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 468 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [SaSThaHH aas| maharSicaryANAM tyaktvA'nyatamayA tanum // vItazokabhayo vipro brahmaloke mahIyate // 32 // pUrvoktAni tapAMsi mahAprasthAnaM cAnantaroktaM maharSicaryA / AsAmanyatamayA nadIpravezena bhRguprapatanenAgnipravezenAhAranivRttyA vA zarIraM tyajet / asya phalaM vItazokabhayasya brahmalokaprAptiH / narakAdiduHkhAnubhavaH zokaH / bhayaM narakaM gamiSyAmIti tadasya vyeti / avyavadhAnenaiva nAcirAdikrameNa brahmalokaM prApnoti / iha sthAnavizeSo brahmalokaH svargAdapi niratizayastatra mahIyate pUjyamAna Aste / na tu brahmaNaH svArAjyaM prApnoti lokagrahaNAt / caturthe hyAzrame mokSaM vakSyati / na kevalakarmakRto mokSa ityAhuH / nanu cAsyApyuktaM " vividhAzcaupaniSadIrAtmasaMsiddhaye shrutiiriti"| AtmasaMsiddhizca 10 AtmopAsanatayA tadbhAvApattiH / na hyanyaH saMsiddhizabdasyArtha upapadyate / aupa niSadISu zrutiSu tadbhAvyaM yoginAmAtmAnaM " brahmasaMstho'mRtatvametIti " ca / atha sAyujyaM gacchatItyAdi / athocyate / anyA api tapaHsiddhayaH zrUyante / " se yadi pitRlokavAso bhavati" ityAdi saMkalpitArthopapAditA sArTitA sAlokyaM ca puruSasya bhaviSyati / na punamokSa iti / tadayuktaM vizeSAbhAvAt / yathaiva parimitaphalAsUpAsanAsvadhikriyate evamamRtatvaprAptAvapi / na kvacicchUyate parivrAjakenaivopAsanAnyadvaitaviSayANi kartavyAni / ___ nanu ca "trayo dharmaskandhAH" ityupakramya " yajJo'dhyayanaM dAnam" ityanena gRhasthadharmA uktAH / tapa evetyanena vAnaprasthaH / brahmacAryAcAryakulavAsItyanena naiSThikaH / brahma. saMstha ityanena parivrAjakaH / eteSAM trayANAM puNyalokA uktAH / pArizeSyAdetadvayatiriktasthA mRtatvam / naivam / brANi saMtiSThate prayatate tatparasya brahmasaMsthasya yaugikatvAdasya 20 zabdasya / nanu ca yadi sarveSAmadhikArastadaitAvadeva vaktavyaM brahmasaMstho'mRtatvametIti / naivam / AzramANAM svavidhivAkyAvagataM phalaM saMpatkSayiNaH puNyalokA bhavantrIti brahmasaMsthasya tadAzramAvasthitasyaivAmRtatvamapunarAvRttilakSaNaM vidhIyate / nanu cAdvaitarUpaM brahmetyAtmavidaH / sa ca nivRttakarmAkhyaH / AzramAzca pravRttamArgAkhyAH kriyAkArakaphalabhedAnuSThAnAtmakAH / tatrAdvaitAtmavijJAne samAnabhedAzrayANi ca gRhasthAdyagnihotrakAdaniIti parasparavirodhaH / 25 atrocyate / samAnametat pArivAjye'pi yamaniyamAnAmiSTatvAtte ca bhedAzrayAH / athApyucyeta karmasaMnyAsino nivRttimArgAvasthAyino naiva kecicchAstrArthavidhayaH santi / nAyaM zAstrArthaH / ahaMkAramamakAratyAga eva saMnyAso vakSyate / nAzeSa zAstrArthatyAgaH / tasyApi kSudhAdhupahatasya bhikSAdau pravartamAnasyAstyeva kriyaakaarksNbndhH| pha-+ c| 2 pha-acirAdikrameNa 3 pha-cApyuktaM / 4 pha-AtmopAsanayA / 5 ph-ystpti| 6 Da-sa- paadH| r-paadi| 7 Da-ra-upAsanAdvaitaviSayANi / Da-pha-upAsanAya / 8 Da-ananaiva / 3 Da-punarAvRttilakSaNaM / For Private And Personal Use Only Page #512 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] manusmRtiH / 469 tatra laukike dRSTArthabhede pravartamAnasya advaitAtmavijJAnabhAvanamaviruddham / zAstrIye tvagnihotrAdau virodhAditi ko yuktakAryevaM vadet / athocyate / kSudhAdhupahatasyApyadvaitatyAgo virodhinA bhojanena tAvatkAla eva / yathA'ndhatamasi calitasya gacchataH kaNTakapradeze pAdanyAsaH savitari punarudite labdhaprakAzasya punayyimevAdhvanyasyAkaNTake'vasthAnam / tathA kSudhAdhupaghAte vicchinnAtmavijJAnasya kSaNamAlokasthAnIyAyAM kSannivattau panadRDhasaMskAra- 5 vazAdadvaita evAvasthAnamiti / tattApase'pyaviruddham / gRhasthasyApi putradArAditayopAsanamaviruddham / bahuvyApAratastu bhedasAtmyatAM gatasya kuto'dvaitasaMskArotpattiH / uktaM ca gRhasthadharmeSu " ekAkI cintayediti " ( a. 4 zlo. 258) / tathA "putre sarva samAsajyeti " (a. 4 zlo. 257 ) / ____nanu ca " tasmAduha na purAyuSaH svaH kAmI preyAt' iti zrutistatra kuto 10 vAnaprasthasya zarIratyAgaH / na hi sA zrutirvAnaprasthAdanyatrAnayA smRtyA viSaya upasthApayituM zakyate / balIyasI hi zrutiH sA ca smRtyanurodhena na saMkocamarhati / ucyate / jarasA vizIrNasyAniSTasaMdarzanAdinA vA vidite pratyAsanne mRtyau mumUrSato na zrutivirodhaH / evaM hi tatra zrUyate "na punarAyuSa"iti / avasthAvizeSe hyanabhiprete maraNe etAvadevAvakSyan ." na svaH kAmI preyAditi " ariSTopadezazvopaniSatsvevamarthavAnbhavati / yasya tvetannimittaM 15 maraNaM nAsti // 32 // vaneSu ca vihRtyaivaM tRtIyaM bhaagmaayussH|| caturthamAyuSo bhAgaM tyaktvA saGgAnparivrajet // 33 // itaHprabhRti caturthAzramamatiH / tRtIyaM bhAgamiti / kaJcitkAlaM sthitvetyarthaH / yAvatA kAlena tapaH sutaptaM bhavati viSayAbhilASazca sarvo nivRttaH / na hi mukhyatRtIya 20 AyuSo bhAga evAnena zakyo jJAtum / na hi varSazatApekSA''zramANAM yato valIpalitApatyotpattIstRtIyAzramapratipattau kAla uktaH / na ca sarvasya paJcAzadvarSadezIyasya tadutpadyate / uktaM cAnyatra " tapasi Rddhe pritrnediti"| ___ nanu ca yathA'nyeSAmAzramANAM kAlo vivRto grahaNAntaM brahmacarya valIpalitAdyavadhi gArhasthyam / naivamiha kazcitparicchedaheturasti / yadi yathAzrutaM tRtIyo bhAgaH 25 samAzriyeta / yacca tapasi Rddha iti / tatrApi kAlApekSA yuktaiva / na jJAyate kiyatA tapasA Rddhirbhavati / ataH kAlaparicchedo na vacanAhaH / uktamatra na zatavarSApekSayA 1 Da-vartamAnasya / 2 k-r-dd-dvaittyaago| 3 pha-vazAdevAvasthAna / ra-vazAtadvaita evAvasthAnamiti / 5 ra-putradArAdistathopAsanaviruddhaM / kSa-tathopAdAna / 6 pha-bahuvyApAraH / tatastu / 7 a-kaDa-kSa-Azramamiti / 8 a. 6 zlo. 2 / 9 Da-tapaHsiddheH parivrajet / 10 pha-paricchede / For Private And Personal Use Only Page #513 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [paSThaH tRtIyAyurbhAganizcayaH saMbhavati / uktazca kAlaH kAyapAke pravrajyA pratipattavyA / yAvatA tapasA yAvati ca vayasi punarmadavRddhi zaMkyate tadA paritranet / vihRtyAsitvA yathoktaM vidhimanuSThAyeti yAvat / saMgatyAgazca mamatAparigrahaH ekArAmatA // 33 // AzramAdAzramaM gatvA hutahomo jitendiyH|| bhikSAbaliparizrAntaH pravrajan pretya vardhate // 34 // samuccayapakSamupodvalayati / AzramAdAzramamiti / gRhasthAzramAdvAnaprasthAzramaM gatvA hutahoma ubhayorapyAzramayoryadA jitendriyastadA paritranet / pretya vardhate mRtvA vibhUtyatizayaM prApnoti / bhikSAvalidAnena parizrAntaH cirm| aashrmdhrmaanuvaado'ym||34|| RNAni trINyapAkRtya mano mAkSe nivezayet // anapAkRtya mokSaM tu sevamAno vrajatyadhaH // 35 // apAkaraNam RnnsNshuddhiH| mano mokSe nivezayet / mokSazabdena pravrajyAzramo lakSyate / tatra prAdhAnyena mokSakaphalatocyate / na tathA'nyeSvAzrameSu / ato mokSaH parivrajyA // 35 // kAni punastAni trINi RNAnyata Aha adhItya vidhivadvedAnputrAMzcotpAdya dharmataH // iSTvA ca zaktito yajJairmano mokSe nivezayet // 36 // "tribhirRNairRNavA~ jAyate / yajJena devebhyaH prajayA pitRbhyaH svAdhyAyenarSibhyaH" iti zrutyanuvAdinI smRtiriyam / nanu ca " gRhI bhUtvA pravanedathavetarathA, brahmacaryAdeva pravrajet " iti jAbAlazrutiH / ucyate / utpattimAtramAzrityoktamudAharati / tatredaM virudhyate " anutpAdya 20 tAM prajAmiti " / yadyeSA zrutirasti kiMtarhi idamucyate / pratyakSavidhAnAdgArhasthya syeti pravrajediti / na tu pravrajitenemAni karmANi kartavyAnyanayA vetikartavyatayetyetanAsti gRhasthasya tvagnihotrAdIni sAGgakalApAnyAmnAtAnItyetadabhiprAyametat / ye tvetAM zrutimadRSTvA smAtA eva naiSThikAdayaste ca gRhasthAzrameNa pratyakSazrutividhAnena bAdhyante / ye ca klIbAdyanadhikRtaviSayatayA smRtivAkyAnAmarthavattAM varNayanti teSAmabhiprAyaM na vidmaH / 25 yadi tAvadAjyAvekSaNaviSNukramAdyaGgAzaktau zrauteSu nAdhikriyate yatastathAvidhAGgayuktaM karma saMpAdayituM samarthastaM pratyadhikArazrutInAmarthavattve jAte na tadasamarthamapi kurvIteti / yadyevaM smArteSvapi naiSThikasya gurvarthamudakumbhAdyAharaNaM bhaikSaparicaraNam pArivAjye'pi na dvitIyAmapi rAtriM grAme vasediti kutaH paMvandhayoH smArtakarmakramAdhikAraH / upanayanaM caiSA 1 Da-yatendriyaH / 2 pha-zayena / 3 ph-dviraashrm-| 4 pha-parivrAjyakena / 5 pha-tAni RNAni / 6 Da-tu / 7 pha-vAn ; " brahmacaryeNarSibhyo yajJena devebhyaH prajayA pitRbhyaH" iti tu zrutI pAThaH / 8 aka-kha-Da-kSa-tathA''tmajAniti / 9ph-ceti-|10 pha-jo / 11 kha-Na-upanayatA; Da-upanayanAt / For Private And Personal Use Only Page #514 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 471 masti liGgam / tata eSAM vivAhArthanaM " yadyarthitA tu dArairiti " / yadyapyupanayanamAdityadezanamagnipradakSiNaM parItyeti ca vihitaM yato nAnupanItasya vivAhasaMbhavo vrAtyatvAt / ato yAvacchakyaM guruzuzrUSaNaM viguNamapi brahmacaryamevamasti / klIbasya tu prakRteranupaneyataiva / sa ca patitazca na kvacidadhikRtaH / tasmAdanadhikRtaviSayaM pAribrAjyaM naiSThikatA ceti na manaH paritoSamAdadhAti / satyaM uditahomanindAvadbhaviSyati / 5 samuccayapakSamAzritya anapAkRtyeti nindAvacanaM na punaH pratiSedha eva / athavA yadA'kRtadAraparigrahasya pravrajyAyAmadhikAra ityevametanneyam // 36 // anadhItya dvijo vedAnanutpAdya tathA prajAm // aniSTA caiva yajJaizca mokSamicchan vrajatyadhaH // 37 // yajJairAhitAgninityaiH pazusomaiH // 37 // prAjApatyAM nirUpyeSTiM sarvavedasadakSiNAm // AtmanyanInsamAropya brAhmaNaH pravrajedgRhAt // 38 // prAjApatyA'dhvaryuvede vihitA / tasyAM ca sarvasvadAnam vihitam / tAM kRtvA''tmanyagnayaH samAropyate |smaaropnne'pi vidhistata evAvagantavyaH / sArvavedasaM dakSiNA. 'syAstItyanyapadArthaH / vedo dhanaM tatsarva deyam / idamarthe vihitaH svArthiko vA prajJAde- 15 rAkRtigaNatvAt / anye tu puruSamedhaM prAjApatyAmiSTimAhuH / tatra " brahmaNe brAhmaNamAlamata" iti prathamaH pazubrahmA ca prajApatiH mukhyena vyapadezapravRtteH prAjApatyaH puruSamedhaH sarvasvadAnamagnisamAropaNaM pravrajyA ca tatraiva vihitaa| evaM hi tatra zrutiH "athAtmanyagnIntsamAropya tatrAropaNenAdityopasthAnAdapekSamANairaraNyamabhipreyAttadaiva devamanuSyebhyaH sthiro bhavatIti" / ye tvAtmanyagnItsamAropya pravrajyayA vyapadiSTA athAha eta 20 eva Atmano yajJA ityatastanmaraNAttasyai dattA Atmanyeva samAropitA bhavanti / ato bhAryAmaraNapakSe pravrajyA nAvazyA " panarAkriyeti" tatra kiMtu tasyAH pUrvamaraNe bhAryAya datvA'gnInantyakarmaNIti paThitamiti vaktavyamiti pauruSeyo hyayaM grantho na vedo yenoktamupAlabhemahIti parihAraH syAt // 38 // yo dattvA sarvabhUtebhyaH pravrajatyabhayaM gRhAt // tasya tejomayA lokA bhavanti brhmvaadinH||39|| gArhasthyanindayA~ caturthAzramaprazaMsA / yajJehi pazavo hanyante / " prarohadharmakAzcetanA" iti darzane tRNauSadhInAM cheda ityetadbhUtabhayam / tadgRhAtpravramitasya samAropitA'gne - 1 Da-eSAmasti / 2 a-prakate'nupa 3 pha-uditahomena tAvadbhaviSyati; Da-Na-kSa-uditahomAni / 4 pha-sutAn / 5 kh-dd-srvvedsii| 6 pha-prajyA / 7 pha-yo'dattvA / 8 kha-Na-ninda' / 9Da-yajJeSu; kha-yajJairiha / 10 pha-ityetabhayam / 26 For Private And Personal Use Only Page #515 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [SaSThaH stItyuktam / abhayaM sarvabhUtebhyo datveti anenAzuSkANAM tRNapalAzAnAmanupAdAnamAha / tejomayA nityaprakAzA / udayAstamayau yatrAdityasya na vibhAvyate / yathoktam " ata urdhvamAdityo naivodeti na vA'stameti" ityupaniSatsvityevamAhurvacAMsi / / 39 // yasmAdaNvapi bhUtAnAM dvijAnotpadyate bhayam // tasya dehAdvimuktasya bhayaM nAsti kutazcana // 40 // eSa evArthaH punruktH| dehAdvimuktasya vArtamAnikaM zarIraM yasya' pttiityrthH||40|| AgArAdabhiniSkrAntaH pavitropacito muniH|| samupoDheSu kAmeNu nirapekSaH parivrajet // 41 // pavitraimantranapairdarbhakamaNDalukRSNAninairupacito yuktaH / athavA pAvanaiH kRcchaiH / 10 munirakiMcidvAdI / samupoDheSu kenacitkAmeSu spRhaNIyeSu mRSTabhojanAdiSu yadRcchAto gItAdizabdeSu sannihiteSu putrAdiSu vA samupasthiteSu nirapekSo bhavet / naitAMzciraM snigdhena cakSuSA pazyennAkarNayenna taiH sahAsIta // 4 1 // yata Aha eka eva carennityaM siddhayarthamasahAyavAn / siddhasekasya saMpazyanna jahAti na hIyate // 42 // pukarAmatA'nena vidhIyate / eka evetyanena pUrvasaMstutaparityAga ucyate / asahAyavAniti bhRtyAdeH pUrvasyApi parigraho na kartavyaH / saMvidrAgadveSavinirmuktasya sarvasamatA evaM bhavati / anyathA eSa eva bhRtyAdirantikasthaH tatraivaM buddhiH syAdayaM madIyo nAyamiti / eSa eva saMgo'dhiheturyathA tveSa saMpatsyate yadA na jahAti na 20 kvacitputrAdistena tyakto bhavati / ato na hIyate na viyujyate putrAdibhistadviyogaduHkhaM nAsAdayati / itarathA saMgAtpunastyAge mahaduHkhaM na tasya kazcinmriyate sa na kasyaciditi // 42 // anagniraniketaH syAgdrAmamannArthamAzrayet // upekSako'saMkusuko munirbhaavsmaahitH||43 // 25 zrautAnAmagnInAM pUrvamabhAva ukto'nena gArhasthyasyocyate / athavA pAkapratiSedho 'yamagnyarthasya cendhanasya zItAdinivRttiprayojanasya / niketo gRham / grAmamekAM rAtrimannArthamAzrayet / kRtaprayojano'raNye zeSa kAlam / eSA caikarAtriome gautamenoktA / tatra yadi samayA grAmaM tadA'nnArtha eva pravezaH / atha dUratastadaikAM rAtri vaset / 1pha-tasya; Na-nAsya; kha-nAsti / 2 pha-putrAdisu- 3 kha-dhamaM / pha-pUrvavastuparityAga / 5 kha-Da-bandhahetuH / 6 ph-'shNkusuko| For Private And Personal Use Only Page #516 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / dvitIyAmaraNye saMbhAvayet / upekSakaH acetaneSvapi bhAveSu kamaNDalvAdiSu na tannijAyattaM kuryAt / athavA zarIrasya vyAdhipratIkAraM na kuryAt / anye tu saGkamuka iti paThanti / asthiraH saGkasukaiH tanniSedhena cittavRttidhairyamupadizati / muniH saMyatavAgindriyaH / bhAvena cittena samAhitaH manasA vikalpAnvarjayet / bhAvenaiva samAhito na vAGmAtreNa // 43 // kapAlaM vRkSamUlAni kucailamasahAyatA // samatA caiva sarvasminnetanmuktasya lakSaNam // 45 // bhikSAbhojanapAtraM kapAlaM karparam / niketo vRkSamUlAni / kucailaM sthUlajIrNavastrakhaNDam / samatA zatrau mitre ubhayarUparahite svAtmani ca / muktasya lakSaNaM aciraprApyatA mokSasyocyate na punariyataiva mukto bhavati // 44 // * nAbhinandeta maraNaM nAbhinandeta jIvitam // kAlameva pratIkSeta nirdezaM bhRtako yathA // 44 // 473 anenaklezitA'bhihitA / na maraNaM kAmayeta / nApi jJAnAtizayalAbhArthI jIvitaM kAlameva pratIkSeta / yadyadA bhaviSyati tattadaivAstviti cintayet / yathA bhRtako nirvezaM bhRrtiM gRhItvA kAlaM paripAlayati / ahartasya mayA karttavyamiti nAntarA vicchede mUlyalAbhaH evaM saMsArakSayAccharIrapAte mokSo bhavatyetena vidhinA na svecchA vRttena // 45 // 15 dRSTipUtaM nyasetpAdaM vastrapUtaM jalaM pibet // satyapUtA vadedvAcaM manaHpUtaM samAcaret // 46 // 1 pha-pratikAraM / 2 pha-tvazaGkusuka / 3 pha-kulam / 4 pha- avilambApyato / * graiSmyAnhaimantikAnmAsAnaSTau bhikSurvicakramet // dayArtha sarvabhUtAnAM varSAsvekatra saMvaset // 1 // nAsUrya hi vrajenmArga nAdRSTAM bhUmimAkramet / paribhUtAbhiradbhistu kAryaM kurvIta nityazaH // 2 // satyAM vAcamahiMsrAM ca vadedanapakAriNIm / kalkApetAmaparuSAmanRzaMsAmapaizunAm // 3 // 5 pha-nirdezaM / 6 kha - akrozitA / 7 pha-nApyatizaya / 8 pha- Aharettasya / 60 For Private And Personal Use Only 10 cakSuSA mArge nirUpya yasminpradeze prANinaH pIDAM na gacchanti tatra pArda 'nidadhyAt / satyAM vAcaM vadediti siddhe pUtagrahaNaM satyazabdasyopalakSaNatAM darzayati / tenApaviddhaM bhavati / manasA pUto manaHpUtaH sadA syAt / paradravyAbhidhyAnAdi 20 na kuryAt // 46 // Page #517 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [SaSThaH ativAdAstitikSeta nAvamanyeta kaMcana // na ce dehamAzritya vairaM kurvIta kenacit // 47 // zAstramatikramya yaH kazcidvadati so'tivAdaH apriyAkrozaH / titikSeta kSameta na pratyAkrozet na ca manasA krudhyetetyato vakSyati "A kruSTaH kuzalaM vadedit" iti / anena manasaH kSobho vinivAryate na kuzalazabdAbhidhAnaM vidhIyate / tadA hi mithyAvAdI syAdanyaddhRdaye'nyattu vAcA vadannAvamanyateti / avajJAnaM na kasyacitkuryAt / gurvAdipUnanaM nAtikrAmet / na cemaM dehaM yadi kazcitprahareccharIre tena saha vairaM kuryAta / kimanena me zarIreNa naSTenAnaSTena vA tejomayaM me zarIraM bhavatviti dhyAyet // 45 // kruddhayaMtaM na pratikruddhadAkruSTaH kuzalaM vadet // saptadvArAvakIrNA ca na vAcamanRtAM vadet // 48 // saptadvArANi ca dharmArthoM dharmakAmAvarthakAmau kAmArtho kAmadharmI arthadharmI:trivarga iti / atrA'vakIrNA vikSiptAmetadviSayAM na vAcaM vadedanRtA bhedAzrayatvAdeteSAM bhedasya sarvasyAsatyatvAdanRtAmityuktam / kiMtarhi mokSAzrayAmeva vadet / athavA sapta zIrSaNyAH prANAste vAco dvArANi athavA SaDindriyANi buddhiH saptamI / etairgRhIteSvartheSu vAk pravartate / 15 su'vibhaktaya ityanye // 48 // adhyAtmaratirAsIno nirapekSo niraamissH|| Atmanaiva sahAyena sukhArthI vicarediha // 49 // AtmatatvapratividhAnApAdAnaparamekAgratvamadhyAtma tadratistadarthacintApara AsIta / nirapekSa ityuktAnuvAdo viSayAnyebhyo dharmebhyo'nuSThAnArthaH / nirAmiSo niHspRhaH / 20 mAMsamAmiSam / tena spRhAM lakSayitvA pratiSedhastrAtizayavatI prANinAM spRhA / anyatprAguktameva // 49 // na cotpAtanimittAbhyAM na nakSatrAGgavidyayA // nAnuzAsanavAdAbhyAM bhikSAM lipseta karhicit // 50 // utpAtA divyAntarikSabhaumA uparAgagrahodayaketUdayadigdAhAvanicalanAdayastatphalaM na 25 kathayedbhizAlipsayA / nimittaM gRhAdausthityAdi / nakSatravidyA adya kRttikAkarmaNyAyAtrA nakSatramityAdi / aMgavidyA hastalekhyAdilakSaNam / anuzAsanaM rAjJastatprakRtInAM / evaM yuktaM vartituM etena sandhiranena vigraha idaM tvayA kimiti kRtamidaM kinna karoSItivAdo'bhimAnahetukaH zAstrArthavipratipattau sAdhanadUSaNAdyupanyAsaH // 50 // 1 pha-kruyedityato / 2 kha-manaMkSobho / 3 pha-suptavibhaktaya / kha-subbibhaktaya ityanye 4 pha-pratibodhApAdanaparam / For Private And Personal Use Only Page #518 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / na tApasaiAhmaNairvA vayobhirapi vA zvabhiH // AkIrNa bhikSukairvA'nyairAgAramupasaMvrajet // 51 // AkIrNa yatra bahavo'nnalAbhAya saMghaTitAstaM pradezaM bhikSArtha varjayet // 11 // klaptakezanakhazmazruH pAtrI daNDI kusumbhavAn // vicareniyato nityaM sarvabhUtAnyapIDayan // 52 // pAtrANi vakSyati / daNDAtrayaH / tridaNDI hi saH / kusumbhaH kamaNDaluH / na mahArarjanam / uttarazlokArdhasyArthaH prAgvihita eva // 12 // ataijasAni pAtrANi tasya syuniNAni ca // teSAmadbhiH smRtaM zaucaM camasAnAmivAdhvare // 53 // ataijasAni suvarNAdyaghaTitAni pAtrANi bhikSAyA jalasya ca nivraNAnya- 10 cchidrANi / adbhirammAtreNa camasAnAmiva nirlepatve / lepasaMbhave tu tadapanayo'pi dravyAntareNa kArya iti grAhyam // 5 // alAvU dArupAtraM ca mRnmayaM vaidalaM tathA // etAni yatipAtrANi manuH svAyambhuvo'bravIt // 54 // vaidalaM vaMzAdividalakRtam / yatipAtrANi bhikSArtha jalArtha ca // 14 // ekakAlaM caredbhakSa na prasajjeta vistare // bhaikSe prasakto hi yatirviSayeSvapi sajjati // 55 // bhaikSakAryasya bhojanasyaikakAlatA vidhIyate / na punarbhekSacaraNasyaiva / dvibhojnprtidho'traabhisNhitsttr sakRccaritvA dvitIyasminkAle zeSayitvA na bhuJjIta tadartho bhojanapratiSedhaH / ata evAha na prasajjeta vistara iti / dvitIyabhojanArthitayA hi 20 vistaraH prApnoti / ekArAmasya na bhRtyArthena bhaikSavistara iti hetuM bruvan sakRdbhojane'pi sauhityaM niSedhati // 55 // vidhUme sannamusale vyaGgAre bhuktavajjane // vRtte zarAvasaMpAte bhikSAM nityaM yatizcaret // 56 // bhuktavanto janA yasminkAle sa bhuktavajjanaH / evaM vidhUmAdayo'pi / zarAvANAM 25 saMpAta ucchiSTAnAM bhUmau tyAgaH sa yadA'tIto bhavati / sarveNaitena prathame pAkakAle bhikSAdAnAvasaro nivRtto yadA bhavati tadA bhikSitavyamityAha / vidhuma ityAdinA dvitIyapAkapravRttimAha / sannA musalA avaghAtAnnivRttAH sthApitAH // 16 // alAbhe na viSAdI syAllAbhe caiva na harSayet // prANayAtrikamAtraH syAnmAtrAsaGgAdvinirgataH // 57 // 1 Na-mahArajanI / 2 pha-musalAvaghaTanAnnivRttAH / 3 DakhaNa-lAbhazcainaM na harSayet / For Private And Personal Use Only Page #519 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 476 5 www. kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ SaSThaH IdRze kAle yadi kutazcinna labhyate tadA viSAdazcittaparikhedo na grahItavyaH / lAbhAlAbhayorhapaviSAdau na grAhyo / prANayAtrikI prANadhAraNArtha mAtrA parimANaM "bhaikSasya / anenaitaddarzayati / bhaikSAsaMbhave prANayAtrA mUlaphalamUleAdakAdibhirapyaparigRhItaiH kartavyA / mAtrA pAtradaNDAdi tatra saGgaH prayatnenopArjanam / tato vinirgato nivRttaH / akAma iti yAvat // 57 // I 20 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir abhipUjitalAbhAMstu jugupsetaiva sarvazaH // abhipUjitalAbhaizca yatirmukto'pi badhyate // 58 // abhyarcya yaM dadAti so'bhipUjitalAbhaH / taM jugupseteti nindeta / atazca ninditaM na samAcaret / sarvazaH sarvakAlaM ekamapyahastAdRzaM bhaikSaM na gRhNIyAt / 10 uttare'rthavAdaH / na hi muktasya bandhesaMbhavaH // 98 // alpAnnAbhyavahAreNa rahaHsthAnAsanena ca // hriyamANAni viSayairindriyANi nivartayet / / 59 / / raho nirjano dezastatra sthAnAsane kartavye | ekArAmatAyAH phalamindriyajayo'nena pradate / athavA niSkutUhalatA'nenocyate / yatra bahavo janasaMghAtAH strIpuM15 sAtmakA vicitrAbharaNA dRzyaMte na tatra kSaNamapi tiSThet // 59 // indriyANAM nirodhena rAgadveSakSayeNa ca // ahiMsayA ca bhUtAnAmamRtatvAya kalpate / / 60 / / nirodhaH svaviSayapravRttipratibandhaH / amRtatvAya kalpate amRtatvAya samartho yogyo bhavatItyarthaH / yathA~ AtmajJAnamevametadapIti darzayati // 60 // avekSata gatIrnRNAM karmadoSasamudbhavAH || niraye caiva patanaM yAtanAzca yamakSaye // 61 // paramArthabhAvanAprasaMkhyAna madamucyate duHkhAtmakasaMsArasvarUpanirUpaNam / kathaM nAmAyaM pravrajyAbhaikSacaryAdizarIraklezAMstu sutdRtsvajana putradAradhanavibhavatyAgaduHkhahetuM pariNamayya virodhataH svacchandatazcAviguNamanuSThAsyati / manuSyANAM gartayo duHkhabahulAH karmadoSebhyaH 25 pratiSiddhasevanebhyo hiMsAsteyapAradArya pAruSyapaizunAniSTasaMkalpAdiyaiH samudbhavanti / ihaiva jIvaloke dAridravyAdhiparibhavAdvA vaikalyAdayo gartayaH phalopabhogAdayaiH / amutra niraye narake 1 pha - kAle kutazcinna / 2 pha-bhaikSaM yasya / 3 pha- ananyaparigRhItaiH / 4 Da-lAbhAMzca / 5 khabandhana / 6 Da -abhyastAbhyavahAreNa / 7 khaDakSa-yogI bhavati / 8 idaM vAkyaM pha-pustake 61 zloka TIkArambhato darzitam / 9 ph-priignnyy| abakaDakSa parigaNayya / 10 khaNa- viSazyaSadyazvA dhaguNamanuhAsyati / 11 akakhaDakSaka - gatiH / 12 pha-saMkalpAdayaH / 13 pha-vighalpAda yo / 14 pha-dAtavyA, akakhaDasaNa- dAMtayaH / 15 pha-phalopabhogAH / For Private And Personal Use Only Page #520 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 477. adhyAyaH] mnusmRtiH| patanaM mUtrapurISAdyamedhyasthAne kRmikITAdijanma yamagRhe ca yAtanAH kumbhIpAkAdayaH // 11 // tathedamaparamavekSyam viprayogaM priyaizcaiva saMyogaM ca tathA'priyaH / jarayA cAbhibhavanaM vyAdhibhizcopapIDanam // 62 // avekSateti kriyApadasaMbhavAt dvitIyA / priyAH putrAdayo bAndhavAstairviyogo'prApta- 5 kAle mRtaiH / apriyaiH zatrusaMgrahagamanAdibhiH saMyogaH / jarayA caturthe vayasyavasthAvizeSo jarA tayA'bhibhavanaM zarIrAkAranAzaH / azaktiH indriyavaikalyakAsazvAsAdivyAdhibAhulyaM sarveSAmakAmyatA upahAsyatatyAdivarAbhibhavaH / vyAdhibhiH prAgapi jairasa upapIDanaM keSAMcit // 62 // atha mahatI tRSNA evaMsthitasyApi bhavati evaM tarhi iMdamapratIkAraM anicchato 10 'pyutpadyate dehAdutkramaNaM cAsmAtpunargarbhe ca saMbhavam // yonikoTisahasreSu mRtIzcAsyAntarAtmanaH 63 // prANAnAmutkramaNamantarvicchedaH / duHsahA ca sA pIDA / garbhe ca saMbhavaH / tatra nAnAvidhaM duHkhaM indriyANAmanudbhedAttamorUpatA kukSisthasya mAtRsaMbaMdhinA''hAreNa ati- 15 zItoSNena hInAtimAtreNa vaidyoktI piiddaa| yonikoTisahasreSu sRtIH saraNAni prAptAstiryapretakRmikITapataGgazvAdyAH kSetrajJasya / nanu ca vibhurantarAtmapyate nityazca / tasya sakalajagadvyApinaH kuta utkramaNaM ka ca yonisaraNaM saMbhavo'pari garne nityasyAnupapannaH / ucyate / asti keSAMciddarzanaM yathA'yamantaHzarIramaMguSThamAtraH puruSastiSThati tanmAtramanobudhyahaMkArAtmakaH sa yAvatsaMsArameti 20 dharmastasya copacitasya caitanyazaktirAviti / atastadIyadharmA antarAtmana upacaryante / athavA tasya bhAvArthA ye prANAdayasteSatkrAmatsu samutkrAmatItyucyate / evaM saMbhavo'pi draSTavyaH / punazcaitavdAdaze vakSyAmaH / kiM bahunA / / 63 / / ___ adharmaprabhavaM caiva duHkhayogaM zarIriNAm // dharmArthaprabhavaM caiva sukhasaMyogamakSayam // 64 // __ adharmAtprabhava utpattiH / duHkhena yo yogaH pIDAnubhavaH / dharma uktalakSaNo yaH padArthastataH sukhenAkSayena yogaH / etadapyavekSyam / pArivAjyaM ca mukhyo dharma ityabhiprAyaH // 63 // 26 1Na-ityAdibhiH / 2 pha-jaramA / 3 pha-hyayam / 4 pha-prANipIDA '5 ph-anudbhedkmaavubhytH| 6 pha-coktA; pha vidyAktA / 7 pha-cittasya / 8 pha-garbhobhavati / 9 pha-etadapyantya ! For Private And Personal Use Only Page #521 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhApyasamalaMkRtA / [SaSThaH mUkSmatAM cAnvavakSeta yogena paramAtmanaH // deheSu caivopapattimuttameSvadhameSu ca // 65 // yogazcittavRttisthairya yathA pataJjalinA darzitam ( 1 / 2 ) / tenAtmanaH kSetrajJasya sUkSmatAmanyavekSeta zarIrAdau prANAdau vA nAtmabuddhiH kartavyA / kiM tarhi yogajena 5 jJAnAtizayena sarvebhya etebhyo'ntarbahistatvebhyo vyatirikto boddhavya ityevaMparametat / na tu sthUlAdivikalpA AtmanaH santi / yathA cottameSu devAdizarIreSvasyopapattiH / zarIrAdhiSThAtRtayA phalopabhogaH sarvagatasyApi sataH evamadhameSu tiryakpretapizAcAdiSu / ekatvapakSe paramAtmavibhUtaya eva kSetrajJA iti sthitiH / ataH paramAtmano gatIranvavekSetetyuktam // 65 // bhUSito'pi careddharma yatra tatrAzrame rataH / / samaH sarveSu bhUteSu na liGgaM dharmakAraNam // 66 // bhUSitaH kusumakaTakAdyAbharaNaiH / dharmaH parivrAjakasya yadvihitamAtmopAsanAdi tadyatnatazcaret / yasminnAzrame yo vihitastaM caret / na tridaNDAdiliGgadhAraNamAtrAdyati mAtmAnaM manyeta / api tu samaH sarveSu bhUteSu syAt / rAgadveSalobhAnyatnataH pariharediti 15 tAtparyam / na liGgatyAge na bhUSaNAbhyanujJAnam // 66 // phalaM katakavRkSasya yadyapyambuprasAdakam // na nAmagrahaNAdeva tasya vAri prasIdati // 67 // kaluSitamudakaM katakavRkSaphale nikSipte prasIdati svacchazuddharUpatAmApadyate / kiMtu na tasya phalasya nAmagrahaNena tannirmalIbhavati / api tvanuSThAnamapekSate / evaM 20 liGgadhAraNaM phalanAmasthAnIyaM na tAvanmAtrAtsiddhiryAvadekArAmatopAsanasarvasamatAdidharmo nAnuSThitaH / pUrvazeSArthavAdaH // 67 // saMrakSaNArtha jantUnAM rAtrAvahani vA sadA // zarIrasyAtyaye caiva samIkSya vasudhAM caret // 68 // yaduktaM " dRSTipUtaM nyasediti " tasya prayojanapradarzanazloko'yam / zarIrasyA25 tyaye'pi zarIrapIDAyAmapi satyAM rAtrAvahani vA tRNAstaraNe zayanArthamAstINe'pi zarIraniSaGgo'navezyAdRSTvA kartavyo'sminvyatikrame prAyazcittam / athavA'tyantasUkSmAH kecana kSudranantavo ye sarve zarIrAvayavasaMvalanamAtreNaiva nazyanti tadarthamidam // 18 // 1 Da-cApyavekSeta / 2 pha-samuptatti / 3 pha-dUSito'pi / 4 Da-san / 5 Da-bhUSaNAyanujJAnam / 6 pha-dRSTipUtaM pAdaM nyasediti / 7 ph-alpaaH| 8 pha-kSudrajantavaH sarve / For Private And Personal Use Only Page #522 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 479 adhyAyaH] mnusmRtiH| arvA rAvyA ca yAjantUnhinastyajJAnato yatiH // teSAM snAtvA vizuddhayartha prANAyAmAn SaDAcaret // 69 // jantUn kSudranantUniti drssttvym| teSAM hiMsAyA yaptApaM tadvizuddhamiti saMvandhaH // 19 // prANAyAmA brAhmaNasya trayo'pi vidhivtkRtaaH| vyAtdRtipraNavairyuktA vijJeyaM paramaM tapaH // 70 // brAhmaNazabdena jAtidharmatAmAha / na parivrAjakasyaiva vidhirayam / trayo'pi tribhya UrdhvaM phlaadhikym| trayastvavazyaM kartavyAH / vyAtdRtayaH "oMkArapUrvikA" ityatra yA uktaaH| praNava oMkArastairyuktAH / prANAyAmakAla etaddhyAtavyam / ete trividhAH kumbhakarecakapUrakAkhyAH / tatra ca mukhyasya nAsikyasya ca vAyorbahiniSkramaNanirodhena kumbhakapUrakAkhyAH anucchRsato bahirantaryeNa vAyorutsargeNa recako bhavati / avadhi. 15 rdvitIyAdhyAya nidarzitaH / yadi vA tapasau punaryAvatA kAlena na pIDopanAyate // 70 // dahyante dhmAyamAnAnAM dhAtUnAM hi yathA malAH // tathendriyANAM dahyante doSAH prANasya nigrahAt // 71 // dhAtavaH suvarNAdayaH teSAM dhmAyamAnAnAM suvarNamevAvaziSyate tathendriyANAM viSayadarzane yau prItiparitApau jAyete tayoryatpApaM tasya dAhaH prANanirodhAt / prItiparitApotpatti- 25 mumukSoniSiddhA / sA tu zarIriNaH tyaktasaMgasyApi yAdRcchikarUpazabdAdyupanatau kayAcinmAtrayA vastusAmarthana niyatendriyasyApyupajAyate atastadoSanivRttyarthAH praannaayaamaaH|| 71 // ___ prANAyAmaidahedoSAndhAraNAbhizca kilbiSam // pratyAhAreNa saMsargAndhyAnenAnIzvarAnguNAn // 72 // prANAyAmairityetatpUrvazlokena darzitam / apare tvAhuH / doSA rAgAdayastAndahet / 20 kathaM prANAyAmairdagdhumete zakyante yuktaH pApasya tairdAhaH / adRSTA ca tasyotpattiH zAstralakSaNaM tathA nivRttirapi / rAgAdayastu pratyakSavedyAH / * teSAM caM niva-nivartakabhAvaH pratyakSAdivedya eva yukto bhavituM na zAstrIyaH / yadi zAstramevaM vadadviramaNazIlaM nivartayediti kiMpramANaM bhavet / tasmAdrAgAdinimittamazubhAcaraNaM doSazabdenocyate / tasya kAryadAhIdAhaH svarUpato hi svarasata eva karmaNAM kSaNikatvAnnAzaH / eSa eva ca dAho 25 na tvanyasyeva bhasmIbhAvaH * / evaM ca pUrva zlokArtho'nuvAdaH / / - - 1 Da-anhi rAtrau / 2 pha-jAtirmatA tAmAha; Da-varNatAmAha / 3 kha-tapaHsaMyute; Da-saMstuteH / 4 Da-kAlena pIDopajAyate / 5 Da-tArasuvarNAdayaH / 6 pha-yAdRcchikazabdAdyupanatau / 7 *-* etacinhAntargatabhAgaH kha-Na-pustakayoH 71 zlokasya TIkAyAmantarhitaH / 8 pha-prANAyAmAnAM / 9 pha-himena zItaM; Na-viramanasItaM / 10 pha-kiMpramANI bhavet; pha-pramANI bhavet / 11 pha-dAhodAhaH / For Private And Personal Use Only Page #523 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org 480 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ SaSThaH dhAraNAbhizca / nanu ca kilviSaM pApaM doSazca tadeva tatraitAvadvaktavyam prANAyAmairdhAraNAbhizcaH doSAndahet / kiM kilbiSamityanena ? kilbiSamiti vA'stu / kiM doSagrahaNena ? ucyate / doSagrahaNamavazyaM kartavyaM viziSTasya pApasya prANAyAmairdA ho yathA vijJAyeta na sarvasyeti / doSazabdena hi rAgAdaya ucyante / atastannimitta eva pApe upacAro yathoktaH / evaM 5 tarhi tadevaM kriyatAM kiMkilbiSamityanena pAdapUraNArthamityadoSaH / tatrotpannasya Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir pApasya prANAyAmA dahanA ucyante / dhAraNAstu doSAnutpattimeva kurvanti / kAH puna-retA dhAraNAH ? zamayamAdibhirniyamAdviSayadarzanAbhilASeNa prakRSyamANaM mano dhAryate tatraiva sthAne niyamyate / tAzca viSayagatadoSabhAvanA " asthisthUNaoNm " ityAdyAH kAntilAvaNyatAruNyasaMsthAnazauryAdayaH strISu dRzyamAnA abhilASahetavaH / te ca savikalpaM pratyakSa--- 10 grAhyAH / vikalpAzca manodhArAH / ato vikalpAntarairmUtrapurISapUrNaM nAmeti tasmiviSayagatadoSabhAve kaTakakarpaTAnvitaM strIdravyaM nAmAdhikaM prANino yatpratnataH pariharta - vyamabhilaSanti yA'pyeSA sukhaleza bhrAntiH sA kSaNabhaGginI tadAsevanena ghorA dIrghakAlAzca yamayAtanA ityAdibhiH zakyante niroddham / etadeva tatprasaMkhyAnamucyate / evaM bhojanAdi - dhvapi bhAvayitavyam / yadetacchaka ghRtapUra hai yaGgavIna pAyasAdi yacca bhaikSaM kadannAdibhiH 15 samametaccharIradhAraNatayA vizeSAbhAvAtkasyAcitprakRterjihvAgre kSaNalavamAtratrartamAnasya vizeSo, yaH savizeSatayA pratibhAseta gandharvanagara prakhyeo'yaM kSaNikAvabhAsaH iti / evamanyatrApi sparzadoSo bhAvayitavya ityevamupadizati / anye svAhuH / kauSThasya vAyormukhanAsikAsaMcAriNaH zarIraikadezAntarhRdayAkAzAdabhyAsavato dhAraNaM dhAraNA / nanu ca prANAyAmebhya etAsAM sAdhAraNAnAM ko bhedaH / 20 bAhulalATAdAvapi yathecchaM vyAhRtyAdiyanarahitaM dhAraNA / prANAyAmA recanenAdhikriyanta iti vizeSaH / anye tu "maitrI muditA karuNA upekSA etA dhAraNA " iti manyante ( yogasU0 1 / 13) / "maitrI kRpA mudopekSA sarvaprANiSvavasthitA / brahmalokaM nayantyAzu dhyAtAraM dhaarnnaastvimaaH"|| tatra maitrI dveSAbhAvo na suhRtsnehastasya bandhAtmakatvAt / kRpA 29 karuNA cittadharmaH / duHkhitajanadarzanena kathamayamasmAdduH khAduddhiyeteti samuddharaNakAmanA / na tvahiMsAnugrahayoranArambha ityuktam / ata evedamucyate / cittadharmo'yamabhyasitavyaH / muditA zokavyAvRttirvyAdhyadinimitte duHkhe narakAdimayane va na tu harSaH tasya rAga 1 pha - cettatraitAvadvaktavyam; Da-tatraiva tAvadvaktavyam / 2 Da - upapannasya / 4 Da - kha - rAgAnuptattimeva / 5 agre 76 zloke / 6 Da - idamucyate / phalatayA / 9 pha- sahitaM / 7 pha- tacca / For Private And Personal Use Only 3 Da - dRzyante / 8 ka - zarIradhAraNa Page #524 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH 481 hetutvAt / upekSA viSaya anugrAhakeSu upaghAte ca prasiddhaiva / manaso vA'tardRdayAkAze brahmacintAparatayA nizcalatA dhAraNA / pratyAhAreNa saMsargamindriyANAM viSayaiH saha sambandhastatra pravRttiH saMsargastandahetpratyAhAraH tato'pasaraNamindriyANAM pratibandhakaraNaM vA / AzcaryarUpeNa na kaTakAdau rUpavatstrIsaMdarzane vA sthagayitavye cakSuSI / anyatra vA dRssttirupneyaa| evaM sarvendriyeSu / evaM ca samA- 5 dhAnaM yogino'pratibaddhaM bhavati / dhyAnenAnIzvarAna guNAn / guNAntsatvarajastamAMsi / te cAnIzvarAH paratantrAH cetanAdhInamUrtayaH puruSasyAnatasya sukhAdirahitasya yo'bhimAno'haM sukhyahaM duHkhIti nirguNasya guNaMmanyatAbhimAnasya guNapuruSavivekadhyAnena dagdhavyaH / cidrUpaH puruSo nirguNo guNamayI prakRtirityevaM guNapuruSavivekaH kartavyaH // 72 // sa kathaM kartavyo ? dhyAnena kiMpunaryeyamata Aha uccAvaceSu bhUteSu durjeyAmakRtAtmabhiH // dhyAnayogena saMpazyedgatimasyAntarAtmanaH // 73 / / antarAtmA'ntaryAmI puruSastasya gatiH svarUpaM yathAvadvijJeyaM sukhaduHkhAbhimAno " na kevalaM manuSyajanmani kiMtarhi uccAvaceSu nAnAvidheSu bhUteSu tiryakpretapizAcAdiSvehaM mameti 15 pratyayo'vidyAkRto nivartyaH / athavA " kathamayaM vibhurantarikSAjjyAyAn divo jyAyAnebhyo lokebhyaH sarvakAmaH sarvarasaH sarvagandhaH sarvasparza idamabhyasyato vinighatsorvipipAsoH" / evaMvidhe'pi sukhe duHkhe zarIrasya zarIreSvasarvabhogatayA sohaM nAmAhokarmaNAM mAhAtmyaM yadayaM sarvAtmakaH svatantraH paratantrIkriyate karmabhitAni kariSye duSTasvAmisthAnIyAni bhUtaka iva karmANi pratipAlayiSye yathA bhRtakaH kazcitsvAminaM nibandhenArAdhayituM praviSTaH sanyaM 20 manyate yAvadurAdharSa iva nodaNDazalistanAparaH paruSabhASI nainaM bhUyaH paricariSyAmi yanmayA'smAtkiMcidbhUtyAdi gRhItaM tadevAsya karmakaraNena zodhayAmi evaM dhyAyannAzIta / kRtAnAM karmaNAM phalopabhogenAntaM yAsyAmi anyAni ca na kariSyAmItyevamAdi dhyeyam / tathA kimete kSetrajJAH paramAtmano vibhUtaya uta svatantrAH naivaMparavAnyaH kazcidastIti vedAntaniSevaNAdinA nizcitya dhyAtavyam / anye punarAhuH / dhyAnaM ca yogazca dhyAnayogaM tenAMtarAtmanaH gatiM saMpazyannirUpyopyAsIta gati dhyAnana yogena ca / athavA dhyAnArthoM yogaH cittasthairya tatkRtvA''tmano 1pha-haraNam / 2 va-naTakAdau; Da-naTApekSAdA / 3pha-guNitAbhimAnassuguNa- kSa-nirvatyaH / 5 pha-mahAtmyaM / 6 Da-nitambena / a-pha-kha-Da For Private And Personal Use Only Page #525 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 482 www. kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ SaSThaH gatiM saMpazyedupAsanAbhiranapAvRtAdiguNaviziSTaM vedAntAbhihitarUpaM niSkalmaSamabhimukhIkuryAt / akRtA asaMskRtAH zAstreNA'tmAno yaistairna zakyaM jJAtum // 173 // samyagdarzanasaMpannaH karmabhirna nibadhyate // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir darzanena vinistu saMsAraM pratipadyate // 74 // antarasya vidheH phalamAha / samyagdarzanamanantaroktamAtmano yathArthajJAnaM tena saMpannaH kRtasAkSAtkAraH karmabhirna nibadhyate / saMsAraM nAnuvartate kRtAnAM karmaNAM bhogena kSayAdanyeSAmakaraNAt / na punaranena kevalAt jJAnAnmokSa ukto bhavati / darzanenA''dhyAtmikena vedAntopadiSTena yo virahitaH kevalakarmakArI saMsArameti // 74 // ahiMsayendriyAsaGgaivaidikaizcaiva karmabhiH // 1 1 pha- Antarasya / 2 i 5 pha- athocyate / 6 pha-55 tapasazcaraNaizcograiH sAdhayantIha tatpadam / / 75 / / idaM tu jJAnakarmaNoH samuccayAnmokSa iti zlokadvayaM jJApakam / pUrveNa jJAnamuktamanena karmANyucyante / kAni punarvaidikAni karmANi yeSAM phalaM tatpadaM prApnotItyucyate / yAni tAvatkAmyAni yeSAM svavidhivAkye zrutameva svargAdiphalam / tadvyatirekeNa phalAntarakalpanAyAmatiprasaGgaH / saMkIrNaphalatAzrayaNaM vA'narthakaM syAt / tAvatA ca vAkyArthasya 15 samAptervidhyanapekSitatatpadaprAptilakSaNaphalena kathaM saMbandhaH / zrutenaivAntrayinA vidhyarthasaMpanne vidhinApekSate / atrocyate / astyevAtra vAkyAntaraM ' yajJena tadApnotIti' rahasyAdhikAre / tatazca saMyogapRthaktvAtphaladvayaM yuktam / atazca sarveSAmeva kAmyAnAmavicchinnaphalayogitA paramapadaprAptyarthatA ca na virotsyate / tatra ca yAgadvayena prayogabhedena svargApavargau bhavataH / na cAtra yajJavizeSaH zruto yena nityAnAmetatphalaM syAnna kAmyAnAm | 20 athocyete / nityeSvazrutatvAtphalAvacchedasyAvirodhAttadviSayatA yuktA / na kAmyeSu / tAvataiva yajJenetyasya sarva viSayatvAlA bhAditi cet kimatra phalazravaNena ? kartavyatAniSThAni ca vaidikAni vAkyAni / sAca kartavyatA'ntareNa vaidikaM phalapadaM yAvajjIvAdipadairavargamiteti / tatrApi phalasaMbandho nApekSita evaM kalpyamAno'dhikatvAnnaikArthyaM yAyAt / ato yajJeneti vAkyamapratiSThamAnaM vivikteviSaye sarva yajJazabdavAcyaM nityaM kAmyaM ca gocarayati / na caitatphalaM kAmyAnAm / 25 apavargakAma ityazrutatvAt / etadabhiprAyamevoktaM "kAmAtmatA na prazasteti" (a.2zlo.2)| mahAbhAratespi (gItA a 2 zlo. 47) "mA karmaphalaheturbhUrmA te saMgo'stvakarmaNi " iti // atazca bhedagrAhapariSTitAntaHkaraNasya tRSNAvidyAvato'nirmuktA haMkAramamakArasyAbhisahitapAromitaphalaprAbhiH / itvabhidhAyaphalavizeSa coditatvAtkartavyamitibuddhayA vartamAnasyAparimitanirazi rUpayati / -saMpannaM vidhirnopekSate / 4pha-na ca tatra / For Private And Personal Use Only Page #526 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / na caitaccodanIyaM ekasaptazataM kratavo yAvanto vA teSAM sarveSAmanuSThAnasyAzakyatvAdanAramyopadezatA syAditi / yato darzanasaMpatyaivAtrAnuSThAna saMpattiraMta evoktaM " samyadarzanasaMpanna " iti ( zlo. 74 ) / sarve ca kratavo darzanasaMpAdanIyAH / tathA coktaM "jJAnenaivApare viprA yajante" iti / athavA yAMllokAnetItyavacchedanirdezaH svargakAmaH putrakAma iti / atItAnAdibhedagrahavAsitAntarAtmAno dRSTaphalalobhenAsatyenaiva pradhAne puruSArthe 5 pravartante / yathA bAlaH puSTyarye auSadhena zikhA te vardhiSyata ityasatyayaiva zikhAvRddhyA pravartyata iti kecit / 483 aparaM mataM nityAnyatra karmANyabhipretAni tAnyakriyamANAni pratyavAya hetutayA pratibaMdhakAni / atastairanuSThIyamAnairasati pratibandhe ukta vaidikezcaiva karmabhiriti / yadyapi tAni na mokSArthatayA coditAni / 1 ugrairatyantaM zarIratApahetubhiH / tasya brahmaNaH / padaM sthAnaM brahmalokaM sAdhayanti svIkurvanti / athavA tadIyapadaM yAdRzastasyAdhikAraH sarvezvaratvaM svAtantryaM tadrUpaprAptiriti yAvat // 75 // 10 asthisthUNaM snAyuyutaM mAMsazoNitalepanam // carmAvanaddhaM durgandhipUrNa mUtrapurISayoH // 76 // 15 1 vairAgyajananametat / tiSThantu tAvat kRmikITapataGgAdizarIrANi jalauko bhUmisUtakIna nAnyadidaM mAnuSazarIraM spRhaNIyatvenAbhipretam / ytpaataashngkin| nityabhItA manuSyAstanmUtrapurISakuTIgRhakamiva tadidAnIM kuTIgRhakena nirUpayati / asthIni sthUNA iva tairavaSTabdham / snAyunA baddham / mAMsazoNitAbhyAM upari digdhalepanam / upari dehacarmaNA avanaddhaM tata upari athavA AcchAditam / pUrNa mutrapurISayoH / odanasya pUrNa 20 itivat SaSThI // 76 // For Private And Personal Use Only jarAzokasamAviSTaM rogAyatanamAturam // rajasvalamanityaM ca bhUtAvAsamimaM tyajet // 77 // jarA ca carame vayasi zarIrApacaya heturavasthAvizeSaH / AturaM nityagRhItaM rogaH / rajasvalaM spRhayAluH sarvapadArtheSu tadasaMpatyAM ca mahadduHkhaM sarvasminsoDhe apratIkAramanivartya 21 *ata etadavekSyam / tyajedidaM zArIraM bhUtAnAM bhUvikArANAM medomajjA zleSma mUtrazukrazoNitAnAmayaM vAsaste hyatra vasaMta nAtmano'yaM vAsaH sarvagatatvAttasya atastRptatA zarIreNa kartavyA // 77 // 1 pha-riti / sarve ca-pha- svedajAdInAM anyadidaM / 3 pha-yatrAGkinmenityamitA; a-baka-Da-kSa-bhUmisUtibhUmi / * * - ayaM pAThaH a pustaka eva dRzyate / Page #527 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 484 5 10 www. kobatirth.org yastAvadayaM kuTIrUpako dehastasya dRSTAnte nadIkUlaM vRkSa iti na svecchayA'gnipravezAdinA tyaktavyaH / kintu tRSNA tatra na kartavyA / anuddiSTapUrva ApAtastadA bhaviSya karmakSayAt / vRkSasyeva kUlasthasya na pratyuktaM "nAbhinandeta maraNam" iti / ( zlo. 41 ) yastu labdhajyotirvazIkRtaprANasaMcAro mohavikAranigRhItamanAstena pUrvamutkramaNaM kartavyaM yathA zakunirvRkSaM tyjti| grAha iva grAhaH / duHkhahetutvasAmyat / tadAha kRcchrAt prAptipUrvakasyApi yAvaccharIraM vastusAmarthyAdbhavatyeva kRcchrapUrvavipratipattAvetaducyate // 78 // priyeSu sveSu sukRtamapriyeSu ca duSkRtam // visRjya dhyAnayogena brahmAbhyeti sanAtanam // 79 // prItiparitA kRtaizcittasaMkSobho harSazokAdilakSaNo'nenopAyena parihartavyaH / yatkiJcitpriyaM karoti tanma sukRtasya vizeSyate tasyedaM phalaM naiSaM kartA mama snehabuddhayA priyaM na cAyaM meM zAtravaM zaknoti kartuM duSkRtaM pIDAkaramityevaM vimRzya dhyAnayogena citte bhAvayet / ato'sya na priyakAriNi rAgo nApriyakAriNi dveSo jAyate / evaM kurvANaH sanAtanaM 15 zAzvataM brahmAbhyeti abhirmukhaM prApnoti / arcirAdipathena na vyavadhIyate / zAzvatagrahaNAdanAvRttiH pratIyate // 79 // 25 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / nadIkUlaM yathA vRkSo vRkSaM vA zakuniryathA // tathA tyajannimaM dehaM kRcchrAdvAhAdvimucyate // 78 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir yadA bhAvena bhavati sarvabhAveSu niHspRhaH || tadA sukhamavAproti pretya ceha ca zAzvatam // 80 // 1 cittadharmopadezo'yam / na spRhA kAryA'bhipretavastUpAdAnaparihAreNa nispRhatvaM api tu 20 tatkAraNatyAgena | bhAvazcittadharmo vA''tmano vA'bhilASalakSaNaH sarvabhAveSu padArthavacano dvitIyo bhAvazabdaH / sarvagrahaNenAvazyakartavyeSvapi pAnabhojanAdiSu zarIrasthitihetuSvabhiSvaGgo niSidhyate / na punaricchA | sAhyasya bhAvinI vastusAmarthyanA bubhukSA pipAsA ca / bhinnA cecchA spRhArtaH / rAgAnubandhinI dainyanimittA spRhA / icchA tu bhojanAdau bhuktapItAhArapariNAmasamanantaraM svayaM upajAyate // 80 // anena vidhinA sarvAstyaktasaGgAJchanaiH zanaiH // sarvadvandvavinirmukto brahmaNyevAvatiSThate // 81 // [ SaSThaH For Private And Personal Use Only kha - pha0 prayuktaM / 4 a-kha-Da 1 pha- anuddiSTo'pUrva / 2 kha Da Na-yadA bhaviSyati / sAmAnyAt / 5 a-Da- paritApa kRcittasaMkSobhaH / 6 pha-yat / 7pha - niSpannaM ahaM bhartA / 8 pha-evaM 'zaktoti kartuM yanmamAyamapriyaM karoti tanmamaiva duSkRtaM / 9 a - abhimukhaH / 10 a - anAvRttaH yataH / 11 a - spRhA ca / 12 pha-dravya / 13 a-ba-Da- samanantaramupajAyate / Page #528 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 485 bhadhyAyaH] mnusmRtiH| __saMgAMstyaktvA sarvAn / gavAzvahastihiraNyadAsabhAryAkSetrAyatanAdiSu mamedamiti buddhiH saMgaH / tattyAgAdekArAmatAyAH parigrahaNena ca / enaM prathamamupAzrityainaM prAdhAnyena tato'nena vidhinA pUrvoktena kriyAkalApena bAhyAdhyAtmikenAnuSThitena brahmaNi cidrUpe'vatiSThate / na karmANi badhnanti / sarvadvandaiH zubhAzubhakarmArthaiH sukhaduHkhairvinirmukto bhavati // 81 // dhyAnikaM sarvamevaitadyadetadabhizabditam // na hyanadhyAtmavitkazcikriyAphalamupAzrute // 82 // dhyAne sati bhavati dhyAnikam / dhyAne kriyamANe labhyate / kiMtadyadetadanantaramabhizabditamuktamAbhimukhyenaM na tAtparyeNa pratipAditam / sukRtaduSkRtayostayoH priyApriyahetutvanyAsaH / puruSasya yadapriyakartRta tajjvaraptyeva pIDAhetutvamagneriva durupasarpaNadagdhatvam / yathA nAgnidagdho'gniM dveSTi evaM puruSamapyapriyakAriNaM manyeta na pratiSeddhA syAt / etacca dhyAne saMti ekAgre citte bhavati / sarvakAlametaddhRdayenAbhyAsitavyam / yathA sukhaduHkhe ime karmaNaH phalaM na rAjA sukhasya grAmAderdAtA api tu madIyAyAsena prathamopasarpaNalAbhaH / pUrvakRtaM puNyaM karma dAtR na rAjA / evaM daNDo nodvenayitA karmANi mAmudvenayanti na rAjA nApi zakto'nyaH kazcit / etatsarvadA dhyAtavyaM cintayitavyam / yadapi 15 saMsAravairAgyajananAyoktamasthisthUNamityAdi tadapi nityaM bhAvanIyam / na hyanadhyAtmavit / adhyAtma cittamatrocyate / yadetadabhizabditaM na vetti na nizcinoti nAbhyAsena bhAvayati / annakriyArtha daleSa paritaSTaH paritrAjakasya yA bhaikSacaryA kriyA grAmaikarAtravAsAdizca na tatphalaM nokSAkhyaM labhate / yAvadasthisthUNAdibhAvanayA bhAve. naiva nirabhilASatA sarvatra notpannA yAvacca karmasu phalanyAsena rAgadveSaprahANaM na kRtmityrthH| 20 tacca nityaM yadA evaM cittaM pujyate // tadA bhavati nAkasmAditi" athavA " brahmaNyevAvatiSThate " iti / etasya yadetadabhizabditAmati parAmarzaH / brahmaNyevasthAnaM dhyAnikaM na ta kriyAnaSThAnamAtralabhyaM kiMtaddhayeyamityata Aha / na hyanadhyAtmAvaditi / AtmAnamadhikRtya yo grantho vedAntAdi so'dhyAtmaM na veda / athavA''tmanyadhi yo nirvRttastadadhyAtmam / yathA'yamAtmA dehendriyamanobuddhiprANAdivyatiriktaH naiSAM nAze nazyati / 25 kartA karmaNAM bhoktA tatphalAnAM bhedagrAhAkRSTasya sarvametadbhavati / yadA tvayamapahatapApmA na doSairna kAryaiH spRzyata ekatvAdeSa eva sarvamidaM na tato'nyavyatiriktamasti / prabhAsamAtraM 1 pha-parigrahagrahaNena / 2 ph-evN| 3 pha-karmANi vakSyati / 4 a-vA; pha-tAtparyeNa / 5 pha-svayoH / 6 pha-agniriva / 7 pha-dagdhatvaM / 8 pha-+bhavati / 9 pha-mityAdyapi / 10pha-parAmarzanam / 11 brahmaNyAva / 12 pha-prAgbhoktA / 13 a-ba-Da-sarvametadvacanam / For Private And Personal Use Only Page #529 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 486 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [SaSThaH pRthaktvam / harisavarNasodakAdikA upaniSado yo na veda dhyAnenaikAgrayA saMtatayA matyA na dAyamutpAdayati sa na yathoktaM kriyAphalaM labhate / ata AtmA vedAntAbhihitasvarUpo nityamAhAravihArakAlaM varjayitvA dhyeya iti shlokaarthH| ___ athavA yadyapi pravrajyAdhikArastasthApi gRhasthasyApi kriyAphalagraheNa nirdezaH yadi kriyApradhAnaH / ata etaduktaM bhavati / yadyapyagnihotrAdIni karmANi kurvate gRhasthA rahasyavidyAvidazca na bhavanti yA vidyAH karmasUpaviSTA udgIthA "athavA yAvatI udgIthamanvayante" ityAdinA tena nipuNAH karmakANDajJA api na tataH paripUrNaphalaM cirakAlabhAvi labhante / eSo'rtho vAjasaneyake chAndogye ca zrutidvaye nidarzitaH / " yo vA etadakSaraM gAryaviditvA yanate juhoti tapastapyate bahUnyapi varSasahasrANyaMtavadeva tadbhavatIti" / tathA 10 yadeva vidyayA karoti zraddhayA upaniSadA tadeva vIryavattaraM bhavati / chandogyoktayastu yathoktAmadhyAtmopadiSTAM vidyAM viditvA karoti tasyaiva phalAtizayaH / uktaM ca " tadya itthaM vidurya ime'raNye zraddhA tapa ityupAsate" iti (chAndogye 1 / 10 / 1) / yamabhisaMbhavatItyAdivijAnatAM karmakAriNAmacirAdimArgeNa brahmalokaprAptimeSAM zrutirAha / / 82 // evamAtmajJAnArtha dhyeye vihite vedanapo na prAptaH tatsAdhanatayA'tastaM vidhatte 15 adhiyajJaM brahma japedAdhidaivikameva ca // AdhyAtmikaM ca satataM vedAntAbhihitaM ca yat // 83 // japamAtramasyAbhyanujJAyate na punargRhasthAdivadabhyAsArthamadhyayanam / yajJeSvadhi adhiyajJa vidhAya karma brahmaNamAdhidaivikamadhidaibhavaM devatAprakAzakamantrAsteSAmeva vizeSa AdhyAtmi kamiti / "ahaM manurabhavamahaM bhavamahaM rudrebhiH" ityAdi / vedAnta iti yadabhihitaM tadapi, 20 karmajJAnasamuccayaM brahmatvArya darzayati // 83 // idaM zaraNamajJAnAmidameva vijAnatAm // idamanvicchatA svargamidamAnantyamicchatAm // 84 // idamiti vedAkhyaM brahmAcaSTe / so'pi brahmaiva / tathA coktaM "dve brahmaNI veditavye zabdabrahma paraM ca yat / zabdabrahmaNi niSNAtaH paraM brahmAdhigacchati" / / jhte|' 25 adhyayanevijJAnaM tadarthAnuSThAnena niSNAtatA / pUrvasya vidherayamarthavAdaH / ajJAnAmatadarthavidAM japAdiSvadhikAreNa / tathA ca bhagavatA vyAsena siddhi pakAna 1 a-AhAravihAranibaddhakAlAna; kh-aahaarvihaarkaalaanvrjyitvaa-| 2 a-sahi / 3 khcirkaalN| 4 pha-varSasahasrANi tAvadeva / 5pha-pariSadA / 6 pha-vidhyAya / 7 pha-adhidaivaM bhavaM / 8 phabrahmatvAddarzayati / 9 Da-kSa-adhyayanaM tadArthAnuSThAne / 10 a-ka-kha-Da-japAdiSvapikAreNa; kSa-japAdidhvapikAraNe; pha-japAdivAnadhikAreNa / For Private And Personal Use Only Page #530 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 487 adhyAyaH] manusmRtiH / darzitA / athavA ajJA anAtmajJAH zAstrATvagatAtmatatvAnavargatAtmatatvA api tadupAsanAparA alabdhacittasthairyAsteSAM vedaH zaraNaM japena karmAnuSThAnena tAvatyA ca vidyayA narakeSu kITapataGgAdiyoniSu cAnupapatteH / idameva vijAnatAM kathaM punarviduSAM zaraNamata Aha / idamanvicchatA svarga etAvadete karmakANDajJA AtmanyalabdhamanaHpratiSThA vA teSAM karmAnuSThAnAtsvargAdiphalaM lbhyte| 5 itare tyaktasaGgAH prekSaNIyarAgAdidoSajJA AtmatattvopAsanAparAsteNamAnantyamapunarAvRttiriti sarveSAM veda eva zaraNaM nAnyaH panthA astItyarthaH // 84 // anena kramayogena parivrajati yo dvijH|| sa vidhUyeha pApmAnaM paraM brahmAdhigacchati // 85 // krameNa yogo'nuSThAnam / AtmajJAnakarmaNoH samuccaye yaH krama uktastena RNA- 10 pAkaraNaM kRtvetyarthaH / vidhaya pApmAnamazva iva romarajAMsi tathaivAtmavidyayA / yathoktaM " yathA puSkarapalAza Apo na zliSyantyevametadvidi pApaM karma na zliSyatIti " / paraMbrahmAdhigacchati tadrUNaH saMpadyate nivRttabhedagraha iti vidyAzramaphalavidhiH // 85 // eSa dharmo'nuziSTo vo yatInAM niyatAtmanAm / / vedasaMnyAsikAnAM tu karmayogaM nibodhata // 86 // 16 vedasya saMnyAsaH tyAgaH sa eSAmastIti vedasaMnyAsikAH / vedazabdena yAMgahomAdeH karmaNastyAga ucyate / na punarnapatyAgaH / AtmacintanaM tu vihitameva / kevalaM dhanasAdhyAH zarIraklezasAdhyAzca tIrthayAtrAdaya upavAsAdayazca niSidhyante / yAni tvAtmaikasAdhanasAdhyAni sandhyAjapAdikakarmANi teSAmaniSedhaH / tadetatsvasthAna eva drshyissyaamH| AyenArdhena pravrajyAzramopasaMhAraH / uttareNa vedasaMnyAsikasya karmopadezapratijJA // 86 // 20 brahmacArI gRhasthazca vAnaprastho yatistathA // ete gRhasthaprabhavAzcatvAraH pRthagAzramAH // 87 // ____ nanu ca saMnyAsikakarmANi vakSyAmIti pratijJayA''zramAnukramaNamaprakRtaM kecidAhurna saMnyAsa AzramAntaramatraivAntarbhAvo'syeti darzayitum / sa ca kasmigRhasthe'ntarbhAvitaH gRhe hi vAsastasya / anyaistu pravrajyAyAM saMgatyAgasAmAnyA- 25 ghato nAsyAntarbhAve prayojanaM puruSadhamairyatidharmaizca na yAgAdAvadhikariSyati / vaizeSikaizca 1pha-zAstrAdanavaDatAtmatyAtmatvAt / a-ka-Da-kSa-zAstrAdavayatAtmatatvA / 2pha-vA vRttyA, / 3 a-lAbhena na veti / itare-Da-kha-Na-lAbhena vitare / 4 pha-sanAprekSaNIya / 5 phomaambhsi|6 a-nivRtti; Na-niSkRta / 7 nn-yog| 8 pha-ataH svAdhyAyaH / 9 kha-Na-saMnyAsikarmANi / For Private And Personal Use Only Page #531 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 488 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ SaSThaH svazabdavidhAnAdanAzramitvAt " saMvatsaramanAzramIti " prAyazcittaprasaGgAditi cet vacanenaivAsyA vyavasthAyA viditatvAtkutaH prAyazcittaMprAptiH / tasmAdgRhasthAditulyatayA saMnyAsikaM prazaMsitumAzramAntarasaMkIrtanam / tacca samuccayaM draDhayituM gRhasthAnamavasthitireSAmityarthaH / gRhasthaH prabhavaH sthitihetureSAmiti vigrahaH // 87 // sarve'pi kramazastvete yathAzAstraM nissevitaaH|| yathoktakAriNaM vina nayanti paramAM gatim // 88 // sarveSAmapi caiteSAM vedazrutividhAnataH // gRhastha ucyate zreSThaH sa trInetAnviti hi // 89 // idamayuktaM vartate / vedazAstrazrutyA gArhasthasya vidhAnaM pratijJAyate / itareSAM ca 10 bhartavyatvam / gArhasthasya pratyakSazrutividhAnenaivAzramAntarANAM sadbhAvaH / sanihitatapaHsmRtibhyo balIyasI zrutiH / ayocyeta naivAyamabhisaMbandhaH kriyate vedazrutyAvidhAnAdityAbhisaMbandhaH / satyapi caitAnvividhAne gRhasthasya zreSThayaM tadbharaNanimittaM sa trInetAnityanena pratipAdyate / tatra vaktavyaM kathamAzramAntarANAM zrutatvAt zrautatve ca spaSTeyaM smRtivirudhyate / pratyakSavidhAnAdgArhasthyasyetyAdinA yaH saMbandhAntarasaMbhavaH / athocyeta "gRhI bhUtvA vanI bhavet vanI bhUtvA pratranet" iti jAbAlazrutimapekSya sarvANyevAzrutAnIti smRtivirodhastAvadaparihRta eva / kiM ca naiSA zrutirvidhAtrI / na hyetat zrutaM " evaM vane vA vihartavya'mimAni vanasthenaiva karmANi kartavyAnImAni prvniteneti"| yathA''dhAnAtprabhRtyA carameSTI sarva gRhasthakarma pratyakSataiva / naaNshrmaantrnnaam| kevalaM nAmamAtraM zrUyate 'gRhI bhUtvetyAdi / / tasmAtpUrvAparaviruddhaM gArhasthyavedamUlamAzrAmAmArNA20 mivopadezyam / atrocyate / satyamAdhAnAtprabhati gRhakarmANi pratyakSazrutIni kRtadAraparigrahasya tatra vivAhe prayuktinirUpaNAtikakarma zrutibhiH prayujyate agnihotrAdibhiH svAhAkAraH zruterathApatyotpattividhinA uta dRSTena puruSArthena / ___ na rAgaH strImAtraM prayuke na vivAham / yena vinA yanna niSpadyate tattasya prayoakamiti nyAyaH / rAgiNAM ca strImAtreNa gRhyakanivRttiH kimiti vivAhamapekSeran / 25 satyam / yadi vacanAntare strImAtragamanaM niSiddhaM syAt / samAne'pi sarvatra vedAdhigame zAstrato gamyAgamyavivekaH / atazca dhIraprakRtInAM na vivAhamantareNa svArthasaMpattiriti yuktai / vedasya 1a-kha-Da-Na-kSa-prasaGga / 2 pha-prAptam / a-Da-prazaMsayitum / 4 pha-vipra / 5 pha-smRti / 6 pha-parihartavyAnImAni / 7 pha-AzramAntarANAM / 8 pha-gArhasthyaM / 9 pha-AzramANAM copadezyam / 10 Da-kha-upadizyate / 11 kha-Da-Na-pratyakSazrutAni tu / 12 pha-anurAgaH / 13 pha-yuktareva / For Private And Personal Use Only Page #532 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 489 prayojakAzaMkA yadyevaM sarvasya na prayojakAni santu sarveSAm / tasminsatyanivRttau kiM tena nirUpitena / yostaii vivAhaprayojakaH so'stu / AzramAntarANi pratyakSavidhAne gAI. sthasya kathamupapadyanta ityetadadhikRtaM vivAhaprayuktiM vinA tu kenAMzene saMgacchate / ucyate / yAvaduktaM sarveSAmarthasiddhiriti / satyam / ekena prayuktAvanyasya prasaMgAdupakArasiddhau na pRthakprayoktRtvakalpanA / yathA brIhayaH puruSArthena jIvanena prayuktAH karmasu viniyujyante / na karmaNi dhanArjanaM prayujyate / yathA vA vidyA satyapi vedasyAnaMdhikAre na prayujyate svAdhyAyavidhinaiva tatsiddheH / evamiha kAmataH pravRttisiddhana karmazrutayaH prayoktavyAH / tenAkRtavivAhamapi kRtyakarmavidhaya upapatsyante / atazca yo brahmacarya eva kathaMcitparipakvakaSAyaH sa na vivakSate / tataH sa dvitIyatvAbhAvAnnAdhikariSyate / atazca zrauteanadhikArAttAdRzasyAzramantiratA''patsyeta / anye manyante / nAyaM dhanatulyo vivAhaH / 10 yathA dhanena vinA jIvanamanupapannamiti / sa vai jIveddhanataH / evaM na striyamantareNa jIvanAbhAva ityata eva na dRSTaM niyaminaH prayojanaM saMbhavatIti dharmAdhikArArtho'pi prayukto vivAhaH / avazyaM caitadevaM vijJeyamadhikArotpattyarthe yatnaH kartavya iti / itarathA hi kRtosargasyAzucitvAdadhikArAMpainaye jananAdi zuddhakAlAvasthe ca saMpAdayato na nityakarmAtikramaH syAt / tatazca kenArthena mRtAdizuddhau klezamAdadhyAt / tadapi vihitameveti cet / 15 evaM tAvanmAtrasyAtikramo na punarvidhisahasrasya / athocyeta kasya punarvidherayaM vyApAro yadadhikRtatvasaMpattyarthamadhikRtaH syAmiti puruSeNa yatnaH kartavya ityupadizati / etAvadagnihotrAdividhayaste yasyAmnAyastadviSayAM kartavyatAM gamayanti / na tvanInAmutpattiM prayuJjate / agnayo'pi kAmyeSu lipsayA pravartamAnena tddhikaarsiddhyrthmaadhiiynte| tathAhi teSu jAteSvA. hitAgnitve yAvajjIvazrutayaH / bhAryAvatazcAdhAne'dhikAraH / yathaivAdhikAriNamAtmAnaM 20 kartumagnInAdhatte evaM bhAryAmapyupayacchate ato na kasyacidvidheroM vihito yadi nAgnihotrAdipvadhikAro janayitavyaH / na ca vivAhavidhireva svArthakartavyatAmavagamayati / nityAgnihotrAdizrutivatsaMskArakarmatvAdAdhikArazravaNabhAvAcca / atra pUrve vadanti / RNatrayApAkaraNazrutirasti "jAyamAno vai brAhmaNastribhiNavA jAyate" ityaadi| eSA zrutirjAtamAtranibandhanA / na cAtra janmadvitIyamupanayanAkhyamabhipretaM prAktatAstiryaksamAnadharmatvAt / 25 pha-santi / 2 a-ka-Da-Na-kSa-arthanivRtte / 3 a-ka- Na-kSa-yo'stu / 4 a-DaityetadadhikRtA vivAhaprayuktirviSAhaM vinA tu kenAMzena- 5 pha-kena sNgcchte| 6 kha-satyapyavaidyasyAnadhikAre / 7 a-Da-na tvasyAdvitIyasyAbhAvAt / 8 a-ka-kha-Da-kSa-AzramAntasaNAmApa.myate / 9pha-yukto / 10 a-kh-dd-b-kss-shuddhikaalpaadyto| 11 kh-nn-avsthau| 12 ph-shuddhthvdhi| 13 pha-sahasya / 14 -yadapi kRtatva- a-Da-kSa-yadadhikRtamAdhikRtaHsyAmiti puruSeNa / 15 kha-Na-yasyAstrayaH / 16 khadiSu / 17 pha-zravaNAbhAvAca / 18pha-RNavAnjAyate / For Private And Personal Use Only Page #533 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 490 5 10 15 www. kobatirth.org yathA nadInadAH sarve sAgare yAnti saMsthitim || tathaivAzramiNaH sarve gRhasthe yAnti saMsthitim // 90 // nadyo gaGgAdayo bhidyAdayo nadAH kenacidAdhArasannivezabhedena rasabhedena ca nadInadayornirdezabhedaH / ekatvavidhAnaM tu rUDhyA liGgabhede mAryAdArazabdavat / saMsthitirAzrayaH / samudro yathA sarvajalAzraya evaM gRhasthaH sarvadharmAdhikRtavAn // 90 // caturbhirapi caivaitairnityamAzramibhirdvijaiH // dazalakSaNako dharmaH sevitavyaH prayatnataH // 91 // vRkSyamANopanyAsArthaH zlokaH / dazalakSaNAni yasyeti bahuvrIhiH / lakSaNaM svarUpam / sevitavyaH sarvakAlamanuSTheyaH / uktAnAmapyeteSAM pradhAnatvAya punarvacanam / jJAnakarmasamuccayapakSazcAnena punarvacanena dRDha kRtaH // 91 // dhRtiH kSamA damossteyaM zaucamindriyanigrahaH || dhIrvidyA satyamakrodho dazakaM dharmalakSaNam // 92 // I dhRtyAdaya AtmaguNAH / tatra dhRtirnAma dhanAdisaMkSaye satvAzrayaH / yadi kSINaM tataH kiM ? zakyamarjayitumiti / evamiSTatriyogAdau saMsAragatiriyamaddizati pracalatazcittasya yathApUrvamavasthApanam | kSamA aparAdhamarpaNam / kasmiMzcidaparAddhari pratyudvejanAnArambhaH / damaH anauddhatyaM vidyAmadAdityAgaH / asteyaM prasiddham / zaucamAhArAdizuddhiH / indriya25 saMyama apratiSiddheSvapi viSayeSvaprasaMga: / dhIH samyagjJAnaM pratipakSasaMzayAdinirAkaraNam / vidyA''tmajJAnaM karmAdhyAtmajJAnabhedena dhIvidyayorbhedaH / etatpaiaunaruktatayA dhIvidyeti paThanti tanna samyad / bhedasya darzitatvAt / anyatprasiddham / akrodhaH utpatsyamAnasyA nutpattiH / kSamA kRte'pyapakAre'pakArAnArambhaH || 92 // 20 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ 14: AdhAne janmani sati yAvatA kAlenAdhikArAvagamo bhavati tadeva RNazrutyA parigRhyate / tatazca viduSaH sataH satyadhikAre yaH kanyAM yAcamAno na prApnuyAdyAvatsarvataH palitastasya vAnaprasthAdAvadhikAraH / sa hyetannizcinoti / yauvane va yA kanyA sarvataramidAnIM yAcate kathayantyanye--kRSNakezasyaivAghAnaM zrutaM bhAryAmaraNaM varjayitvA na sarvataH palitenAdhAtavyamiti zrutyarthaM vyAcakSate / karmasaMbandhAdgRhasthaH zreSThaH / ata Azramasyaiva zreSThayamuktaM bhavati / trInetAniti / idamaparaM zreSTha kAraNaM yadanyeSAmAzramANAM maraNam / taduktaM "jJAnenAnnena ca " iti // 89 // 1 eSa evArthe dRSTAntena dRDhIkriyate Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only - 1 pha-viduSaH satyadhikAre; a-ka-Da-Na-kSa-tatsatyadhikAro yaH / 2 a -kha-Da-yauvanepsayA kanyA / 3 pha-kathamasau kRSNakezasyaivAdhAnaM / 4 a-Da-kha-kSa- samadhikRtavAn; pha- sarvadharmAdhikRtavAn / a-Da- pradhAdvaye / Page #534 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 491. adhyAyaH] mnusmRtiH| daza lakSaNAni dharmasya ye viprAH samadhIyate // adhItya cAnuvartante te yAnti paramAM gatim // 93 // pUrvasya vidheH phalakathanam / adhyayanAtphalazrutiranuSThAnazrutyarthA // 93 // dazalakSaNakaM dharmamanutiSThansamAhitaH // vedAntaM vidhivacchrutvA saMnyasedanRNo dvijaH / / 94 // saMnyasyedanRNaH / yadA RNatrayamapAkIrNa tadA saMnyAsa ityevamarthametat / samAnakAle pravrajyAyAM nAdhikriyate / evaM saMnyAse'pi / vedAntAvidhivat / aviditavedAntArthasya nAsti saMnyAsaH / yadyapi svAdhyAyavidhyanuSThAnAkSiptaM karma vidhizAstravadvedAntajJAnamapi svAdhyAyazabdavAcyatvAvizeSAt tathApi vedAntAnAM punarupanyAso vizeSArthaH / tatpareNa bhavitavyam / atha saMnyasyediti kaH zAstrArthaH / ko'yaM saMnyAso nAma ? mameda- 10 miti parigrahatyAgaH / nanu vedasaMnyAsikA ityuktaM tatredaM pratIyate / vedasya vedArthasya vA saMnyAsaH / na ca vaidikakarmasiddhayarthA ye pratigrahAdayasteSAM saMnyAsaH / idamAnaMtyamicchatAmityadhyayanasya jJAnaprAdhAnye'pi vihitatvAt / agnihotrAdInAM tu dravyasAdhyatvAdasati mamakAre tyAga eva / sa cAyaM dharmApAdako mRtabhAryasya paraniSThasya vA kRtsNprtividhaansy| vAjasaneyake hi paThyate "yadA preSyanmanyate'tha putramAha" ityaadi| agnisamAropaNaM ca 15 tadA vihitam ajIrNasya ca " jarayA ha vA etasmAnmucyata ityAmananti " / yAni cAdravyasAdhyAni saMdhyopAsanAdIni nityAgnihotrAdIni teSAmaniSedhAtaMtra A antyAducchrAsAdadhikAraH // 94 // * saMnyasya sarvakarmANi karmadoSAnapAnudan // niyato vedamabhyasya putraizvarye sukhaM vaset // 95 // vedamabhyasyeti vedasyAtyAgamAha / darzitametat / abhyasyanniIta zatRpratyayAntapATho vA / putraizvarye sukhaM vaset / putragrahaNamutpannasya putrasya anyo'pi yastatsthAnaH pautrAdistatrApi yukto gRhAntaranyAsa ityAhuH / / 95 // evaM saMnyasya karmANi svakAryaparamo'spRhaH // saMnyAsenApahatyainaH prApnoti paramAM gatim // 96 // 20. * [saMnyasetsarvakarmANi vedamekaM na saMnyaset // vedasaMnyAsataH zUdrastasmAdvedaM na saMnyaset // ] 1 a-vedAnte kaH zAstrArthaH / 2 ph-ttraantyaaducchaasaad-| For Private And Personal Use Only Page #535 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir Acharya Shri K. medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [SaSThaH svakAryamAtmopAsanaM paramaM pradhAnamasyeti khakAryaparamaH / aspRhaH manasA'pi spRhA na kvacitkartavyA // 96 // eSa vo'bhihito dharmo brAhmaNasya caturvidhaH // puNyo'kSayaphalaH pretya rAjJAM dharma nibodhata // 97 / / iti mAnave dharmazAstre bhRguproktAyAM saMhitAyAM SaSTho'dhyAyaH // 6 // caturvidho dharmazcAturAzramyam / brAhmaNasya sarvametadvihitam / nanu ca "evaM gRhAzrame sthitvA vidhivatsnAtako dvija" iti dvijagrahaNamukrame zrutam / tasya cAnupajAtavirodhitvAtraivarNikArthitA nizcitA / atazcedaM brAhmaNagrahaNaM traivarNikapradarzanArthameva yuktam / yadyekavAkyatopakramopasaMhArayorna syAt / ekavAkyatve tu balavadupakramArthaH zakyaH pratipattuM kRtsnavAkya paryAlocanayA yo'rthaH sa nizcIyate / ato dvijagrahaNaM brAhmaNaparatayopasaMhartavyam / asti 10 brAhmaNasya dvijAtitvam / na tu sarveSu dvijAtibu brAhmaNyam / atrApi dvinazabdArthe saMbhavati nAnvayini lakSaNA nyaayyaa| tathA ca mahAbhArate zagrasyApi traiya AzramA: zrUyante " zuzrUSA kRtakRtyasyeti " upakramya "AzramA vihitAH sarve vanayitvA nirA. miSam " / pArivrAjyamityarthaH / naivaM tasyAyamarthaH / sarva AzramAstu na kartavyAH / kiMtarhi ? zuzrUSayA'patyotpAdanena ca sarvAzramaphalaM labhate / dvinAtIn zuzrUSamANo gArha15 sthyena sarvAzramaphalaM labhate parivrAjakaphalaM mokSaM varjayitvA / ato brAhmaNadharma eva cAturAzramyamiti siddham // 97 // iti bhaTTavIrasvAmimUnobhaTTamedhAtithikRtau manubhASye paSTho'dhyAyaH // 6 // TODAV 1pha-pUrva / 2 a-Da-upAzramAH zrUyante / 3 a-k-kh-dd-nn-kss-+jgtiipteH| 4 kha-mAnya kA'pi vidhervazAditi zlokaH / For Private And Personal Use Only Page #536 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir // zrI // // zrIgaNezAya namaH // // atha saptamo'dhyAyaH prArabhyate // rAjadharmAnpravakSyAmi yathAvRtto bhavennRpaH // saMbhavazca yathA tasya siddhizca paramA yathA // 1 // dharmazabdaH kartavyatAvacana ityuktam / yadrAjJAM kartavyaM tadidAnImucyata iti pratijJA / kartavyaM ca dRSTArtha SADguNyAdi adRSTArthamagnihotrAdi / tatreha prAdhAnyena dRSTArthamupadizyate / tatraiva ca rAjadharmaprasiddhiH / rAjazabdastu neha kSatriyajAtivacanaH kiMtarhyabhiSekAdhipatyAdiguNayogini puruSe vartate / ata evAha / yathAvRtto bhavennRpaH / nRpagrahaNena janapadaizvaryavato'dhikAramAha / pramANAntaramUlA hyatra dharmA ucyante / na sarve vedamUlAH anyamUlatve ca 10 yadatra dharmazAstrAviruddhaM taducyate / tathA ca kAtyAyanaH " arthazAstroktamutsRjya dharmazAstroktamAtrajediti " / yathAvRttaH yadvRttaM yatkAraM vA'syeti ca bahuvrIhiH / anyapadArtho rAjA / yathArthaprAdhAnye'vyayIbhAvaH syAt / vRttaM paripAlanArtho vyApAro'dRSTArthezca I saMbhavazcotpattiH / sa ukta "rAjAnamasRjatprabhuH" ityAdinA / paramA prakRSTA siddhirviji - gISeoraikAdhipatyam / rAjavRttasya phalapratijJeyam // 1 // 15. brAhmaM prAptena saMskAraM kSatriyeNa yathAvidhi // sarvasyAsya yathAnyAyaM kartavyaM parirakSaNam // 2 // 5.. brahma vedH| tatkRtaH saMskAro brAhmaH / sa vedAdhyayanajanyo grahaNavato'rthalakSaNo vedasya svAdhyAyavidhinirvartya ityarthaH / upanayanaM tu brahmagrahaNArthatvAdbrAhmamiti yuktam / tathA ca vakSyati (agre 43 zlo.) "traividyebhyastrayIM vidyAmiti" / itarathA viditaveditopadezaH syAt / 20garbhAdhAnAdismRtizAstrArdaSTAcatvAriMzasaMskAram | kSatriyeNeti / etena kSatriya eva rAjyAdhikArIti sUcitam | kSatriyAbhAve tadatidezo'pi grAhyaH / anyathA prajAlopaH syAditi bhAvaH / sarvasya karadasya dInAnAthA dezcaM / asyeti svaviSayavAsinAM yathAsvaM janapadapuranirdezaH / yathAnyAyaM nyAya: zAstraM dharmazAstrarUpaM nArthazAstramozanasAdipraNItaM tamanatikramya / parirakSaNaM paripAlanam / apAyaparihAro durbalAnAM balavadbhiranabhibhavaH zAstramaryAdAnati - 25. kramazca / duHkhatrANaM parirakSA | zAstrAtikrame cAdRSTaM duHkham / atastadanatikrame rAja For Private And Personal Use Only 1 ka- rAjJaH / 2 Na-dRSTaM / 3 Na ca / 4 pha yadAkAraM / 5 pha- adRSTArthaH / 6 pha-paramA siddhi - 7 pha-tatra zrutaH / 8 pha - zAstrAdRSTA - 9 Da - nAthAdezazca / Page #537 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 494 10 15 20 25 www. kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ saptamaH bhayena rakSitA bhavanti / rAjadaNDe duHkhamiti cenmahato narakAdiduHkhAdrAjadaNDanamalpIya: / kartavyamiti vidhiH / adhikArazcASTame nirUpitaH // 2 // arAjake hi loke'sminsarvato vidrute bhayAt // rakSArthamasya sarvasya rAjAnamasRjatprabhuH / / 3 / / vidrute pIDite'pratiSThite vA / prabhuH prajApratiH / stutiriyam || 3 || indrAnilayamANAmazca varuNasya ca // candravittezayozcaiva mAtrA nirhRtya zAzvatIH // 4 // anilo vAyu * / vittezo dhanapatirvaizravaNaH / mAtrA avayavAH / zAzvatIH sArabhUtAH / nirhRtya niSkRya // 4 // yasmAdeSAM sureMdrANAM mAtrAbhyo nirmito nRpaH // tasmAdabhibhavatyeSa sarvabhUtAni tejasA // 5 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir eSAmindrAdInAM surazreSThAnAM mAtrAbhiste jozairnirmitastasmAddhetorabhibhavati durnirIkSyamukhI bhavati / tejasA hetunA / niSkRSya nirmita utpAditaH yataH kRSirutpAdane dhAturvartate / tenApAyAvadhitvAnmAtrAbhya iti paJcamI tRtIyA vA paThitavyA // 5 // tapatyAdityavaccaiSa cakSUMSi ca manAMsi ca // I na cainaM bhuvi zaknoti kacidapyabhivIkSitum // 6 // tapati tapatIva saMmukho'zakyadarzanatvAdevamucyate / tadAha / na cainaM bhuvi zaknoti brAhmaNajAtyutkRSTA brahmavarcasvino'pi nainamabhimukhaM vIkSituM zaknupanti / taduktaM "tamuparyAsInamadhastAdupAsIran " // 6 // sonava vAyuzva so'rkaH somaH sa dharmarAT // sakuberaH sa varuNaH sa ceMdraH svaprabhAvataH // 7 // agnyAdidevatAnAM mAtrAzayatvAttacchaktiyogitayaivamucyate / prabhAvo'lauva kI yA zaktiH // 7 // bAlo'pi nAvamantavyo manuSya iti bhUmipaH / / mahatI devatA hyeSA nararUpeNa tiSThati // 8 // manuSyo'yamityevaM bAlo'pi bhUmipo rAjA nAvamantavyaH / kiMtarhi ? mahatI kAcideSA devataitena mAnuSeNa rUpeNa sthiteti / ato'dRSTenApi doSeNa rAjanyavajJA na yujyate // 8 // 1 pha- tApayatIva / kSa - asanmukhazakyadarzanatvAt / 3 pha- sa mahendraH svabhAvataH / 4 a-Da-kSa prabhAvataH / For Private And Personal Use Only Page #538 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| ekameva dahatyagnirnara durupasArpaNam // kulaM dahati rAjAgniH sapazudravyasaMcayam // 9 // asya vidherarthavAdazlokA ete / rAjadharmo'pi san sarvapuruSArtho'yam / prAyo'gniM hastAdinA spRzati samiddhasyApyantiko bhavati sa durupamarpinaraH pramAdaskhalito dahyate / rAnA tu kruddhaH saputradhanadArabAndhavaM dahati / kulaM ye kecid jJAtayaH svajanAzca / tAnapya- 5 parAdhasaMbandhAtpazebhirdhanasaMcayaizca saha nAzayati // 9 // ___ kArya so'vekSya zaktiM ca dezakAlau ca tttvtH|| ___ kurute dharmasiddhayarthaM vizvarUpaM punaH punaH // 10 // naitanmantavyaM bandhurme rAjA suhRdveti / " kasya rAjA bhavenmitraM kAni mitrANi rAjani" / prayojanApekSayA ca zatrau mitravadAcaranti mitre zatruvat / tathA'zaktAH 10 kaMciMdaparAdhaM kSamante / zaktiM prApyonmUlayanti / evaM dezakAlAvapi / ato dharmasiddhayartha kAryasiddhayartha vizvarUpaM kurute kSaNAnmitraM kSaNena zatruH naikarUpa eva rAnA bhavati / ato na vizvasitavyaM rAnani / maicyAdvAllabhyAtsaujanyAdvA tattulyavayo dRSTayA na vartitavyam / api tu sarvadA nayena draSTavyaH // 19 // yasya prasAde padmA zrIvijayazca parAkrame // mRtyuzca vasati krodhe sarvatejomayo hi sH|| 11 // prasanna ArAdhanayA zriyaM dadAti / kruddho mRtyunA yonayati / ataH zrIkAmenArAdhanIyaH / na kevalaM zriyA yojayati yAvadasya zatravaH santi tAnapi parAkramya paritoSito hanti / ataH zatruvadhakAmena yathAvatparicaraNIyaH / padmA zrIH paryAyo'pi padmAzabdo mahatvapratipAdanArthaH prayukto mahatIM zriyaM dadAtItyarthaH / ete cArthA rAjJaH prApyante / yataH 20 sarvatejomayo'sau agnyAdityacaMdramasAM tejo bibharti // 11 // taM yastu dveSTi saMmohA~tsa vinazyatyasaMzazam // tasya hyAzu vinAzAya rAjA prakurute manaH // 12 // pratyavAyAdyathA vindati jano naivamabhipretArthalobhenAtaH punaH punarAha / taM rAjAnaM yo dveSTi prAtikUlyena vartate tasminsa tvasaMzayaM nazyati / tasya hyAzu vinAzAya / 25 anyaH kazcidaparAdhaM kSamate azakyarAjanivedanena / tatra vyavahArabhAgasya dhanaparikSayo bhavati / bhato'pyathaH sAkSiNAM cittavaicicyAdanyathAtvamAyAti hyapekSyamANaH kazcitkrameNApi / 1pha-yataH / 2 pha-yo'niM / 3 a-Da-kSa-sahaJcasannatra kabaMdhI bhavati / tadupAsasapramAdAnmUlito dadAti / 4 pha-hanti / 5 a-Da-kSa-asubhiH / 6pha-kiMcit / kha-Da-kSa-taM mohaat| 8 pha-satyaMzayaM / For Private And Personal Use Only Page #539 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 496 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ saptamaH rAjJA tadvinAzArthamaparAdhena manasi sthitena bAdhyata evAsau zaktimatvAdrAjJaH prayatamAnasya svatantravirodhIpatteH // 12 // tasmAddharma yamiSTeSu sa vyvsyennraadhipH|| aniSTaM cApyaniSTeSu taM dharma na vicAlayet // 13 // yataH sarvatenomayo rAjA tasmAddhetoriSTeSu vallabheSu mantripurohitAdiSu kAryagatyA dharma kAryavyavasthAM zAstrAcArAviruddhAM vyavasyenizcitya sthApayenna vicAlayet / sA tAdRzI rAjJo'nujJA nAtikrapaNIyA / adya pure sarvairutsavaH kartavyaH / mantrigehe vivAho vartate / tatra sarvaiH saMnidhAtavyam / tathA pazavo nAdya sainikairhantavyA na zakunayo bandhayitavyAH / nartikA dhanikairArAdhanIyA etAvantyahAni / evamaniSTeSvapi / etena saMsargo na kartavya etasya gRhe pravezo na deyaH / evaMvidho'tra dharmaH paTahaghoSAdinA rAjJA''diSTo naatikrmnniiyH| na tvagnihotrAdidharmavyavasthAyai varNAzramiNAM rAjA prabhavati / smaeNtyantaravirodhaprasaGgAt / avirodhe cAsminviSaye vacanasyArthavatvAt / / 13 // tadartha sarvabhUtAnAM goptAraM dharmamAtmajam // brahmatajomayaM dnnddmsRjtpuurvmiishvrH|| 14 // .. uktA raajotpttiH:| daNDotpattiridAnImucyate / tasmA idaM tadartha ra jJaH prayojanasiddhaye daNDamasRjadIzvaraH prjaaptiH| ko rAjJo'rthoM daNDena ? ucyate / goptAraM sarvabhUtAnAM goptA rakSitA daNDa eva na daNDena vinA rAjA rakSitaM zaknoti / ato rAjatvasiddhayartha eva daNDaH sRSTaH / dharmamAtmajaM brahmatejomayamiti daNDastutiH na yAgadAnAdidharmaH / / kiM tarhi daNDa eva / na cAyaM prANadhanahAritvAdadhamo vijJeyaH / api tveSa eva dharma AtmajaH 20 zarIrAdeva jAtaH prajApateH / na ca pAJcabhautikaH / kiMtarhi brAhmaNo yatkevalaM tejastena nirmitaH pUrva rAjasRSTeH // 14 // tasya sarvANi bhUtAni sthAvarANi carANi ca // bhayAdbhogAya kalpane svadharmAnna calanti ca // 15 // tasya daNDasya bhayAt / saMbandhimAtravivakSAyAM bhayahetutvaM nAstIti SaSThI / 25 daNDabhayAtsthAvarANi bhUtAni bhogAya phalakusumacchAyAdibhirbhogArtha kalpante tatsamarthA bhavanti / yo hi sthAvaraH phalaM na dadAti sa parizoSyate / na cetparizuSyati 1 kha-Da-kSa-virodho jAyate / 2 kha-Da-kSa-kArya dharma / 3 kha-Da-kSa-na kartavya eva / tasya gRhe- / 4 kha-Da-kSa-vyavasthAyaiva; kSa-vyavasthayava / 5 gva-Da-kSa-smRtyantaravirodheSu cAsminviSaye bacanasyArthatvAt / 6 pha-tasyArthe / 7 a-ka-kha-Da-ba-za-ko rAjJA daMDena ucyate / 8 a-ka-khaDa-ba-kSa-saMgoptAraM / 9 a-ka-kha Da-ba-kSa-dharmajaMdanabrahmA / For Private And Personal Use Only Page #540 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 497 sarvato vyAptadezatvAcchitvA'gArIkriyate / etayA vRkSopamayA daNDyasya rAjApathyakAriNaH puruSasyaivaM kartavyaM cchedanamUlotpATanAdinA daNDaH praNeyaH / sthAvaragrahaNastutyA dRSTAntArthamIdRzo'yaM daNDo yatsthAvarI api daNDyante kiM punazcarAH / na tu sthAvarANAM daNDo'yamityeSA buddhirasti / svadharmAnna calanti akAle na puSyanti na prasuvate // 15 // taM dezakAlau zaktiM ca vidyAM cAvekSya tatvataH // yathArhataH saMpraNayennareSvanyAyavartiSu // 16 // anyAyavartino ye rAjApathyakAriNo mahAmAtyAdayasteSAmayaM daNDa ucyate / anyeSAM tu parasparavyavahAriNAmanubandhamanujJAtrAparijJAyetyatrocyate / tatraiva cAyaM zloko vyAkhyAtaH / vidyA'trAdhikA sA ca vedArthaviSayA / yathArhataH yathAhai yo yasya yogya ityrthH| saMpraNayet pravartayetkuryAditi yAvat / etatsarvamavekSya nirUpya tattadapekSo 10 daNDaH kartavyaH / anyathApraNIto rAjJo dRSTamanarthamAvahet / dRSTAdRSTabhedena svaprakRtijanapadabhedena saptamASTamayordaNDamAtRkA-zlokayorbhedaH // 16 // sa rAjA puruSo daNDaH sa netA zAsitA ca sH|| caturNAmAzramANAM ca dharmasya pratibhUH smRtaH // 17 // sa eva vastuto rAjA / tasminsati rAjazaktiH / sa eva puruSaH / yena balIyaso'pi 15 puruSAn strIvannyakRtya vazIkaroti / sa netA kAryANi tena nIyante / zAsitA / zAsanaM rAjAjJA tasyAH zAsanImAvaH daNDe sati / dharmataH kartRtvamaupacArikam / caturNAmAzramANAM yo dharmastatra sa pratibhUriva / yathA pratibhUzcalituM na dadAti tadvaddaNDo'pi // 17 // daNDaH zAsti prajAH sarvA daNDa evAbhirakSati // daNDaH supteSu jAgati daNDaM dharma vidurbudhAH // 18 // na rAjA zAstraM zAsti kartavyAkartavyovidhiniSedhayoH kiM tarhi daNDa eva / daNDa evAbhirakSati balavadbhayordurbalAn / supteSu rAjapuruSeSu daNDabhayAdeva na yathAkAmaM loko vyavaharati / dvividho daNDo rAjadaNDo yamadaNDazca // 1 // samIkSya sa dhRtaH samyak sarvA raJjayati prjaaH|| asamIkSya praNItastu vinAzayati sarvataH // 19 // 1 kha-Da-kSa-yatsthAvarANyapi-carANi / 2 kha-Da-kSa-daNDayamAha / 3 kha-Da-kSa-tadapekSaM / 4pha-rAjazaktiyoge / 5pha-tasyAbhAve daNDaH smRtH| 6kh-dd-kss-raajshaastr| 63 For Private And Personal Use Only Page #541 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 49 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [saptamaH dhRtaH praNItaH pravartitaH samIkSya pUrvoktadezakAlAdyapekSya samIkSya / raJjayatyanurAgaM prajAsu janayati / viparItaM praNIyamAno na kevala svakArya na karoti yAvadurupayukto viSavadvinAzayatyarthaM janasya // 19 // yadi na praNayedrAjA daNDaM daNDyeSvatandritaH // zUle matsyAnivApakSyandurbalAnbalavattarAH // 20 // apraNayanAddaNDasya ye balavattarA balIyAMso balenAdhikA mahAprANatayA zastrahastamanuSyA bhUyastvena vA te durbalAnapakSyan zUle matsyAniva yathA matsyA zUlyA kriyante bhojanArthamevamazakto jano'dhikazaktimirupahIyeta dhanazarIradAraharaNAdinA tasmAddaNDAr2yA natandrito'nalaso daNDayet / kuto mayA samIkSA zakyA kartuM naiva daNDaM karomIti 10 naivaM buddhiH kartavyA // 20 adyAtkAkaH puroDAzaM zvAvalihyAddhavistathA / / / svAmyaM ca na syAtkasmiMzcitpravartetAdharottaram // 21 // zvakAkAdayo'pyatyantAdhamA devaiH saha saMspardheran / devebhyo dAtavyaM havizvarupurADAzAdi tatte adhuryadi daNDena na nivAryeran / anyadapi yatsvAmyaM svasvAmibhAvaH 15 sa na syAt / jAyApatyoH pitAputrayoH / jAyAyAH patirna syAtsvAtantryeNa striyaH pravarteran / adharottaraM yadadharaM vRSalAdi taduttaraM pradhAnaM syAt / yaduttaraM brAhmaNAdi tadavaratA nikRSTatAmiyAt / zudrA dharmamupadizeyuH / vaidiko dharmo nAnuSThIyetaM // 21 // sarvo daNDajito loko durlabho hi zucirnaraH // daNDasya hi bhayAtsarvaM jagadbhogAya kalpate // 22 // svabhAvenaiva prakRtyaiva zuciH zuddho dharmArthakAmeSu sa tAdRzo naro durlabhaH duHkhailabdhuM zakyaH / kiMtu daNDajito daNDena jIyate pathi sthApyate / tadbhayAnna yathAkAmaM pravartate / jagadbhogAyeti prAguktameva // 22 // devadAnavagandharvA rakSAMsi ptgorgaaH|| te'pi bhogAya kalpante daNDenaiva nipIDitAH // 23 // ye devAH parjanyo vAyurAditya ityAdayaH / bhogAya kalpante zItoSNavarSeniyatairoSadhIH pAcayanti taddaNDabhayAzaGkinaH / anyathA kimiti sUryAcaMdramasau dhAtRparjanyau vA 1 DakSa-nAnuSThIyatAm / For Private And Personal Use Only Page #542 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 499 svasmAtkAryakAlAnniyatAnna vicaletAm / kadAcir3he ahanI trINi vA nodiyAtsUryaH sati svAtantrye / daNDAttu bibhyannAtikAmati maryAdAm / tathA ca zrutiH ___" bhayAtsUryaH pratapati bhayAttapati caMdramAH / bhayAdagnizca vAyuzceti " dAnavAdayazca yadidamakhilamaharnizaM na jagadupaghnanti daNDamAhAtmyametat / pataGgavayAMsi gRhamaNDanAH zukasArikAdayo yadvAlAnAmakSiNI notpATayanti zyenakAkakaGkagRdhrAdayo yajjIvato 5 nAdanti tadapyevameva / uragAH sarpAH kevalaM krodhaviSAtmakAH saMbhUya sarve na dazanti sarva prANijAtaM taddaNDasAmarthyam / ataH stutireSocyate / yaddevAdayo mahardhikA acetanA vA svarmaryAdAto na vicalanti bhayAtki punarmanuSyAH / atra zlokaH pUrvaiH paThitaH // " dRSTvA tu dainyaM vanapATalAnAM puSpapragalbhaM kuTajaprahAsam / / saMbandhadAnena tadA jahAsa nIpo'pi randhra praharatyavazyam " // iti // 23 // 1. duSyeyuH sarvavarNAzca bhidheransarvasetavaH // sarvalokaprakopazca bhaveddaNDasya vibhramAt // 24 // daNDasya vibhramo'karaNamanyAyena vA karaNam / tasminsati sarvavarNA duSyeyuH / itaretarastrIgamanena saMkarapravRtteH / setavo maryAdAH / tAH sarvA bhidheran / sarvamaryAdAparilopaH syAdityarthaH / brAhmaNAzca zUdravadvateraJchUdrAzca brAhmaNavat / atazca sarvalokaprakopaH 15 syAt / trayo'pi lokA itaretaraM vRSTayAtapAdinA nopakuryaH // 24 // yatra zyAmo lohitAkSo daNDazcarati pApahA // prajAstatra na muhyanti netA cetsAdhu pazyati // 25 // etabdayaM manuSyANAM prazastatamam / atastenAsatA rUpakabhaMgyA stauti / dvirUpo daNDaH / duHkhado bhayadazca / bhayahetutvaM zyAmatayA / duHkhahetutvaM lohitAkSatvena / pari- 20 samAptA daNDastutiH / daNDo'vazyaM kartavyaH / sa ca dezAdyapekSayati / anyaH sarvos rthavAdaH / netA cet / netA daNDasya nAyakaH / sa cetsAdhu pazyati sunirUpitaM De' lAdikaM kRtvA pAlayati tatra prajA na muhyanti na kenaciddoSeNa yujyante // 25 // tasyAhuH saMpraNetAraM rAjAnaM satyavAdinam // ___ samIkSyakAriNaM mAjhaM dharmakAmArthakovidam // 26 // 25 idaM saMpraNetuH sAdhu darzanaM satyavAditA samIkSyakAritA prAjJatA trivarge kauzalaM ca / satyavAdI yaH zAstrAnusAritayA daNDaM kRtvA kutazcinmahAdhanatvaM vijJAya na taM 1 ddkss-srvlopH| For Private And Personal Use Only Page #543 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 500 www. kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ saptamaH vardhayati na ca vallabhasya rAgAdavanaM karoti / prAjJo dezAdInAM bAdhyabAdhakabhAvArthamavasthA vizeSajJaH / kadAciddezena kAlo bAdhyate kAlena vA dezaH / ubhau vA tau vidyAzaktatayozca parasparamutsargApavAdabhAvajJaH / kAryavazAdarthazca bAdhaka evaM bAdhyatAmityataH prAjJatvamupayujyate / dharmAdInAM ca gurulaghutAbhAvaH / svalpo yatra dharmastasminsAdhyamAne 5 mahAnanartho bhavati / tatra dharmastyajyate / prAyazcittena samAdhAsyata ityevamAdi boddhavyam // 26 // taM rAjA praNayansamyak trivargeNAbhivardhate // kAmAndho viSamaH kSudro daNDenaiva nihanyate // 27 // kAmAndhaH rAmapradhAnaH / viSamaH krodhanaH / samatvena daNDapAtanena zatrau mitre ca vardhate / kSudraH chalAnveSAddaNDenaiva nihanyate / prakRtiko penAdRSTena vA doSeNa // 27 // daNDo hi sumahattejo durdharazvAkRtAtmabhiH / / dharmAdvicalitaM hanti nRpameva sabAndhavam // 28 // sumahattejaH sa daNDaH | akRtAtmabhiH zAstreNa gurUpAsanayA sahajena vA vinayena ye'nabhivinItAstairdurdharo na zakyate samyak praNetum / naivaM mantavyamAjJAmAtreNa daNDaH praNIyate / kA tasya durdharatA / yato yastatra na jAgarti prayatnavAnna bhavati taM pramAdinaM sabAndhavaM daNDo inti / na zarIreNe kevalena rAjA nazyati yAvatputrapautrAdyanvayena 15 saha // 28 // 10 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir tato durgaM ca rASTraM ca lokaM ca sacarAcaram // antarikSagatAMzcaiva munIndevAMzca pIDayet / / 29 / / dezAdyanapekSayA yatra daNDaH praNIyate tatra sarAjakasya janapadasya tiryaksthAvarasahitasya nAzaH / tato mantribhirjanapadaizca rAjA vijJApanIyaH / tyaktavyo vA tAdRze 20 dezaH / devamunayaH pIDyante itaHpradAnajIvanA devAH / asmiMzcAnuSThAnAdyucchedAnnaSTA eka devamunayaH / tathA ca purANakAraiH " varNAzramebhyaH sthitvA tu loke'sminyaH pravartate svargAdau devayonInAM sthitihetuH sa vai smRtaH " - iti // ! prathamAt zlokAdArabhya yAvadayaM zlokastatrAyamarthasaMgrahaH / samavRttena kSatriyeNa 29 janapadaparipAlanaM kartavyam / tacca daNDena vinA na bhavatIti sa dezAdyapekSayA'vazyaM nipuNato nirUpya svarASTre pararASTre vA yathAzAstraM praNeyaH / anyathA tu prvRttaavubhyloknaashH| anyaH sarvo'rthavAdaH // 29 // 1 khaDakSa-vidyAM tu zakti / 2 pha- kAmAtmA / 3 khaDakSa - kuddhaH / 4 khaDakSa - chalAtteSAm 5 pha-prakRteH 6 pha-zarIreNa kevAlena rAjA na nazyati / 7 khaDakSa- svarASTre vA pararASTre vA / For Private And Personal Use Only Page #544 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| so'sahAyena mUDhena lubdhenAkRtabuddhinA // na zaMkyo nyAyato netuM saktena viSayeSu ca // 30 // sahAyasaMgrahArthe prakaraNamidAnImArabhyate / yasya ca nirUpaNA vakSyamANA tatsahAyAdiguNayoginazcAryasabhyasenApatidaNDAdhikAriNo na santi tena svayameva niHzaGka nayakAlaguNasaMpannenApi nyAyato na praNetuM 5 zakyaH / nyAyaH zAstrAnusAriNI dezAdyapekSayA ca vyavasthA / ataH sahAyAH zobhanAH kartavyAH / yathA svayaM mUDho vicitto'saMskRtabuddhirasti sakto viSayeSu lubdho dhanaviniyogaM yathAvanna karoti tena tAdRzenaitaidoSairyuktena na samyak dhriyate evamasahAyenApIti tAtparyam / yastu viparItastena zakyate // 30 // eSa evArtho vaiparItyenocyate zucinA satyasandhena yathAzAstrAnusAriNA // praNetuM zakyate daNDaH susahAyena dhImatA // 31 // zuciralubdhaH / satyasandhaH satyapradhAnaH / satyameva purodhAya sarvakriyAsu pravartate s| vijitendriyaH / ajitendriyasya kutaH satyam / yathAzAstramanusarati vartate / susahAyaH zobhanAH sahAyA asyeti / amUkhairbhaktyanuraktaiH sahAyairyuktaH / dhImatA 15 prAjJena / yo'sau mUDhaH prAguktastasyAyaM pratipakSatayoktaH / ataH paJcabhidoSanistAvadbhireva guNairyukto daNDepraNayane'dhikRto dRSTAdRSTaphalAtizayabhAgbhavatIti zlokadvayasyArthaH // 31 // svarASTra nyAyavRttaH syAbhRzadaNDazca zatruSu / sutdRtsvajihmaH snigdheSu brAhmaNeSu kSamAnvitaH // 32 // pitRpitAmahAdikramAgato dezo:vyapadezahetuH / kAzmIrakasya kAzmIraH pAJcAlasya pAJcAlAH svarASTam / tatra nyAyapravRttiH nyAyena varteta nyAyayogAdvattanyAyaH / ato bahuvrIhiH / nyAyavRttiriti vA pAThaH / etatpUrvasiddhamanUdya zatruSu bhRzadaNDatA vidhIyate / pararASTrANi punaH pIDayenna tatra vighnAyupekSaNIyam / rASTrIyoparodho vA / tathAkurvataH pratApa upajAyate / pratApardhanasya zatravo namanti / brAhmaNeSu sarvatra kSamAnvitaH / 25 aparAdheSvapi sAmnA daNDaH prayojyo na krodhena / pararASTravAsino'pi rASTraghAtakAle khaDakSa-mUrkheNa / 2 khaDakSa-azakyo ' 3 khaDakSa-kAlaguNasaMpannAnAmanyAyatA / 4 khaDakSa-bhakA. nurktaiH| 5 khaDakSa-daNDapraNayane'pi kRte / 6 khaDakSa nyAyavata iti va pAThAntaran / 7 khaDakSa-vinAdyapekSaNIyo rASTrIyoparodhaH / 8 pha-pratApatazca / For Private And Personal Use Only Page #545 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ra. 602 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ saptamaH yadi zakyante rakSituM tadA na hanyante / snigdheSu suhRtsu ajihmo'kuTilabuddhiH / kAryasiddhikRttatkArye pradhAnaM syAt // 32 // evaMvRttasya nRpateH zilocchenApi jIvataH // vistIryate yazo loke tailabindurivabhisi // 33 // prakrAntavRtteH stutiriyam / zilocchenApi jIvato'tyantakSINakozasya vistIryate yazaH prathate / tatazca pararASTrANi svayaM namante svarASTrikazcAnurAgAdavicalito bhavati // 33 // atastu viparItasya nRpaterajitAtmanaH // saMkSipyate yazo loke ghRtabindurivAmbhasi // 34 // / ato vRttAdviparItasya calitasya / atra heturajitAtmatA / yathAzAstramaniyatAtmA. yaH // 34 // sve sve dharme niviSTAnAM srvessaamnupuurvshH|| ___ varNAnAmAzramANAM ca rAjA sRSTo'bhirakSitA // 35 // svadharmANAM ca rAjA sRSTo'bhirakSitA / svadharmaniSThAnAmapAlane rAjJaH pratyavAyo 15 dharmacyutAstu yadi kenacidupahanyeran na tatra rAjJo'tIva doSa iti sve sve dharma ityanena darzayati / athavA na lipyate aniviSTAnAmiti / ye tu zAstrAnmitrAdyupadezAdvA svadharmApannAH na teSAM rAjA dvaidheneM varteta / varNagrahaNaM strIbAlavRddhAnAM rakSArtham / na hi te AzramasthAH / AzramagrahaNaM tarhi kimartha ? prAdhAnyArtham / brAhmaNavasiSThavat / prayojananirdezo vA'yam / AzramasandhyopAsanAdidharmAccalitumeSAmakaraNAnnu / na caivaM daNDAdyapaghAtaH kartumeteSAM deyaH / itarathA bAdhAparihAraH / evaM rakSA vijJAyante / saMndhyopAsanAdyapakaraNeSu nAmAnyasya kasyacidbhavati / dvirUpA rAjJaH kartavyateti varNAzramagrahaNam / etadevoktaM " varNAnAzramAMzca nyAyato'bhirakSediti " // 35 // tena yadyatsabhRtyena kartavyaM rakSatA prajAH // tattadvo'haM pravakSyAmi ythaavdnupuurvshH||36|| vakSyamANAvabodhArthaH zlokaH / tena rAjJA sabhRtyena tadIyaiH sahAyairyatkartavyaM prajArakSaNArthaM tadidAnImucyate // 36 // 25 1 pha-vRttiH khaDakSa-kuTilavRddhiH / 2 khaDakSa-kAryasiddhiH kRtakAryasiddhiH kRtakAryapradhAnaH syAt samAnAbhyudayaH pratyavAyAH suhRdaH snigdhAH / 3 khaDakSa-yathAzAstramaniyatIti nyAyaH / 4 pha-putrA / 5 pha-pramukhena / 6 pha-prakaraNeSu / 7 phe-bAdhanAthazlAkaH / For Private And Personal Use Only Page #546 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra adhyAyaH ] www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir manusmRtiH / brAhmaNAnparyupAsIta prAtarutthAya pArthivaH // traiviyadRddhAnviduSastiSThetteSAM ca zAsane // 37 // 503 prAtarutthAya zayanaM tyaktvA yathAvidhAnaM kRtasaMdhyopAsanaH prathamaM brAhmaNAnAM darzanaM dadyAt / upAsanamanti ko paveza nakuzalapraznAdikaraNam / pari: pAdapUraNaH / tiSThetteSAM ca zAsane AjJAkaraNaM teSAM zAsanaM yadi kasyacidupakArAyAvizeyustadviruddhaM 1 na zaGkayaM nApyanarthakamanutiSThet / traividyavRddhAn tisRNAM vidyAnAM samAhAraH traividyaM tadadhItirnaH / traividyA rUDhyA RgvedAdivedatrayAdhyAyina ucyante / viduSastadarthavedinazca / evaMvidhA ye brAhmaNAstAnupAsIta / tadIyAmAjJAM kuryAt / vRddhAstraividyAnAM zreSThAH prakarSatranto'dhyayanavijJAnayoH // 37 // vRddhAM nityaM seveta vimAnvedavidaH zucIn // vRddhasevI hi satataM rakSobhirapi pUjyate || 38 || vRddhAnvayasthabrAhmaNAn / etadapUrva anyatpUrvasiddhaM viprAnityAdi / zucIn nirupAdhIn / etadapyapUrvam / yathaivAdhyayanavijJAne upAsyatva kAraNamevaM zucitvamapi dvitIyazlokArthArthavAdaH / rakSobhiH rakSAMsi nirdayAni mahAbalAni sarvadharmazUnyAni / tAnyapi vRddhasevinaM pUjayanti // 38 19 10 tebhyo'dhigacchedvinayaM vinItAtmA'pi nityazaH || : vinItAtmA hi nRpatirna vinazyati karhicit // 39 // vRddhasevAyAH prayojanamAha / tebhyo vidvabrAhmaNebhyo vRddhebhyaH vinayaM rAjavRttamadhigacchecchikSeta / vinItAtmA yadyapi svayaM buddhyA'pi vinIto'rthazAstrairvA tathApi vRddhopadeze yatnavAn syAt / dRSTakarmANaH zAstrajJebhyo nipuNatarAH / athavA pATavAtizaya- 20 jananArthaM vinItenApi svabhAvato vRddhebhya Aryebhya AtmA vineyaH / svabhAvazuddhasya suvarNasya tejaH saMyogAdinA'dhIyamAnasaMskAro vizuddhatararUpavAnasau dRzyate / yasya vinayAdhAnasya phalaM na vinazyatIti // 39 // For Private And Personal Use Only bahavo'vinayAnnaSTA rAjAnaH saparigrahAH // 25 vanasthA api rAjyAni vinayAtpratipedire // 40 // pUrvokta evArthaH zlokatrayeNaiva dRDhIkriyate / avinItAH saparigrahA naSTAH / putradArahastyazvAdisaMpatparigrahaH / vinayano na te rASTraM prApya hArayanti / yAvatte dUrasthA vanasthA api kozahInA api rAjyaM pratipedire labdhavantaH // 40 // 1 khaDakSa - teSAM samanbaya ve kasyacidupakArAya AvizeyustadaviruddhaM zakyam / 2 pha- tadadhIyate / 3 ka - vRddhebhyazva / 4 khaDakSa- artha zAstre vA / 5 pha- saparicchadAH / Page #547 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [saptamaH veno vinaSTo'vinayAnahuSazcaiva pArthivaH // sudAH paijavanazcaiva sumukho nimireva ca // 41 // ubhayatrApyudAharaNAni lokasiddhAni varNayanti / etAni mahAbhAratAMdAkhyAnAni jJeyAni // 41 // pRthustu vinayAdrAjyaM prAptavAnmanureva ca // kuberazca dhanaizvaryaM brAhmaNyaM caiva gAdhijaH // 42 // brAhmaNyaM caiva gaadhijH| nanu ca rAjyAdhikAre ko brAhmaNyaprAptyupanyAsAvasaraH ? rASTraprAptireva yathApUrva varNayitavyA / ucyate / dhanaizvaryAdapi jAtyutkarSoM duSprApaH, sarvAdhikArahetutvAt / nanu ca kathaM tasya vinayo hetuH ? SADguNyaprayogaH apramAdaH ativyayavarnanaM alobhaH vyasanAsevanaM evamAdIni vinayaH / tadetadbrAhmaNyasyaikamapi na kAraNam / tapo hi tatra kAraNatvena zrutaM " vizvAmitrastastepe nAnRSeH putraH syAmityevamAdi " / ucyate / nArthazAstroktaiva nItirnayaH / kiM tarhi ? zAstrIyo vidhiokAcArazca / zAstre ca tapasA jAtyutkarSo janmAntare prApyate iti vihitameva / vizvAmitrasya brAhmaNyaM tu 15 tasminneva janmani kSatriyasya sata ityAkhyAtameva // 42 // vidyebhyastrayIM vidyA daNDanItiM ca zAzvatIm // AnvIkSikI cAtmavidyAM vAtArambhAMzva lokataH // 43 // vidyAmiti dvitIyAntapAThe'dhigacchedityanuSaJjanIyam / samAptabrahmacaryasya sadyopaidezA20 trayyAdhigamene tanniSpatterabhyAsArtho'yamupadezaH / vyavayavA vidyA trividyA tAmadhIyate vidyAstebhyastrayImRgvedAdivedatrayaM vidyAt / saMdigdheSu padArtheSu vedebhyo nirNayaM kuryAt / taiH saha vedArtha cintayediti yAvat / na rAjatvAbhimAnAnmadAvalepena sarvajJo'hamiti buddhyA saMdihyamAnAnarthAnupekSeta / _____ daNDanItiM ca daNDaviSayA nItiH / " daNDo damanamityAhuH" yena zatravaH sva25 prakRtayo viSayavAsinazcAnyAyakAriNo damyante sa daNDo'mAtyAdisaMpat / nItistasya prayojanaM tatra vidhistaM zikSeta / tadvidbhayazcANakyAdigranthavidbhayaH / zAzvatImiti stutiH / 1 mahAbhArate dro. pa. 69; zAM. pa. 281137,58102 / A. pa. 63 / 5, 69 / 29; u. pa.-101 112 bhI. pa. 6 / 14 sa. pa. 8. 9. / 2 zAM. pa. 58 / 107. sa. 10 / A. 191 / bhAgavate. 4 / 3415 3 khaDA--adhigacchetyanu- / 4 pha-rAjyopadezAt / 5ph-c| 6 khaDakSa--vA'myAsanirNayaM kuryAt / 7 ph-caannaakyaadi| For Private And Personal Use Only Page #548 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / yadyapi daNDanItyA'pyasya sarvalokaH zakyate jJAtuM anvayavyatireka mUlatvAdasyArthasya budhodhanArthAni tAni zAstrANi budhAnAM ca saMvadArthAIti yukto daNDanItizAstrAdhigamaH / evaM AnvIkSikyapi tarkavidyArthazAstrAdikA / AtmavidyA'dhyAtmavidyA / vizeSaNavizeSye vA pade Atmane yA hitA''nvIkSikI sau tarkAzrayoM tAM zikSeta sA tyupayujyate / vyasanAbhyudayoparamacittasaMkSobhopazamAya / yA tu bauddha cArvAkAditarkavidyA 5 sAnAtItrakRtvA kacidupayujyate / pratyutAstikyamupahanti yo nAtinipuNamatiH / yadA tu svataMtrAmAnvIkSikIM veda tadA tasya dUtasaMvAdAdiSu vAkyavaizadyAnAmupayogo nopahAsyo bhavati / vArtArambhAMva paNyAnAmarthaparijJAnaM vANijyakauzalaM samayena bArhaspatyena tatra parijJAnaM vArtA / tannimirttA ArambhA vArtAraMbhAH / vArtAsvarUpaM jJAtvA tadviSayakAMryA pravRttirAraMbhaH / etallokato vidyAt / vaNijyAjIvano'tra loko'bhipretaH / te hi tatra kuzalA 10 bhavanti / lokata iti ca pUrvayoranuSaGgaH kartavyastena sarvatra tadvidbhaya iti labhyate // 43 // indriyANAM jaye yogaM samAtiSTheddivAnizam // / jitendriyo hi zaknoti vaze sthApayituM prajAH // 44 // indriyajayasya brahmacAridharmeSu sarvapuruSArthatayopadiSTasya punarihopadezo rAjadharmeSu murUyo'yaM vinaya iti jJApayitum / tadidamAha jitendriya ityAdi / sarvasyaitatprasiddhaM 15 ajitendriyasya na prajA vaze tiSThanti / yogastAtparyam / divAnizamahorAtram // 44 // daza kAmasamutthAni tathA'STau krodhajAni ca // vyasanAni durantAni prayatnena vivarjayet // 45 // idamaparamindriyajayopadezasya prayojanam / anitendriyasya duSpariharANi vyasanAni / durantAni duHkhakaro'nto'vasAnaM yeSAm / prathamaM prAptikAle sukhayanti vyasanAni pazcAttu 20 vairasyaM janayanti tato durantAnyucyante / athavA duSprApo'nta eSAm / na hi vyasaninastato nivartituM zaknuvanti / kAmAddhetoH samutthAnaM janma yeSAm // 45 // I eSAM varjane prayojanamAha / gurulaghubhAvaM ca / kAmajeSu prasakto hi vyasaneSu mahipatiH / / viyujyate'rthadharmAbhyAM krodhajeSvAtmanaiva tu // 46 // arthadharmaviyogena vyavahita Atmaviyoga: / krodhajeSu sarvairviyujyata iti vizeSaH // 46 // 509 For Private And Personal Use Only 25 1 khaDakSa - yathApi / 2 kha-Da-kSa-saMvAdArtho nItizAstrAdhigama eva nAnvIkSikyapi tarkavidyA | 3 kha-Da-kSa-vizeSaNaM / 4 pha-AnvikSikI tarkAzrayA / 5 kha-Da-kSa- tarkasaMzrayaNam / 6 kha-Da-kSabauddhAcAryadikI vidyA / 7 kha - vAkyAvezAdyena upabhogaH; Da-kSa-vAkyAvezAraghena upabhogaH nApohAsye bhavati / 8 kha-Da-kSa- tannimittA vAhareyAsya na tatra parijJAnaM / 9 pha-kAryAya / 10 kha-Da-kSa-na hi / 11 kha- Da-kSa- jJAnayitavyamanyAmahe jitendriyorhityAdi / 12 pha-vairasya / 13 kha -Da-kSa- janayati / * Page #549 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 106 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / tAnIdAnIM vyasanAni svanAmato darzayati mRgayAkSo divAsvapnaH parivAdaH striyo madaH / tauryatrikaM vRthATyA ca kAmajo dazako gaNaH // 47 // AkheTakArthe mRgavadho mRgayA / akSastadviSayakrIDA / etayostvAnarthatvaM prasiddham / 1 divAsvamaH karmAnuSThAnakAle karmasvavyApAraH / na divAzabdenAhareva vivakSitam / taduktaM "jAgartavye prsuptketi"| athavA mukhya eva divA svapnaH / sa hi pratiSiddhaH srvkaaryvighaatii| sa ca darzanArthinAmanyeSAM tadasaMpatterdeSyatAjanaka: prajAsu / parivAdaH rahasi paradoSavarjanam / tena sarvAH prakRtayo virajyanti aparivAdyAnAM ca parivAde'dharmaH sthita eva / striyo mada ityetayoranartharUpatA supratItA / tauryatrikaM nRtyagItavAditrANAm / vRthATyA 10 aprayojanamISatprayojanaM vA itastatazca paribhramaNam / daza parimANo dazakaH / kAmajaH kAma icchA / tato jAyate viziSTasukhopabhogArtho vA anubhUtavizeSAdvA jAyamAnaH www. kobatirth.org kAmajaH || 47 // 15 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir paizunyaM sAhasaM droha IrSyA'sUyA'rthadUSaNam // vAgdaNDajaM ca pAruSyaM krodhajo'pi gaNo'STakaH // 48 // amAtyAdito ye sukRtabAndhavAstatra yantragopanIyaM tasya prakAzanaM paizunyam / sAhasaM jyAyaso nIcakarmANi viniyogaH / svalpenaivAparAdhena karAdhAnaM karAvarodho vA / droha upAMzuvadhaH / tatropaghAto vA jIvata everSyA / sarvasAdhAraNasya viSayasya sAdhAraNyavyAvRttiH / asahanaM vA guNinAM guNeSu doSAviSkaraNaM asUyA | arthadUSaNaM arthAnamidAnaM haraNaM vA / vAgdaNDapAruSye prasiddhe / krodho dveSaH / tatpradhAnA etatkurvanti // 48 // dvayorapyetayormUlaM yaM sarve kavayo viduH // 20 taM yatnena jayellobhaM tajjAvetAvubhau gaNau // 49 // uktaM tAvatkAmasya vyasanavargasya lobho mUlam / viSayopabhogaspRhA kAmaH / icchA abhilASo lobhaH ityanarthAntaram / yataH krodhajasya kathaM lobho mUlaM yenocyate / " tajjAvetAvubhau gaNAviti " / ucyate / natra lobhakAraNatA tayorvargayorabhipretA / kiM tarhi 25 vargadvayatulyatA lobhasya / yametAni sarvANi vyasanAnyanarthamupajanayanti tamevaiko lobho vyasanahInasyApi / taduktaM "lobhaH sarvaguNAniva'" iti / ata upacArata etaduktaM tajjAve [ saptamaH For Private And Personal Use Only 1 kha-Da-kSa-rahasi ca paradoSavarjanaM / 2 kha-Da-kSa- parivAdaH / adharmasthita eva striyo mada ha yonarthatA / 3 pha amAtyAdayo / 4 kha-Da-kSa-tatra yotra yopayaMti / 5 kha-Da-kSa-vyAyAmo 6 kha - ba-kSa-apaghAto / 7 kha -Da-kSa- vArjavenAva IrSyA / 8 kha-Da-kSa- viSasya / 9 kha-Da-kSaguNAnAM / 10 kha-Da-kSa - arthAnAM madenopaharaNaM vA / 11 kha- Da-kSa- gataH / 12 kha-Da-kSa- mAtra / Page #550 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / tAviti / yadi lobho na jAyeta kathaM samAnaphalAni syuH / kAraNadoSo hi kAryadoSa bhAsayati / atastatkAryatvAdvayasaneSu ceddoSo dhruvaM kAraNasyApyasau doSa ukto bhavati / athavA lubdha eva paizunAdibahiSkAryeSvabhiSvaGgaM gacchati / itarastu svalpake viSaye anunayena vopazAmyati / seyamupacArAllobhamUlatA vyasanavargadvayasyocyate // pAnamakSAH striyazcaiva mRgayA ca yathAkramam // etatkaSTatamaM vidyAccatuSkaM kAmaje gaNeM // 50 // divA svapnAdibhyo'sya catuSkasya gaNasya bahudoSataratvaM prasiddhameva // 50 // daMDasya pAtanaM caiva vAkpAruSyArthadUSaNe // 107 krodhajespi gaNe vidyAtkaSTametatrikaM sadA // / 11 // ayamapi trikaH paizunAdibhyaH pApIyAniti supratItam // 11 // saptakasyAsya vargasya sarvatraivAnuSaMgiNaH || pUrva pUrva gurutaraM vidyAdyasanamAtmavAn / / 52 / / pAnadyUtayoH pAnaM garIyaH / taMtra hi saMjJApraNAzaH / anunmattasyonmattatvaM apretasya pretatvaM kaupInaprakAzanaM zrutaprajJAprahANaM mitrahAniH sadbhirviyogaH / asadbhizca sNpryogH|giitaadissvrthghnessu prasaGgaH / ratamantraprakAzanaM ca mAnino'pyupahAsyatA gambhIra prakRterapi 15: yatkiJcanavAdita madavegeneti pAnadoSAH / 1 12 I dyUte tu jitamevAkSaviduSA anakSajJasyApi pAkSikaH parAjayaH / strI dyUtavyasanayo dyUtavyasanaM garIyaH / yena tadeva jitaM dravyaM tasyApi viSaM bhavati / tathA ca tannimitto vairAnubandhaH jayaH sAdhAraNaH kevalaM parAjayaH bhuktanAzaH / mUtrapurISatregadhAraNAcca zarIre zaithilyaM vyAdhinidAnameva / *te kSudrAdibhiH svapIDAtizayAt / mAtaryapi ca mRtAyAM dIvyatyeva / 201 kRtakRtyeSu ca na suhRdbhirapi kRSyate / taptAyasapiNDavat paradravyANi pariharato na pratyayate ca / kSudhite durgate'nnAdyupapattyupekSA viSayatA sarvaguNasaMpannasyApi tRNavadavajJAyeta iti dyUtadoSAH / strIvyasane tvapatyotpattiH pratikarma bhojanabhUyiSThAnubhavanaM dharmArthaparigrahaH zakyA ca strI rAjahite niyoktumapatrAhayituM vA / strI mRgayAvyasanayoH strIvyasanaM garIyaH | adarzanaM kAryANAM strIvyasanasaMgena 25 rAjakAryeSu ca nirvedaH kAlAtipAtanaM dharmalopaH pAnadoSAnubandhaH arthaneSu cAnRtAdiSu prasaMga iti / For Private And Personal Use Only 10. 1 kha- Da-kSa- paizunAdiSu te gacchanti / 2 kha-Da- hyalpake viSaye / 3 kha -Da-kSa- yaH samupacArAlobhamUlatA / 4 kha - i -kSa- gaNa / 5 kha-Da-kSa-tatra saMjJApraNAzaH / 6 kha -Da-kSa- dyUtaprajJApraharaNaM / 7 kha-Da-kSa-mAnino'pyayaza gambhIra - 8 kha-Da-kSa-vAdinA medayogeneti / 9 pha-pAnadoSaH / 10 kha-Da-kSa-viSIbhavati / 11 kha- Da-kSa- zarIralya / * etaccihAntargataM kha-Da-kSa-pustakeSu naiva dRzyate / 12 kha-Da-kSa- gamanena / 13 kha-Da-kSa- kalpetipatanaM / Page #551 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 508 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ saptama mRgayAyAM tu vyAyAmaH pittazleSmabandhaH medAdinAzaH cale sthire vA kAle lakSaH paricayaH / praharaNe vaizAradyopajananaM grAmyananaparijayazceti / evaM kAmajasya catuSkasya vargasya svavarge pUrva pUrva pApIyaH / / krodhanasyApi ca daNDapAtadoSAnubandhaH arthapneSvevAnRtAdiSu saMgaH / daNDapAtavAkpAruSyayo5 daNDapAtanaM garIyaH / daNDapAtane hi zarIravinAzAdizakyaM pratisaMdhAnam / vAkpArupye tvamarSajaH krodhAgniH zakyate dAnamAnAmbhobhiH zamayitum / vAkpAruSyArthadUSaNayorvAkpAruSyaM garIyaH / tenasvino hi pAruSyavacanacittasaMkSobhe bhayaM nAsAdayanti / tathA ca pravAdaH "sthiraM sAdhvasita kANDaM bhitvA vA'sthipravezitam / vizalyamajhaM kurvanti na vAco hRdayAdapi / 10 "rohate sAyakairviddhaM vanaM parazunA hatam / vAcA duruktaM bIbhatsanna saMdohati vaakksstm||" bhAgyAyattatvAdarthasyeti na tenasvino'rthadUSaNaM gaNayanti / evametayorvargayoH pUrvasya pUrvasya garIyastvaM nidarzitam // 52 // vyasanasya ca mRtyozca vyasanaM kaSTamucyate / vyasanyadho'dho vrajati svaryAtyavyasanI mRtaH // 53 // yadyapi mRtyuvyasane sarva haretAm tathApyevaM vizeSaH / mRtyurasmilloke sarvaharaH / vyasanaM punariha cAmutra ca / tadidamAha / vyasanyadho'dho vrajati narakaM gacchatItyarthaH / vyasana zabdena atyanto'bhyAsa etadvargaviSaya ucyate / atazcAbhyAsaH pratiSidhyate / na tvISadAsevanam / vyasanabhUtA hyete dharmArthakAmaprANaharA bhavantyanyasyApi puruSasya / kiM punA rAjJaH / kiMca asevanamapyayuktaM pAnAdInAmAzaya ceti / yato'bhyAsa20 pratiSedhaH // 53 // maulAJcchAstravidaH zUrA~llabdhalakSAnkulodgatAn // sacivAnsapta cASTau vA prakurvIta parIkSitAn // 54 // pitRpitAmahAnvayAgatA bahusutadhanabAndhavAH prakaTagobhUmidhanAstaddezavAsino maulAH / mUlaM pratiSThA tatra bhavA maulAH / zAstravidaH zAstraM zAsanaM bhRtyavidhijJAnaM 25 tenAnye'pi guNA gRhyante / tadyathA / prAjJaH dRDhakArI dhArayiSNurdakSaH vAgmI prabalaH pratipattimAnutsAhaprabhAvayuktaH klezasahaH zucirdAnazIlaH yogyasatvayuktaH staMbhacApalahInaH priyo vairiNAmakarteti / zUrazabdena rAjakArye zarIrakalatrApatyadhanAdiSvapi nirapekSa 1 kha-Da-kSa-medAdinAma ca te sthite ca kAlAya lakSyaparicaya / 2pha-praharaNaM / 3 ph-kulodbhvaan| 4 kha-Da-kSa-parIkSakAn / 5 kha-Da-kSa-pitAmahAdyAgatA / 6 Da-zAstravidaH samAnaM zAstravidaH samAnaM zAstravidhAnaM; kha-kSa-zAstravidaH samAnaM zAstravidhAnaM / kha-Da-kSa-bhUtyavidhijJAH / 8 pha-zucidAna zIla / For Private And Personal Use Only Page #552 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhya yaH] mnusmRtiH| 109 ucyate / tathA maraNe'bhIruH / yuddhotsAhI / eka eva paribhavabhayA(hubhirvirudhyate / dRDhaprahArI balavAn / labdhalakSAH paridRSTakamatAmanenAhAH dRSTakhaGgavyApArAH kRtAthodhi. kArAH anubhUtamantribhUmayaH / kulodgatAn kulAMkuzaMnigRhItA hyakArye na vartante / sacivAn sahAyAn / nityamete rAjJaH pArzvavartino bhaveyuH / sapta vA'STau vA / niyamo'yaM yena cAlpa ekacittA bhavanti / tatazca rAnamantra udghATakaH syAt / bahUnAmapi 5 mantrabhedaH / tasmAdetAvanta eva karttavyAH / suparIkSitAn dhamArthakAmabhayopadhAbhiH seyaM parIkSocyata / purohitaH svalpakArye rAjJA vyAjenAdhikSiptaH bahunA'rthasaMpradAnenAptapuruSai. rekaikamamAtyamupajapet rAnavinAzAya / etacca sarva mantribhyo rocate / atha kathaM bhavata iti pratyAkhyAne dharmopaMdhAzuddhaH / *senApatiH kenacidupadezena pUrvavadavikSiptaH bahunA ca saMpradAnenAptapuruSairekaikamAtyamupajapet raajvinaashaay| etacca sarvamantribhyo rocate / atha 10 kathaM bhavata ityAkhyAne arthopadhIzuddhaH / parivAnikAntaHpure labdhavizvAsA ekaikamamAtyamupajapet / sA rAjamahiSI bhavantaM kAmayate kRtasamAgamopAyeti pratyAkhyAne kAmopadhAzuddhaH / rAjaprayuktA eva kecitparuSAH pramAdamAviSkayaH kRtasamayairamAtyai rAjA hanyata iti / upalabdhapramAdaH purohitasyAptaH kazcidamAtyeSu mantraM zrAvayet / imaM pravAdamupazrutya bhavatAM nigraho rAjJA kriyata iti teSAmeva cAnyatamaH pUrvameva kRtasaMvitkaH pratyekaM rAjAmAtyeSa- 15. tsAhayet / tatra ye pratyAcakSate te bhayopadhAzaddhAH / hai athavA maulIstAvatkuryAdarthapramAdakartRsaMnidhAtana ye artha grAmebhyaH samAharanti samAhRtaM ca rakSanti viniyuJjate ca / sarvathA'rthavyavahAriNo maulAH karttavyA ityuktaM bhavati / zAstravido buddhisacivA maMtriNaH / zUrAn balAdhyakSAn / labdhalakSAnityAdi sarveSAM vizeSaNamekaikasya samuditaparIkSA ca yoktA rAjaviSayA rAjAmAtyeSUtsAhanamiti sA 20. na yuktati manyante / eSa eva hi buddhibhedo bhavedamAtyAnAm / tasmAdanyA kAcitstrI sAdhvI prayojyA anyazca vinAzaviSaya udAhAryaH // 14 // api yatsukaraM karma tadapyekena duSkaram // vizeSatoDesahAyena kiM tu rAjyaM mahodayam // 55 // yatsAmAnyaM gRhasthasya gRhakRtyaM go'zvAdipAlanaM sukaramiti sthitam / sa eva 25 gAM pAlayati sa eva dodhi / na zakyametadekena karte tadapyekena duSkaraM vizeSato'sahAyena / duSkaramazaktena na zakyaM kartum / kathaM hyeko gAM cArayati / kathaM ca bhAryA rakSatu kathaM mevtu| 1 kha-Da-kSa- mareNatIvotsAhI / 2 kha-Da-kSa-bhayAdIni virudhyate; kha-kSa-bhayadinirvirudhyate / 3 kha-Da-kSa-chalaprahArI / 4 pha-tAmananohA / 5 kha-Da-kSa-kulAkula / 6kha-Da-kSa-yenAlpa / 7 kha-Da-kSa-yataH purohitaH svakArya:-18pha-upajayet / 9 ph-raajaa| 10 kh-dd-kss-srvmntrobhyo| 11 kha-Da-kSa-ityAra yAne / 12 pha-arthopadhA-- *-*etacinhAntargatapAThaH pha-pustake noddhRtaH / 13 pha-arthaprasisiddhiH / 14 pha-maulyaM / 15ph-smaankrtR| 16 pha-rAjapAdhyasya sAhanaminyAdinyasArayuktAni / 17pha-na veda / 18 pha-vinAzA / 19 kha-Da-kSa-vizeSataH sahAyena / 20 kha-Da-kSa-tat / 21 kha-evaM; kSa-sa evaM / 22 kha-Da-kSa-na vAtra rakSAkartuM ca gRheSvayameva tu rAjyaM ca pratimahAraM zakyaM / tasmAdAtmasamAH- / For Private And Personal Use Only Page #553 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [saptamaH rAjyaM tu prati mahAraMbhamudayakarma tadyogaH phalavAMzvAnapekSamANasya mahatpalamupoti / na caikena SADguNyaM vedituM zakyam / tasmAdAtmasamAH parIkSitAH sahAyAsteSu teSu kAryeSu kartavyAH // 55 // taiH sArdha ciMtayennityaM sAmAnyaM saMdhivigraham // sthAnaM samudayaM guptiM labdhaprazamanAni ca // 56 // tairbuddhisacivamukhyaizvArthAdhikAribhiH saha sAmAnyaM yannAtirahasyaM tacintayetsandhivigraham / kiM sandhiH saMprati yukto'tha vigraha ubhayatra guNadoSAnvicArayet / idaM karttavyAvadhAraNaM tu svabuddhayA kuryAdyathA'sya paraprayojyatA na bhavati / idaM cAparaM cintaye sthAnaM taccaturvidhaM daNDakozapararASTrANi / tatra daNDo hastyazvarathapadAtayaH / teSAM prati karma 10 poSaNarakSaNAdi cintyapratikarma / na hyasamAdhAnaM pradhAnaM ca yathA kozasya hemarUpyabAhulyaM pracurarUpyatA''yavyayalakSaNaM ca / kozasya yAni nyAyasthAnAni tAni na vyayitavyAni na vilambanIyAni bhRtyAnAm / tathA rASTrasya dezaparyAyasya svAjIva AtlasaMdhAraNa parasaMdhAraNena nadIvRkSAH pazavaH zatrudveSAkrAntaprAyaH guptigocaraH pazumAn adevamAtRkaH Apadi ca daNDakaragraha ityevmaadi| purasya vkssyti"tsmaadaayudhsNpnnmiti"| athavA sthAnaM 15 svadezAcApraicyavanam / evaM samudAyo'pi cintyaH / tatra kRSinagulmasthAnAni vANijyamu ktadaNDa ityevamAdi / guptiM svarASTragatAM vakSyati / labdhaprazamanaM ca devatAsamaM vidyAvatatA dhArmikANAM ca mAnadAnatyAgAyogaH / avitAnAM cAbhyanujJAnaM sarvabandhanamokSaH / anugrahI dInavyAdhitAnAM utsavAnAM cApUrvANAM pravarttanaM pravRttAnAmanuvRttiH / yacca kozadaNDopAdhi)ka madhArmikacaritraM tadapanIya dharmavyavahArAn sthApayet / adhame cAritramakRtamanyasya kRtaM 20 vA'nyaH prvrtyet| na vA dharmakRtaM cAnyairnivartayediti / evaM sthAnAdIni cintyaani||56|| teSAM svaM svamabhiprAyamupalabhya pRthak pRthak // samastAnAM ca kAryeSu vidadhyAddhitamAtmanaH // 57 // teSAM pRthakpRthagekaikasya rahasyabhiprAyaM hRdayanihita bhAvamupalabhya samastAnA saMhatAnAM yatkAraNaM kazcitpuruSaH pariSadi apratibhAnavAnbhavati rahasi pragalbhaH kazcitpari25 SadyAsAditaprajJaH tatazca tAnsamastAnpRcchet / tataH svayaM yadyuktataraM hitamAtmane tavyavasthedvidadhyAt / tatprAmANyaM teSAmevAnyatamenopadiSTaM vA yadapratyatIkaM nirdoSaM ca // 17 // sarveSAM tu viziSTane brAhmaNena vipazcitA // maMtrayetparamaM maMtraM rAjA pAguNyasaMyutam // 58 // kha-Da-kSa-kAraNaiH / 2 kha-Da-kSa-paraprANavAn / 3 pha-tathA / 4 kha-Da-kSa-yatha / 5 kha-Da-kSa-saMdhAraNaparaH saMdhAraNena nadarakSaye rAvacya / zadveSI shaaNtaapraayo-| 6 kha-Da-kSa-praSTAvana / 7 kha-Da-kSa-uditAnAM / 8 kha-Da-kSa-vihitaM / 9 va-ha-kSa-ca viziSTAnAM / For Private And Personal Use Only Page #554 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 511 vipazcitA viduSA arthazAstrajJena paraM mantramatyantaM gopanIyaM mantrayet SADaNyayuktam / adhikataraprajJo hi brAhmaNo dhArmikatvAcca vizvasanIyaH // 58 // nityaM tasminsamAzvastaH sarvakAryANi nikSipet // tena sAdhaM vinizcitya tataH karma samArabhet // 59 / / tAzi brAhmaNe sarvarASTramaNDalaM nikSipya vizvasto rAjyasukhaM bhuJjIta ca / saha 5 vinizcitya yAnAsanAdi karma vyavahArasaMgrahAdi samAcaret // 59 // anyAnapi prakurvIta zucImAjJAnavasthitAn // samyagarthasamAhartRnamAtyAnsuparIkSitAn // 60 // yaduktaM ' sapta cASTau veti' tasyAyamapavAdaH / arthasamAhartRnsaMnidhAtRRnsuparIkSitAnupadhAbhiH kuryAt // 6 // nivartetAsya yAvadbhiritikartavyatA nRbhiH / / tAvato'tandritAndakSAnprakurvIta vicakSaNAn // 61 // sarva ete mantrajJA vicakSaNAH vidvAMsazcAdhikArikAH karttavyAH / dakSAn bhayasaMnidhAne'pyavyayahetAvatyutsAhavantaH / atandritAn analasAn / uktaM cAdhyakSapracAre " buddhimAnanuraktazca yukto dharmArthakovidaH / zucirdakSaHkulInazca mantrI yasya sa rAjyabhAk // 15 "tasminnikSipya kAryANi bhogasaMgI na nazyati / rAnavazyavidhistene daanaanugrhnnairiti"||31|| teSAmarthe niyuJjIta zUrAndakSAnkulodgatAn // . ___ zucInAkarakarmAnte bhIrUnantarnive ne // 62 // arthe AyavyayavyavahAre / zucInartheSvaspRhAnniyuJjIta / tAnyarthasthAnAnyudAharaNena darzayati / AkarakarmAnta iti / AkarAH suvarNarUpyAdyutpattisaMskArasthAnAni / karmAntA 20 bhakSyakArpAsAvApAdayaH / aMtarnivezane antaHpurabhojanazayyAstrIgRhANi / bhIravastatra niyojyAH / zUrA hi rAjAnamekAkinamupajaptA hanyuH / dakSAH sarve'pi vyutthAnazIlatayA dvandvoparipAtamaparigaNayya svAminaH kAryakAle nAtipAtayanti // 62 // 1 kha-Da-kSa-krama / 2 kha-Da-kSa-tAdRze / 3 kha-Da-kSa-rAjyaM / 4 kha-Da-kSa-rAjyaM sukhaM / 5 kha-Da-kSa-vidhizvetadAnA anugrhairaaitiibhmaaybhi| 6 kha-Da-kSa-kArat / 7 kha-Da-kSa+Aye vyaye ca niyatAn gaNitajJAnakovidAn / 8 kha-Da-kSa-arthezAn / 9 kha-karmAtA iti karpAsamadAdaya : DakSa--madAdaya , 10 pha-punarbhojana For Private And Personal Use Only Page #555 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 512 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [saptamaH dUtaM caiva prakurvIta sarvazAstravizAradam / / iGgitAkAraceSTanaM zuciM dakSa kulodgatam // 63 // dUtasyAyamadhiko guNaH iGgitAkAraceSTajJatA / paraviSaye rAjJe mantriNAM ca saMdhitsatAmiGgitAni dUtasyAdareNa saMparigrahaH / vizvasanaM muhurmuhuH saMpUrNatadvAkyasya tasya cAbhinaMdanaM etAni viparyastAnyupekSeta / AkArazarIravaikRtyaM mlAnirmukhasya varNavaikRtyam / tUSNIMbhAvo dIrghoSNaniHzvAsatA evamAdivikArairdainyaM sUcayati / asti kAcidApadasya tenAyaM vivarNa iti vAkyavaizAradyam / zArIrasaMskAraH prasannamukhatA evamAdi harSa sUcayati / zucistrIgate'rthe gamanavizeSairyataH strIsaMbandhe mantrabhedaH paribhavazca / / 63 / / *anuraktaH zucirdezaH smRtimAndezakAlavit // vapuSmAnvItabhIrvAgmI dUto rAjJaH prazasyate // 64 // anuraktaH ahAryo bhavati / dakSaH dezakAlau nAtikAmati / smRtimAnamuSitasmRtiprasaGgena svAmisaMdezaM kathayati / dezakAlavit dezakAlau jJAtvA'nyadapi saMdiSTaM tatkAlayogyaM kathayati / vapuSmAsvAkRtiH priyadarzanatvAnnipuNamucitaM vakti / vItabhI anena nipuNamucyate / vAgmI saMdezasyottare prativacanasamartho bhavati // 64 // uktadUtaguNAnAM saMpAdanAya tatprayojanamAha amAtye daNDa Ayatto daNDe vainayikI kriyA // nRpatI kozarASTre ca dUte saMdhiviparyayau // 65 // 1 kha-Da-kSa-ato guNavidhAnArthamanyaducitAnuvAdapadapUraNaM / 2 kha-Da-kSa-smRtiprasaGgena / *sandhivigrahakAlajJAna samarthAnAyatikSamAn // parairahAryAna vRddhAzca dharmataH kAmato'rthataH // 1 // samAhartu prakurvIta sarvazAstravipazcitaH / kulInAna vRttisaMpannAna nipuNAn kozavRddhaye // 2 // Ayavyayasya kuzalAn gaNitajJAnalolupAn // niyojayeddhaniSThAna samyakkAryArthacintakAn // 3 // karmaNi cAtikuzalAn lipijJAnAyatikSamAn / sarvavizvAsinaH satyAn sarvakAryeSu nizcitAn // 4 // akRtAzAMstathA bhartuH kAlajJAMzca prasaginaH / / kAryakAmopadhAzuddhA bAhyAbhyantaracAriNaH // 5 // kuryAdAsanakAryeSu gRhasaMrakSaNeSu ca / ] + For Private And Personal Use Only Page #556 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir madhyAyaH] mnusmRtiH| 513 amAtye senApatau daNDo hastyAdibalamAyattaM tadicchayA kAryeSu prvRteH| daNDa vainayikI yo vineyaH svapararASTragataH sa daNDyo yataH vinayAzritA vainayikI kriyA kAryam / nRpatau kozarASTre Ayatte / saJcayasthAnaM kozaH / rASTraM janapadaH / dveca te parAdhIne na kartavye / svayameva vilambhanIyaphalapAsAcca / dUte sandhiviparyayau / priyavacanena svAmikAryapradarzanena sandhiH / tadvaiparItyena vigrahaH / etadubhayaM dUtAyattam // 65 // 5 evaM dUtArthAnuvAdaH / eSa evArthaH punarucyate dUta eva hi saMdhatte bhinattyeva ca saMhatAn // dUtastatkurute karma bhiyante yena mAnavAH // 66 // yathA dUtaH saMdhatte / yathoktaM saMhatAnekIbhUtAnsa eva bhinatti / anuktamapi priyaM saMdizati / pratikUlamanAcaritamityAdi / suvarNAdidravyamapratizrutamityAha / evaM bhinatti 10 dUtaH / tadetatkarmAnantaropadiSTaM yena rAjAno bhidyante na vAkpAruSyApannA evaM saMmavanti // 16 // anyadapi dUtakArya darzayati / sa vidyAdasya kRtyeSu niguuddhnggitcessttitaiH|| AkAramiGgitaM ceSTAM bhRtyeSu ca cikIrSitam // 67 // sa dUto yAtavyasya rAjJaH kRtyeSu kAryeSu // 67 // budhvA ca sarva tatvena pararAjacikIrSitam // tathA prayatnamAtiSThedyathA''tmAnaM na pIDayet // 68 // jAGgalaM sasyasaMpannamAryaprAyamanAvilam // ramyamAnatasAmantaM svAjIvyaM dezamAvaset // 69 // 20 dhanvadurga mahIdurgamandurga vArtameva vA // nRdurga giridurga vA samAzritya vasetpuram // 70 // uktaprakAreNa dviguNotsedhenaiSTakena zailena dvAdazahastAdUrdhvamuddhatena tAlamUlena kapizIrSacitAgreNa dRDhapraNAlyA parikRtaM dhanurdurgam / mahIdurgamagAdhenAzrayaNIyena codakena pariveSTitaM durgam / samaMtato'rdhayojanamAtraM ghanamahAvRkSAnvitaM vArtam / caturaGgabalAdhiSThitaM 25 pravarAyudhavIrapuruSaprAyaM nRdurgam / giripRSThe dugarohamevaikamArgAnugatamantarnadIprasravaNodakaM giridurgam // 70 // 1 kha-Da-kSI-ca For Private And Personal Use Only Page #557 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 514 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [saptamaH sarveNa tu prayatnena giridurga samAzrayet // eSAM hi bAhuguNyena giridurga viziSyate // 71 // trINyAdyAnyAzritAstveSAM mRgagartAzrayApsarAH trINyuttarANi kramazaH plavaGgamanarAmarAH // 72 // AdyAni trINi dhanurdurgAdIni / AzritAH AzrayaM kRtavantaH / mRgA gartAzrayA gargaranavulAdayaH / apsarA grAhakUrmAdayaH / eSAM durgANAM tadAzritAnAM ca yAdRzA guNadoSAstAdRzA eva rAjJAmapi bhavantIti pradarzanArtha trINyuttarANi / plavaGganmAH kpyH||72|| yathA durgAzritAnetAnnApahiMsanti zatravaH // tathA'rayo na hiMsanti nRpaM durgasamAzritam // 73 // durgavidhAnaprayojanazloko'yam / atyalpabalA api durgAzritA mahAbalairaribhirna sahasA zakyante'bhibhavitumato durgAzrayo yuktaH // 73 // ekaH zataM yodhayati prAkArastho dhnurdhrH|| zataM dazasahasrANi tasmAddurga vidhIyate // 74 // suprasiddhametadurgaprayojanaM prAkAradRSTAntena giridurgabalametaditi tadayuktaM mahIdurge'pi 15 prAkArasambhavAt / tasmAtsarveSAM durgANAM tatprayojanaM svabuddhayA rUpyate // 74 // tatsyAdAyudhasaMpanna dhanadhAnyena vAhanaiH // brAhmaNaiH zilpibhiryantrairyavasenodakena ca // 75 // AyudhaiH khaDgaprAsAdibhiH saMpannamupetam / AyudhagrahaNaM varmazirastrANopaskArAde. ranyasyApi yuddhopakaraNasya pradarzanArtham / dhanaM rUpyasuvarNAdIni / vAhanAni rathAzvAdayaH / zilpibhiryantrAvAhatakSaprabhRtibhiryavasena brAhmaNairmantripurohitairanyairvA daNDikApotena dhvajazaGkayA kadAcinnRpadharmasAhAyyena pravartante / pradarzanArthatvAcca bhiSagauSadhAdyakSeta saMrohaNAdhupayogisaMnidhApayitavyam // 79 // tasya madhye suparyAptaM kaaryedghmaatmnH|| guptaM sarvatukaM zubhraM jalavRkSasamanvitam // 76 // [maMdarasyApi zikhara nirmAnuSyaM na shissyte| manuSyadurga durgANAM manuH svAyaMbhuvo'bravIt // 1 // 1 kha-Da-kSa-madUrazca pralpabalA / 2 kha-Da-kSa-tasmAdurgANi kArayet / 3 + etat tadayukaM / For Private And Personal Use Only Page #558 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| suparyAptaM yAvadAtmano rAjJo rAjaputrakozAyudhAzvAgArAdiSUpayujyate / guptaM bahukakSAkaM / gRhaM kArayet / sarvatukaM sarvartumAlyaphalaiH zobhita / sarve Rtavo yatreti / Rtuzabdena tatkAryANi puSpaphalAdIni lakSyante / ' sarvartugamiti ' pAThe sarvAntUngachati prApnotIti vyutpattiH / arthastu sa eva / yo yatra bhavati sa tena vyApta ityucyate / zubhraM sudhAdhavalitam / jalavRkSasamanvitaM dhArAgRhodyAnavanasaMpannam // 76 // tadadhyAsyodvahedbhAryA savarNI lakSaNAnvitAm / / kule mahati saMbhUtAM tdRyAM rUpaguNAnvitAm // 77 // tadgRhamAzritya bhAryA tatra sahAyArtha mahataH kulAdudvoDhavyA / etatsaMbandhena saMrakSaNArtham / savarNAmityAdAvucyate tatprAk pradarzitam / dRdyAM manoramAM kAntilAvaNyayuktAm / rUpaM saMsthAnaM guNA vacanakaraNAdayastairanvitAM yuktAm // 77 // purohitaM ca kurvIta vRNuyAdeva cavijaH // te'sya gRhyANi karmANi kuryurvaitAnikAni ca // 78 // satyapi dvitIyAnirdeze na prAdhAnyAvagame vivakSitamevaikatvaM anyatrApyupAdAnAt yupaM chinatti bhAryA vindetetivat / Rtvijo vRNuyAt / teSAM ca saMGkhyA zrutita evAvagantavyA / guNAzca " nAtisthUlo nAtikRzaH nAtidI? nAtihasvaH nAtivRddho nAti- 15 bAlaH / saptapuruSAnvidyAtapobhyAM puNyaizca karmabhiH samanuSThitobhayabhAvanAnpratinAbrAhmaNyamAzaGkayate vidvAnyAnayati " ityAdi / gRhyANi karmANi zAntisvastyayanAdIni / baitAnikAni vaihArikANi tretAgniviSayANi / / 78 / / yajeta rAjA kratubhirvividhairAptadakSiNaiH / dharmArtha caiva viprebhyo dadyAdbhogAndhanAni ca // 79 // 20 AptadakSiNai ridakSiNaiH pauNDarIkAdibhiH / bhogAn dhanAni ca vastragandhavilepanAdayo bhojanavizeSAzca bhogaaH| dhanAni suvarNAdIni / nityameva taddAnamicchanti / dharmArtha tasyotpattyarthameva // 79 // sAMvatsarikamAptaizca rASTrAdAhArayedvaMlim // syAcAmnAyaparo loke varteta pitRvannRSu // 8 // 1 kha-Da-kSa-samanuSTiA ubhaya bhAvataH / puruSA nAnA brahmaNyamAzaMkyate viprAnyAjayatatyiAdi / 2 kha-Da-kSI-myAvA praaypro|| For Private And Personal Use Only Page #559 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 516 www. kobatirth.org 20 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ saptamaH baliM karaM dhAnyAdInA paSThASTamAdibhAgamAptairaryAdupadhAzuddhaiH / yathoktamAmnAya - parazca syAt / AgamapradhAnatarkazAstrANyAzrayet / athavA pAraMparyAgatameva bhAgaM gRhNIyAnnAdhikam / varteta pitRvannRSu karAdeSvanyeSu ca snehabuddhayA varteta // 80 // adhyakSAnvividhAnkuryAttatra tatra vipazcitaH // te'sya sarvANyavekSerannRNAM kAryANi kurvatAm // 81 // adhyakSA adhikRtAH pratyavekSitArastAnkuryAt / vividhAn bahuprakArAn mRdUH nugrAn dhArmikAn arthArjanaparAMzca / tatra tatra suvarNakoSThAgAre paNyakupyakarmasvadhikRtApratyavekSitArastAn zulkanauhastyazvarathapadAtyAdIn vipazcitaH sthApayet / sarva ete amAtya - guNasaMpadyuktA vijJeyAH / yathoktamadhyakSapracAre " te adhyakSAH sarvANi kAryANya10 vekSerannanyeSAM nRNAM tatsthAnopayoginAM kAryANi kurvatAM hastyadhyakSeNa hastipakAH azvAdhyakSeNa turaGgamAdyAH gavAdhyakSeNa karSaNAdayaH " // 81 // 25 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir AvRttAnAM gurukulAdviprANAM pUjako bhavet / / nRpANAMmakSayo hyeSa nidhirbrAhmo'bhidhIyate // 82 // gurukule'dhItAvagatavedArthA gArhasthyaM pratipitsavo bhanena pUjayitavyAH / idama 19 naiyyamikadAnam / ata evAha nRpANAmakSaya iti / nityatvAdakSayo yAvajjIvikaH kAmyatve vA phalabhAvi nivartate / yaduktaM sAMtAnikaM vakSyamANamiti tadevedam / anye tvAhuH / tatrArthibhyo dAnaM vihitam / iha tvanarthinAmadhikArAt vidhAnamAtrayA vastrayugAdidAnena ca narANAM pUjA kartavyA / tathA cAha / viprANAM pUjako bhavediti // nidhiriva nidhiH / uttamaphalatvAt / brahmasaMnihito brAhmaH // 82 // na taM stenA na cAmitrA haranti na ca nazyati // tasmAdrAjJA nidhAtavyo brAhmaNeSvakSayo nidhiH // 83 // brAhmaNebhyo yo'rtho dattaH na taM stenA ATavikAdayo'mitrAzva zatravo haranti // nA bhUmiSThamiva vismRtya pratibhAvyena vA nazyati // 83 // na skandati na vyathate na vinazyati karhicit // variSThamagnihotrebhyo brAhmaNasya mukhe hutam // 84 // eSa evArtho'vazyAnuSTheyaH prakArAntareNa punarucyate / agnau yaddhUyate tatkadAcit skandatyadhaH patati hUyamAnam tathA cyavate puroDAzAdikSAmatayA / tatazca karmavaiguNyA : Sa-akSaya / 2 kha-Da-kSa-pratipatsava, / 3 kha -Da-kSa- nityatvAvekSaNayAryAvajjIvika kartRghatayo phalebhAvi- / 4 Na - kAmatvavItAyAM nivartate / 5 Na-arthinAmapika yAnamAtrayA / 6 Na- brahmasunihito * Da-Na-kSa-pratibhavena / 8 pha-kha-Da-kSa-skandate / 9 pha-Da-Na-kSa- avazyAnuSTheyArthaH 3 For Private And Personal Use Only Page #560 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 99 adhyAyaH ] manusmRtiH / dvinazyati ziSTAnAm / idaM tu yad brAhmaNebhyo dAnaM na tasyaite doSAH santi / ata evAha / variSThamagnihotrebhyo'gnau homebhya ityarthaH / mukhyArthavRttyA karmanAmadheyamevAgnihotrazabdastadA cAdigrahaNaM vyAkhyeyam / mukhe hutamiti pANireva brAhmaNasya mukhaM" pANyAsyo hi dvijaH smRta iti vacanAt / variSThaM zreSTham / arthavAdazcAyaM na punahoma nindaiva I deva // 84 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 517 samamabrAhmaNe dAnaM dviguNaM brAhmaNabuve || AcArye zatasAhasramanantaM vedapArage / / 85 / / viprebhya iti ca prakRtam / tathA ca prAgapyuktam ( 3296 ) " vedatatvArthaviduSe brAhmaNAyeti" / naca yathAzrutadAnaphalopapattiH / kIdRzaM hi tatsAmyaM jAtitaH parimANataH upakArato vA / yadi tAvajjAtirtastaditi auSadhapAnoddezena devalebhyo dattaM khAdyadAnaM 10 duHkhAyaiva syAt / tiktakaTukaSAyAni prAyaza auSadhAni virecanIyAni" na prItijananAni / atha parimANataH tatrApi yadi dravyamanapekSya kevalaparimANasAmyaM suvarNa dattaM tatparimANaM tAmra labhyeta / anyadvaiI mRtkASThAdi / atha jAtitaH parimANatazca / tatra prAguktA eva doSAH / atheopakArataH / tatrApi hi yadi tajjAtIya evopakAraH vyAdhinivRttirauSadhopakAraH / asati ca vyAdhau phalasya vinivRttirato vyAdhinivRtti phaila ke nauSadhadAnena 15 vyAdhirAkSeptavyaH / susamaM vA anyaduHkhaM iti prAptaM tasmAt yathA nivItaM manuSyANAM upavItaM devAnAmupavyayate devalakSmameva tatkuruta ityupavyAnavizeSannivItAdayo na pRthagvAkyAni tathedamapi draSTavyam / 1 atrocyate / nAtrAkhyAtazravaNasyApyasti sarveSAM samatvAt tatra yadyarthavAdaH ' sahasraM vedapAraga' iti tadarthavAdo'stu / athAyaM vidhiH / vidhyantarazeSabhAvAtsarvatraM vidhirabhyupetavyo 20 vizeSAbhAvAt nivItAdiSu tUpavyayata ityatrA khyAtadarzanAt tadarthasyai vidhiviSayatvayogyatvAbhAvAdekatvAvagamAcca yuktArthavadeva tarhya vizeSaH / yattu nAbrAhmaNebhyo dAnamastIti dvismRtaM bhavet / dInAnAthAdibhyaH sarvavarNebhyo dAnasya vihitatvAt / etAnyeva ca vidhAyakAni vAkyAni brAhmaNebhyo rAjJAM dAnasya tUktaM yathAzrutaphalAnupapattiH sarvaprakAreNAsyAbhyupagamyamAnatvAditi / * 25 I atrocyate / laukikIyaM vAco yuktiH / samamiti yaloke nAtyutkRSTaM tadeva - mucyate / samalavaNAH saktava iti / upakArApekSA ca dviguNamiti saMkhyAzrutiryAvattasyopakArastAvavdiguNo bhavati / na taddravyaprAptirnApi tajjAtIya evopakAraH / kiMtu prItyatizayo For Private And Personal Use Only 1 Na - sarvazamaM / 2 kha-Da-pha-kSa-nitarAM / 3 Da Na-kSa-vRttitA / 4 Nanindake / 5 pha-prAdhIte / kSa - adhIte / 6 Na-samakalopapattiH, DakSa- saphalopapattiH / 7 Na - tatsamyak jAtiparimANataH / *-* etacinhAMtargata khaDakSa pustakeMSu naiva dRzyata / 8 Na-jAtita apadhapAne datte tadeva labhyena / tatazca taddAna duHkhAyaiva sthAn / 9 Na- kaTakarasAni / 10 pha- viracanIyAnIti prtiptti| / 11 pha- anyathA / 12Napralena / 13 pha- susaMbhavA duHkha prAptA 14 Na- nibItathA / 15 pha-bhaktivyam 16 pha-zravaNabhasti / 17 pha - samatvAt / 18 pha-yo / 19 pha- tadartha / 20 pha-tadarthavidhi / 21 pha- sarvabhyo / Page #561 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ saptamaH tpattiH / na ceha phalavizeSazrutiryeneyamAzo'pi syAtkitadeva dravyaM prApyeta utaM sa evopakAra iti / azrutaphalavizeSeSu svargaH phalam / kiMca tilAdidAne prAptiH phalaM zrUyate / tatra kA dravyasAmyAzaGkA / tasmAccAyamapyartha uttarottaro'tra ca pAtrAtizayadAnAtphalAtizayasiddhiH / tathA cAha " pAtrasya hi vishessenneti"| brAhmaNabruve bruvazabdaH kutsAyAm / jAtimAtrabrAhmaNo'dhyayanAdiguNahIna' ityarthaH / AcArya upanetA / vedapArago'dhyayanazravaNAbhyAM vedasyAntaM gataH // 85 // pAtrasya hi vizeSeNa zraddadhAnatayaiva ca / alpaM vA bahu vA pretya dAnasya phalamaznute // 86 // pAtayate dharmakarmaNaH pAtyamAnaM vA trAyata iti pAtraM saMpradAnam / athavA ghRta10 tailAdyAdhAraH pAtramupacArAdidamapi pAtram / atrApi hi dravyaM nidhIyate / Aha ca ( 782). "nRpANAmakSayo hyeSa nidhirnAmo'bhidhIyata" iti / tasya vizeSo bhedaH saguNanirguNatvAdiH / tena hetunA dAnasya phalamavApyate / alpaM vA guNavate vRttasvAdhyAyasaMpannAya dattaM bahu nirguNAya svalpam // 86 // dezakAlavidhAnena dravyaM zraddhAsamanvitam / pAtre pradIyate yattu taddharmasya prasAdhanam // 87 // tatra dezaH svanivAsadezAdanyo jAnapadaH / dUradezaproSitAyAM saMnihitatvAdattamasya heturupghaatH| yajJapravRttasya kenacidaMgena nyUnatA grahoparAga ityevmaadiH| vidhAnam / udakapUrvakasvastivAcanasaMskArAtizayo bhAvaH prasAda ityAdi / dravyaM gobhUhiraNyAdi / . zraddhA praaptybhilaassaatishyH| kathamidaM me nivarteti buddhisaMtAnaH pratyeti / kriyAsamanantaraM phalotpatteraniyamamAha / na punarjanmAntaraphalatAmeva / vaidikAnAM karmaNAM phala eva komasya niyamAvagamAt / / 87 // samottamAdhamai rAjA tvAhRtaH paalynmjaaH|| na nivarteta saMgrAmAtmAnaM dharmamanusmaran // 88 // sarvopAyaparikSaye rAjJo vihitaM yuddham / tatra saMgrAmabhUmigatasyAhatasya samanyUnAdhika25 balenApekSApratiSedhArthamidaM padaM na mantavyaM nikRSTabalaM na hanmIti / athavA ye zatrava ATavikAdayaH prAkasthitAM maryAdAmatilaMdhya dezamatkrAmanti zatrubhirvA rAjJaH saMdadhate na cette yuddhena vinA niyantuM zakyante tadA nikRSTabalairapi pha-kha-Da-kSa-AzaMkAsyAdapi tu kiMtadeva / 2 ph-kh-dd-kss-ttH| 3 Na-prApyatiphalaM / / 4kh-3-kss-tthev| 5Na-tatrApi; kha-Da-kSa-na ttraapi| 6pha-brAhmaNo nidhiiyte| 7Na-tathA tathA . pradhAnatayA'pi vA / 9nn-deshe| 9Na-kAlasya / For Private And Personal Use Only Page #562 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 519 tairyoddhavyameva / yadyapi tairasau zabdena nAhUto vastutastvAhUta eva bhavati / eSa hi kSatriyANAM dharmaH / yadAhUrtaH prakRtaistaiyuddhe sarveNa saha yoddhavyameva / jAtivayazikSApuruSakArAdi nApekSitavyam / eSa dharmaH smartavyaH // 88 // saMgrAmeSvanivarNitvaM prajAnAM caiva pAlanam // zuzrUSA brAhmaNAnAM ca rAjJAM zreyaskaraM param // 89 // trayANAM dharmANAM tulyaphalatvAya zloko'yam // 89 // AhaveSu mitho'nyonyaM jighAMsanto mhiikssitH|| yudhyamAnAH paraM zaktyA svarga yAntyaparAGmukhAH // 90 // AhUyante yuddhArthamitare yatra vIrAH sa AhavaH saMgrAmaH / mithaH spardhamAnA anyonyaM parasparaM jighAMsanto hananecchavaH yuddhayamAnAH praharantaH paraM zaktyA 10 parayA yathA zaktyA yathAbalamityarthaH / chAMdasatvAtparetyasya sthAne paramiti rUpam / aparAGmukhA yuddhayamAnA iti saMbandhaH / svarga yAnti / nanu ca rAjyalomAtpravRttAnAM dRSTasya phalasya saMbhavAtkutaH svarga ucyate / vakSyamANayuddhaniyamApekSaH svargaH / na hi teSAM niyamAnAmanyatprayojanamasti / na kUTairAyudhairityAdinA tyaktarAjyasyApi zaktapraNipAtena tadanujIvanasaMbhavAt bhavet / tasmAdahastatphalasaMbhavaH / 15 athavA nizcite parAjaye nirAzasya yayuddhAvataraNaM tacca svargAyaiva / asmAdeva vacanAnnAtmatyAganiSedhasya viSayo'yam / mahIkSito maNDalezvarA na punastadanunIvinasteSAM hi svAmyarthaiva pravRttirna svArthA / atazca kutasteSAM phalasaMbandhaH / RtvijAmiva dakSiNApaNena parikrItAnAmevameSAmapi bhRtiparikrItAnAM kutaH svargAdiphalotpatiH / nanu ca avizeSeNaitaduktam (197) " udyatairAhave zastraiH kSatradharmahatasya ca / sadyaH santiSThate yajJa" iti| tathA 20 "dvAvimau puruSau loke suurymnnddlbhedinau| paribADyogayuktazca zUrazcAbhimukho hataH / iti / tathA bhArate yuddhaprekSiNAmapi svargaH saMdarzitaH / mantrAlaGgAni ca santi "ye yudhyante pradhaneSu zUrAso ye tnutynH| ye vA sahasradakSiNAstA~zca devApi gcchtaat||" sahasradakSiNAnAM yajamAnAnAM zarANAM ca raNazirasi tyaktaprANAnAM mahAphalatvaM darzayati / ye yudhyante na ca maraNAyaiva niyante / na hi saMparigrahakAle'yamupasaMvAdo'sti / 25 1Na-yadAhUtai pravRta / 2pha-nArhastasya phalasya saMbhavaH kutH| 3 pha-yuddhAvatAraH tat / 4 ph-vRtti| 5ph-hiynte| For Private And Personal Use Only Page #563 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 520 medhAtithimASyasamalaMkRtA / [ saptamaH yathA hotrodgAtrAdInA svapravacanasamAkhyA niyatAtvijyapadArthAnuSThAnAyaiva varaNaM tasmAtprabhukAryoddezena yanmaraNaM tadanukrAntaphalAyaiva / na ca paraprayuktAtkarmaNo'nyasya phalaM nAsti / azvameghAvabhRthe hi brahmaghnasya snAnAdayajamAnasyaiva zuddhiH / atrocyate / yaduktam 'udyaterAhava' iti tadA bhRtiparikrItasyAsvatasya pranArthe yuddhe prANatyAgo dharmAyaiva / yasya vA kurviti prayANaM raNa ityeva parikaro baddhastadapekSametat yajJasaMsthAvacanaM evaMbhUtazcAmimukho hata iti / athavA narakAmAva eva sUryamaMDalabhedanaM yuddhayamAnasya bhaviSyati / yatra viSayAntarezvareNa rAjJA parasya rAjJo :viSayo hanyate majyate jano lupyettatra tadartha yuddhe prANatyAgo dharmArthaH / andhatamo hi narake tadabhAvAtsati prAkAzye sUryamaNDalabhedainavacanaM sUryamaNDalaM bhinatti / upariSTAllokAnApnoti / nAdhaHprapatatItyarthaH / bhRtiparikrItasya 10 pramoH saMgrAme samupasthite tameva jahato narakaniSatanaM tadartha yudhyamAnasya bhartRpiNDAnRNyaM gatavato duSkRtenApratibadhyamAnasya svaiH sukRtairyukta eva svargAdilAbhaH / ata uktaM " sadyaH saMtiSThate yajJa " iti / avyavadhAnena yajJaphalamavizeSazrutau svargamavApnotItyarthaH / evaM bhArate'pi bhUtiparikrItAnAM svargaphalAvAptivacanamupapadyate / yuddhaprekSiNAM tu svargAvAptirarthavAda eva / athavA bahuSu jIvanopAyeSu satsu yacchastreNa jIvanaM tato niyamAtsvargaH / yatta na maraNAya krIyanta iti zastrabhRtAM bhRtidAnenAnyayuddhAtprayojanamasti vizeSAnupadezAt sarvakAryodyatAH sarvaprakAra madarthaH saMpAdanIya iti parikrIyante tatra yadA yuddhamupasthitaM bhavati tadA A zarIrapAtAtprabhoH kartavyastathA''nRNyaM bhavati / anupasthite tu yuddhe yadi bhRtyasya maraNaM bhavati tadA sarve'nRNA eva / udyukte hyasau tatkArye tAdRza evAsyopasaMvAdaH / yuddhakAle yoddhavyaM bhavatIti liGgadarzanamapi tUpapadyata eva / azvamedhAvabhUthe tu spaSTaM vacanaM 20 -- tasmAtsamAgame teSAmiti' / iha tu yuddhasAdhyamiti vizeSaH // 90 // na kUTairAyudhaiInyAyudhyamAno raNe ripUn / na karNibhirnApi digdhairnAgnijvalitatejanaiH // 91 // tAnidAnImadRSTAnniyamAndarzayati / kUTAni yAni bahiHkASThamayAnyantarnizitazastrANi / karNinaH zarAye zalyasya mUle madhye vA karNAkAraiH phalakaiH kriyante te hi 25 praviSTA duruddharA bhavanti / udriyamANAH prahArairabhinnamapi zariraikadezaM bhindanti / digdhA viSopaliptAH / agninA jvalitamAdIpitaM tejomayaphalakaM yeSAM etairna yoddhavyam // 91 // 1 Na-bhedita / 2 Na-bhRta / 3 Na-naraka niyata tattadarpa / 4 pha pratibAdhyamAnasya / 5 ph-jiiynte| 6 pha-prabhurguru / 7 Na- bharaNaM bhavati tadA'sau bhRta eva / 8 Na sAdhyamiti / For Private And Personal Use Only Page #564 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / na ca hanyAtsthalArUDhaM na klIbaM na kRtAJjalim // na muktakezaM nAsInaM na tavAsmIti vAdinam // 92 // rathasthena rathArUDha eva hantavyaH sthalasthito na hantavyaH / klIbo napuMsakaH pauruSahIno vA / anyatra dRDha AsIna upaviSTo rathapRSThe bhUmau vA tavAsmIti vadati yastamapi na hanyAt / zabdaniyamo'tra na vivakSitaH / dInaM vadannevajAtIyakairapi zabdaistvadIyo'haM tvAzrito'smIti na hantavyaH // 92 // 1 na suptaM na visannAhaM na nagnaM na nirAyudham // nAyudhyamAnaM pazyantaM na pareNa samAgatam // 93 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir nAyudhavyasanaprAptaM nAtaM nAtiparikSatam // na bhItaM na parAvRttaM satAM dharmamanusmaran // 94 // na nagnaM ' na bhagnamiti ' vA pATha: / visannAhasya pratiSedhAnnannasya prAptireva nAsti / tena zirastrANAdyabhAvenaikadezena nagnatayA nagno draSTavyaH / bhagnasyApi parAvRtta - 10 pratiSedhAtsaMmukhastho'pi tvayA saha na yudhyeyamiti vakti sanAnubandhanIyo'vazyaM yoddhavyamiti / nAyudhyamAnaM pazyantaM yaH prekSaka eva kevalaH sa na hantavyaH / yastu prekSate yudhyate ca na tatra pratiSedhaH / pareNa samAgataH / anyena saha yudhyamAno'nyena na hantavyaH // 93 // yastu bhItaH parAvRttaH saMgrAme hanyate paraiH // bharturyaddaSkRtaM kiJcittatsarvaM pratipadyate // 95 // 521 AyudhavyasanamAyudhakRcchramAyudhabhaGgaH kuNDalibhAvaH khagasya jyAcheda ityeva - mAdistaM prAptam / ArtaH hataputrabhrAtrAdiH / bhItaM mukharAgAdinA vijJAya zastrasaMmukhamapi parAvRttaM pratyAvRtya sthitam / ete niyamAH pratiSedhApekSaH pratyavAyastadA ca svargaprAptivacanamarthavAdaH / kiM punaratra yuktaM puruSArthaH pratiSedhAt " na kalakhaM bhakSayet " itivat / 20 tathA hi no mukhyArthavRttitA bhavati / satAM dharmamiti ziSTAnAmeSa AcAra ityAha anusmaranniti // 94 // 1 15 For Private And Personal Use Only "naivaM mantavyaM parAvRtto yadi hanyate tadA duSkRtya hatastu neti kiMtarhi parAvRtta - 25 mAtranibandhanaM doSavacanam / kiMcana parAvRttahate neyaM buddhiH kartavyA anubhUtakhaGgaprahAro'smyanRNaH kRtabhartRkRtya iti / tathAvidhAH prahArA na kasmaicidarthAyeti doSAtizayadarzanena 1 Na - yuddhediti / 2 Na-na yudhyamAnaM pazyaMtaM yaH prekSako bale sa na hantavyaH / yastu prekSate na yuddhate ca / 3 Na- samAgatam / 4 kha-Da-kSa- nAyudhavyasanA vAptaM Na-vyasanAprAptaM / 5 Na - nAbhipariskRtaM Na-nAtiparIkSitam / 6 Na-anubhUtazca prahAro'smRnRpaH / 7 pha- tathAvidhaH / 8 pha-prahAro na kAryoM / 66 Page #565 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 522 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ saptamaH darzayati / bhartRsaMbandhiduSkRtamiti yacca vacanamuttaratra tadIyasukRtagrahaNamiti tadarthavAdaH / na hyanyena kRtaM zubhamazubhaM vA'nyasya saMbhavati / na ca sukRtasya nAzaH / kintu mahatA duSkRtena pratibandhe cirakAlabhAvitA sukRtasya phalasyocyate // 95 // yaJcAsya sukRtaM kiMcidamutrArthamupArjitam // bharttA tatsarvamAdatte parAvRttahatasya tu // 96 // yaccAsya sukRtaM kiMcidbhartA tatsarvamAdatta iti / amutrArthamupArjitam / artho'syAstItyarthaH / arza AditvAdac / amutrAmuSmaeNilloke yatprayojanaM tada. rjitaM tadasya niSphalaM bhavati / amutrArtho'syati vA amutrArtha vyadhikaraNo bahuvrIhirgamakatvAtprAyojakAca // 96 // raMthAzvaM hastinaM chatraM dhanaM dhAnyaM pshuustriyH|| sarvadravyANi kupyaM ca yo yajayati tasya tat // 97 // kupyaM zayanAsane tAmrabhAjanAdi yo yajayati tasya tat / rAjJaH svAmitvAdhaNe prApte tadapavAdArthametat / suvarNarUpyabhUmyAvAsakAdi rAjJa eva / evamartha parigaNanam / AyudhasaMvAhanAdi rAjJa eva / dhAnyAdInAM pRthagupAdAnAddhanazabdena gomahiSyAdikamucyate / 15 tayA~ rAjadhanaM cAmiti prayuJjate // 97 / / * rAjhazca dAruddhAramityeSA vaidikI shrutiH|| rAjJA ca sarveyodhebhyo dAtavyamapRthagjitam // 98 // yena yajjitaM tena tadgRhItavyamityasyAyaM vizeSa ucyate / svayamuddhAraM rAjJe dadhuruttamadravyamuddhRtya dArityarthaH / na sarva tairgrahItavyamityeSA vaidikI zrutiH " indro vai vRtraM hatvA" ityAdyapakramya " sa mahAna bhUtvA devatA abravIduddhAraM ma uddhrteti"| rAjJA vA pRthagnaye svayaMjaye yatrAyaM vibhAgo nAstyanenAyaM grAmo jitaH / eSa ce parakIyaH sAmantAdiH sarveNa sarva utkhAtamUlaH sakRtkRtaH tatra rAjJA labdhapazamananyAyena bhRtyAH saMvibhananIyAH // 98 // eSo'nupaskRtaH prokto yodharmaH sanAtanaH // 25 asmAddharmAnna cyaveta kSatriyo man raNe ripUna // 99 // *[bhutyebhyo,vibhajedAnnaikaH srvhrobhvet| nAmamAtreNa tuSyeta chatreNa ca mhiiptiH||1||] u-tathAzvaM / 2 kha-Da-pha-kSa-vinAyudho / 3 Na-gomahiSyAdi / 4 pha-tathA ca hInA dhanaM prApya taddhanaM mamAmiti / 5 pha-pRthagbhUyasvayamUhanIyamatrArthavibhAgye / 6 pha-vA 7 kha-Da-kSa-yo dharmaH; Na-yo'yaM dhrmH| For Private And Personal Use Only Page #566 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 523 upasaMhAro'yam / yodhA yoddhArasteSAM dharmo yodhadharmaH / anupaskRtaH agahitaH / avikRto vA / ata evAha sanAtanaH svecchayA pravartito vikRtaH syAt / na cyaveta na caleta / sarvadA'nutiSThet / kSatriyagrahaNaM mukhya'stasyAtrAdhikAra iti darzayituM na tvanyasya tatsthAnApannasya nAyaM dharma iti // 99 // alabdhaM caiva lipseta labdhaM rakSetprayatnataH // raMkSitaM vardhayeccaiva vRddhaM pAtreSu nikSipet // 100 // na kSatriyaH saMtuSTaH syAbrAhmaNavatkintvalabdhArjane yatnaM kuryAt / arjitaM ca dhanaM rakSedrakSitaM ca vardhayetkozasaMvayaM kuryAt tataH pAtrebhyo dadyAt / na yAyavyayaM kuryAt / taduktaM " AyAdelpataro vyaya " iti // 10 // etaccaturvidhaM vidyAtpuruSArthaprayojanam // asya nityamanuSThAnaM samyakuryAdatandritaH // 101 // alabdhamiccheddaNDena labdhaM rakSedavekSayA // rakSitaM vardhayedvRdhyA vRddhaM pAtreSu nikSipet // 102 // puruSasya ye'rthAsteSAM prayojanaM caturvidham (101) / catastra etAH kriyAstatra prayojyA arjanavardhanarakSaNadAnAni / upkaarvcno'rthshbdH| puruSArthasiddhayarthametatprayojanaM 15. tasya caturvidhasya prasaktasya nityamanuSThAnaM kuryAt // 102 // nityamudyatadaNDaH syAnnityaM vivRtapauruSaH // nityaM saMvRtasaMvAryoM nityaM chidrAnusAryareH // 103 // udyato daNDo'nenetyudyatadaNDaH / udyata udyuktaH savyApAra iti yAvat / tatraM hastyAdibalaM nityaM yogyAbhirabhivinayet / zikSA vAhanadamanAdibhirvidheyA / karaNayogyA 20 abhyAsAzca / tadvAhanAdiSu vastrAbharaNasaMskAra ityaadirudytdnnddtaa| tathA kurvato'syotsAhazaktiyogo maNDale prakAzIbhavati / tathA nityaM vivRtpaurussH| vivRtaM prakAzatAmAgataM pauruSaM kartavyam / sandhipAlATavIsthAnAdiSvAptapuruSairadhiSThitAH sanniruddhAH kavacinaH satataM jAgaraNArtha niyojyAH / nityaM saMvRtasaMvAryaH saMvaraNIyaM saMgopanIyamAtmagataM kRtvA tatsthAnaM saMvRtaM kartavyamupagraheNa paropajAparakSaNena ca nityaM chidrAnusaraNena sarva zatroH 25 kRtyakSa jJAtvA jhaTiti tadupajIpaH // 103 // 1 kha-Da-Na-kSa-vaikRtaH / 2 Na-mukhyaM / 3 kha-Da-kSa-tatrAdhikAra iti / pha-nAyathArthavyayaM kuryAt / / kha-Da-kSa-na yathAvyayaH syAt / 5 pha-kuryAdalpataravyayamiti; kha-Da-kSa kuryAdalpataraMvyayamiti / 6 kha-Da-kSa-arjanekSaNavardhanAni / 7 kha-Da-kSa-upacAravacano vyarthazabda / 8 nn-pryojnaaNtrsy| 9 kh-u-kss-pryoktvynity-| 10 Na-tadrahasyAdibalaM / 11 pha-yogyAbhivinayet / 12 kha-Da-kSazikSAca hananadamanAdibhirvidhAyIkaraNayogyA abhyAsAca / 13 kh-dd-kss-shktiyogo| 14 pha-rthaH / / 15 pha-karaNena / 16 Na-chidrAnusArye satoH / 17 ph-jyH| . For Private And Personal Use Only Page #567 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org *524 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / nityamudyatadaNDasya kRtsnamudvijate jagat // tasmAtsarvANi bhUtAni daNDenaiva prasAdhayet // 104 // anantarasya phalam / sarve jagadudvijate vibheti pratApakhyAti bharvati ceti / tasmAtsarvANi bhUtAni svaprakRtIH parAMzca daNDenaiva prasAdhayet / evaM yatnavato bhItaH zatravo 5 narmantyayatnenaiva // 104 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir amAyayaiva vartteta na kathaMcana mAyayA // budhyetArimayuktAM ca mAyAM nityaM susaMvRtaH // 105 // [ saptamaH mAyA chadma / tena na varteta avizvasanIyastathA syAt / na ca paraprakRtI - rajJAtarUpA upajapet / ariNA prayuktAM ca mAyAM yathAvadbudhyeta / buddhayA jJAtvopajApaM : 10 kuryAt / tatra kRtyapakSazcaturvidhaH / kruddhalubdha bhItAvamAnitaiH / tatra yena kRtaM zilpaM kiMcidupakAro vA darzitaH tau vipralabhyete prasAdena niyojyete avamanyete vA / tadartho'pi tatsamAnaH zilpopakArI krudhyati nAsyAsmadIyaM zilpamupakAro vopayujyate / tAdRzA upajApasahA bhavanti / tathA vAllabhyenopagRhItaH pazcAnmanAdhikArAbhyAM bhraSTaH pravAsitabandhutadvallabhaH prasabhamabhipUjya svIkRtaH sakulyaraintarhitaH sarvasvamAhAritastatsamAnakarmavidyo'nyaH 15 pUjyate so'vadhIyate ityevamAdikruddhaH / kenacitkRtaM paizanyaM tatsamAnadoSebhyo daNDita aMtarbhramadaNDapAtAH sarvAdhikArasthAH sahasopacitArthA ityAdi lubdhavargaH / parikSINaH kadaryo vyasanI bahuRRNa ityAdirbhIta vargaH / AtmasaMbhAvitaH zatrupUjAmarthitaH nIcerupahataH tIkSNaH sAhasiko bhogenAsaMtuSTa ityevamAdiravamAnitavargaH / etatparasyopajapet Atmanazca rakSet // 101 // * nAsya chidraM paro vidyAdvidyAcchidraM parasya ca // gRhetkUrma ivAGgAni rakSedvivaramAtmanaH // 106 // eSa evArthaH punarucyate / tathA yatnAtizayaM kuryAdyathA parasya chidramanvicchedAtmanazca rakSet / ya evaM kruddhAdiH kApaTikAdicArapuruSairjJAyate sa evAtmIyo'nunIyata iti / kUrmavadaGgaM gRhedrakSedvivaramAtmanaH paropajApAtsvacchidrarakSaNaM mahAprayojanamityetada- 25 nenAha // 106 // For Private And Personal Use Only **[na vizvasedavizvaste vizvaste nAtivizvaset / vizvAsAdbhayamutpannaM mUlAdapi nikRntati 1 1 Na- azAntaH / 2 kha Da Na-kSa-namate / 3 pha-mAyA yathAvat / 4 Na-pha-kRtvA / 5 Da-kSakruddhalabdhabhItaivaimAnikamadaiH / 6 pha-hataM zalyaM... sa vipralabhyate / 7 pha-zalyopabhA 8 pha-zilpaM [ 9Da-kSa- manovikArAbhyAM / 10 pha-bandhuH / 11pha daNDina / 12 pha - upapAditArthAH / 13 pha-bahula / * 14 pha-pUjArcanarataH / Page #568 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| 920 bakavAJcintayedansiMhavacca parAkramet // vRkavacAvalumpeta zazavacca viniSpatet // 107 // ___ yathA apsu durgAzrayamapi matsyabalaM svabhAvatastadgrahaNArthaM bakaH paryudAsanaparatayA tadhaNopAyaM dhyAnAdiyogAdAsAdayati evamarthacintAbhigogAtizayena suduSprApA apyA AsAdyanta iti manvAno nirvedaM gacchet / yathA ca zazo'lpakAyattvAcchanoti niSpatitumupari saMghAdapi tathA eko'pyasahAyaH sarvataH samutthitasAmantaprakopo'zakto'vasthAtuM durge'risaMpAtaM kRtvA tasmAdviniSpatedguNavati saMzrayArtham / yathA ca vRkaH pazugrahaNAbhiyogAd bAlapramAdamAsAdyAvalumpate evaM svorakSApara iti matvA tadgrahaNAbhiyogo na moktavyo bhaviSyati sa kAlo yatrAyaM vRkavadavalupiSyate / yathA siMho mahAkAyAnapi hastyAdInhanti parAkramotsAhazaktiyogAt evaM mahadaribalamiti na bhetavyaM alpaprANenApi 10 kadAcidutsAhavatAM mahAprANo nihanyata iti // 107 // evaM vijayamAnasya ye'sya syuH pripnthinH|| tAnAnayedazaM srvaansaamaadibhirupkrmaiH|| 108 // ye paripanthinaH pratipakSatayA vartante te vazamAnetavyAH / na tvAnukUlyena ye vartanate / te'pi sAmAdibhiH pUrva na prathamata eva daNDena // 108 // . yadi te tu na tiSTheyurupAyaiH prathamaitribhiH / / daNDenaiva prasayaitAMzchanakairvazamAnayet // 109 // . sAmAdimirazakyA daNDena vazamAnetanyA iti yaduktaM tadidaM daNDena prasahyAmibhUya zanakairyAdRzo daNDopakramastena / na sAhasikatayA // 109 // sAmAdInAmupAyAnAM caturNAmapi pnndditaaH|| sAmadaNDau prazaMsanti nityaM rASTrAbhivRddhaye // 110 // vakSyamANAnAM sAmAdInAmupAyAnAM sAmadaNDau nirgadyete prazasyatayA sati sAnni kSipraM kaMpo na bhavati daNDe tu sarvasiddhiH // 110 // yathoddharAti nidotA kakSa dhAnyaM ca rakSati // tathA rakSenRpo rASTra hanyAca pripnthinH|| 111 // 1 Da-kSa-paryudAsanAparatayA / 2 Da-kSa-di-muhuHprAyA adhyaryA / 3 Na-madhyAdapi; kSa-niSpatituM parisaMdhyAdapi / 4 Da-pha-samutthitAmAsaM ca; pha-samutthina / 5 Da-kSa-pazugrahaNAbhilASAt abhiyogAn bale pramAdamAsAdhAvalupyate; Na-bAlapramAdamAsAdya; pha-adyacalagnamAMsAdhara / 6 pha-sva / 7Na-nihanyAt / 8pha taiMDena prasahya bhUyaH Asanna-zanakaryA vddhaa| 9 u-Na-kSa-nivAryata / prazasyatayA savivakSayA sAna bhavaMti daMDe tu srvsiddhi| For Private And Personal Use Only Page #569 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ saptamaH ye rAjAnamabhidruhyanti teSAM ye sudRvAndhavAH saMbandhopasarpiNo vA na te vinAzayitavyAH / yadi na tatkAryAbhyantarAH / ya eva duSTAsta eva nigrAhyA na tatsaMbandhina ityetannirdAtRdRSTAntena pratipAdyate / yathA dhAnyakakSayoH sahotpannayoratyantasahitayorapi naipuNyena dhAnyaM rakSati kakSamuddharati / evaM svarASTre yAvantasteSAM suhRdAvapi tayordoSa5. vAnyaH sa eva nigrAhyo na yaH susaGgato'pi / ataH sAdhvasAdhuvivekena sAdhavo rakSyA asAdhavo nigrAhyAH // 111 // mohAdrAjA svarASTraM yaH karzayatyanavekSayA // so'cirAddhazyate rAjyAjIvitAca sabAndhavaH // 112 // yastu rAjA pUrvoktavivekamakRtvA mohenAnavekSayA svarASTra karzayati sa daNDaiH saha bhrazyatyacirAdrAjyAjjanapadAnurAgeNa prakRtikopena jIvitAca sAhasikairekAkibhirapi jIvitanirapekSairhanyate // 112 // zarIrakarSaNAtmANAH kSIyante prANinAM yathA / tathA rAjJAmapi prANAH kSIyante rASTrakarSaNAta // 113 // svarASTre'tyantamavahitenAnurAga utpAdanIyastaddhi zarIrasthAnIyaM zarIre karzite'pathyabhojanarukSabhojanAdibhiryathA prANA utkrAmanti evaM rASTrakarzanAdapi // 113 // rASTrasya saMgrahe nityaM vidhAnamidamAcaret // susaMgRhItarASTro hi pArthivaH sukhamedhate // 114 // saMgraho rakSati dhanaM susaMgRhItaM rakSAvidhAnena vazIkRtaM paripAlitaM vA yena svarASTra 20 sa pArthivaH sukhamedhate // 114 // dvayostrayANAM paJcAnAM madhye gulmamadhiSThitam // tathA grAmazatAnAM ca kuryAdrASTrasya saMgraham / / 115 // dvayomA'mayormadhye gulmaM kuryAt / gulmo rakSitRpuruSasamUhastenaikAdhiSThitaM saMgraha kuryAt / tadyuktamadhiSThAtAraM puruSaM kuryAt / adhikArisaMgraha ihocyate / evaM trayANa 25 paJcAnA ca / athavA rAjabhAvyArthagrahaNasthAnaM saMgrahaH // 115 // grAmasyAdhipatiM kuryAddazagrAmapati tathA // viMzatIzaM zatezaM ca sahasrapatimevaM ca // 116 // ekaikasmin grAme'dhipatiM kuryAt / tadupari dazagrAmapatim / evaM sarvatra // 116 // grAmadoSAnsamutpannAn grAmikaH zanakaiH svayam // zaMsenAmadazezAya dazezo viMzatIzine // 117 // 1Na-yAvatyantasuhRdAvapi / 2 pha-karzayati / 3 kha-Da-Na-kSa-samrazyati / For Private And Personal Use Only Page #570 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| viMzatIzastu tatsarvaM zatezAya nivedayet / zaMsegrAmazatezastu sahasrapataye svayam // 118 // ye grAmadoSA ekagrAmAdhikRtena na zakyante samAdhAtuM tAndazezAya nivedayet / evamazaktI yAvatsahasrapatirvijJApyaH // 117 // // 118 // yAni rAjapradeyAni pratyahaM grAmavAsibhiH // annapAnendhanAdIni grAmikastAnyavApnuyAt // 119 // ekAgrAmAdhikRtasya vRttiriyam / grAmiko prAmAdhikRtastAnyavAnuyAdgRhNIyAt / vRttyarthaM rAjJe pradAtavyAni grAmavAsibhiH / annAdIni tu dhAnyAdeH SaSThASTamabhAgAdiH yathA vakSyati " dhAnye'STamaM vizAm ' ( a. 10 / 120 ) ityAdi // 119 // dazI kulaM tu bhuJjita viMzI paJcakulAni ca // grAmaM grAmazatAdhyakSaH sahasrAdhipatiH puram // 120 // dazasu grAmeSvadhikRto dazI / evaM viNshii| chAndasaH zabdasaMskAraH / kulaM grAmaikadezaH / kvaciddhaMTTa iti prasiddhaH kvaciduSTa iti / etadeva paJcaguNaM viMzatigrAmeSvadhikRtaH sarva grAmazatAdhyakSaH / puraM nagaraM sahasrazaH sthAnakAnurUpeNa vRttiM kalpetetyetabhyam // 120 // teSAM grAmyANi kAryANi pRthakkAryANi caiva hi // rAjJo'nyaH sacivaH snigdhastAni pazyedatAndrataH // 121 // teSAM grAmakAryeSvitaretaraM vipratipattiH / anyaH svakArye'nyaH sacivoM mahattamaH / snigdho rAgadveSavanito darzanAya niyoktavyaH // 121 // nagare nagare caikaM kuryAtsarvArthacintakam // uccaiHsthAnaM ghorarUpa nakSatrANAmiva graham // 122 // uccaiHsthAnaM pradhAnabhUtamityarthaH / ghorarUpaM prtaapvntm| nakSatrANAmiva graha aMgAraka hastyazvAdibalasaMpannam // 122 // sa tAnanuparikAmetsarvAneva sadA svayam // teSAM vRttaM pariNayetsamyagrASTreSu taccaraiH / / 123 // sa nagarAdhikRtastAnsarvAnapi patInanuparikrAmetsabalena pUrayet ! sati prayojane teSAM sarveSAmadhipatInAM naTUnaM samyak pariNayet samyagrUpatayA parijAnIyAt / kai rAjacaraiH kArpaTikAdibhiH // 123 // 1nn-kss-tu| 2Na-hATa / 3kSa-uSTa / 4kss-praamaanni| For Private And Personal Use Only Page #571 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ saptamaH rAjJo hi rakSAdhikRtAH parasvAdAyinaH zaThAH // bhRtyA bhavaMti prAyeNa tebhyo rakSedimAH prajAH // 124 // parasvamAdAtuM zIlaM yeSAM te parasvAdAyinaH zaThAH samyakAriNaH prAyeNAdhikRtAH santo bhavanti / prAkazucayo'pi rakSanti vittAni / ataH praakshucitvaanumaanenopekssnniiyaaH| yatnataH prtijaagritvyaaH| tebhyo rakSedimAH prjaaH| na kevalaM rAjArthanAzaH anavekSayA yAvatprajA api nirdhanIkurvanti // 124 // ye kAryikebhyo'rthameva gRhNIyuH pApacetasaH // teSAM sarvasvamAdAya rAjA kuryAtmavAsanam // 125 // ye rakSAdhikRtAH kAryikebhyo vyavahartRmyo vyApAravadbhayo halalezodezikayA 10 daNDayanti janapadAMsteSAM sarvasvaharaNapravAsane rAjA kuryAt // 125 // rAjakarmasu yuktAnAM strINAM preSyajanasya ca // pratyahaM kalpayedvRttiM sthAnakarmAnurUpataH // 126 // yuktAnAM niyuktAnAM strINAmantaHpuradAsyAdInAM preSyajanasya dolakavAhAdeH pratyA vRttiM kalpayenna sAMvatsarIyaM sakRddadyAdrAmaM tadekadezaM vA / sthAnakAnurUpataH 15 pradhAnaM niyogaH zayyArakSAdi karma zarIravyApArastadanurUpeNa vRttigyaa| pradhAne sthAne svalpe'pi karmaNi mahatI vRttirnikRSTe sthAne maTaratyApa karmaNi svalpetadubhayAnurUpam / / 12 / / paNo deyo'vakRSTasya padutkRSTasya vetanam // pANmAsikastathAcchAdo dhAnyadroNastu mAsikaH // 127 // avakRSTaH saMmArjanazodhanaviniyuktastasya bhaktArtha paNo deyaH / utkRSTasya 20 SaTsu SaTsu mAseSu gateSvAcchAdavastram / dhAnyadroNazca mAsikaH / caturADhako droNaH / paNaparimANaM dakSyati / vRttikalpanArthA ete // 127 // krayavikrayamadhvAnaM bhaktaM ca saparivyayam // yogakSemaM ca saMprekSya vaNijo dApayetkarAn // 128 / / karagrahaNavidhiH kiyatA mUlyena krItametatkiyacca vikrIyamANaM labhate kiyatA ca 25 kAlena vikrIyate kiyatpratibhAvena nazyatyatha netyevamAdirUpakrayavikrayaparIkSA ! adhvAnaM cirAciragamanaprApyatAm / bhaktaM saktvodanAdimUlana / parivyayastadupakaraNaM sarpiH sUpa1Na-nalezoddezikayA / 2 ph-raajaa| 3 pa-dodaka / 4 pa-kiMpratibhavena na nshyti| For Private And Personal Use Only Page #572 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 529 zAkAdi dhanAdi ca / yogakSemamaraNye kAntAre vA gacchato rAjabhayaM caurabhayaM nizcauratA vetyAdi / etadapekSya vaNigbhyaH karA aadaatvyaaH| " vaNigbhirdApayetkarAn " iti pATho yuktH| gatyAdiniyamena karmasaMjJAyA abhAvAt / daNDavacano vA dhAtustadA daNDivavikarmakatvam // 128 // * yathAlpAlpamadantyAcaM vAryokovatsaSaTpadAH // tathAlpAlpo grahItavyo rASTrAdrAjJAbdikaH karaH // 129 // yathA phalena yujyeta rAjA kA ca karmaNAm // tathAvekSya nRpo rASTra kalpayetsatataM karAn // 130 // kSINakRpenyUnaH karo grahItavya ityevamarthametat / vAryokaso jalaukasaH / SaTpadA bhramarAH / yathA te svalpamAdadAnAH paripuSTA bhavanti tathA rAjJA mUlAchedo na 10 kartavyaH // 129 // etadevAha / karmaNAM kA vANijakaH / rAjA ca phalena yujyeta / tathA karAnkalpayetna parimANAniyamakAraNamasti / yatra mahAnlAmastatrAdhikamapyuktaparimANAtikramaNa grahItavyam // 130 // paJcAzadbhAMga Adeyo rAjJA pshuhirnnyyoH|| dhAnyAnAmaSTamo bhAgaH SaSTho dvAdaza eva vA // 131 // mUlyAdhikayoH pazuhiraNyayoH pazcAzadbhAgo grAhyaH / dhAnyAnAM bhAgavizeSaH sukaraduSkarApekSayA mantavyaH paMcAzatpUraNaH paJcAzaH / viMzatyAdimya iti pakSe tamaT / paJcazadbhAga iti pAThe dvibhAgAdivatsaMkhyAntaram // 131 // AdadItAtha SaDbhAgaM dvAMsamadhusarpiSAm // gandhauSadhirasAnAM ca puSpamUlaphalasya ca // 132 // drumazabdena vRkSA ucyante / zeSa prasiddham / eteSAM SaSTho bhAgo lAbhAdrahItanyaH // 132 // patrazAkatRNAnAM ca carmaNAM vaidalasya ca // mRnmayAnAM ca bhANDAnAM sarvasyAzmamayasya ca // 133 // mriyamANo'pyAdadIta na rAjA zrotriyAtkaram // na ca kSudhA'sya saMsIdecchrotriyo viSaye vasan // 134 // * pha-pustake "yathA phalena" iti paThitvA tadanantaraM "yathAlpAlpam " iti darzitaH / 1nn-pnycaasho| 15 For Private And Personal Use Only Page #573 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 930 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [saptama tathA kuryAdyathA kSudhA'sya viSaye zrotriyo nAvasIdati // 134 // yasya rAjJastu viSaye zrotriyaH sIdati kSudhA // tasyApi tatkSudhA rASTramacireNaiva sIdati // 135 // anantaravidheratikramaphalametat // 135 // zrutavRtte viditvA'sya vRttiM dhabhyo prakalpayet // saMrakSetsarvatazcainaM pitA putramivaurasam // 136 // dhA vRttiM yayA kuTumbadharmasyAvasAdanaM na bhavati / vRttiM prakalpya sarvato rakSecaurAdibhyaH / svayamadhikavyayAca // 136 // saMrakSyamANo rAjJA'yaM kurute dharmamanvaham // tenAyurvardhate rAjJo draviNaM rASTrameva ca // 137 // dhArmikazrotriyarakSAyAH phalametadAyuviNarASTravRddhiH // 137 // yatkiMcidapi varSasya dApayetkarasaMjJitam // vyavahAreNa jIvantaM rAjA rASTra pRthagjanam // 138 // kRSidhanaprayogakrayavikrayAdivyavahAreNa jIvantaM pRthagjanaM brAhmaNAcchrotriyAdanyaM 15 karaM dApayet / karasaMjJAsaMjAtA'sya karasaMjJitam // 138 // kArukAna zilpinazcaiva zudbhAMzcAtmopajIvinaH // ekaikaM kArayetkarma mAsi mAsi mahIpatiH // 139 // zilpamAtropanIvinastAnmAsaM mAsamekamahaH karma kArayet / AtmopajIvinazca zUdrA vezabhAravAhAdayaH // 139 // 20 nocchindyAdAtmano mUlaM pareSAM cAtitRSNayA / ucchindan hyAtmano mUlamAtmAnaM tAMzca pIDayet // 140 // karazulkAderagrahaNamAtmano mUlachedaH ativahugrahaNaM pareSA tacca tRSNayA bhavatItyanuvAdaH / Atmano mUlacchedenAtmapIDA bhavati kozakSayAt ataste'pi pIDyaMte / upa sthite vigrahe kSINakozazaktiraribhiraparuddhoddharaNe'vazyaM bhavet / sA ca teSAM mahatI pIDA / 25 yattu sArvakAlikaM karagrahaNaM saMpAdayato nAkheditA bhavati // 14 // tIkSNazcaiva mRduzca syAtkArya vIkSya mahIpatiH // tIkSNazcaiva mRduzcaiva rAjA bhavati saMmataH // 141 // For Private And Personal Use Only Page #574 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] manusmRtiH / 531 tIkSNamRdutA nityamabhyasanIyA / tAdRzo rAjA prajAnAM saMmato bhavatyabhipretam // 141 // amAtyamukhyaM dharmajJa prAjJaM dAntaM kulodgatam // sthApayedAsane tasminkhinaH kAryekSaNe nRNAm // 142 // prajAnAM saMbandhini kAryadarzane khinnaH zAntaH / dharmajJAdiguNayuktaM sarvasahamamAtyaM 5 tasmin kAryekSaNe niyuJjIta / na punastasminneva siMhAsane // 112 // evaM sarva vidhAyedamitikartavyamAtmanaH // yuktazcaivApramattazca parirakSedimAH prajAH // 143 // sahAyasaMgrahaprabhRtyuktasyArthasyaivamiti parAmarzanaM vidhAya kRtvA itikartavyamupakArakamitikartavyamucyate / yuktastatparaH / ata evApramattaH / athavA buddhayaskhalana- 10 mapramattatA sarvakAle / evaM prajAH parirakSet // 143 // vikrozantyo yasya rASTrAdhriyante dasyubhiH prajAH // saMpazyataH samRtyasya mRtaH sa na tu jIvati // 144 / / pUrvoktayorapramAdayoranyathAtve doSamAha / yadi samyaggulmasthAnAni prati na jAgarti tadA chidrAnveSibhirdasyubhiH cauraiH prajA hriyante / tAsu kiM kariSyati / atastAdRzo rAjA 15 mRta eva / jIvitaM maraNameva / ato'pramattena bhavitavyam / vikrozantyaH AkrandatyaH / hriyante saMpazyataH / sabhRtyasya nirdiSTaM drakSyate / kevalaM ca bhRtyAstadIyAH pazyanti nAnudhAvanti mokSayanti / sarve te mRtakalpAH // 144 // kSatriyasya paro dharmaH prajAnAmeva pAlanam // nirdiSTaphalabhoktA hi rAjA dharmeNa yujyate // 145 // 20 prAptaM phalaM bhuGke rAjA sa dharmeNa yujyate / anyathA'nugrAhakANAmeva pAlanaM kurvanpratyavaiti // 145 // utthAya pazcime yAme kRtazaucaH samAhitaH // hutAgnirbrAhmaNAcArghya pravizesa zubhAM sabhAm // 146 // . pazcimo yAmo brAhmo muhUrtaH / yata Aha / kRtazaucaH smaahitH| hutAniriti 25 na ca brAhme muhurte homavidhAnamasti / tadA hi caturmuhUrtazeSA rAtribhavati / homazca vyuSTAyAM 1 pha-na jAnAti / Da-kSa-na prtijaanaamii| For Private And Personal Use Only Page #575 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 132 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ saptama rAtrau samApya kArya uSaHkalpatyAgena / Arya brAhmaNAnpUjayitvA sabhA zubhA maGgala vatIM pravizet // 146 // tatra sthitaH prajAH sarvAH pratinandha visarjayet // visRjya ca prajAH sarvA mantrayetsaha mantribhiH // 147 // tatra tasyAM sabhAyAM sthitaH prajA darzanArthamAgatAH pratinandha yathArhasaMbhASaNekSaNAbhyutthAnAbhivAdanaharSayitvA visarjayet yathAgatamanujAnIyAt / tato visarjiteSu teSu mantrayetsaha mantribhiH kiM karttavyamiti svapararASTragatakarttavyatAnirUpaNaM mantrAJcAGgaM darzayiSyate // 147 // giripRSThaM samAruhya prAsAdaM vA rahogataH // araNye niHzalAke vA mantrayedavibhAvitaH // 148 // mantradezavidhiH / rahogataH vivikte nirjane deze sthitaH / avibhAvitaH anumAnenApi yathA na janA jAnantIdaM vastu vidyata iti tathA kuryAt / niHzalAkaM / zalAkA ipIkAH / yatra tRNamapi nAsti yena na kazcittiSThatIti saMbhAvanA'sti tanniHzalAkam / imAnyaGgAni karmaNAmArambhopAyaH / puruSadravyasaMpat dezakAlavibhAgaH vinipAtapratI15 kAraH kAryasiddhiriti / athavA prArthanAkAlaM nAtipAtayettatra dIrtho mantraH syAt / na teSAM brUyAt guptamantrazca syAt // 148 // yasya mantraM na jAnanti samAgamya pRthagjanAH // sa kRtsnA pRthivI bhukte kozahIno'pi pArthivaH // 149 // mantraprakAzanivAraNArthaH zlokaH / pRthagjanA amantriNo mantravidvAhyAH // 149 // jaDamUkAndhabadhirAMstairyagyonAnvayotigAn // strImlecchavyAdhitavyaGgAnmantrakAle'pasArayet // 150 // yatkicitprANijAtaM tanmantrayamANo vizodhayet / tataH pradezAdapazodhayet / mantrabhedAzaGkayA / tiryagyoniSu ca zukasArikAdayo'pi mantraM mindanti gavAzvAdayo'pi / yogArUDhAH parivartitavArtAvinikAH sadasadrAhIrUpavArtAdayo bhavaMti / tadAntardhAnAdayo'pi narendravidyAzca zrUyante / vyaMgatvAdevagrahaNe siddhe govalIvavat vyaMgasya hastapAdAdichedane na mantraniyamAsthA karttavyA nAyaM kutracit gaMtuM zaknoti ihaivAvaruddha Aste kathaM mantrAn For Private And Personal Use Only Page #576 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] ... mnusmRtiH| matsyatIti / athavA evaMvidhA mantriNo na karttavyA buddhivibhramasaMbhavAt ato nAptA api tato'pasaH // 150 // bhindantyavamatA mantraM tairyagyonAstathaiva ca // striyazcaiva vizeSeNa tasmAttatrAdRto bhavet // 151 // mAnAdapetA avamatAH kSudrAdayo'pamAnAsatve kadAcitkiMcicchRNuyuH / kadAcidvA'. 5 kSarANyuccArayituM zakruyustato mantrabhedaH syAt / zakruvanti nipuNAH kiMcidAgameSvanumantum // 151 // madhyaMdine'rdharAtre vA vizrAnto vigataklamaH // cintayeddharmakAmArthAnsAtha taireka eva vA // 152 // dharmAdInAM parasparavirodhaM cintayet anyatamavRddhau sarvotthitirjayet // 152 // 10 parasparaviruddhAnAM teSAM ca samupArjanam // kanyAnAM saMpadAnaM ca kumArANAM ca rakSaNam // 153 // dharmArthakAmAnAM vA mantriNAM vA samupArjanaM saMgrahaNam / kanyAnAM saMpadAnaM svakAryasiddhivazena cintyam / kumArANAM rAjaputrANAM rakSaNaM tava vayamityevamAdimidharmamartha ca / te grAhayitavyAH / navaM hi dravyaM yenArthanAtenopadizyate tattadA dUSayati / 15 evamasaMskRtabuddhayo yadyaducyante tattatprathamaM gRhNanti yadyasadbhiH saMsRjyante tadA tatsvabhAvasteSAM prApnoti / te ca duHsaMskAropadigdhAH na zakyante vyasanebhyo nivartayitum / uktaM ca nIlIrakte vAsasikuMkumAMgarAgo durAdheyastasmAtte nityamanuzAsanIyAH / tatrApi ye guNavatastAnvardhayet / itarAnISatsaMvibhajet / jyeSThaM mahAguNamamatsaraM yauvarAjye'bhiSiMcet / evaM rAjaputrarakSaNe nityaM yatnavatA bhavitavyam // 153 // dUtasaMpreSaNaM caiva kAryazeSaM tathaiva ca // antaHpurapracAraM ca praNidhInAM ca ceSTitam // 154 // yena saMdhAnaM vigraho vA'pi kAryastena ca dUtasaMpreSaNaM cintyam / ArabdhakAryasaMbandhaM cintayet / avasthApanAya kakSAntareSvantavaizikasainyAdhiSThito'ntaHpuraM pravizet / tatra sthavirastrImatizuddhAM devIM paripazyennAparizuddhAM devIm prahalIno hi bhrAtA bhadraseno 25 mAtuH zayanAntargataH kupuruSazaGkhaviSadigdhena napureNAvala kA jalana mekhalAyAH, sauvIraM kss-vaaryet| For Private And Personal Use Only Page #577 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 534 medhAtithimASyasamalaMkRtA / [saptamaH veNyAM gUDhena zastreNa vidUrathaM tasmAdetAni vikhaMbhasthAnAni yatnataH parIkSeta / muNDanATilakuhakapratisaMsarga bAhyadAsIbhirantaHpuradAsInAM pratiSedhayet / praNidhInAM ca kArpaTikAdInAM vA parasparAbhiveSTitaM cintayet // 154 // *kRtsnaM cASTavidhaM karma paJcavarga ca tattvataH // anurAgAparAgau ca pracAraM maNDalasya ca // 155 // akRtArambhakRtAnuSThAnaM anuSThitavizeSaNaM krmphlsNgrhH| tathA sAmabhedadAnadaNDameta. daSTavidhaM karma / athavA varNipathaH udakasetubandhanaM durgakaraNaM kRtasya vA tatsaMskAraniyamaH hastibandhanaM khanikhananaM zUnyanivezanaM dAruvanacchedanaM ceti / apare tvAhuH " AdAne ca visarge ca tathA praipaniSedhayoH / paJcame cArthavacane vyavahArasya cekSaNe // 10 " daNDazudhyoH sadA yuktastenASTagatiko nRpaH / aSTakarmA divaM yAti rAjA shtrubhirrcitH||" ityauzanasau zlokau / tatra svIkaraNamAdAnam / balInAM bhRtyebhyo dhanadAnaM visargaH / praiSo duSTatyAgaH / arthAdhikRtAnAM matipravRttinirodho niSedhaH / asarapravRttiniSedhazcArthavacanam / varNAzramANAM svakarmasaMzayavyavahArAvekSaNam / parasparAbhiyoge daNDanipAtanaM parAjitAnAM ca pramAdaskhalite tu prAyazcittamityetadaSTavidhaM karma / paJcavargaH kApaTikodAsthitagRhapatikavaidehikatApasavyaJjanAH paramadharmajJAH pragalbhachAtrAH kApaTikAstAnathamAnAmyAmupasaMgRhya mantrI brUyAt / rAjAnaM mAM ca pramANaM kRtvA yatra yadakuzalaM tattadAnImevAcchAtavyaM tvayeti / pravrajyAyAH pratyavasita udAsthitaH sa ca prajJAzaucayuktaH sarvAnnapradAnasamarthAyAM bhamau prabhUtahiraNyAyA dAsakarma kArayet / kRSikarma phalaM tacca sarvapranajitAnAM prAsAcchAdanAvasathAnpratividdhyAt / teSAM ye vRttikAmAstAnupa2. japedevametenaiva vRttena rAjArthazcaritavyo bhaktavetanakAle copasthAtavyamiti / sarvapravanitAH svaM svaM karmopajapeyuH / karSako vRttikSINaH prajJAzaucayukto gRhapativyaJjanaH sa kRSikarma kuryAdyathoktAyAM bhUmAviti / vANijiko vRttikSINaH prajJAzaucayukto vaidehikavyaJjanaH sa * vane vanecarAH kaaryaashrmnnaattvikaadyH|| parapravRttijJAnArthaM zIghrAcAraparaMparAH // 1 // ] 1 parasya caite boddhavyAstAdRzaireva taadRshaaH|| cArasaMcAriNaH saMsthA shtthaashcaaguuddhsNshitaaH||2|| 1kSa-kRSivANijya / For Private And Personal Use Only Page #578 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 635 vaNikkarma kuryAtpradiSTAyAM bhUmAviti samAnam / muNDo jaTilo vA vRttikAmastApasavyaJjanaH sannagarAbhyAze prabhUtajaTilamuNDAntevAsizAkaM yavamuSTiM vA mAsAntaritaM prakAzamaznIyAddharmavyAjena gUDhaM yatheSTamAhAraM tApasavyaJjanAntevAsinazcainaM prasiddhayogairarthalAbhamagre ziSyAzcAdizeyuH / dAhaM cauramayaM duSTavadhaM ca videzapravRttamidapadya zvo vA bhaviSyatIdaM vA rAjA kariSyatIti tasya gUDhamantriNastatprayuktAH saMpAdayeyuH / ye cAsya rAjJo vaMzalakSaNavidyAsaMga- 5 vedyAM jaMbhakavidyAM mAyAgatamAzramadharma nimittajJAnaM cAdhIyAnA mantriNastatra rAjA etatpaJcasaMsthAyatairmantribhiH svaviSaye'vasthApayet / mantripurohitasenApatiyuvarAjadauvArikAntarvezikAdiSu savyapadezaveSazilpabhASAvido janapadApadezena mantriNaH saMdhArayet / tathA kubnavAmanakirAtamUkajaDabadhirAndhanaTanartakagAyanAdayaH striyazcAbhyantaracAriNyo'TavyAM vanecarAH kAryA grAme grAmINakAdayaH puruSavyApArArthAH svavyApAraparaMparAH parasparaM caite boddhavyAstA- 10 zaireva tAdRzAH / vArisaMcAriNasthA gUDhAzca gUDhasaMjJitAH / evaM paJcavarga prakalpya parasyAtmanazcAtmIyAdeva paJcavargAmantripurohitAdInAmanurAgAparAgau vidyAt pravartata / tathA rAnamaNDalapracArako mANDalikaH saMdhivigrahAdau kasminpracAre iti // 55 // madhyamasya pracAraM ca vijigISozca ceSTitam // udAsInapracAraM ca zatrozcaiva prayatnataH // 156 // etasminrAjamaNDala imAzcatasro rAnaprakRtayo mukhyA bhavanti / vijigISurarirmadhyama udAsIna iti / tatra eSa tayo rAjA prakRtisaMpanno'hamevaMvidhAM pRthivIM vijeSye'myutthitaH sa vijigISuH utsAhazaktiyogAt / zatrustrividhaH sahajaH prAkRtaH kRtrimaH / svabhUmyanantara iti madhyamo'nayorarivijigISvorasaMhatayonigrahasamarthanasaMhatayorudAsInaH / arivijigISumadhyamAnAmasaMhatAnAM nigrahasamartho na tu saMhatAnAm // 156 // 20 etAH prakRtayo mUlaM maNDalasya samAsataH // aSTau cAnyAH samAkhyAtA dvAdazaiva tu tAH smRtAH // 157 // etAH smRtAH / etA mUlaprakRtayo maNDalasya vyAkhyAtAH / aSTau caanyaaH| AsAM catasRNAM prakRtInAmekaikasyAH prakRtermitramamitraM ceti dve dve prakRtA etA aSTau AdyAzcatasra evamubhayato dvAdaza bhavanti // 157 / / amAtyarASTradurgArthadaNDAkhyAH paJca caapraaH|| pratyekaM kathitA hyetAH saMkSepeNa dvisaptatiH // 158 // 1 ph-cyo| For Private And Personal Use Only Page #579 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 536 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [saptamaH amAtyAdayaH paMcaprakRtayaH dvAdazAnAM prakRtInAM ekaikasyA bhavanti / ataH SaTavAda zakA dvisaptatiH // 158 // * anantaramariM vidyAdarisevinameva ca // areranantaraM mitramudAsInaM tayoH param // 159 // vinigISubhUmyanantaramari vidyAttathA'rimitraM mitraM tvevamariM bhUmyanantaraM vijigISomitraM bhavati / udAsInastayoH paraH / arimitralakSaNaM ca sahajakRtrimayorapi draSTa5 vyam // 159 // tAnsarvAnabhisaMdadhyAtsAmAdibhirupakramaiH // vyastaizcaiva samastaizca pauruSeNa nayena ca // 160 // saMdadhyAvazIkuryAt / pauruSanayau sAmadaNDAveva tatra coktau sAmadaNDau prazaMsaMtIti // 160 // saMdhi ca vigrahaM caiva yAnamAsanameva ca // dvaidhIbhAvaM saMzrayaM ca SaDguNAMzcintayetsadA // 161 // tatra hiraNyAdidAnobhayAnugrahArthaH sandhistadviparIto vigrahaH / ekAntatA'pyucyate yAnamupekSAyAmAsanaM sandhivigrahopAdAnaM dvaidhIbhAvaH / parasyAtmArpaNaM sNshryH| ete SaDguNAH / eteSAM yasmin guNe'vasthito manyetAhaM zakSyAmi durga kArayituM hastinIrbandhayituM khanIH 15 khanayituM vaNikpathaM prayojayituM jatuvanaM chedayituM adevamAtRkadeze kSetrANi bandhayitumityevamAdIni parasya vittAni vyAhatuM buddhivighAtArtha guNamupeyAdevaM ca sati // 161 // AsanaM caiva yAnaM ca saMdhi vigrahameva ca // kArya vIkSya prayuJjIta dvaidhaM saMzrayameva ca // 162 // ekena saMdhAyAparasminyAne zaktaM mRSA vigRhNIyAt / evamAsanamapi saMdhAya vigRhya 20 ca sarvametatkArya vIkSya prayuJjIta / nAtra niyataH kAlo yadaiva yadyuktaM manyeta tadaiva tadAcaret / yadi kAlaniyamo lakSayituM na zakyate upadezaH kimarthamavemAha na zakyate vizeSo durlakSaH sAmAnyaM tu sulakSaNametadapyabudhAnAmupayujyate // 162 // saMdhiM tu dvividhaM vidyAdrAjA vigrahameva ca // ubhe yAnAsane caiva dvividhaH saMzrayaH smRtaH // 163 // *[viprakRSTe'dhvanIyanna udAsIno balAnvitaH / sa khilo maNDalArthastu yasminyaH sa mdhymH||1||+ For Private And Personal Use Only Page #580 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 537 adhyAyaH] manusmRtiH / samAnayAnakarmA ca viparItastathaiva ca // tadA tvAyatisaMyuktaH saMdhijJeyo dvilakSaNaH // 164 // samAnayAnakarmA yAnaphalaM sahitau tulyau gacchAvaH samAnaphalabhAgitayA na ca tvayA'hamullaGghanIyo yattato lapsyate tattava mama ca bhvissyti| athavA tvamanyato yAhyahamanyatra yAsyAmItyevamasamAnayAnakarmA viparItaH // 164 // svayaMkRtazca kAryArthamakAle kAla eva vA / / mitrasya caivApakRte dvividho vigrahaH smRtaH // 165 // svayaM vigrahasya kAlo yadAvazyaM svabalenotsahate paraM karSayitumutsAhayuktaH prakRtayaH saMhatA vivRddhAzca svakarmakRpyAdiphalasaMpannAH parasyaitAnyapahariSyanti karmANi kSINa. labdhaprakRtiH paraH zakyAstatprakRtaya upajApenAtmIyAH kartuM sa svayaM vigrahasya kAlaH / 10 akAla etadviparItaH / tatrApi vigraho mitrasyApakRte yadi zatruNA tadIyaM mitramapakRtaM tadA tadvicintyAkAle'pi vigrahaH karttavyaH / yadyapi svayamapi zatroranantaraM mitraM bhavati tathApi tena mitreNa sahAyena zakyaH zatrurapabAdhitum / zatroranantaraM mitraM bhavati zatrostu zatruviSayAnantaratvam / pAThAntaraM mitreNa caivApakRte / tena yadyasau bAdhito bhavati tadA'kAle'pi vigrahaH kAryaH / etadvigrahasya dvaividhyaM svakAryArtha mitrakAryArtha ca / 15 athavA''tmano'bhyucchyAdekaH prakAro mitreNApakRte vyasanini tatraiva dvitIyaH // 16 // ekAkinazcAtyayika kArye prApte yadRcchayA // saMhatasya ca mitreNa dvividhaM yAnamucyate // 166 // ekAkino mitreNa vA saMhatasya nidvaividhyaM yAnasyAsatyAM zaktAvekAkinaH / anyathA saMhatasya / Atyayika kArya parasya vysnotpttiH| tadA hyabhigamanIyatamo bhavati prtH| 20 kadAcillabdhocchyo durucchedyaH // 166 // kSINasya caiva kramazo daivAtpUrvakRtena vA // mitrasya cAnurodhena dvividhaM smRtamAsanam // 167 // AtmasaMvaraNamAsanam / tadapi dvividham / kSINasya balakozopanayena vRddhasyApi zatru prtypekssaa| AsanaM ca mitrAnurodhena yadi mitrasya kSINasya zatruNA saha saMbandho nedRzo 25 bhavati tadIyena mitreNa nAyamuttambhanIya ityatastadanuvRttyAsIta / sa ca kSayo daivAtpUrvakRtena vetyanuvAdaH / vRddhikSayau sarvasyaitena kAraNena bhvtH| tatra daivaM svakRtapramAdaH ativyayazIlatA 1kSa-yAnaM dvividhaM / 2 ph-abhigmniymo| 68 For Private And Personal Use Only Page #581 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 538 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ saptamaH apratijAgaraNaM sve bale pUrvakRtamazubhaM karmApi viparyayeNa vaitadvayAkhyayam / mohAditi pAThAntaram / arthastu daivazabdena vyAkhyAtaH // 167 // balasya svAminazcaiva sthitiH kAryArthasiddhaye // dvividhaM kIrtyate dvaidha pADaNyaguNavedibhiH // 168 // balasya sthitiH svAminazca bhedena durgasvAminaH svalpena balena senApateranyatra mahatA balena yuktasya / athavA balazapathAnugrahArthaH kazcitkarttavyo hiraNyAdilAbhApekSayA parastvadhikenAzu dvaidhIbhAvo nAmAyamupAyaH / tasyaitadeva rUpaM yaddvidhA sthitilasvAminoratraivaMrUpasya tasyAparaM dvaidha vaktavyam / na ca tadanena kiMciducyate / kevalaM balasya svAminazca sthitiretavividhaM tatra vartavyaM mAyAyAM dvaidhIbhAvastasyedaM dvaividhyam / ucyate / sAmarthyalabhya10 metatparAnugrahArthametatkartavyaM svakAryArtha cetyeSa dvidhardhAbhAvasya dvaidhIbhAvaH // 168 // arthasaMpAdanArtha ca pIDayamAnasya zatrubhiH // sAdhupu vyapadezArtha dvividhaH saMzrayaH smRtaH // 169 // zatrubhiH pIDayamAnasya arthasaMpAdanArthamanyatra saMzrayaH arthapIDAnivRttistatsaMpAdanArtha zakyamanyamAzrayet / svadezaM hitvA tatra gacchet / vyapadezazcApIDite'pi 15 AgAmipIDAparihArAya vyapadezArthamanyaM saMzrayet / eSo'sya sahAyako vartate na zakyo' yamupapIDayitumiti vyapadezasiddhirna kenacidupapadyate / vyapadezaprayojanasaMzrayo vyapadezazabdenoktaH / sAmAnAdhikaraNyena pAThAntaraM vyapadezArthamiti / va punaH saMzrayaH karttavyastadAha / sAdhuSu ye sAdhavo rAjAnasteSAmanyatamamAzrayet / yebhyaH sakAzAtkusati - zaGkayate / sAdhuzabdena paribhavatrANasAmarthyAdayo guNAH pratipAdyante // 169 // __ yadAvagacchedAyatyAmAdhikyaM dhruvamAtmanaH // tadAtve cAlpiko pIDAM tadA saMdhi samAzrayet // 170 // AyatirAgAmIkAlo yadyevaM manyeta samabalo mamAyamapyeSa nyUnabalo vA kAlAtta labdhakRtyopanApena mitragraheNa vA zaknotyenamamibhavituM tadA saMdhiM kuryAt / Adhikya madhikavalatA / dhruvaM nizcitam / tadAtve vartamAnakAlavacano'yam // 170 // 25 yadA prahRSTA manyeta sarvAstu prakRtIbhRzam // atyucchritaM tathA''tmAnaM tadA kurvIta vigraham // 171 // pratdRSTA utsAhAnurAgayuktA dAnamAnAbhyAmupasaMgRhItA AtmIyAH prakRtIramAtyAdikA manyeta atyucchritamAtmAnaM kozahastyazvAdisaMpadA tadA kenacidapadezena saMdhidUSaNaM kRtvA vigrahamAzrayet // 171 // 1kSa-vaktavyamAyAyAM / 2 kSa-dvaidhIbhAvasya / 3 kSa-pIjyate / 4 kSa-vaktavyaH / 5 kSa-adhikAM For Private And Personal Use Only Page #582 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] manusmRtiH / badA manyeta bhAvena tdRSTaM puSTaM balaM svakam / / parasya viparItaM ca tadA yAyAdri prati // 172 // bhAvo harSapoSakAraNaM bahunA dhanena saMvibhaktatA kRSyAdikarmANi phalitAnyeSAmityAdi harSapoSayoH kAraNam / balaM hastyazvarathapAdAtaM parasya yadA viparItaM tadA zatru pratiyAyAdabhiSeNayecchatrumityarthaH / na vigrahakAraNAnyeva yAnakAraNAni / kiM tarhi tAnyapi 5 apacayazca harSapoSayoH parasya prakRtInAm // 172 // yadA tu syAtparikSINo vAhanena balena ca // tadA''sIta prayatnena zanakaiH sAMtvayannarIn // 173 // vAhanaM hastyazvarathaM balaM pAdAtaM govalIvardavadbhedaH / parikSINe bale sati sAntvayanarimAsIta / sAmopapradAnAbhyAmanukUlanaM sAntvanam // 173 // manyetAriM yadA rAjA sarvathA balavattaram // tadA dvidhA balaM kRtvA sAdhayetkAryamAtmanaH // 174 / / azakyaM saMdhAnaM balavatA ruddhasya durgasaMzrayaNaM ca hitaM durga ca balAvasthAnameva dvaidhIbhAvaH sa ca prAguktArthaH // 114 // yadA parabalAnAM tu gamanIyatamo bhavet / / tadA tu saMzrayetkSipraM dhArmikaM balinaM nRpam // 175 // gamanIyatamo'bhibhavanIyatamo durgastho'hamiti manyate tadA kSipraM durgamujjhitvA'nyaM saMzrayeddhArmikam / yataH kusRtirnAGkayate yasya yazobhayI sthiraprakRtiH balinamityetenaitasudarzitam // 175 // nigrahaM prakRtInAM ca kuryAyo'rivalasya ca // upaseveta taM nityaM sarvayatnairguru yathA // 176 // balinamityuktam / kiyatA balena balavAnbhavatItyetadarthamidamucyate / yA duSTAstadIyAH prakRtayo yazca zatrurubhayasyApi nigrahe samarthaH sa AzrayitavyaH / sa guruvatparisevitavyo mAnamujjhitvA / naivaM mantavyaM mahArAnA eSo'pi samatvena vArtAvaha iti / prabhuvadasau sevitavyaH / sarvayatnarupAyaiH priyavacanairavasare samIpe saMnidhAnena // 176 // yadi tatrApi saMpazyedoSa saMzrayakAritam // suyuddhameva tatrApi nirvizaGkaH samAcaret // 177 // 1kSa-yatropi / For Private And Personal Use Only Page #583 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 540 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ saptamaH yadi tasminnapi saMzraye saMpazyejjAnIyAtkathaJcidoSaM saMzrayakAritaM balIyAneva hi vyasane balaM dvidhA karotIti dRzyate / doSadarzanaliGgAni ca " dattvA''nutApaH kRtapUrvahomaM vimAnanA duzcaritAni kIrtanam / " dRSTeradAnaM pratikUlabhASaNametAzca duSTasya bhavanti vRttayaH // " ___ tatastatrApi saMzraye doSakAriNi vijJAte'pizabdAdAzraye nidoSe'sati suyuddhameva tasminnapi kAle nirvikAraH kuryAt / na hi saMzraye vinAzo dRzyate hyalpabalenApi mahAbalo jIyamAnaH / api cAntyAvasthAyAmubhayathA guNo vijaye rAjya parAnaye dhruvaH svarga iti yuddhasya tu zobhanatvaM dayiSyAmaH / ekaikaguNAzrayeNa: maNDalavijayAya yAyAcchAktaH // 177 // sarvopAyaistathA kuryAnnItijJaH pRthivIpatiH / / yathA'syAbhyadhikA na syumitrodAsInazatravaH // 178 / / upAyavacanAtsAmAdibhirvyastaiH samastaiau / sarvagrahaNAttu yena zakyante saMghAdinA'pi tathA kuryAt tena prakAreNa yateta / nItijJaH arthazAstrajJaH svAbhAvikaprajJaH nayAdyamijJo vA rAjA yathA syAt zaktitrayeNAbhyadhikAmitrAdayo na bhaveyustathA prakRtyAdisamAdiSTe 15 karmapravartane ca tebhyo'dhikamAtmAnaM kuryAt / zlokAnurodhAnmadhyamagrahaNaM na kRtam / so'pi ta draSTavyo na mitramityapekSyam / svaprayojanavyatirekeNa mitraM nAmAvyavasthitaM hi mitratvAdhikyamupagata svArthagativazAcca mitramapyaribhavati / tathA ca vyAsa Aha "na kazcitkasyacinmitraM na kshcitksycidvipuH|saamrthyyogaadvijnyeyaa mitrANi ripavastathA ||iti| etairupAyamaNDalairvicArayet // 178 // 20 Ayati sarvakAryANAM tadAtvaM ca vicArayet // atItAnAM ca sarveSAM guNadoSau ca tatvataH // 179 / / kAryANi karmANi prayojanAni / teSAM sarveSAmAripsamAnAmAyatiH pariNAmyAgAmikAlastadAtvaM prAraMbhAvasthAvartamAnakAlastaM ca vicArayet / ttvtsttven| anekamukhAni hi kAryANi kSaNAccAnyathA bhavantIti / tatra yeSAmubhau kAlau na zudhyatastAni kAryANi 25 kathamArabhateti tadvicArArthopadezaH / atItAnAmatikrAntAnAM ca sarveSAM guNadoSau tato vicArayet / atrApyatItAnAM guNadoSau vicArya yAni karmANi guNavantyatItAni tAnyeva kathaM nAma punarArabhatetyatItakArthaguNadoSatatvavicAraNopadeza evamarthaH // 179 // 1kss-sve| For Private And Personal Use Only Page #584 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 541 AyatyAM guNadoSajJastadAtve kssiprnishcyH|| atIte kAryazeSajJaH zatrubhirnAbhibhUyate // 180 // evaM hi yo hyAyatyAmAgAmini kAle kAryANAM guNadoSau vijAnAti niyamenAsau vimRzyakArIti svayaM cArabhate vimRzyakArIti na sa doSa evamarthaM hi jJAna tadAtve vartamAne yaH kSipramavadhArayati kArye na vilambate tadAtve kSipranizcayaH kSiprakArI bhavati 5 guNavatkaroti na doSavat / atIte kRte sati kArye zeSato yaH kAryameva budhyate na tatparisamApto labhata iti guNavatsarvakAryaphalasaMbandhAdabhyadhikaH zatrubhirnAbhibhUyeta / na hi dharmazAstre SADaNyopadezaH zakyate kartuM dRSTa iti // 18 // yathainaM nAbhisaMdadhyumitrodAsInazatravaH // tathA sarva saMvidadhyAdeSa sAmAsiko nayaH // 181 // diGmAtramuktam / yathA na taistaiH prayogairabhisaMdadhyustathA kuryAdarjitairitarairivopAyarityeSa sajhepiko nyAya ityupasaMhAraH pAGguNyasyAtisaMghAnavirodhazcaivaM na bhAti / kRtyAnAmupajAparakSaNAvyasaneSu pratikArAtsvamaNDalasaMgrahAdguNopAyAnAM samyakprayogAtmasvabhyutthAnamityevaM draSTavyam // 181 // yadA tu yAnamAtiSThedarirASTraM prati prabhuH // tadA'nena vidhAnena yAyAdaripuraM zanaiH // 182 // idAnImabhiyAsyataH karmAha / yadopacikIrSatyarirASTra pratyabhimukhena tadA'nena vidhAnena gacchedatvaramANaH / vakSyamANopanyAsaH sukhAvabodhanArthaH // 182 // mArgazIrSe zubhe mAsi yAyAyAtrA mahIpatiH // phAlgunaM vA'tha caitraM vA mAsau prati yathAbalam // 183 // 2. yAtavyApekSayA balApekSayA dIrgha yoddhumicchantralaprAyaH zAradavAsantikasasyaprAya pararASTraM mArgazIrSe yAyAt / atra hi gacchan zAradaM phalaM gRhAdigataM sukhaM gRhNAti vAsantaM sasyamupaharati / kAmazca mahAndurgAparodhAdikAryakSamo mArgazca prasiddhavakrapathopabhRtakAzodakavIrudho na bhavanti kAlazca nAtyuSNazItaH / upacitamapi na sasyaM nAna prayuktaM priyaM sasyatrayopaghAtakAlaviprakarSApekSayA ca para AzrayaM saMdhatte / ubhayasasyopaghAtAvakarSaNaM 25 samyakRtaM bhavatyAtmanazca balApacaya iti upaghAtamAtracikIrSayA paradezAderalpakAlasAdhye vA 15 1 pha-pratyAbhi / 2 ya-tatoprayuktaM / 3 ya-kRto / 4 ya-kAlA / For Private And Personal Use Only Page #585 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 542 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ saptamaH yAtari balaprAyaH phAlgunacaitrayoryAyAt / vAsantikasasyaprAyadezaM tadApyAtmanoyavasAdi bhavati / paropaghAtakSetragatasasyopaghAtAt / yathAvalamiti yena prakAreNa balAnurUpaM yAyAdityarthaH // 183 // asyApavAdaH anyeSvapi tu kAleSu yadA pazyeddhRvaM jayam // tadA yAyAdvigRhyece vyasane cotthite ripoH // 184 // etavyatirekeNAnyeSvapi prAvRDAdikAleSu yadA manyetAtmano'vazyaMbhAvi vijayaM tadA yAyAt / yadA hastyazvavalaprAyaM varSAsvazvabalaM hastibalaM tadA hi svabalakAlaprabhAvAdekAntiko jayaH / vyasanaparasya svabalakozAdi tasminnutpanne svabalakAlanirapekSo yAyAt / vyasanapIDito hi zatruH sAdhyo bhavati / kASThamiva guNopayuktasanniyogamAtrAdeva vinazyati / vigRhyeti yAtavyamevASTabhyAhUya yAyAnmahAnasminnevAvagamyate // 184 // kRtvA vidhAnaM mUle tu yAtrikaM ca yathAvidhi // upagRtyAspaMda caiva cArAnsamyAgvidhAya ca // 185 // mUle svadurgarASTra kuryAdathapANigrAhazca tatra vidhAnaM pratividhAnaM kRtvA durga tAva15 tprabhUtadhAnyAdikaM susajjayantraprAkAraparikhAdi kAryam / rASTrasyApi svabalaM zreNIbalebhyo rakSAM vidhAya kuryAdAnamAnebhya upasaMyamya pratyanteSu prakSeptavyaM pANigrAhaM prati prAha tatsamarthazca balaikadezaH svarASTra sthApayitavyaH |yaatraapryojnN yAtrikaM hastyazvAdibalayogyaM ca praharaNadhAraNAdisajaM yathAvidhiparopadezaM kRtvA''spadaM pratiSThAnaM kiMtIto'parakIyAH kruddhAdayo draSTavyAstAnupagRhya svIkRtyAkArasya paraviSaye nivRttestajjJAnAya samyagyathAvadvidhAya prayujya kimayaM dRSTopasaMgrahaM kartumArabdhamute zatruparimaNDalaM kopayitumatha madhyamamudAsInaM vA saMzrayituM tathA mUlayAtrAM vA hartukAmo vidhivadveda vA kartukAma ityAdi yathA caitadevaM tathA // 185 // saMzodhya trividhaM mArga SaDidhaM ca balaM svakam // sAMparAyikakalpena yAyAdaripuraM prati // 186 // 25. trividhaH panthA jAGgala Atapa ATavika iti / kecidATavikasthAne vanaprakSepAtri vidha iti / apara unnato nimnaH sama ityevaM trividhaM saMzodhya mArgodhavRkSagulmalatAvicchedena sthalanimnayoH samIkaraNaM nadIgartayostIrthakaraNaM pathirodhakavyAlasamucchedaH pravartakAnA 1 Na-vAleSu / 2 Na-vaM / 3 nn-kRddhaa-| 4 Na-kSa-prAhana samarthazca / 5 Na-uttama pari; kSa-uttara ! dupari / 6 Na-chedaM / 7 ph-shnaiH| For Private And Personal Use Only Page #586 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / 543 mAtmIkaraNaM yavarsasenAdimattA ceti SaDighaM balamiti kecit / hastyazvarathapadAtisenAkozakarmakarAtmakaM SaDidhaM balamityanye / kozasthAne prakSepaNamityapare / maulabhRtyazreNimitrAmitrATavikabelabhedAt / sAMparAyikavidhAnena sAMparAyikaM yuddhe kRtsnaM tapratyojanaM yasya tatsapirAyikaM durgakalpena vA ripuM prati yAyAt / sa ca sainyanivezasteSu teSu ca sthAneSu sthAvarajaGgamadaNDo bahumukhaparighaphalakazAkhAbhiH prAkAra ityAdistAdRzasthApitaH 5 vizeSatastu yAtrAgataH // 186 // zatrusevini mitre ca gUDhe yuktataro bhavet // gatapratyAgate caiva sa hi kaSTataro ripuH // 187 / / zatrusevini gUDhe pracchanne mitre gatapratyAgate ca yuktataraH syAt / abhiyuktatara AdRtataro bhavenna vizvasedityarthaH / yasmAtsa kaSTataro ripuranyebhyaH kruddhAdibhyaH / 10 evaM ca yuktataravacanAtkaSTataravacanAcca gatapratyAgatamagrAhyamamyasyeti gamyate / sa caturvidhaH / kAraNAgatastato viparItakAraNAdAgato yathA doSeNa gataH punarAgato guNamubhayoH parityajya kAraNenAgata iti yaH sa tyAjyo laghubuddhitvAdyatkicitkArIti / punarasya pratyayastu kAraNAdgataH kAraNAMgataH yathA svAmidoSeNa gataH parasmotsvadoSeNAgata iti satkarttavyo yadi saGgitvAdAgatastato grAhyaH / atha paraprayuktastena vA doSeNApakartukAma 15 iti tato neti pararASTra pratyabhiprasthitaH // 187 // daNDavyUhena tanmArga yAyAttu zakaTena vA // varAhamakarAmyAM vA sUcyA vA garuDena vA // 188 // tatra daNDAkAro vyUho dnnddvyuuhH| evaM zakaTAkRtisthAnAcchakaTa ityAdi yojyam / purastAdvalAdhyakSo madhye rAjA pazcAtsenApatiH pArzvayorhastinasteSAM samIpe'zvAstataH 20 padAtaya ityeSa sarvataH samavAyo daNDavyUho'tiryagbhavati / sarvato bhayakAryaH sacivyUhaH sthalasamutthAnasainikaH pravIrapuruSamukho'tidIrgha Uo yataH parakakSo'nyaiH samaM pravarttamAnaH / makaravyUhastu mukhe jaghanayoH pRthurubhayato yena prazastaH sarvana phalgubalaM labhate na cAthai taddhi zUrairhanyamAnamanyeSAmapi bhaGgAya bhavati / tasyAntamanyakAryamavaruddhaM nizcayenAvatiSThate / pariziSTaM tu balaM vyUhasyAntaH prakSipet / evaMracanAvizeSairuktairuktaprayojanApekSayA vA vizeSeNa tu samAyAM 25 bhUmau daNDagaruDasUcibhiryAyAt / viSamAyAM saMkaTAyAM kaTamakaravarAhairiti // 188 // 1 ya-yavasenAdi / 2 ya-ATaviphAM balabhedAtprakAra ityAdi / 3 kSa-prAra / 4 kSa-kAraNa AgataH / 5 kSa-gataH parastA / 6 kSa-ta 7 kSa-bhaye / 8 kss-smukhmupnyoH| 9 kSa-sarvatra na phAgulabhate / na cayetarai ranyamAna / 10 kSa-manye / 11 za-vidhAiva / For Private And Personal Use Only Page #587 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 544 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ saptamaH yatazca bhayamAzaGkettato vistArayeddhalam // pajhena caiva vyUhena nivizeta sadA svayam // 189 // tasminpathi yasmAtpradezAtparahitakAribhyo bhayAzaGkA syAttena pradezena pUrvagRhAdvistArayelaM gavyUtimAtramAdhakaM vA / yavasaMpatradRDhaprahAravistIrNazatrupuSTaparasparamavaruddharathikAvA5 rohakarIbalAnyavahitAni bhavanti / samantAdvibhRtaparimaNDalo madhyaniviSTavijigISuH padmavyUhaH / evaM nityaM nivizetpurAnnirgacchedrAmAdvA // 189 // senApatibalAdhyakSau sarvadikSu nivezayet // yatazca bhayamAzaGketyAcI tAM kalpayeddizam // 190 // senApatiH samagrasya dhanasyAdhipatirbalAdhyakSastayorbahutvAbhAvAvivacananidezAcca sarva10 dikSu tadasaMbhava iti tatpuruSAstacchabdenocyante / tadIyapuruSasannivezAcca sarvadikSu tAveva sannivezitau bhavataH / tena bhinnasturagaganAdibhistatpratibaddhanivezAnAM saMyodhanAya samantato nidezya giriM vanaM garne vA pRSThato'dhyakSa kRtvA yato bhayamAzaGketa yathA sA prAcI digbhavatyeva / nivezaM kuryAdabhimukhanirgamArthamiva vidvadbhiH // 190 // gulmAMzca sthApayedAptAnkRtasaMjJAnsamantataH // ___ sthAne yuddhe ca kuzalAnabhIrUnavikAriNaH / / 191 // gulmAnmanuSyasamavAyAn kecitsAkSAtsamantataH sazaGkhapaTahA anye viparItAstatra cotpannaM duzcikitsa mahate cAnAya guNairvizeSayati / AptAnAptasadRzAnityabhedArtha kRtasaMjJAnaM kRtA saMjJA yaiste kRtasaMjJAstAnavasare yuddheSu zaGkhabherInAdadhvajAdibhirvAca'stUryame vAhariSyAmastadapagamAzaGkAyAM caivameva kuryAt / Ahate dhvaje vochUite pRthakpRthagavasthAtavyam / 20 evaM saMhatairevaM praharttavyaM evaM vyAvartitavyamityAdisthitam / sthAne tatra kuzalA anyaiH zaraiH zakyamAgantuM sametena zakyamasmin vayamapRthak pare pRthagityAdiyuddhe nAnusaraNAdau kuzalA bhavantaH saMhatakairyodhanIyAsAraM kRtvA praviSTAH pRSThadezArthaH prahAriNaH citraM yojayitavyA bhagnAnAmanekAyanazatAnAM pRSTaM grAhyamityAdi abhIravaH anena vistIrNasametA avikAriNo'bhedAtmakaiya'yuktamaparasya evametAngulmAnsamantatastriSu dikSu gavyUtimAtravyApI 25 pratyahamaniyatadezAn bahUnasthapaterbhayapratibodhanArthamavahitabhedAtari jano vizvasto bhavati dAnamAnakAryadarzanAdibhirapavRtte yuddhe'mAtyAdibhiH saha sarveSAM svArthaH saMgrAmo mama nAmamatrAM rAjeti sarve vayaM samAnavibhavopabhogAya naye rAjyaM parAjaye svarga iti hetunA''gatAH // 191 // 1kSa-AzaMketa bhayaM yasmAt / 2 ya-kRtasaMjJAnAM saMbodhanAya / 3 pha-dAyaistUryameva / / ya-vAyu sacchrite / 5 ph-tyaadissuudvege| 6 ya-saMhataH / 7 pha-nAya prAsdara kRtvA / 8 ya-kSa-khinnaM / 9 ya-yairuka bhUcararayAM / 10 ya-bhaye itaro / 11 ya For Private And Personal Use Only Page #588 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] manusmRtiH / saMhatAnyodhayedalpAnkAmaM vistArayedbhahUna // sUcyA vajreNa caivaitAnvyUhena vyUhya yodhayet // 192 // asaMhatA hi balavadvistIrNa balamAsAdyAvayavazo vidhvaMsanAya vAhanAvAtaiH kSayaM yAnti tadvinAze cotpannA ime'to'lpAnAtmIyAnsaMhatAnyodhayedanyonyApekSayA yudhyamAnAnabhinnata itaretarAnugrahAtparasparAnurAgAtparddhAyAM ca parAnsaMhatAnso samarthA bhavanti / kAmaM 5 yatheSTaM kAryArtha bahUnvistArayedviprakIrNAnyodhayedityAdi manyeta / bhinnAMstAMzcaitAnbhayameSyati parAnsvAnvA bahUndRSTvA trAsaH syAditi / sUcIpUrvokto'kSavyUhabhedo'grataH pRSThatazca tridhA vyavasthitaH pArzvayorbhedarnanaM tena cAtmAnaM sUcicyUhaM vibhajya yodhayet / satAM ca sarvavyUhAnAM pratiSThAvyUhanasamarthAvitipratigRhItAvevaM kAraNAt / yadA tu parabale hyetAveva . mavatastadA sve bale viparyayaH kAryaH / tulyatve tu puSTimatvAnuraktakuzalamAnanaprabhUtaikArtha- 10 kAritvAdityato vizeSe yathAsaMbhavavAkyairyodhayediti vacanAdrAnA svayaM tatpratisaMdhAnArthaM vyUhadurgAdyamazve pratigrahabhUtastiSThet / samAnatantreNoktam / "dve zate dhanuSAM gatvA rAjA tisstthetprtigrhH| bhinnasaMghAtanArtha tu na yudhyetaaprtigrhH||"192|| syandanAGkaH same yudhyedanUpe nau dvipaistathA // vRkSagulmAte cApairasicAyudhaiH sthale // 193 // senAnAM dezasya praklRptyarthamAha / samapradeze sthairazvaizca yudhyet| tatra hi teSAmapratighAtaH / anUpaH pAnIyaprAyaH / tatrApyalpodake hastibhiragAdhodake tu naubhiH / teSAM hi tatra sukhapracAratA / vRkSairgulmaizca saMchanne dhanurbhiH / tadrahaNAca balIvardaga"dyAkulo gRhyate samAnakAryatvAt / sthalamiti pASANavRkSalatAgAdirahito dezastasminsiddhiH / dhAryaiH zarAdibhirAyudhaizca zaktyAdibhiyudhyeta AsannayuddhatvAdevaM sAmarthyapradarzanArthatvA- 20 dasya // 193 // kiMca kaurakSetrAMzca matsyAMzca paJcAlAn zUrasenajAn // dollacUMzcaiva narAnagrAnIkeSu yojayet // 194 // kurukSetraM prasiddhaM / matsyasaMjJo virATadezo nAgepure pazcAlA ubhaye 25 kAnyakubjA AhichatrAzca / zUrasenajA mAthurAH / kaciccAtra bhAvArthe pratyayo luptanirdiSTa etaddezajA hi prAyeNa mahAvarmANo balavantaH pRthuvakSasaH zUrA abhimAnino durviSahA ityatra ye'mI kathitAH pareSAM bhayahetavo bhavanti dIrghakAyAdhyastAlpadezA api dIrghazvasa 1pha-bhedanena / 2 pha-pracAratA / 3 Na-kSa-dasyAdapi yonyatA ciMtyA / 4 ph-kuru| 5kss-bhogpure| '6 pha-dhyavastA / 7 pha-zvasUkarA / 69 For Private And Personal Use Only Page #589 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 546 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ saptamaH karA mahAkAyatvAt laghavastu maraNAsamarthA nirbhayena janena pracchannA viddhAH praharanto'pakArAsamarthA AdarzabhUtAzcaita itareSAM bhavanti // 194 // praharSayeddalaM vyUhya tAzca bhRzaM parIkSayet // ceSTAzcaiva vijAnIyAdarInyodhayatAmapi // 195 // vyUha racayitvA svabalaM bhRzaM darzayankimeSAM jIyate jitA evAmI yuSmatpratApenetyevaM praharSayet / jaye mahAnarthalAbhaH AzritopAzritasukhaM vadhe vA'pi svargo bhartRpiNDaniryAtanaM ca / parAjaye tritayAbhAva ityAdi naimittiko'pi tadurpadezaH tAdRzanimittaniyamAnmAnaya sahasvoAvazyaMbhAvo yadi pradhAnapuruSaH svajanavadho rAjA tadapratigrahavyAjena sthito bhIrutvAtsvayaM yuddhaM na kAmayata ityAdi tatra ye brUyutadeva svArtha evAyamasmAkamatra vadhaH zastropajIvibhUtAnAM saMgrAmavizeSadharmo'vyayIbhAvaH svadharmAyAso'narthahetU rAjA sarvaprakArai rakSaNIyaH / parizrAntAnAM cAsmAkamaparizrAntasukhamanugrahaM karipyatItyevamarthaM sthita iti tAnvizeSato gRhNIyAt / netuH prazaMsituH parasaMvyayaM vA kArayeyustAnupagrahaiH pariSvaGgAlaGkAradAnAdinA ca vazIkuryAt / zavaceSTAM caivArINAM yodhayatAM vijAnIyAt / kathaM yuddhe ceSTante kozA balaM vA / keciTvidhAhRdayAH kecittu pakSAnta ityAdi15 cintAnityatvAnmanuSyANAmupakurvato'pi svArthavazAdupakuvaitItyatra duSTAnAptabalamadhye vinyasedyathA'ridurgAzrito bhavati // 195 // tadurgalambhopAyamAha uparudhyArimAsIta rASTra cAsyopapIDayet // dUSayeccAsya satataM yavasAnodakendhanam // 196 // 20 uparodhastathA kartavyo yathA na kazcinniSkAmati kiMcitpravizati / rASTra durgA. dvahirdezastasyopapIDanaM svadezApavAhopamardanAdibhiH / yavasAdInAM dUSaNaM vinAzanamasadvyamizraNAdibhiH // 196 // bhindyAccaiva taDAgAni prAkAraparikhAstathA // samavaskaMdayeccainaM rAtrau vitrAsayettathA // 197 // taDAgagrahaNaM sarvajalAzrayadarzanArtham / tatra taDAgasya setubandhena prayojanabhedanaM prAkArayaMtravidAraNaM suraGgayA vA bhaGgaH parikhA~yAH pUraNena pArzvabhaGgena vA chidreSu pravIrapuruSairavaskaMdayet / durge rAtrau ca vitrAsayat / agnikuMbhaziraskaiH zivavidrutAni kurvadbhi1 pha-tAMzca samyak / 2 Na-kSa-tadupayojyaH / 3 pha-NaM / 4 Na-paripUraNena / 5 Na-sivAvAsitAni; kSa-sevA sitAni / 25 For Private And Personal Use Only Page #590 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 547 manuSyaiH ye narAH svayamutpAtadarzanAdrAtrau jAgrati jAgaraNAvajIrNo lokaH susAdhyo bhavati / tasmiMzca kAle bhUyo bhUyaH // 197 // upajapyAnupajapebuddhayetaivaM ca tatkRtam // yukte ca daive yudhyeta jayaprepsurapetabhIH / / 198 // upajapyAH kruddhArayaH kulInAH svarAjyAbhilASiNastAnupajapediti hetuH| kartari 5. karttavyavyapadezamupajapadityarthaH / upajapedrAhayedityarthaH / upanApa aashryaadvishlessaatmhitaanusstthaanprtipaadnm| tena cAriNA sukRtamapyabhimatadurgasthena vA kiJcitprArabdhaM balATavikapANigrAhAdikopanArtha madhyamodAsInAnAmanyatareNa saha saMdhAnamityAdi budhyeta / yukte ca daive vijigIporanukUladaiva ityarthaH / nakSatragrahadaivasumuhUrteSu sAdhakeSu dRSTaH svapnadarzananimitteSu cAnuguNepvanulomavAtAdiSu jayAmacchannirgatabhayo durgasthAnAni yathA prathamaM yoddhuM gacchet // 198 // 10 sAmnA dAnena bhedena samastairathavA pRthak // vijetuM prayatetAriM na yuddhena kadAcana // 199 // na sahasA yudhyeta etAvatprathamaM viziSTasthApanopadezanaM sumukhaM ca mitho mahAjanakathA sahadAradarzanAdi / dAnavidhAnaM dravyAnAM hiraNyAdInAM prItyutpAdanAtha pratipAdanam bhedastatkulInAderupasaMgrahaH / tato vizeSaNAcca tatrAvitrAsanapityAyakAraNam // 199 // 15 anityo vijayo yasmAdRzyate yudhyamAnayoH // parAjayazca saMgrAme tasmAdyuddhaM vivarjayeta // 20 // yasmAnnAyaM niyamo dRzyate yo jayati so'tyantabalavAnavazyaM tena yazca parAjIyate so'tyantaM durbalazcAvazyamityanityo vijayaH // 20 // trayANAmapyupAyAnAM pUrvoktAnAmasaMbhave // tathA yuddhayeta saMpanno vijayeta ripUnyathA // 201 // sAmAdInAmasAdhakastadA saMdigdhe'pi naye samAne'pi kiM punA rUpeNa saha tena prakAreNa yudhyeta yena prakAreNAtmano jayaH syAt / jaye rAjyaM vadhe'pi svarga iti yuSmAkameva jayaH parapratyUhakalpanA kUTayuddhAdiprakAraH atyantocchedAnusaraNapIDanAbhyAM sahasA niSkAryaH / tathA ca vyAsa Aha "punarAvarttamAnAnAM nirAzAnAM ca jIvinAm / na zakyadagrataH sthAtuM zakreNApi dhnnyjy"| 1kSa-bhUyaH / 2 Na-kSa-tteSAM / 3 Na-kSa-na / 4 Da-Na-grAhakopanArtha / 5 Na-kSa-vigraha / 6 pha-bizeSeNa tatra vizasanam / 7 Na-kSa-anyebhyo. For Private And Personal Use Only Page #591 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 548 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ saptamaH yadA saMdigdhaM parAjayaM tadA'pakramaNaM yuktaM nirgato hi jIvo na kAryamAsAdayati yena bhadrANi pazyati svargamarjayati mRta iti yenakenacitprakAreNa jitvArim // 209 // jitvA saMpUjayeddevAnbrAhmaNAMcaiva dhArmikAn // pradadyAtparihArAMzca khyApayedabhayAni ca // 202 // labdhaprazamanamidamato yasminpure janapade devabrAhmaNAMzca dhArmikAnvihitAnuSThAnino yathA sAmarthyAtpratiSiddhavarje kAmAtsvAtantreNArIn jitvA sAdhyapravRttAdikaM gaMdhadhUpapuSpadravyaM savibhAgAsphoTanAdisaMskAradvAreNa yathArhamabhyarcayet / kuTuMbinAM parihArArthaM sthitiryathApravRttiviziSTakara bhAra zulka pradezAnAM pradAnena tathA tayA vA saMvatsarameko dvau vA dadyAduccAnAM ca paurajanapadabalatAnAmAtapAdiDiNDima kagadApAtena khyApayettairyaiH svAmyanu10 rAgAdasthAnamapacitaM teSAmapyA rakSAntaM yathAsvaM svaM vyApAramanutiSThatviti // 202 // evamanugraheM kriyamANe'pi yadA paurajAnapadAnAmanyeSAM svAmyanurAgAdahaM vaktRtaijasabhAvo bahumataH syAditi manyeta madIyasya daNDo'vasthAtuM na zaknuyAttadA sarveSAM tu viditvaiSAM samAsena cikIrSitam || sthApayettatra tadvaMzyaM kuryAcca samayakriyAm / / 203 // eSa paurAdInAmabhiprAyaH saMkSepeNa jJAtvA naitadevamicchati tatkulInaM kartumicchatyayameva tasmindeze tadvaMzyaM mRdumalaM priyasukhakalatraM tena saMhatatatprakRtibhizca pradhAnAdibhiH samayaM kuryAt samakozadAnAdi parirmANaM ca bhavatA mama daivAkAreNa pApena bhavitavyaM kAryakArye kAlena svayamupasthAtavyamubhayato daNDena kozena cetyAdi // 203 // 15 20 www. kobatirth.org 25 pramANAni ca kurvIta teSAM dharmyAnyathoditAna || ratnaizca pUjayedenaM pradhAnapuruSaiH saha // 204 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir yatprakArAvasthAsteSAmupacitAH pUrvapravRttAH brahmadeyAmaravRttidevasvavyApArAdayastAnanujAnIyAtpramANAni kuryAdevaM hyasmiMsteSAmanurAgo bhavati / ye ca tatra pradhAnAH puruSAstatra pratijJAsvajanabahutvAdiguNaistaiH saha rAjAnamenaM zastradhanadhAnyAlaGkAravAhanachatrapIThikAdArapaTTabandhAdibhiH pUjayet // 204 // kasmAtpunaH prakRtibhyo ratnAdidAnamucyate AdAnamapriyakaraM dAnaM ca priyakArakam // abhIpsitAnAmarthAnAM kAle yuktaM prazasyate // 205 // audayasyApratipAdanaM navasya rAjJo'nyasya vA'priyakaramaprIteH kAraNaM hetuH / 1 Na- parimANazca / 2 pha- kAryakAlena / 3 Na-kSa-va / 4 Na-kSa-adAnaM / 5 Na-kSa-adeyasya / For Private And Personal Use Only Page #592 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 549 dAnaM ca pratidAnaM priyakArakametadubhayaM bahuza evaM prasiddhamapi kAlayuktaM kAlopapannaM kriyamANamabhimatAnAmarthAnAM sukhAvahaM bhavedanyathA ca duHkhayatItyarthaH / - prazasyate yasmAdapi kvacitkAle kiMcana prItiM janayati tadA'pi nAlpamazobhanaM vA prItimutpAdayati tasmAtkAlamapekSya dAnAdAne kArya iti // 205 // yatkicidatikrAntaM vakSyamANaM kiJcana tat sarva karmedamAyattaM vidhAne daivamAnuSe // tayordaivamacintyaM tu mAnuSe vidyate kriyA // 206 // samarthAdarthakarmakAryaphalaM karma tatsarvamazeSamAyattamAdhikaM kvApi vidadhAtIti vidhAnaM karmaphalaM yadizati tadvizeSayati / daivamAnuSe devadharmAdau pUrvakRtavihitapratiSiddhaviSaye cAtmanaH kAryakarmaphalaM yadi phalakarmakriyA dRSTArthA nayAnayayoH / tathA ca zrutiH "vidhi. 10 vidhAnaM niyatisvabhAvaH kAlo brahmezvaraH karma daivaM bhAgyAni puNyAni bhUtAMtayogaparyAyanAmAni purAkRtasya / " smRtirapi "devamAtmakRtaM vidyAtkarmavatpaurvadehikam |smRtH puruSakArastu kriyate ydihaaprm||" iti| daivamAnuSasyeti prApte mRtavazAIve mAnuSasyApi kAraNatA vivakSitA / asminkArya idaM sarva kriyAphalamAyattaM na daivaM puruSakArarahitaM phalaM dadAtyavazyaM hi tena puruSaprayatno- 15 'pekSitavyaH / na ca puruSakAro deveneti daivAcca puruSakAranirapekSAtphalasyApi puruSa sannipAto bhavedapi garbhasya asati garbha niyamairdaivasannipAtAtphalasaMbhavo'numeya evaM puruSaprayatnAdapi yadi daivanirapekSA syAt yato vyAyAme sati sarvadA sarveSAM syAnnaitadasti tasmAdubhayaM kAraNam / tathA ca vyAsa Aha ( mahAbhArate. sau. pa. 2 / 2 ) *"ArambhA mAnuSAH sarve nidAnaM karmaNordvayoH / deve puruSakAre ca prto'nynnvidyte||"iti| 20 samAnatantre'pi " daivaM nayAnayayormAnuSaM karmalokaM pAlayati " iti / atra daivakAraNA AhurdaivamevAtra kAraNaM dRzyante hi jaDaklIbapanAdayaH puruSakArarahitA api sukhino niSpratIkArA anyopAdhikakarmalabhamAnAstathAlaMpratIkArA api kuNayo'vyaGgazUrAH pravINAzca zAstre dakSAzcAduHkhino yatamAnAzca tathA puruSakAranirapekSaM daivmaatraabhidhaanaadinaashvinaashvinipaataadibhirissttaanissttphlmutpaadymaanmuplbhnte| evaM ca kRtvA 25 paralokahetavaH kriyArambhopadezAtsutarAmarthavanto bhavanti / tathA ca yatnena pUrvakRtAnI 1 nn-sthaane| 2 Na-dRzyato / * "AbaddhAmAnuSAH sarve nibaddhA " iti bhArate pATaH / For Private And Personal Use Only Page #593 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 650 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ saptamaH hopabhuJjImaha iha kRtAnyapi parata upabhokSyAmaha iti vinAnanto vicikitsA manuSyadharma evaM pratitavyam / tathA codAharanti " jAnAmi dharma na ca tatkaromi / pApaM na jAnAmi na me pravRttiH // " dhAtrA nisRSTo'smi yathA tathA'haM / nAtaHparaM zAsayitA'sti kazcit // iti| puruSakAriNo hyAhuH / puruSakAra evAtra kAraNaM kRSitvamanalasaH kurvan svavyApAraphalaM kartRkaraNakAryakRSyAdiSu prApnuyAt / tathA coktam "kammaivehAnasAdhUnAmArabhyAnupasevitA / karma kRtvA hi puruSo bhuGakte vai balavAniti // " satyapi cAnnasaMbhave na hyabhaJjantastapyanti tadA tatra cAbhyavahArairyatsamanantaraM ca phalaM tannimittaphalotpAda iti nyAyastasmAdatrAdRSTavyApAraH evaM ca kRtvA'rthavantaH kriyA10 rambhopadezo bhavati / tathA cAhuH 'pratihanti muniryena daivamApatitaM kvacit / zItoSNe ca tathA varSamutthApayati hanti ca // " evamAsthitebhya ubhayaM kAraNamanyatarAbhAve phalAbhAvAt kacittu kecitprAdhAnyena vartata iti tatparigRhyate / kRto'pi puruSakAro balavatA devenAbhibhUto vizIyate Ardramiva dAvalpAgnau prakSiptaM na jvalati / evaM yadi durbalaM daivaM mahatA yatnena puruSakAreNa 11 puraskRtaM phalatyAmapi dAru mahatyagniskandhe prakSiptaM nAgnistadaiva yApayati "devaM puruSakAreNa durbalaM hyupahanyate / daivena cetanaM karma vishissttnophnyte"| ityeva parikalpyAha tayordaivapuruSakArayordaivamevAcintyaM / tuzabdo'vadhAraNArthaH / aparijJAtasvarUpaM kasminkAle tannimittena phalaM dAsyatItyevamacintyaM zAstrAdRte cAsya parijJAnAdevAvicAryatvA tprayoktumazakyatvAdazakyamiti / tatra devaM niSphalaM manuSyeSu puruSakAro vakSyate kriyAprakRtatvAt / vittaM ca kriyA mAnuSe kiJcijJAnaM kRpyAdibhiH zakyaM cintayitumIdRzaM mayA kRSyAdi kartavyametaiH sAdhanairdevAdibhireva ca tasya cedRzaM phalabhiti / tadeva prArabdhaM yadAraMbhamadhyAvasAneSu vivakSyate tadaivaM samAdheyaM na vipannAnAmapyevaM karttavyamiti / yAvatphalavedanamityato daivasyAcintyatvAnna tatpareNAsitavyam / manuSyakarma cintayitvA 25 yadyatkArya tadanuSTheyaM yatkiJcanakArI hi vinazyatIti zaktitrayayogAtpuruSakAreNa ca yuktasya pararASTravijayacikIrSA yatra daivamAnuSasaMpannA bhavati saiva sarvArthasAdhikA bhavati / tathApi 2pha-prayAtitavyam / For Private And Personal Use Only Page #594 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / 1 tasyAmatizayaM daivaM pravarttate / atiriktaH puruSakAra eva bhavatItyarthaH / na hi vijigISodaivamantareNa tadA yAtavyasya vyasanaM daivaM mAnuSaM bhavati / pauruSaM samaM daivena nAtivyUhaM dvayorvA samaM tulyam // 206 // kiMca "" daivena vidhinA yuktaM mAnuSyaM yatpravartate / / pariklezena mahatA tadarthasya samAdhakam // 207 // tadayuktaM / daive ca vidhAnena parAGmukhe' daivamAnuSe' puruSakAraH pravarttate aSTavidhakarmaNi tanmahatA klezenArtha phalaM sAdhayati niSphalaM vA bhavatyataH klezenApyasiddho vA daivApekSo bhUtvA na parituSyet / puruSArthastu daivena saMyukta yaH pravarttate aklezena sa sarveSAM mantrArthAnAmeva sAdhakaH puruSArthakaH puruSakAraH / sa eva yadA''tyantaguNadeve'nuSThIyate tadA klezena 10 vinaikAntena samagraphalasAdhako bhavati / asya dAyarthamudAharaNaM lokadvayena 'kecidyuddhamapi kSetraM yuktaM puruSakarmaNA / daivahInAya tu phalaM kasyacitsaMprayacchati // " kecitkSetrasya bhRtaimityuktaM puruSakarmaNA // " punaH punardRSTeSu zodhitaM yathAvaccoktamityAdyupakAraka lakSaNena daivena hInAya phalaM na dadAtIti // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir saMyuktasyApi daivena puruSakAreNa varjitam || vinA puruSakAreNa phalaM kSetraM prayacchati / / 208 // saMyuktasyApi daiveneti| daivayogastu tasmAtphalAdAnAdanumIyate / evaM ca sarvasya tadAbhAvaH daivabhAvaH / anye tvAhuH / daivaM yathAkAlaM paryAptaM dRSTAdyupalambhAdeva kRtatvAnna kRtamiti yathA tatpuruSakArAbhAvaM darzayati bIjavarjitamityabIjam // 208 // candrArkAdyA grahA vAyuragnirApastathaiva ca // iha daivena sAdhyante pauruSeNa prayatnataH // 209 // candrArkAstAvagrahAH / saha vA'pi vrajedyuktaH saMdhiM kRtvA prayatnataH // mitraM hiraNyaM bhUmiM vA saMpazyaMstrividhaM phalam // 210 // pANigrAhaM ca saMprekSya tathAsskrandaM ca maNDale || mitrAdathApyamitrAdvA yAtrAphalamavApnuyAt // 211 // 1 Na-khaM / 2 Na-paM / 3 Na mRtaye / For Private And Personal Use Only 551 15 20 25 Page #595 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 552 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [saptamaH hiraNyabhUmisaMprAtpyA pArthivo na tathaidhate // yathA mitraM dhruvaM labdhvA kRzamapyAyatikSamam // 212 // dharmajJaM ca kRtajJaM ca tuSTaprakRtimeva ca // anuraktaM sthirArambhaM laghumitraM prazasyate // 213 // prAjJaM kulInaM zUraM ca dakSaM dAtArameva ca / / kRtajJaM dhRtimantaM ca kaSTamAhurariM budhAH // 214 // AryatA puruSajJAnaM zaurya karuNaveditA // sthaulalakSyaM ca satatamudAsInaguNodayaH // 215 // puruSANAM prakRtadharmAdharmasaMjJakena daivena sukhaduHkhopabhoganimittaM sAdhyate / aniSTa10 sthAnaprAptAzcApauruSeNa zAntyAdikAraNaprakAreNa samatAmApadyante / iha sthAnasthitA avyabhicArAnuguNAH kriyante / puruSajJAnalokajJAnapuruSavizeSajJo'nurUpamupakArI bhavati / anuvartate zUraH kAryakSamo bhvti| kAruNyaguNasmayena karuNAvedI dayAlumanA lobhena parirakSati / sthUla lakSaH prabhUtasyApyarthameSAM sarvakAlaM kSamate // 215 // kSemyAM sasyapradAM nityaM pazuddhikarImapi // parityajennRpo bhUmimAtmArthamavicArayan // 216 // tAdRzImapi bhUmimavilambamAnaH parityajet / kSemyA ATavikAdibhiranabhibhavanIyA / nityamasya pradhAnamubhayaM bahusasyA'devamAtRkA ca pazuvRddhikarI ca jAGgalarUpatvAdabahuphalapatratRNatvAccaivaMguNA hi bhUmirvaNikRSIvalabahulA bhavati durbhikSavyAdhirahitA kAntAra manuSyAtmabharaNA ceti caturthyAprakRtiparityAge cobhayaM na tato jJApayati na sahasA20 yadhAnAM prakRti parityajettasyAmavasthAyAM kintu tAM parityanedyA manyeta sAkSye zeSAM prakRtibhiH pratyAdAtumiti yathA tu na mitrakozadaNDaparityAge nAvizeSa pratikSaNaM yAM manyeta tadA guNavatImapi bhUmiM tyajet // 216 // Apadarthe dhanaM rakSedArAn rakSeddhanairapi // AtmAnaM satataM rakSedArairapi dhanairapi // 217 // kRcchaprakArasAdhyo'yaM niyamo bhavati / Apadarthe yathA mazakArthe dhUmo mazakAnapanetumiti jJAyate tannimittaM dhanaM rakSennAnyatra dhanarakSAyAH kAryamasti / tattvabhuktaphalaM hi dhanamiti / tathA hi tena pratIkSyayAnamAsanaM daNDaM bibharti / upanapyAnupagRhNAtIti / dhanenApi dArA rakSyAH / dAragrahaNaM praNidhisaMbaMdhipratyupalakSaNArtham / AtmA tu rakSyaH / 1Na-samAnApadyate iSTasthAna / 2 kss-daa| For Private And Personal Use Only Page #596 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 553 anyena prakAreNAtmAnaM rakSitumasamarthaH sarvasvaM datvA dArAnapi kAle parityajya vAgyatasthito dAradhanAdi varjayitvA dharma kariSyati / ye tu dhanadArAnurodhena vinazyanti na teSAM dhanadArAdi dRSTaM nApyadRSTaM dharmAdharmAnAcaraNAt / na ca kaumAradAratyAgitvam / na tyAgapratiSedhasyAyaM ca vA jayati rAjadharmaprakaraNe'pi nAyamukto dRSTArthatvAdanyasyApi draSTavyaH / nanu ca rAjA rAjyaM prApya mahAdhano'zvamedhAdi kariSyatyatulaM ca sukhamanukariSya- 5 tyatastu lokaH saMkruSTaM kiM kariSyati naiSa doSo'lpasyApi pAvanAni karmANi santyadhanasyApi japAdayaH vizeSanimittAni dhanAnyeva na cedamasyAmavasthAyAM lokasaMkruSTamiti na ca sahasaitatkAryam // 217 // yataH saha sarvAH samutpannAH prasamIkSyApado bhRzam / / saMyuktAMzca viyuktAMzca sarvopAyAnsRjedbudhaH // 218 // Apado daivamAnuSANi vyasanAni tAni prakRtiviSayANi yugapadupajAtAnItyarthamapi yathA syustathA saMyuktAzca sAmapurassaraM dAnaM sAmapUrvakaM bhedaM sAmadAnabhedasahita daNDameva vA dAnamevetyAdikAnsarvopAyAnvisRjebudha iti / yatra yatprAptaM tatsamIkSya vicArya prayuJjItetyarthaH / na tu viSaNNa AsIta // 218 // kathamityapekSAyAmAha upetAramupeyaM ca sarvopAyAMzca kRtsnshH|| etaMtrayaM samAzritya prayatetArthasiddhaye // 219 // sAdhayetkAryamAtmana iti pAThAntaram / tatropetAramAtmAnaM prApya kArya mitravatsAdhayet / sarvopAyAH samastavyastA eva / ayamapi upayasAmAnyanirdezamAha / samAzrityA- 20 GgIkRtya samarthacintanenaitatsamAvRtaM bhavati / kimarthamupAyAH samarthanAmumatAH samarthastathA kiMyuktamiti vicAryeyatA kenopAyanaiSAmidaM prApnuyAditi / kRtsnaza iti trayavizeSaNaM kRtsnamityarthaH / evaM ca yo yadupAyasAdhyo yadA yathA yuktastatra tadA tathA prayuJjIta khakAryasidhdyarthaM upAya etAnAmavasthAnAM cAnantyAtsarvaM tanneNAzakyaM vaktumiti samAsenoktamataH parIkSAmupAcaret / upetya vizeSabhAvato'pyAha 25 " sa tu yukto hi saMdhatte yukta AtmaparAkramaH // tAvubhau nayasaMpannau steno'pyayasamanvita" // iti // 219 // 1 nn-jaapaadyH| 2 ph-srvopaayaaH| 3 pha-sadA / For Private And Personal Use Only Page #597 -------------------------------------------------------------------------- ________________ www.kobatirth.org Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 554 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ saptamaH dvitIyo bhAgo evaM sarvamidaM rAjA saha saMmanvya mantribhiH // vyAyamyAplutya madhyAhna bhoktamantaHpuraM vizet // 220 / evaM yathoktaM rAjA vRttamidaM sarvamApadyanApadi vA''tmazaktyapekSayA vA kasyAmavasthAyAM kiM karttavyamiti mannibhiH saha vicArya madhyaMdinamuktakAlaM madhyaMdinaM vyAyAma kRtvopacArya snAnaM ca snAnamakramoktamapi punA rAjyArthamucyate maGgalAcAre yuktAnAm / rAjA snAnaparigrahArtha bhojanAdiyutaM tahe pUrva snAnApekSayA'ntaHpuraM yAyAditi vizeSArthArthamupasaMhAraH / vivikte deze // 220 // tatrAtmabhUtaiH kAlajJairahAryaiH pricaarkaiH|| suparIkSitamannAdyamadyAnmannairviSApahaiH // 221 // 10 tatrAntargatagRha AtmarakSAbhUtA AtmaptamAH kAlajJA vayovizeSAvasthAdipratiniyata kAle bhakSyabhojyadAnAdivizeSajJAH / ahAryA abhedyA vizvasanIyAH / paricArakAH svaravaidyAdayaH / etaigRhItaM sarva parIkSitamadanIyamannAdyamadyAt / parIkSA kuzalaivairagnicakorAdibhiH kartavyA / viSAdisaMsRSTasya zuSkasyAzuddhatA bhavati vaivaNyaH sugandhopaghAtazca atimlAnatA'gnau prakSiptasya veti / veti zabdaH vaivarNyajvAlAsu IkSite ca tasminvayasAM vipattiH / 15 darzanena mriyate yatra kokilaH glAyati jIvaM jIvakaH cakorasyAkSiNI vinazyato viSaM pradApi bhavati muSkasyAvagrahaH sveda ityAdimantraizca viSApahaiH parijapedvayApAdikAsu // 221 // viSaghnairagadaizcAsya sarvadravyANi yojayet // viSaghnAni ca ratnAni niyato dhArayetsadA // 222 // 20 viSaghnairudakaizcAsya sarvadravyANi rAjaupayikAni vastrAdIni vizodhayet / viSa ghrAti ratnAni garuDodIrNanAgadamaNiprabhRtIni niyataH pratyaye nityaM bhojanakAlAdanyadA'pi dhArayet // 222 // parIkSitAH striyazcainaM vyjnodkdhuupnaiH|| veSAbharaNasaMzuddhAH spRzeyuH susamAhitAH // 223 // 25 parIkSitA vicAritA upadhAbhiH zIlazaucAcAraiH striyo dAsyaH paricArikA vyajanodakadhUpanaiH karaNabhUtaiH saMspRzeyurupacareyurveSAdisaMyuktAH suveSAH / snAnena kRtvA samAhitA apravikSiptamanasaH veSAbharaNaM kapaTaveSaH kezanakhAdyevaM vicArya kadAcittatrAyudhAni kRtvA vizrabdhaM hanyuH AbharaNAni ca viSadigdhairAbharaNaiH spRzeyuriti // 223 // 1 Na-bhUta / For Private And Personal Use Only Page #598 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 556 evaM prayatnaM kurvIta yAnazayyAsanAzane // snAne prasAdhane caiva sarvAlaGkArakeSu ca // 224 // evaM viSodakAJcanAdinAdau prayatnaM kuryAt / snAnaM ziraHsnAnaM / gandho rocanAdi / Asanamatra pradarzanArtham / tatra hyupaviSTo yathA tatra mahAnyatnaH kriyate evaM yAnAdAvapi kartavyaH // 224 // bhuktavAnvihareJcaiva strIbhirantaHpure saMha / vitdRtya tu yathAkAlaM punaH kAryANi cintayet // 225 // tasminnevAntargRha AtmavinodAya strIbhirnavoDhabhAryAdibhiryathAsukhaM krIDeta / yathAkAlamiti yAvadviharaNakAlamiti cottareNa saMbandhanIyam / vithatya vizrAntaH kAlopapannAni kAryANyekAkI mantribhizca saha punarvicArayet // 225 // alaGkRtazca saMpazyedAyudhIyaM punarjanam / / vAhanAni ca sarvANi zastrANyAbharANAni ca // 226 / / antaHpuranniSkramyAlaMkRta AyudhIyaM pazyettasyAcchAyikAM dadyAt / punariti vacanAtpUrvANhe dRSTamapi nityaM darzanIyam / AyudhajIvinAmAyudhAdau yatno bhavati / sarvANi ca vAhanAni / teSAM darzanamapyupacayavijJAnArthaM niyuktAnAM ca tatra vizeSAdhAnArthaM 15 daNDapradhAnaM jIvibhRtyAvekSaNamabhIkSNamubhayatastataH // 226 // saMdhyAM copAsya zRNuyAdantarvezmani zastrabhRt / ___ rahasyAkhyAyinAM caiva praNidhInAM ca ceSTitam // 227 // traivarNikasyoktamapi sandhyopAsanamucyate / prajAkArthe punaH kazcitkAlamatikAmediti / uttarakriyAnantaryArtha vA antarvezmani rahasi prAsAdAdau bhavaM tasyAkhyAyinaH 20 paurA vA kecitprAptapraNidhayasteSAM ceSTitaM ceSTA vyvhaarH| kiM dRSTaM zrutaM kRtaM ceti teSAM cAsminkAle darzanamipyate / parairanavabodhanArtha svasthasya cArthakAryakAlaniyamenApatitaM varteta / " yathA cotpAditaM kArya saMpazyenno'bhitApayet / kRcchrasAdhyamatikrAntamasAdhyaM vA'pi jAyate" iti // 227 // gatvA kakSAntaraM tvanyatsamanujJApya taM janam / pravizedbhojanArthaM ca strIvRto'ntaHpuraM punaH // 228 // tasmAdgRhAnte kakSAntaraM gatvA taM ca rahasyAkhyAyinaM visRjya strIbhiH paricAribhiH parivRtAbhirantaHpuraM punaH pravizet // 228 // 1 kSa-raiH / 2 ph-nn| 3 kSa-svavyavahAraH / 4 kSa-nityayamenApi- / 5 kSa-bhojanAvai / For Private And Personal Use Only Page #599 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 556 www.kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / tatra bhuktvA punaH kiMcittUryaghoSaiH praharSirtaH / saMvizettu yathAkAlamuttiSThecca gataklamaH / / 229 / / kiMcidityavyayaM tUryANi veNuvINApaNavamRdaGgamerIzaMkhAdIni teSAM ghoSairmRdubhiH zrutisukhaiH prahArSito yathAkAlaM saMvizedya ucitakAlastaM tannayediti / gataklamo vigatA5 zeSaduHkhaH kAryadarzanA yottiSThet // 229 // etadvidhAnamAtiSThedarogaH pRthivIpatiH // 1 kSa-praharSibhiH Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir asvasthaH sarvametattu bhRtyeSu viniyojayet // 230 // iti mAnave dharmazAstre bhRguproktAyAM saMhitAyAM rAjadharmo nAma saptamo'dhyAyaH // 7 // etaditi yadanukrAntaM "madhyaMdine'rdharAtre veti " tasyApyevaMvRttaM vyApArastena svaya10 mupatiSThedasvastho bhRtyeSu viniyojayedviyuJjItetyarthaH / yAvacchaknuyAttAvadeva / evaM prativihitasvatantrakRtAtmarakSAvyApAraH prajAbhAtmanazca kAryaM karoti // 230 // iti zrI bhaTTavIrasvAmimUnorbhahamedhAtithikRte manubhASye saptamo'dhyAyaH // || zubhamastu // zrIrAmacaMdrAya namonamaH // For Private And Personal Use Only [ saptamaH Page #600 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir // shriiH|| // zrIgaNezAya nmH|| // atha aSTamo'dhyAyaH prArabhyate // vyavahArAndidRkSustu brAhmaNaiH saha pArthivaH // mantramannibhizcaiva vinItaH pravizetsabhAm // 1 // prajAnAM pAlanaM rAjJo vRttirvihitA / sA cAtra ( a. 10 zlo. 79) "zastrAstrabhRttvaM kSatrasya vnnipshukRssiirvishH|aa jIvanArthaM zUdrasya dvijAtInAM niSevaNam" // " evaM nRpo vartamAno lokAnApnotyanuttamAn // " iti / tathA dharmo vardhate loke| anyeSAmapi varNAnAM kSatriyavRttyA jIvinAmastyeva rAjyAdhikAraH " yaH kazcitsarvalokAnAM pAlakazca nRpaH smRtaH / karmaniSThA ca vihitA lokasAdhAraNe hite" // 10 paripAlanaM ca pIDApahAraH / dvayI ca pIDA dRSTA'dRSTA c| tatra durbalasya balIyasA dhanaharaNAdinA bAdhyamAnA dRSTA pIDA / itarasya tu vidhyatikrapajanitena pratyavAyenAmutrikaduHkhotpAdanamadRSTapIDA / prajA hi dveSamatsarAdibhiritaretaramayathAvadAcaranti kupathena yAntyadRSTadoSeNa bAdhyeran / atazca rAjyanAzaH / prajaizvarya hi rAjyamucyate / tAsu vinazyantISa kasya rAjyaM syAt / vyavahArAdayo'taH zAstradaNDena vyavasthApyamAnA na 15 bhayAtpRthak pracalanti tathA cobhayathA'pi rakSitA bhavanti / dhanadaNDazca rAjJaH karazulkAdivaitadanyadharmiSThajIvikA na bhavatIti vRttiparikSayAdapi rAjyAvasAdaH / ato rAjyasthityartha vyavahAradarzanaM kartavyam / tadidAnImucyate / vyavahArazcAtra vAdiprativAdinoritaretarAzanodhArAya vRttirucyte| athavA RNAdAnAdayaH padArthA eva vipratipattiviSayAH santo vicAragocarasamarthatayA karttavyA 20 ! " bAdhA yA sA" iti " bAdhamAnasya" vA samIcInaH paatthH| 2 Da-pha-dhanadazca 3 kha-Da-kSa-zatodhArAya / For Private And Personal Use Only Page #601 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 158 nRpeNa vyavahAradarzanaM kAryam / [ bhaTama iti / didRkSurityuktvA * pazyetkAryANIti ' (zlo0 2 ) sAmAnAdhikaraNyam / punazca pratyavamarzaH teSAmAdyamRNAdAnAmati' ( zlo0 4 ) tAn padArthAnvicArayediti saMbandhaH / vakSyamANAdhikRtapuruSAdhiSThitaH pradezaH sabhA / pravezastadabhyantarabhAvaH / kimeka eva pravizecetyAha brAhmaNaiH sheti| atha mantrajJairiti kasya vizeSaNaM na tAvanmantriNo mantritvAdeva siddheH / na hi mantrasajAnAno mantrIti zakyate vaktum / nApi brAhmaNAnAM vyavahAradarzane'dhikRtAnAM tatparijJAnamadRSTaM na syAt / atrocyate / brAhmaNavizeSaNamevaitat / te hyamantrajJA bhUtvA nirapekSamavadhArayantaH syuranyathA rAjJo'narthamAvaheyuH / tathA hi mahAmAtyAzritaH kazcijanapadena vyavaharansahasA jito yadi na daNDyate dhanaM vA'vaSTabhya na dApyate tadA 10 samatvena vyavahAradarzanaM na kRtaM syAt pakSapAtamazaktiM vA'sya janapadA manyeran / atha daNDyate mahAmAtyakSobhAdapi prakRtivikRtaM syAt / mantrajJAstu santaH saMzayitAro yadi nirNatavyasya kenacidapadezena prasaGgarodhaM kRtvA rahasi rAjAnaM paribodhayanti / anayovivAdinorayaM jIyate'yaM jayatIti vyavahArastvasmAbhirna tadAnImeva nirNIta iti svAmI pramANaM ' tatra rAjaivaM viditvA mahAmAtyamAdezayati " tvadIyo manuSyo jIyate mama 15 hAnirmA bhUditi saMprati nirNayo'vadhIritaH / tvameva tathA kuru yathaiSa manuSyaH saMdhIyate bAdhA'sya vyapanIyate " / te mantriNo vA''deyavAkyA manuSyANAM sarveSAmanA ca pravRttiM pratibadhnanti / anye tu kAkAkSivadurbhayavizeSaNamarthabhedena mantrajJapadaM manyante / yadA mantriNo vizeSyante tattaddhA tu tatparijJAnamantrajJAnam / brAhmaNapakSe tu kAryArthasamabhAvazca / mantribrAhmaNAnAM na pravezamAtrameva kintarhi * nirNayaM pazyet' ittyutaratra vAkyAni yathAyogya itarathA'dRSTAya pravezaH syAt / ato naikAkI nirNayaM kuryAtkintarhi taiH saha nirUpyeti / vinIto vAkpANipAdacApalarahitaH / vepato hyanarthaH syAt / pArthivagrahaNAnna kSatriyasyaivAyamupadezaH kintayanyasyApi pRthivyAmadhipaterdezezvarasya na hyanathA rAjyamavicalitaM bhavatIti // 1 // tatrAsInaH sthito vA'pi pANimudyamya dakSiNam // vinItaveSAbharaNaH pazyetkAryANi kAryiNAm // 2 // 25 1 i-mantriyo vAkya- / 2 kha-du-kSa-ubhayavizeSa vizeNaSam / For Private And Personal Use Only Page #602 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org adhyAyaH ] AsInaH pazyet / AsIno dharmAsanopaviSTaH / sthito niSiddhagatiranupaviSTa eva / sthAnAsanayozca vyavasthito vikalpaH kAryavizeSApekSaH / garIyasa kArye bahuvaktavya upaviSTa AsInaH laghIyasi svalpavaktavye sthitaH / kramamANasya sarvathA pratiSedhaH / sa hi mArgAvalokanaparo nArthipratyarthinornipuNato vacanamavadhArayet / anye tvadRSTArthe tathA manyante / tapasvivabrAhmaNAdiSu vivAdiSu sthiteSu sthita AsIneSvAsInaH / pANimudyamyeti uttarapANimuddhRtyotthAnaM kRtyetyarthaH sUtrakRto'yaM vyatikramaH sarvadA vihitatvAdvasanopavyAnametat / tenAyamartho hasta utkSeptavyo na punaH samIpavartini saMlagnaH kartavyaH / praznaniSedhAvasare ca tenAbhinetavyaM na tu pravyANAdinA / anena vyavahAradarzanena tAtparyaM khyApitaM bhavati / prAyeNa hi puruSakAryeSu prayatnavanto hastamudyacchanti / yathAsukhopaviSTaM vrajati kartAraM tatazca parijane tadetadrAjA vittaM na dadAti sabhyairnirbhayairvayaM jitA iti / pANigrahaNaM bAhUpalakSaNArtham / kevalasya hi hastasya yAvadvyavahAradarzanaM vyApAraNaM pIDAkaram / na cAyamadRSTArtha upadezaH / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 3 159 5 vinItaveSAbharaNa iti pUrvazlo ke bAhyAbhyantarendriyaviSayAvaghAnArtho'bhihitaH zvaga NAnAM zAlInatayA mukhopasarpaNArtha uddhRtaveSe hi rajonivRttilakSaNayA tathAvidhAnAmapratipaMttiH syAt / ata uddhRtaveSAbharaNaM na kathaMcitkezavasanavinyAsAdivizeSaH / AbharaNaM 19 karNikAdi / tatroddhRtaveSa Urdhvavastro javanaraktAmbaradhAritetyAdi uddhRtAbharaNo dIptimadbahuratnAlaGkAro bavhAhArazca sa hyAditya iva durnirakSyiH sAmAnyajanAnAM vizeSato'bhi - yuktAnAm / pazyediti / sabhApravezasya prayojanamAha / pazyedvicakSaNaH / For Private And Personal Use Only 0 ayaM ca rAjJo darzanApadezo daNDapraNayane yathAsthAnArthapratipAdanaparyanto bhaviSyati / tAtparyaM tasyaiva rakSAdhikAraH prayuktaH syAt / IdRzasya ca darzanasyAnyeSAmasaM 20 bhAvanAdanadhikAraH / sarveSAM saMzayacchedamAtram / phalaM tu vyavahAradarzanaM prAyazcittopadezavadviduSo brAhmaNasyAstyeva / uktaM hi ' dharmasaMkaTeSu brUyAditi ' tathaikatrayANAM kauNijyakarSaka pazupAlaprabhUtInAM svavargasAmAyikArthavipratipattAvanyasyAM votsukanirNayAdUtiriti tathAvidhavyavahAradarzane niyogaH / tathA hi paThitam ( nA. smR. pra. 7 ) "kulAni zreNayazcaiva gaNAzcAdhikRto nRpaH / pratiSThA vyavahArANAM gurvebhyastUttarottaram // iti / 25 tatra kulAni bandhujanasamUhaH / tairyA vyavasthA kRtA tato na vicalitavyam / atha tatra Page #603 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 190 anye'pi vyvhaardrssttaarH| [ aSTamoH tAzca syustavaite'dhikataraM saMbandhina iti vadadbhistu tataH zreNiSu niveditavyam / zreNayaH samAnavyavahArajIvino vaNikprabhRtayaH / teSAM bandhubhyo'dhikagurutvam / bAndhavAdijJAtidharmabhayAdvicalitaM na niyacchanti / zreNayastu rAjagamanena zreNidharmo rAjapuruSapravezA. tparibhavanIyatvena nazyatIti / avicalanArthaM pratibhUgrahaNapUrvakaM vicArayanti ya etasmAdvicalanti / pariSadi daNDo dAtavyazcalituM vA'pi tvayA na deyamiti / gaNA gaNazazcAriNo gRhaprAsAdAdikarA maThabrAhmaNAdayazca / te svagaNinAM vyavahAraM na pazyeyuH / tatrAvicalArtha upasadaH kartavyAH / pUrve samAnakarmajIvina ekAkino'pi ime tu saMbhUyakAriNa iti vizeSaH / zreNibhyaH saMbhUyakAritayA vivAdino bhUmijJatvAt / anye tu kulAnIti madhyasthapuruSAnAhuH / te hi kAryAbhyantarA azreNikRtA eva nirnnetaarH|| 10 vidyo vidvAn brAhmaNastasya hi dharmasaMkaTeSu pravaktRtvaM vihitam / tasya pUrvebhyo gurutvaM vaiduSyAt / nRpasyApi gurutvamatizayazaktitvAdataH svayaM viduSA nRpeNa nirNIte nAstyetat ( yA. va. vya. 306 ) "manyetAjito'smIti yo nyAyenApi praajitH|dvignnN daNDamAsthAya tatkArya punruddhret||" iti / anyeSu karaNeSvetadbhavati / tatra hyasti vacanAvasaro nAdhikRtaiH samyak nirNItaM rAjJA 15 tu vivecite kiM vakSyatIti / arthAntaraM nRpairadhikRto rAjasthAnIyabrAhmaNaH tathA'nyasya gRhiNaH / svatantrastu gRhe gRhIti svAtantryasmaraNAddaNDaparyanto'styeva vyavahAraH suparIkSito bhavati / vAsanAvinayArtha zrutigrAhyaprasaktaziSyasutAdyAH " anyatra daNDAcchArIrAtpAtanIyAcca karmaNa" iti / svalpe'parAdhe gRhastha eva rAjAyate / mahati vyatikrame rAnanivedanamevocitami20 tyasyArthaH / atazca yatkaizcitpazyaditi parisaMkhyArthatvamAropya brAhmaNAdInAmadhikAra AzaGkitaH punazca klezena samarthitastadayuktam / viSayabhedAdadhikArabhedAt / svaviSayo hi rAjJo daNDAvadhiko brAhmaNAdInAM nirNayAvadhiH / adhikAro'pi bhinno rAjJo rAjyasthitiprayojanam / itareSA saMzayacchedAderaparopakArakatvaM ato no vRttyAzakaiva nAsti / kAryo vipratipattinirAso'rthinAM vipratipannayorhi sAmyaM vyavahAradarzane rAjJA kartavyam / no 25 cetsaMvidAne ko rAjJaH svAdhigame nirodhH| kAyakazuddhau hi zvAnirodhavAniti vakSyAmaH // 2 // For Private And Personal Use Only Page #604 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH manusmRtiH / pratyahaM dezadaSTaizca zAstradRSTaizca hetubhiH // aSTAdazasu mArgeSu nibaddhAni pRthakpRthak // 3 // pUrvArdhana nirNayahetavaH kathyante / uttareNa vivAdapadasaGkhyAnirdezaH / ' pazyaditi' pUrvazlokAdanuSajyate kAryANIti ca / pratyahaM pazyetkAryANi pratidivasagamane vyavahAranirNayaH kartavyaH / hetubhiriti hetunirNayasAdhanam / sa ca dvividhaH / pramANarUpo vyavasthA- 5 rUpazca / tatra pramANarUpo'rthanirNayahetuH sAkSyAdiH / vyavasthArUpo yato'satye vA'rthanizcaye vyavahAraH saMtiSThate / yathA satyazapatha ubhayAnumata ekaH sAkSI yadyarthipratyarthibhyAmabhyupagatapramANabhAvaH samyairaparikSito'pi nirNayahetutAM pratidhapate / na ca parIkSitasya puMso vacanAdasatyAtpUrvavadarthanizcayaH / prAdhikAnApabhyupagame'pi vyavasthA heturbhavati / sA ca vyavasthA dvividhA / sAdhAraNyasAdhAraNI ca / dezabhedAzrayabhedAtsA'pi dvividhaa| 1. aviruddhA viruddhA ca / aviruddhA yathA keSAMciddAkSiNAtyAnAmaputrA strI bhateryuparate sabhAsthANumupArohati tamupArUDhA'dhikRtairakSaparAhatA kRtalakSaNA tat saivAnantaraM sapiNDeSu kRcchU labhate / tathodIcAM labhyamAnAM kanyAM yAcamAnAya bhojanaM yadi dIyate tata iyaM tubhyaM dattetyanukte'pi pratizrutA bhavati / viruddhA ca kaciddeze / vasante dhAnyaM yujyate zaradi dviguNaM pratyAdIyate / tathA'nujJAtamoga AdhirdviguNe'pi tadutthadhane praviSTa A mUla- 15 hiraNyadAnAdbhujyata eva / eSA hi "azItibhAgaM gRhNIyAt" "kusIdavRddhidvaiguNyaM nAtyetIti" (zlo. 151 ) viruddhaa| tatra bhedAzrayA dezadRSTahetuzabdenAbhihitAH zAstradRSTAstu hetavaH zAstre paThitAste ca kecanazAstrakAraiH kalitavyavasthAH kecidyathAvastvavasthitA anuditAH / tatra kalpitavyavasthA yathAlekhyaM yathopabhogaH sAkSiNazcAnumAnaM vastuniyataM " yathA nayatyasU. pAtairmRgasya mRgayuH padam " (zlo. 44) iti yadyapi sarva laukikaM na zAstrakAravacanAtprA- 20 mANyaM bhavati / tathA laukikameva tasmin kvicchaastrmaashryitvym| yA ca yadIDaze cAparAdha idaM divyaM iyatA ca kAlena bhogaH pramANamiti laukikamapi tacchAstradRSTamityuktam / tasyAM ca vyavasthAyAM zAstrakArANAM mUle saMbhavati sA pramANam / yA tvasaMbhavatanmUlA sA nAdaraNIyA / yathA lekhyakramapAThaH ( yAjJava0 smR. vya. 88 ) "ubhayAbhyarthitenaivaM mayA hyamukasUnunA / likhitaM hyamukenaiva lekhakastastrato likhet // " iti / 15 yasyAdAveva lekhakaH gvanAma nivezayedidaM nAmAhamamuSyaputro likhAmIdamiti na kazciddoSaH syAt / sa hyevamartha nAma nivezayatyanenedaM likhitamiti lekhyakamupalikhitaM yathA syAt / yadi hyasau lekhakaH pramANAntareNa pratyayito bhavati tatastallikhitaM pramANaM / yadi cAsAvAtmAnaM svagotranAmnA nopalakSayettataH kasya pratyayitA 1 kha-Da-pha-kSa-pUrvArdhe / 2 kha-Da-kSa- arthe / 3 kha-Da-kSa RkthaM / labhata-na labhate / 4 khaDakSa bhedyatrayAt / 5 kha-Da-kSa pratya yttaa|| [hiMsAM yaH kurute kazciddeyaM vA na prycchti| sthAne te dve vivAdasya bhinnoSTAdazadhA punH||1||] For Private And Personal Use Only Page #605 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 561 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ aSTamaH pramANAntarAdanviSyatAm / atha tu lekhyAntaradarzanenAnyena vA hetunA viziSTalekhaka iti pratyabhijJAnaM syAdanugalakSito'pi na kazciddoSaH / tatra yadi lekhako na likhenmayedaM likhitamiti bhavedeva tAdRzaM lekhyaM paripUrNalakSaNaM eSA ca lekhakaparIkSA ttropyujyte| patralekhakasya sAkSitvAntarbhAvo'nyeSAM sAkSiNAmalpatvAt / yatra tvanye bahavaH pratyayitAH sAkSiNaH svahastArUDhAH santi tatra lekhakasaMbandhinI pratyayitA nopayujyate / tatheyamaparA vyavasthA ( nAradIye 11145) "likhitaM likhitenaiva sAkSimaJcaiva saakssibhiH| sAkSibhyo likhitaM zreyo likhate na tu sAkSiNaH" nAsyAmapi vyavasthAyAM kiMcinnibandhanamasti / tathA hi dvividhaM lekhyaM / svahastakRtaM parahastakRtaM ca / parahastakRtamapi dvividhaM / svahastalekhakalikhitamadhikRtalekhakalikhitaM / tadetatparahastakRtaM sarvaprakAraM sAkSyAtmakameva / tatra sAkSibhyo likhitamiti bhedAnupapatteH / idaM hi tasya lakSaNam ( yAjJava0 smR. 87 ) " sAkSiNaH svasvahastena pitRnAmAdipUrvakam / tatrAhamamukaH sAkSI likhayuriti te samam" // iti nApyekahastalikhitasya prAmANyamiSyate / yathaikasya sAkSitva athAyaM bhedahetusAkSiNo hastArUDhAsta eva lekhyamiti nAnena vizeSeNa zreyastvaM bhavati / 15 pratyayitA hi zreyastve hetuH / sA cobhayatrApi parIkSyA / tasmAdIdRze lekhye sAkSidvaidhyanyAyo bahutvaM parigRhNIyAditi / adhikRtatvamapi na vizeSaH / parIkSito'dhikriyata ityetattatrAdhikyam / na ca sarve rAjAdhikRtAH suparIkSitA bhavanti / yadi tu nirupAdhistAdRzazcadatyantaguNayogAtsyAdupeyAdevAsau eka eva saMvAdakatyam / tathA hi rAnA grahArazAsanAnyekakAyasthahastalikhitAnyeva pramANIbhavanti / dAtuH svAhastakyaM svayamabhyupa20 gamaH / iyadasmAnmaya gRhInamidaM cAsmai dAtavyamiti / tatra yadi pazcAt brate na gRhItamiti tadA pUrvanibaddhaM bruvANairjIyate / tatra sAkSiNAmavasara eva nAsti / nanu ca yadIyAllekhyAdabhyupagatametadanenetyavagamyate / uttarakAlaM ca sa evAha na gRhItamiti / tatrobhayorabhyupagamayoH kena hetunA pUrveNottarA badhyeta na punaruttareNa pUrvA / tulyatvAdviruddhatvasaMzayaH / tatazca pramANAntaravyApAraNameva yuktam / bhavedevaM yadi 25 tulyatA syAt / na gRhItamiti hyabhyupagamo lobhAdinA'pi saMbhavati / na tvagRhItvA' nunmatto gRhItamiti brUyAt / tatrApi yadi brUyAtpratidatta miti lekhyaM tu na saMpAditaM asaMnidhAnAtpratilekhyaM ca na gRhIta lekhakAsaMnivAnAtkAryAntare'tipAtini tvarAvatvAnnAtrAstyeva pramANAntarasya sAkSyAderavasaraH / yadapi " likhitaM likhiteneti // naiSA pari. bhASA vastusAmarthyAyAtAmavagati bAdhitaM zaknoti / dRzyante hi dhanikahastagatalekhya. 1pha-pratyAyatatA / 2 pha-dhAnyAdhyo / For Private And Personal Use Only Page #606 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| krameNa saMzodhayanto na ca pRSThe saMzodhitaM dhanamabhilikhanti / adya tAvadidaM dattaM prAtaranyadAnIyaikIkRtyoparyAropayiSyAmi sarva vA katipayairahobhiH saMzodhya lekhyaM pATayiSyAmIti nAnyavastuto saMbandhaH / dhanikena coparuddhasyAsaMbhavatyaMzamUlalAbhadhane saMzuddhibhAgamAtre dIyamAne kuta iyaM tatprabhavati na dadAti yAvatpratilekhyaM na dattamiti / yadi caiSA paribhASA "likhitaM likhitenaiveti " tadA balopAdhikRtatvaM kathaM vicAryatAM / 5 na hi tatra lekhyAntarasaMbhavaH / tena yathA'tra satyeva lekhye tannizcayArtha prAmANAntaraM vyApAyate tadvadanyatrApi vyApAraNIyam / yathA kazcidAvedayennAsya pratyayaM gatvA lekhyaM mayA kRtamanenoktaH sadyaH puNyAheturakAraNamimAM ca dhanamAtrAM gRhANAzca na sarvadAtA'smItyuktvA saiva dhanamAtrA dattA pariziSTaM na dattamiti tadA'styeva nyAyakAMntaravyApAraNAvasaraH / tatra yadyadhamarNasyAsminprakAre sAkSiNaH santi tadA'bhihite lekhya AbhAsAkRte zvo dAnamuttamaNena 10 sAdhanIyam / atha tayorapi rahasi paribhASeyamabhUttadA daivyAH kriyAyA avasaraH / atha tu tasyAmapi vyabhicaritvAdanAzvAsaH satyazapathena vyavasthA kAryA / ___ nanvevaM sati svahastalekhyaM pramANAntarasaMvedasApekSatvAdapramANameva / tatra " vinA'pi sAkSibhiH sidhyet " " na svahastaparicihnitamiti" virodhaH / anenaiva nyAyena pratyakSa dIyamAnaM dravyaM na pazyati / kevalaM tatsamakSaM gRhItvA paribhASyata iyadidamasmAnmayA 15 gRhItamiti / te'pi sAkSiNaH syuH / tatrApi zakyate vaktumasya pratyayaM gatvA prapanno'hamiti / uktamatra na smRtivirodhAdvastusthitirahantuM zakyate / api ca yatrAsya vacanasyAvasaro nAsti tatpramANaM bhaviSyati kvacinnAsti / yatra cirakAlaM tiSThati dhanikahaste lekhyaM yadi hi tena dhanaM dattaM tadA kathamanena vA nAma na mArgitaM lekhyaM na tyAjitamiti / na hi cirakAlamapekSA vastunIdRze'vazyaM saMbhavati / mithyAvAditA tvasyAnumIyate / 20 tathA coktam " sadyakhyahAdvA kAryeSu balaM rAjJo nivedayediti " / yatra vA bhogyabandho na ca bhoga AmnAto'pahArakAlastatra vipratipattau vinA'pi sAkSibhiH svahastalekhyaM na hyadhamarNA vaktuM labhante prItyA tvayaitaduktaM saMprati tyati / na ca pUrvoktasya vacanasyAvasaraH / kRtaM lekhyaM tato dAsyAmItyuktvA na dattAmati / yadi na dattaM kathaM bandhabhogo marpitaH / ___ nanu caivaM sati lekhyasahAyo bhogaH pramANaM syAt / kevalasya tu bhogasya praamaannymaamnnti| 25 " likhitaM sAkSiNo bhuktiriti " / kimidaM pratyuktaM paryanuyujyAmahe / viziSTakAlo bhogaH pramANaM na bhogamAtram / evaM hi paThyate (zloka 147 ) "yatkicidazavarSANi" tathA " pazyato'bruvato bhumeha nirvizativArSikIti " (yA. vya. 24) / kastajhasyA " likhitaM likhitenaiveti" vyAkhyAtamanyaiH / kartRvizeSasaMzaye'nenaitallikhitaM na ceti likhitena nizcita 1 ph-nyaaykaaykaantr| For Private And Personal Use Only Page #607 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 564 medhAtithimANya samalaMkRtA / [ aSTama tatkartRkeNa nizcIyate / yattu sAkSisamakSaM tatra kRtAkRtasaMdehaM sAkSibhirhati / ta eka tatra pramANam / na tatra tatkRtalekhyAntaradarzanamupayujyate / buddhipUrveSu ca RNAdAnAdiSu kevalebhyaH sAkSibhyo likhitaM zreyaH / sAkSiNo hi vismareyuranyatareNa vA saMbandhaM gaccheyuranyadvA pAtakasyAsAkSitve hetumAsAdayeyuH / lekhyaM tvabhiyogavata AtmAdhInatayA surakSamiti sAkSibhyaH zreyastvaM tasya / etadevAha " likhite na tu sAkSiNaH " iti / svahastapratiSThena vismRtamapyarthaM vRttamiti manyate / mRtA vA sAkSiNastadvastupratyabhijJAnena pramANIbhavanti 1 vyAkhyAnAntarANi bhartRyajJenaiva samyakkRtAnIti tata evAvagantavyAni sarvathA pramANamUlAni / smRtiH kAraNavyavasthA tu kartavyeti / na ca smRte sve pramANakalpanA yuktA / na hi vyavahAra smRtirvedamUlA zakyate vaktum siddhArtharUpatvAtpratyakSA dyavagamyatvAjjayaparAjaya10 prakArANAm / siddho hyayamarthaH / evaM vyavahAre jIyata itara itaro jayatIti yadA'pyatra liGgazrutiH ' sA'pi harItakIM bhakSayedArogyakAma ' itivadavaseyA / IdRzeSu vidhisvarUpeSu pratyayeSu dravyazuddheH prasaGgenArtho vivecita iti na punaH prayatAmahe / aSTAdazasu mArgeSu viSayo vivAdasya etAnarthAnuddizya puruSAH prAyeNa vivadante / na viddhAni kAryANi prayojanAnyarthasiddhaya iti yAvattAnyuttaratra darzayiSyAmaH / pRthakpRthak prAdhAnyameteSAmAha / etAni 15 pratyekaM prayojakAni na punaH parasparamantarbhavanti / yathAnyAnyanuSaGgAgAdiSvantarbhavanti / naivamevetyanuSaktAni tu sahasrazaH santi // 3 // 5 20 www.kobatirth.org 25 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir teSAmAdyamRNAdAnaM nikSepo'svAmivikrayaH || saMbhUya ca samutthAnaM dattasyAnapakarma ca // 4 // vetanasyaiva cAdAnaM saMvidazva vyatikramaH // krayavikrayAnuzayo vivAdaH svAmipAlayoH / / 5 / / sImAvivAdadharSazca pAruSye daNDavAcike // steyaM ca sAhasaM caiva strIsaMgrahaNameva ca || 6 || strIpuMdharmo vibhAgazca dyUtamAya eva ca // padAnyaSTAdazaitAni vyavahArasthitAviha || 7 || pAThakramApekSamRNAdAnasyAdyatvaM prAthamyam / athavA mukhyamAdyam / anena hi vanavAsino'pi spRzyante / RNAdAnAnuSaktamanRNAdAnameva ca / yathA RNaM te mayA dattaM zuddhilekhyaM prayacchetyAdi / naitadRNAdAnamanuktaM tu tatreti tadvyapadezyam / tathA " RNaM deyamadeyaM ca yena yatra yathA ca yat / dAnagrahaNadharmAzceti / " ( nAradIye 111 ) tatra deyamRNaM svakRtaM pitRkRtaM ca yasya ca RkthaM haret / adeyaM svakRtaM dviguNAdadhikaM 30 pitRkRtaM ca dyUtAdibhAgeneti putreNa bhartrA pitrA cetyatathA ( nAradIye 1 / 16 ) 1 Da-kSa-dare / 2 kha-Da-kSa-Ahvayam / For Private And Personal Use Only Page #608 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| 565 " na strI patikRtaM dadyAdaNaM putrakRtaM tathA / abhyupetAdRte yadvA saha patyA kRtaM bhavet // " yadyapi deyamityatraitadantarbhUtaM tathApi dyUtAdikRtaM vizeSAnapekSaM svarUpato deyam / idaM tu kartRniyamAditi govalIvardavadbhavati cedbhedo yAvaditi dvaiguNyaparyantaM tatrApi bhedaH pUrvavat / yatreti pAThe dezakAlagrahaNam / yatraiva gRhItaM tatraiva deyam / satyAM dhanikecchAyAM dezAntare'pi / sati saMbhave kAlo'pi zaradyanvicchat prayuktaM " graiSpe vA satsu sasyeSu 5 yadA vA'sya dhanAgamaM manyeteti " yathA sati saMbhave sarvam / asati kazcidaMzo yAvatkrameNa saMzuddhamiti sarvabhAve parikSINe na " karmaNA'pi samamiti-" / dAnagrahaNadharmA iti sAkSilelyAdayaH / pAruSye daNDavAcike iti / daNDazca vAk ca daNDavAcaM 'dvandvAccadaSahAntAditi' samAsAntastadasyAstIti " ata ini ThanAviti" Than ( vyA0 sU0 5 / 2 / 115) / strIpuMdharma iti / strIsahitaH pumAniti zAkapArthivAdivatsamAsaH / strI ca 10 pumAMzceti vigrahe strIpuMsadharma iti syAt // 4 // 5 // 6 // 7 // eSu sthAneSu bhUyiSThaM vivAdaM caratAM nRNAm // dharma zAzvatamAzritya kuryAtkAryavinirNayam // 8 // bhUyiSThagrahaNaM prAdhAnyakhyApanArtham / anye'pi vyavahArahetavaH sntiH| yo nivasanArtha tvayA me vezma dattaM tatra kimityagvitsarAdanyasmai dadAsIti / na cedaM dattAnapakarma 15 na hyatra svatvanivRttirasti bhogAnujJAmAtraM vasataH / tathA madIyasthaNDilAbhimukhaM tvayA vezmani gavAkSaM kRtamiti / dharma zAzvatamAzrityati / arthakAmAvazAzvatau athavA zAzvato dharma anidaMprathamato yA vyavasthA tAmanupAlayet / yA tvidAnItainaH pravartitA sA'zAzvatatvAdanAdaraNIyA // 8 // yadA svayaM na kuryAttu nRpatiH kAryadarzanam // tadA niyuJjyAdvidvAMsaM brAhmaNaM kAryadarzane // 9 // "aSTAdazapadAbhijJaM prADivAketisaMjJitam / AnvikSikyAM ca kuzalaM shrutismRtipraaynnm"|| kutazcidatipAtikAryAntaravyAsaGgAdapATavAdvA yadi svayaM na pazyettadA vidvAnbrAhmaNo niyojyaH / vidvattA ca yA vyavahAraviSayA sA tadadhikArata evArthagRhItA / na hi yo yanna jAnAti sa tatrAdhikAramarhati / dharmazAstraparijJAnaM tu rAgadveSadoSeNa viparItArthA- 25 vadhAraNanivRtyarthamupayujyate / dharmajJastu satorapi rAgadveSayoH zAstrabhayena viparyetyupayogavaddharmazAstraparijJAnam / vyavahAradarzanaM tu tadarthagRhItaM / yena vinA na zakyate vyavahAra 1 kha-Da-kSa-pha-bhavanti / 2 Da-pha-anvicchet / 3 kh-dd-kss-smbndhmiti| 4 dd-tthaa| 5 pha-tanayI / 6 pha-yadi / 8 kha-Da-kSa-viparIpadarasyetyupaMyogavaddharmam / For Private And Personal Use Only Page #609 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 566 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ aSTamaH nirNayaH kartuM / tadvijJAnaM tadadhikArakSiptam / yattu jJAtvA'nyathA kriyate tannivRttirupadezAntaraviSayA vakSyati caivamartha yatnAntaramapi vedavidastrayaH rAjJazca prakRto vidvAniti / zAstrAntaraparijJAnaM tu vyavahAre'dhikriyamANasyAdRSTAya syAt / niyojyo vidvAnsyAditi paThitavyam / niyuMjyAditi niyuJjIta svarAjyataH upasRSTAditi hi kAtIyA AtmanepadaM 5 smaranti // 9 // so'sya kAryANi saMpazyetsabhyaireva tribhitaH // sabhAmeva pravizyAgyAmAsInaH sthita eva vA // 10 // sabhyairiti jAtivizeSAnupAdAne'pyuttaratra vipragrahaNAdrAhmaNaiH saheti ca pUrvatra brAhmaNagrahaNAbAhmaNA eva vijJAyante / trigrahaNaM tvekadvayoH pratiSedhArtha triprabhRtayastvighyanta eva / sAkSiprakaraNe caitadvakSyAmaH / sabhAmeva pravizyAgyAmiti / rAjasthAnApatyA samAM pravizya sthAnAsaneSu taddharmeSu punarvacanaM pradarzanArtha dharmAntaranivRttyartha vA tena rAjasthAne nopavizati // 10 // yasmindeze niSIdanti viprA vedvidstryH|| rAjJazcAdhikRto vidvAnbrahmaNastA sabhAM viduH / / 11 // 15 uktaM sabhAM pravizya vyavahArAnpazyediti / sabhAzabdazca loke gRhaprAsAdavizeSe vartate " mayena nirmitA divyA sabhA hemapariSkRteti " / kvacitpuruSavizeSasaMghaTitA sabheti tannivRtyarthaM samAyA lakSaNamAha / yatra trayo brAhmaNA vedavidaH sannidhIyante / rAjJazca saMbandhI prakRto'dhikRto vidvAniti / athavA prakRto'nantara zloke sannihitaH seha sabhA'bhi pretA / brahmagrahaNaM stutyartham / yathA bramhaNaH sabhA niravadyaiveyamapIti // 11 // dharmo viddhastvadharmeNa sabhA yatropatiSThate // zalyaM cAsya na kRntanti viddhAstatra sabhAsadaH // :12 // sabhA vA na praveSTavyA vaktavyaM vA samaJjasam // abruvanvibruvanvA'pi naro bhavati kilbipI // 13 // anenArthena dvayaM vipratiSidhyate / pratipannAdhikAreNa mithyAdarzanaM na kartavyamanyena 25 ca kriyamANaM nopekssnniiym| tatrobhayathA doSaH / abruvannanyena viparIte'nuSThIyamAne tUSNI mAsIno hastakSepeNa vA zAstrAnyAviruddhaM bruvankilviSI pApabhAgbhavati / tena naiSA pratyAzA kartavyA / dvitIyaH prADivAko mithyA pazyati / sa eva yojayatyahaM tUSNIbhUta 1 kha-Da-kSa-niyujyato sparAjyaMtopa / sRSTAditi; pha-jita...topasRSTI- 2 pha-antarazloke / pha-sabhA / 4 jJA (?) For Private And Personal Use Only Page #610 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 567 udAsInaH kimityenasA yokSya iti / sabhApravezaniSedhena cAtra vyavahAradarzanAdhikArapratipattiH pratiSidhyate / sabhA vA na praveSTavyeti / vyavahAradarzanAdhikAro na pratipAdanIya ityarthaH / pratipannazcetsamaJjasaM vaktavyam / anena tvanadhikRtasyApi yadRcchayA sannihitasya mithyApazyatsu sabhyeSu viduSastUNIMbhAvaM nechanti / tathA ca " niyukto vA'niyukto vA dharmajJo vaktumarhati " ( nAradIye pra. 3 / 2) / atha rAjapuruSaparyanuyoga AzaGkayate kimi- 6 tyanadhikRto bravIti tatazca tatpradezAdapasartavyam / tadidamuktaM durbalahiMsAyA ca vimocane zaktazcediti ( gautama sU. a. 21 sU. 19) // 13 // yatra dharmo hyadharmeNa satyaM yatrAnatena ca // hanyate prekSamANAnAM hatAstatra sabhAsadaH // 14 // dharmazAstranyAyadezaniyatA vyavasthA / sA vedadharmeNa tavyatikramarUpeNa hanyate 10 vinAzyate'rthinA pratyarthinA / tathA satyamanRtena sAkSibhirhanyate prADivAkAdayazca prekSate na tattvamuddharanti tataste hatAH zavatulyA bhavantIti nindyate / tasmAnnArthipratyarthinau viparItamAcarantau sabhAsadbhipekSyau / sAkSiNazca / dharmAdharmagrahaNena satyAnRtagrahaNena vA siddhaM zlokapUraNamubhayorupAdAnam / ato viSayabhedena vyAkhyAtam // 14 // -- dharma eva hato hanti dharmo rakSati rakSitaH // tasmAddharmo na hantavyo mA no dharmo hato vadhIt // 15 // na bhayAdanyathAdarzanaM kartavyaM yato dharmo vyatikrAntaH san hanti / no'rtha tatsa. hAyo rAnA vA / tathA dharma evaM pAlitaH sarvato bhayamapanudati nApakartumarthAdayaH kruddhAH zaknuvanti / tasmAdevaMjAneH sukhaduHkhe dharmAdhIne iti dharmo na hantavyaH iti / yadi vayaM dharma hanmastadA so'smAnsa~rpa iva roSitaH pratihantItyato dharmoM hataH sanmAsmAnvadhIdi- 20 tyAtmaparitrArthi dharmo rakSitavyaH // 15 // vRSo hi bhagavAndharmastasya yaH kurute tvalam // vRSalaM taM vidurdevAstasmAddharma na lopayet // 16 // vRSalazabdanirvacanena mithyAdarzI nindyate na jAtivRSalo vRSakhelaH / kiM tarhi yo vRSasya kAmavarSiNo dharmasyAlaMkurute / nivRttivacano'laMzabdaH sa vRSala ityetamartha / 25 devAH pratipannAH manuSyAstu yadi jAtizabdameva manyante kAmaM manyantAM pramANatarAstu devAH / te cAnena pravRttinimittena vRSalazabdaprayogaM manyante / devagrahaNamarthavAdaH / tasmA pha-cAprimocane 2 ya-hantItyarthaH / pratyarthatatsahAyA rAjA vaa| 3 ya-evApAlitaH / 4 phakSa-kha-Da-nApakartumithyArayaH / 5pha-kSa-kha-Da-evaM jAnAnaH / 6pha-kSa-kha-Da-na hantavyaH / 7 ya-marya iva aaraattitH| 8 ya-trANArthe / 9 pha-kha-kSa-Da-hyalam / 10 pha-kSa-Da-kha-mibhyAbAdI / 11 pha-kha-Da-kSa-vRSalaH / 12 ya-ra-vRSAlasya / For Private And Personal Use Only Page #611 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 568 www.kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTama cchrAddhakAle vRSalairna prAptavyam " hantavyo vRSalacaura " ityAdyAsu kriyAsu mithyAdarzI brAhmaNa eva vRSalazabdena grahItavya iti / ato vRSalatvaM mA prApamiti dharme na lopayena nAzayediti vRSalatvAdhyAropo nindA // 16 // 25 eka eva suhRddha nidhane'pyanuyAti yaH // zarIreNa samaM nAzaM sarvamanyaddhi gacchati // 17 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir bhayAddharmAtikramo na kartavya ityet " dharma eva hato hanti " ityanenopadiSTam / snehato na kartavya ityanenopadizyate / yata ekaH suhRddharmastatra sneho bhAvanIyaH / anyo'pi manuSyaH suhRddharmaH nidhane'pyanuyAn kAryamapekSya jahAti nIvanaM yo'pi syAdatyantamitraM tasyApi sauhArddamA nidhanAt / dharmastu mRtamapi puruSamanvetyato na 10 suhRdapekSayA mithyAdarzanamupekSA kartavyA " bhAryA putro mitramarthAzca rikthaM / nazyantyete dehanAze narasya / Li dharmastveko nainamujjhatyajastraM / tasmAjjahyAtputradArAn na dharmam // " yadanyaddharmAdbhAryAdi tatsarvaM zarIreNa samaM saha nAzaM gacchati / dharmAdanyo mRtaM na paritrAtuM kazcitsamartha ityataH suhRdvAndhavAnurodhAdapi dharmo na hAtavyaH // 17 // pAdo dharmasya karttAraM pAdaH sAkSiNamRcchati || 11 pAdaH sabhAsadaH sarvAnpAdo rAjAnamRcchati // 18 // na caiSA manISA kartavyA'rthinA pratyarthinA vA'nyatarasya bhUmyAdya pahriyate sa eva bhUmyapahAra doSabhAgbhaviSyati / vayaM tu tadakAriNaH kimiti doSavantaH syAmo yatastasyAyaM caturdhA vibhajyate / arthavAdazcAyam / na hyanyakRtasyainaso'nyatra gamanamasti / 20 teSAmapi mithyAdarzananiSedhatikramAdutpadyate pApaM mithyAlaMbanaM rAjJaH svayamapazyato'pyadhikRtarAjasthAnIyAdidoSAddoSavatvaM yadi rAjAdhikRto midhyAcaritena jJApitaH parAjitaM rduSTaM na gRhNIte na ca punaH samyak nirNayaM karoti tataH so'pi pApabhAgbhavati / adhikRtopalakSaNArthaM vA rAjagrahaNaM / yadA rAjA svayaM mithyA pazyati tadA duSyati / yadA rAjasthAnIyastadA tasya doSa ityarthaH // 18 // rAjA bhavatyanenAstu mucyante ca sabhAsadaH / eno gacchati karttAraM nindArho yatra nindyate // 19 // eSa evArtho viparyayeNocyate / yatra doSavAn doSaM gopayituM na labhate prakaTIkriyate tadIyo doSastatra sarve sA~dhu saMpadyata iti / ' yatra dharma ' ityata Aramya mithyAdarzanopekSaNapratiSedhArthaM nindAprazaMsAbhyAM zubhAzubhaphaladarzanArthA arthavAdAH // 19 // 1 pha-kha-Da-kSa-praveSTavyam / 2 ya-ra-upadiSTastena hetoH kartavyaH / 3 pha-kha-Da-kSa- ityarthaH / 4 pha-Da-kha-kSa-niSedhAdutpadyate / 5 ya-ra- pApamityAlambanam / 6 ya-ra-parAjitaM na tdraassttaannigRhnniite| 7 kha ra sarvamidaM sadyaH saMpadyate / 8 ya-ra-pratiSedhArthAH / For Private And Personal Use Only Page #612 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / jAtimAtropajIvI vA kAmaM syAdrAhmaNabruvaH // dharmapravaktA nRpaterna tu zUdraH kathaMcana // 20 // uktaM brAhmaNaiH saha dharmanirNayaM kuryAnmantribhizca mantrajJaiH tatra mantriNAM jAteravizeSitatvAcchUdrA api sabhAM praviSTA mantritvAdnujJAtavyavahAranirNayAstaMdratA dharmavyavasthA kathaMci saMskRtabuddhayo brUyuH / na ca sarvatra vyavahAre smRtizAstraparijJAnamupayujyate yena tadabhA- 5 vAdarthaluptatvAdanarthakaH zUdrapratiSedha AzaGkayeta / tathA hi jayaparAjayakAraNAni laukikapramANavedyAnyeva sAkSyAdIni ayaM sAkSI dhArmiko na caitasya' kenacitsaMbandhena saMbandhI ayaM tvasAkSyasakRdRSTavyabhicAratvAdityevamAdi zakyate vyutpannabuddhinA svayamutprekSituM na smRtizAstraikagocaraH / ataH prAptasya pratiSedho'yaM / na ca mantritve purohitavajjAtiniyamaH / tathAhi ' taiH sArdhaM cintayet ' ityuktvA tato brAhmaNena saha cintayediti 10 tenAyamoM yadyapi kathaMcicchUdro nyAyalezAtsamadhigacchettathApi rAjAdhikaraNe vivadato mantrI nigrahAdhikRto vA na kiMcitprabruyAt / pUrvazlokArthapratiSedhaH zeSatayA vyAkhyeyaH / na hi jAtimAtropajIvinA vaiduSyAdigaNarahitasya dharmapravaktRtvaniyogaH zakyo vaktaM tasyaiva rUpaparIkSAyAM tasmAdviSaM bhakSaya mA cAsya gRhe bhuMkthA itivatpratiSedhazeSabhUtamidamanujJAnaM na punaranujJAnameva / ata eva kAmamityAha / kAmazabdaprayoge hi vidhitvaM vyA- 15 hanyate / anye tu bruvate / brAhmaNasya pravaktRtvavidhAnAttadA niyojyo vidvAnsyAbrAhmaNa iti kSatriyAdayastrayo'pi varNA niSiddhAstatreha punaH zUdrapratiSedho vidvadbrAhmaNAbhAve kSatriyavaizyayorabhyanujJAnArtha iti zeSaM samAnam / jAtimAtramupajIvatIti mAtrazabdo'vadhAraNe / brAhmaNajAtimeva kevalAmupAzritya jIvati nAdhyayanAdIn guNavizeSAnnirguNatvAt / bruvazabdaH kutsAyAM // 20 // yasya zUdrastu kurute rAjJo dharmavivecanam // tasya sIdati tadrASTraM paGke gauriva pazyataH // 21 // pUrvavidhizeSo'yamarthavAdaH / yasya rAjJaH zUdro dharmavivecanaM dharmanirNayaM karoti tasya sIdati nazyati rASTra pranAH kardame gauriva // 21 // yadrASTra zUdrabhUyiSThaM nAstikAkrAntamadvijam // vinazyatyAzu tatkRtsnaM durbhikSavyAdhipIDitam // 22 // ayamapi pUrvavadarthavAda eva / prakaraNAca zUdrabhUyiSThatA vivAdanirNaye tu zUdraviSayA draSTavyA / yatra zUdrA bhUyAMso vivAdanirNayakArAstadrASTramAzu vinazyati durbhikSavyAdhipIDAbhiH / 1pha-kha-Da-kSa-tadgatA / 2 yara-citavatI / E-bamasana vyavahAraM kRtabuddhayo brUyuH . For Private And Personal Use Only Page #613 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 57. medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ saptamaH rASTranAze ca rASTrapaternAza ityuktaM bhavati nAstikAkrAntamiti dRSTAntaH / yathA nAstikaiH paralokApavAdibhirle kAyatikAdyairAkrAntamadhiSThitamatazcAdvijaM na hi nAstikAnAM brAhmaNAdibhedo yathArthaH saMkIrNatvAt taduktaM vaidyavaNigvyapadezAdivadbrAhmaNAdayaH / yatra vA dharmasaMkaTe tu na dvijAH pramANIkriyante tadadvijam // 22 // dharmAsanamadhiSThAya saMvItAGgaH samAhitaH // praNamya lokapAlebhyaH kAryadarzanamArabhet || 23 || dharmaH pradhAnaH yasminnausane bhavati taddharmAsanam / rAjAsane hi rAjya sthityAnuguNye - nArthameva pradhAnIkaroti nyakkRtyApi dharmam / vyavahAranirNaye tu dharmameva pradhAnaM zrayet ityartho na punarAzrayabhedo'nena jJApyate / saMvItAGgaH vastrAdinA sthagitazarIraH / praNamya 10 lokapAlebhya indrAdyaSTau lokapAlAstAnnamaskRtya kAryadarzanamArabhetetyadRSTArthametahUyaM aGgasaMvaraNaM lokapAlapraNAmazca / samAhitaH ananyacittaH kAryadarzane / evaM hi dRSTArthI bhavati / praNamavizeSaNaM vA / samAhitagrahaNaM yadyapyatra kiMciduktameva pratibhAti tathApi padyagranthatvAnnAtIva paurnaruktyam / lokapAlebhya iti caturthI saMpradAne kathaM ? / kriyAgrahaNaM saMpradAnasUtre coditaM ' zrAddhAya nigRhNate ' ' patye zeta ' ityAdyarthaM na ca kriyAgrahaNaM 15 gRhNAtyAdiviSayameva bhASye'nuktatvAt // 23 // 1 arthAnarthAvubhau budhvA dharmAdharmau ca kevalau / / varNakrameNa sarvANi pazyetkAryANi kAryiNAm // 24 // dharmAdharmAveva kevalAvarthAnartho na gohiraNyAdilAbho'rthastadviparyayo vA'narthaH / kiMtarhi / dharma evArthe'narthazcAdharma iti buddhA hRdi nizcitya kAryANi pazyet / athavA'20 rthAnarthAvapi boddhavyau dharmAdharmAvapi / dharmasya sAratA borddhavyA'rthasya phalgutA / athavA yatra mahAnanarthaH svalpazcAdharmastatrAnarthaM pariharet / zaikyo hi mahatA'rtheneSadharmo dAnaprAyazcittAdinA nikartum / sannipAte ca vyavahAriNAM bahUnAM varNakrama AzrayitavyaH / eSa ca darzane krama varNAnAM yadA'rthe tulyapIDA bhavati / yadA tvavaravarNasyApyAtyayikaMkAryaM mahadvA tadA ' yasya cAtyayikA pIDA' ityanena nyAyena tadeva prathamaM pazyet na 25 krmmaadriyet| rAjyasthityartho hi vyavahAranirNaya ityuktamato na yathAzrutamAzrayaNIyam // 24 // bAyairvibhAvayelliGgairbhAvamantargataM nRNAm // svaravarNeGgitAkAraizcakSuSA ceSTitena ca // 25 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 1 ya - sAvratatvAt / 2pha-dharmapradhAnaMH / 3 pha-AsanaM / 4 kha-Da-pha-kSa-zreyaH 15 pha-kSa-kha-DhabhAsanabhedaH / 6 ya-ra - pramANavizeSaNaM vA / 7 ya-ra - pratibhavati / 8 ya-ra - paunadRktyAstadAnakhevarIyaH / 9 ya-ra - asthiratvAt / 10 pha-kSa-kha-Da- zodhyau dharmAvapi / 11 ya ra bAhyA / 12 ya-ra-zakyena divArtheneSada - 113 ya-ra-nikartum / 14pha-kSa-kha-Da-AdaraNIyam / For Private And Personal Use Only Page #614 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / tathA cedamAha / anumAnenApi satyAnRtavAditA vyavahArataH sAkSiNAM ca nizcetanyA iti zlokArthaH / atazca svarAdigrahaNaM pradarzanArtham / tena yannizcitaliGge tena parichindyAdityuktaM bhavati na punaH svarAdibhireva savyabhicAritvAtteSAm / anucitasabhApravezA hi mahAprakRtidarzanena satyakAriNo'pi svabhAvato vikriyante / pragalbhAstu saMvRtAkArA bhavanti / svarazca varNazceGgitaM ca svaravarNeGgitAni teSAmAkArAH svaravarNeGgitAkArAH / AkAro vikAraH / svAbhAvikAnAM hi svarAdInAmanyathAtvaM tairvibhAvayennizcinuyAt / bhAvamabhiprAyamantargataM manuSyANAM vivAdisAkSyAdInAm / tatra svarasya vikAro vAci gadgadaruditAdi varNasya gAtrarUpaviparyayAdi iGgitaM svedavepathuromAJcAdi / cakSuSA saMbhramakrodhadRSTipAtena / ceSTitena hastanikSepabhrUvikSepAdi tvasaMvedyaM caitat / yadbhUhyamAnamapyabhiprAyaM svarAdayaH prakAzayanti nipuNato lakSyamANAH / yataH prasiddhameteSAM gUDhAbhiprAyaprakaTanasAmarthyam / / 25 // AkArairiGgitairgatyA ceSTayA bhASitena ca / / netravikAraizca gRhyate'ntargataM manaH // 23 // 571 tathA hi loke dRSTazaktito'nena zlokena svarAdInAM pUrvoktArthAdhigamena darzayatItyapaunaruktacam / tatrAkriyante vikrayanta ityAkArA iGgitAdayaH / iGgitaM vyAkhyAtaM vyaktibhedAdbahuvacanam / gatiH pUrvazlokAdatrAdhikA sA praskhalantI svabhAvato'nyathAbhUtA / 16 bhASitaM paurvAparyaviruddhaM vacanaM / vaktravikAra AsyavizeSAdiH / zeSaM pUrvazloka eva vyAkhyAtam / etairvikRtairantargataM cittaM laukikairanyatrApi gRhyata iti samAsArthaH // 26 // bAladAyAdikaM rikthaM tAvadrAjAnupAlayet // yAvatsa syAtsamAvRto yAvadvA'tItazaizavaH // 27 // nanu ca vyavahAradarzanaM vaktavyatayA prastutam / tatra kaH prasaGgo bAlaghanarakSAyAH / 20 ucyate / vivAdapadatAmevaitadviSayAnnivartayitumidamArabhyate / bAladhanaM rAjJA svadhanavatparipAlanIyam / anyathA pitRvyAdivAndhavA maiyedaM rakSaNIyaM mayedamiti vivaderan / na cAnyaH prasaGgo'sti / AzaGkayamAnavyavahAravacca / na kevaleSu rAjadharmeSUpadizyate ato'smeiMnevAvasare vaktavyam | bAlo dAyAdo'sya tadidaM bAladAyAdikam / dAyAdaH svAmyatro - cyate / bAlasvAmikaM dhanaM tAvadrAjA rakSedyAvadasau samAvRtto gurukulAtpratyAgato 25. yAvadvA'tItazaizavaH A samAvartanAtpratipAlyadhanaH syAt / athavA dvijAtInAM samAvartanamavadhiranyeSAM zaizavAtyayaH // 27 // I For Private And Personal Use Only 1 pha-kSa-kha-Da-tena nizcitaliGgenaiva / 2 pha-kSa-kha-Da- yAvacAtItazaizavaH / 3 ya-mamedaM / - mamedamiti rakSitapta (sta ? ) dviSayovyaM mamadamiti vivaderan / 4 pha-kSa-kha-Da-vyavahAratvAca ! 5 pha-kSa-kha-Da-anyasminnevAvare / 6 ya-ra-dAyapajaM svAmI putra ucyate / 7ya-ra-zaizava AsamA zaizava Page #615 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [aSTamaH vazAputrAsu caivaM syAdrakSaNaM niSkulAsu ca // pativratAsu ca strISu vidhavAsvAturAsu ca // 28 // evameva vidhiM kuryAdyoSitsu patitAsvapi / vastrAnapAnaM deyaM ca vaseyuzca gRhAntike // 29 // yaH kazcidanAthastasya sarvasya dhanaM rAnA yathAvatparirakSet / tathA codAharaNamAtraM vazAdayaH / evaM prajApAlanamanuSThitaM bhavati / pUrvastu zlokaH kAlaniyamArthaH / vazA vandhyA aputrA'samarthaputrA'vidyamAnaputrA durgataputrA vA / vazAzcAputrAzceti dvandvaH / nanu ca vazA'pyaputraiva / satyam / ubhayopAdAnaM tu satyapi bhatteri tasyAH saMrakSaNArtha tasyAM hyadhivinnAyAM bhartA nirapekSo bhavati / niSkulAgrahaNaM tAsAM vizeSaNaM yAsAM na kazciddevarapitRvyamAtulAdi 10 parirakSako'sti strItvAcca svayamasamarthAH bAndhavAstu matsariNaH tAsAM ca taducyate / bandhubhirhi strINAM zIlazarIradhanAni rakSitavyAni / taduktaM ( nArada smR. a. 13 zlo. 28 / 29) " viniyogo'sti rakSAsu bharaNe ca sa IzvaraH / parikSINe patikule nirmanuSye nirAzraye // " tatsapiMDeSu vA'satsu pitRpakSaH prabhuH striyaaH| pakSadvayAvasAne tu rAnA: bhartA prabhuH striyaaH||" ___ yo tu svayameva kathaMcicchaktA na tatra bAndhavAnAM vyApAro'sti / ata evAha / 15 AturAsviti / asAmarthyametena lakSyate / anyastvAturabhartRkA AturA vyAkhyAtA / avidhavA'pi bharturasAmarthyAdrAjJaiva rakSyA syAditi nirmanuSyANAmetat / kulaM bandhunAtaM yAsAM nAsti tAH niSkulAH / anye tu kuTilAM nipkulaamaahuH| tAsAmapi vezAdyupArjitaM dhanaM apatitAnAM rAjJA rakSyam / asmiMzca pakSe svatantraniSkulAgrahaNam / pativratAsu vidhavAsu / mRtabhartRkA vidhavA / dhava iti bhartRnAma / tadvirahitA vidhavA / tazceitpativratA bhavanti / tadA sA rakSyadhanA / vyabhicAraratAnA tu strIdhanAnahetvaM smRtyaMtare paThyate " apakArakriyAyuktA nirlajjA cArthanAzikA / vyabhicAraratA yA ca strIdhanaM na tu sA' rhati // " iti tasyAstu niSkAzanaM vihitam / niSkAzanaM ca pradhAnavezmano bahiravasthApanam / na tu nirvAsanameva / yataH patitAnAmapi tAsAM gRhAMtike vAso bhaktAcchAdanamAtradAnaM ca vihitam // 28 // tenaM yaH kazcitstrINAM nirvAsanavidhiH / strIdhanadravyasarvasvam ' ityAdiSu zrayate sa evaMviSaya eva dRSTavyaH / tathApi yAvadbhikSotsarpaNAdinA kiMcidarjitaM tadarhatyeva / na bAndhavA apahareyuH / iha tvasminneva nimitte AdhivedanaM vihitaM na tu strIdhanApahAraH / tathA hyAha 1 ya-ra-niSkulAsu / 2 ya-ra-tAsAmetaducyate / 3 ya-ra-AturA svayameva / 4 ya-ra-avidha vAsvapi / 5 ya-ra-vezyAApArjitaM / 6 pha-kSa-kha-Da-yAvatpativratA bhavati / 7 pha-kSa-kha-Da-vyabhicAre tu| 8pha-kSa-kha-Da-kAryam / 9pha-kSa-kha-Da gRhaantre| 10 pha-kha-kSa-Da-bhedena / 11ph-tthaapi| 12rkssit| 20 For Private And Personal Use Only Page #616 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org 66 adhyAyaH ] manusmRtiH / 173 madyapA'sAdhuvRttA ca pratikUlA ca yA bhavet // vyAdhitA cAdhivettavyA hiMsrA'rthaghnI ca sarvadA " // atazca mAnavasmRtibalena ca 'strIdhanaM na tu sA'rhati' ityeSA smRtireva vyAkhyAyate / AdhivedAnikaM strIdhanameSA nArhati naitasyai deyamityarthaH / yaduktam " adhivinnastriyai dadyAdAdhivedanikaM samam " iti na tu prAgdattamasyA apahartavyam / vayaM tu brUmaH / puruSadveSiNyA vyabhicauraratAyazci yukta evApahAraH / yata ihApyuktaM Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir "atikrAmetpramattaM yA mataM rogArtametra vA / sA trInmAsAnparityAjyA vibhUSaNaparicchadA " // vibhUSaNa paricchedairviyuktA kartavyetyarthaH // 28|29 // jIvantInAM tu tAsAM ye taddhareyuH svabAndhavAH // tAJchiNyAccauradaNDena dhArmikaH pRthivIpatiH || 30 // rbAndhavAnAM strIdhanamapaharatAmayaM coradaNDaH / te hi bahubhirupadhAbhi'irapaharanti / 10 asvatantraiSA strI kiM dadAti kiM vA bhuMkte vayamatra svAmina iti acaurAzaMkayA coradaNDa vidhIyate / jIvantInAM tAsAM svabAndhavA devarAdayastaddhanaM ye hareyustAcchiSyAt pRthivIpatirnigRhNIyAt / coradaNDo vakSyamANaH "yena yena yathAGgena steno nRSu viceSTate / chettavyaM tattadevAnyattanmanoranuzAsanamiti " ( a. 8- 321 ) / svabandhubhyazcaitadvizeSeNa rAjJA rakSitavyam / caurarakSA tu sarvarASTraviSayA vihitA // 30 // " pranaSTasvAmikaM rikthaM rAjA vyabdaM nidhApayet // arvAk vyandAddharetsvAmI pareNa nRpatirharet // 31 // 15 yadravyaM svAmino naSTaM pramAdAtkathaMcitpathi gacchato bhraSTamaraNye kAntAre vA sthApayitvA'raNyapAlairanyairvA rAjapuruSairlabdhaM rAjasakAzamAnItaM tadrAjJA svAM rakSAM kRtvA rAjadvAre rAjamArge vA prakAzaM sthApayitavyam / paTahaghoSaNena vA kasya kiM hAritamiti 20 prakAzayitavyam / yataH pradezAllabdhaM tasminneva pradeze rakSipuruSAdhiSThitaM kartavyam / evaM trINi varSANi sthApayitavyam / tatrArvAk tribhyo varSebhyo yaH kAraNata AtmIyaM jJApayettasyoddhRtavakSyamANaSaDbhAgAdibhAgakaM samarpayitavyaM parataH svakoSThe pravezanIyamiti / For Private And Personal Use Only pranaSTaH svAmI yasya rikthasya tatpranaSTasvAmikaM pranaSTo'vijJAtaH rikthaM dhanaM trayANAmabdAnAM samAhArakhyabdaM trivarSavat vyabde GIbabhAvaH / abdazabdaH saMvatsaraparyAyaH / 29 nidhApayetsthApayet / arvAktryandAtpUrva tribhyo varSebhyaH / haretsvAmI svIkuryAt / arvAkzabdo'vadhau / digdezAdikAnpUrvAnAha / 1 ya-ra - brAhmaNAnAM / 2 pha-kha-kSa-Da- upAyaiH / 3 ya-ra-tyaktavyaM / Page #617 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH anye tu nRpatirharediti bhogAnujJAnamapahAramAhuH / na hi Urdhvamapi tribhyo varSebhyaH parakIyasya dravyasyApahAro yuktastasmAtribhyo varSebhya UrdhvamanAgacchati svAmini rAjJA bhoktavyam / tadayaM zlokaH kathaM vyAkhyAnIyo " yatkiciddazavarSANIti " yadi ca parakIyasyApahAro na yukta ityucyate bhogo'pi naiva yuktaH / parakIyasya vastrAdivagujyamAnaM nazyatyeva tatrAnapahAravAcoyuktirevApahAraphalasya sadbhAvAt japamudrAdestu kIdRzo bhoga iti vAcyaM / tasmAnna yathAzrutArthatyAge kAraNamasti / haratizca gRhNAtyarthe asakRdRSTaprayoga RkthaM haredityAdau / tasmAtpareNa nRpatirharetsvIkuryAdityayamevArthaH // 30 // mamedamiti yo brUyAtso'nuyojyo yathAvidhi // saMvAdya rUpasaMkhyAdIsvAmI tadvyamahati // 32 // kathaM punaH svAmI pranaSTe dhane svAmitvaM jJApayitumalamAha / yaH kazcidAgatya mamedaM svaM dravyamiti bruyAtso'nuyojyo yathAvidhi / anuyojyaH praSTavya ityaryaH / ko'sAvanuyogavidhiH ko bhavAn ? kiM dravyaM hAritaM kiMrUpaM kiMparimANaM kiMsaGkhyAkaM saMpatitamapatitaM vA yadi pati, taM kasmindeze ? tathA kuta ArgamitaM tvayetyevaM paryanuyogaH kartavyaH / sa yadi saMvAdayati rUpasaGkhyAdIn rUpaM prANivastrAdiviSayaM zuklaM vastraM gaurvetyevamAdi / 15 tathA saMkhyA daza gAvo vA yugAni vA / AdigrahaNAddhastAdipramANam survargAdiparimANam prakIrNarUpakaM vA etatsarva saMvAdayati tadA'sau svAmI bhavati / atastadravyamarhati svIkartuM saMvAda ucyate / yAdRzamekena pramANena paricchinnaM tAdRzamevAsyAnena paricchi. dyate / rUpasaMkhyAdigrahaNaM ca pradarzanArtha svAmitvakAraNAnAmanyeSAmapi sAkSyAdInAm // 32 avedayAno naSTasya dezaM kAlaM ca tttvtH| varNaM rUpaM prapANaM ca tatsamaM daNDamarhati // 33 // mithyA pravartamAnasya daNDo'yamucyate / yo na jJApayati naSTasya dhanasya dezaM kAlaM cAnsmireze kAle vA hAritaM tattvataH paramArthato varNa zakla dikaM rUpaM paTIzATakayugaM vetyAdikamAkAra pramANa paJca hastAyAma saptahastamAtraM vA'avedayAno tadA tatsama yAvati dravye mithyApravRttastattulyaM daNDamarhati // 33 // 25 AdadItAtha SaDbhAgaM bhnssttaadhigtaannpH| dazamaM dvAdazaM vA'pi satAM dharmamanusmaran // 34 // AdadIta gRhNIyAtSaSThaM bhAgaM dazamaM dvAdazaM vA pranaSTalabdhA nyAdavaziSTaM svAmine'rpayet / tatra prathame varSe dvAdazo bhAgo dvitIye dazamastRtIye SaSTha iti / 1 kha-ya-yathAvidhiH / 2 pha-ka-jJa payedata Aha / 3 ya-ra-ke yoge vidhiH 1 ya-ra-cetitama cetitaM vA / 5 ya-ra-kasmin the kAle va ? 6 ya-ra-Azane / 7 ya-ra-vastra.rthi / 8 pha-kha-suvarNa, cet / 9 ya-ra-tAddazameva yadyanyena paricchidyate / 10 pha-spaSTaM 11 pha-kha-ya-pariziSTaM / For Private And Personal Use Only Page #618 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH manusmRtiH / athavA rakSAklezakSayApekSo bhAgavikalpaH / satAM dharmamanusmaran ziSTAnAmeSa samAcAra iti nAnAnaH // 34 // pranaSTAdhigataM dravyaM tiSTheyuktairadhiSThitam / yAstatra caurAna gRhNIyAttAn rAjebhena ghAtayet // 35 // pranaSTamadhigataM pranaSTAdhigataM pUrva pranaSTaM pazcAdadhigatamadhiSThitaM yuktaistatparairA 5 rakSapuruSaistiSThet / tathAsthitamapi yadi kecana corA gRhNIyustAna rAjA ibhena hastinA ghAtayet / hastigrahaNaM tarhi dRSTArtham // 35 // mamAyamiti yo bruyAnidhi satyena mAnavaH // tasyAdadIta SaDbhAgaM rAjA dvAdazameva vA // 36 // nikhAtAyAM bhUmau guptaM sthApitaM dhanaM nidhirucyte| varSazatikA varSasahasrikAzca nidhayo 10 bhvnti| tatra yadi bhUmevidAryamANAyaH kathaMcitkenacinnidhirAsAdyate sa tu rAjadhanam / tathA ca gautamaH 'nidhyadhigamo rAnadhanam' (a.10 sU. 43.) iti| etaccAsmaryamANanidhAtRke nidhau draSTavyam / tasyA'khyAtA SaSThaM labhetetyuktam / ayaM tu zloko yatrAkhyAtaiva nidhAtA tatpuruSo yA pitRpitAmahAdistadviSayo draSTavyaH / mamAyaM nidhiriti yo yAtsatyena pramANena jJApayedityarthaH / tasyAdadIta SaDbhAgamiti nizcite tatsvAmikatve rAjJaH SaSThAdibhAgagraha- 15 gam / vikalpazcA''khyAtRguNApekSayA // 36 / / anRtaM tu vadandaNDyaH svavittasyazimaSTamam // tasyaiva vA nidhAnasya saMkhyayAlpIyasI kalAm // 37 // yastu mayo'yaM nihito matpUrvanena ceti pratijJA na sAdhayati so'nyevAdI daNDyaH / yAvattasya vittamasti tato'STamaM bhAgaM tasyaiva vA nidhAnasyAlpIyasI kalAM mAtrAM bhAgamityarthaH / 20 na tu tadeva dravyaM suvarNAdikaM dApayetkintu tatparimANamanyadvA samamUlyaM yayA dhanamAtrayA daNDito'vasAdaM gacchedvinayaM vA grAhyeta / anubandhAdivizeSApekSayA puruSaguNApekSayA ca vikalpa AzrayaNIyaH / Atiza yanikAtpUrvadaNDAtsvalpo daNDa iti jJApayati / tena yasya bahu vittaM svalpo nidhistatra nidhyapekSAM mAtrAmaSTamAM arvAcInAM daNDyaH / sA hyalpIyasI bhavati // 37 // vidvAMstu brAhmaNo dRSTI pUrvopanihitanidhim // azeSato'pyAdadIta sarvasyAdhipatirhi saH // 83 // 1pha. kSa-eva / * ya-ra-jAnAya / 3 kha-Da-kSa-pha-adRSTArthe / / ya-ra-tatra / 5 ya-ramamAyaM mamapUrvajairiti asatyavAdI / 6 pha-kha-pha-kSa-abhidhAnasya / 7 pha-kSa-kha-na viSyapekSA mAtrAmasyA'rthAdInAM daNdya, / 8 kha-dRSTA, ya-ra-draSTA / brAhmaNastu nidhiM labdhA kSipraM rAjJe nivedayet / tana dattaM tu bhujIta stenaH syAdanivedana // For Private And Personal Use Only Page #619 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 176 www.kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH yadA vidvAnbrAhmaNaH pUrvaiH pitrAdibhirupahitaM nidhiM yadA pazyettadA sarvamevAdadIta / na rAjJe pUrvoktaM bhAgaM dadyAt / asyArthavAdaH sarvasyAdhipatirhi saH / tathA coktaM sarvasvaM brAhmaNasyedamiti / etaccAzeSato grahaNaM yo brAhmaNasvAmika eva nidhiH / yastvavijJAtasvAmikaH tasminvijJeyaH brAhmaNadRSTo'pyastyeva rAjJo bhAgaH / yato vakSyati "nidhInAM tu purANAnAm" iti // 38 // 5 10 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir yaM tu pazyennidhiM rAjA purANaM nihitaM kSitau // tasmAdvijebhyo datvA'rdhamardha koze pravezayet // 39 // yo rAjJA svayaM nidhiradhigatastasmAnnidherayaM brAhmaNebhyo dAnaniyamo rAjJaH / koza zabdena vittasaMcayasthAnamucyate / purANaM nihitaM kSitAviti nidhirUpAnuvAdaH // 39 // nidhInAM tu purANAnAM dhAtUnAmeva ca kSitau // ardhabhAgrakSaNAdrAjA bhUmeradhipatirhi saH // 40 // anyenApi dRSTasya nidhe rAjJA bhAgaH pUrvokto grahItavya ityasya vidherarthavAdo 'yaM nidhInAM hi purANAnAmiti dhAtUnAmeva ca kSitAvayaM tvaprAptavidhiH / suvarNarUpyAdi bIjaM / mRdaH sindUrakAlAJjanAdyAzca dhAtavaH / suvarNAdyAkara bhUmIryaH khanati yo vA parvatAdiSu 15 gairikAdi dhAtUnupajIvati tenApi pUrvavadrAjJe bhAgo dAtavyaH / ardhabhAgiti ardhazabdoM - zamAtravacanaH samAsanirdezAt / yathA grAmArdho nagarArdhamiti / napuMsakaliGgastu samapravibhAgaH / iha tu samAse liGgavizeSapratipattyabhAvAtpUrvasya cazabdavazAt SaDdazadvAdazAderbhAgasya prakRtatvAttadvacano vijJAyate / ardha bhajata ekadezaM gRhNAtItyarthaH / atra hetU rakSaNAditi / yadyapi kSitau nihitasya kenacidajJAnAnna rAjakIyarakSopayujyate tathApi tasya balavatA - 20 pahAraH saMbhAvyate ato'styeva rakSAyA arthavattvam / etadarthamevAha / bhUmeradhipatirhi saH / prabhurasau bhUmestadIyAyAzca bhuvo yallabdhaM tatra yuktaM tasya bhAgadAnam // 40 // dAtavyaM sarvavarNebhyo rAjJA caurairhataM dhanam // rAjA tadupayuJjAnaurasyApnoti kilbiSam // 41 // caurairyannItaM kiJciddhanaM tadrAjA pratyAhRtya nAtmanyupayuJjati / kiMtarhi ya eva 25 muSitAstebhya evaM pratipAdayitavyam / sarvagrahaNena ca caNDAlebhyo'pi deyamiti / 1 pha-khakSa-Da-prApuyAt / 2 prathamAdhyAye 100 zloke / 3 agre 39 zloke / 4 kha-kSa-Da-phai anyairapi / 5 ya-ra - samaliGgam / For Private And Personal Use Only Page #620 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / caurAthRtam' ityanyasmiMnpAThe cauraiH samAtDatAmiti vigRhya sAdhanaM kRteti samAsaH / pAThAntare cauratdRtamiti tRtIyeti yogavibhAgAtpUrvavadvA samAsaH / ayaM tvatrArtho yaccaurairhatamazakyapratyAnayanaM tadrAjJA svakozAddAtavyam / 177 uttarazlokArdha evaM yojniiyH| rAjA tadupayuJjAna iti / anekArthatvAddhAtUnAmupapUrvo yujirlakSaNayA vA'pratipAdana eva draSTavyaH / yo hyanyasmai prAptakAlaM dhanaM na dadAti svaprayojaneSu viniyuGkte tenaM tadIyameva tadupayuktaM bhavatIti yuktamucyate / rAjA tadupayujanazcaiaurasyApnoti kilbiSaM pApam // 41 // jAtijAnapadAndharmAn zreNIdharmAca dharmavit // samIkSya kuladharmAzca svadharme pratipAdayet // 42 // 1 kurukaoNpizakAzmIrAdidezo niyatAvadhiH janapadam / tatra bhavA dharmA jAnapadAH / 10 kiMca tatra bhavanti ye taddezavyapadezairanuSThIyate / athavA tannivAsino janAstAvat maMcAH krozanti' ityatra janapadazabdenAbhidhIyante / teSAmanuSTheyA jAnapadAH / tasyedamiti taddhitaH / jAterjAnapadA jAtijAnapadA iti SaSThIsamAsaH / jAtimAtraviSayA dezadharmA rAjJA paripAlanIyAH / samIkSya vicArya kimAmnAyairviruddhA atha na tathA pIDAkarAH kasyaciduta na evaM vicArya ye'viruddhAstAnpratipAdayedanuSThApayedityarthaH / tathA ca vakSyati 11 " sadbhirAcaritaM yatsyAt " iti, athavA jAtayazca te jAnapadAzceti vizeSaNasamAsaH / jAtizabdena ca nityatvaM lakSyate / prazaMsAmAtraM caitat / dezadharmA api zAstrAviruddhA nityAste nityavadanuSTheyA dRSTArtho gopracArodakakSaraNAdayaH / yathA grAmINA atra pradeze gAvo na cAraNIyA iti samayamAzrayanti kasyacitkAryasya siddhayarthaM tatra yo vyatikrAmati sa rAjJA daNDyaH / athavA janapade bhavA jAnapadA dezanivAsina ucyante / jAtyA jAna- 20 padA jaatijaanpdaaH| jAtirjanmotpattiriti yAvat / etena dezabanrdhasya puruSANAM nityatA lakSyate / ye taddezajAstaddezAbhijanAstannivAsinazca gRhyante teSAM sarvavizeSaNAviziSTAMnAmanidaMprathamato jAtA ye dharmAste jAtijAnapadazabdenocyante / 'vRddhAcche" taddhite prasakte chAndasatvAdaNeva kRtaH / athavA'bhedopacArAt puruSazabdastatsaMbandhiSu dharmeSu prayuktaH / etenAyaM dezaniyamo dharmANAM sa evaMvidhAtpuruSAtpratidraSTavyaH / ete hi dezadharmA dezAnAM na 25 punarAryANAm / na hi tiryaksamAnadharmANo'nyatrAnadhikRtAH svasamAcAraprasiddhaM dhrmmnutisstthnti| For Private And Personal Use Only 1 pha-kha-kSa-Da-cauremya: AhRtamiti / 2 vyA. sU. 2-1-32 ya-ra-caiaurairhatamiti tRtIyA samAsaH / 3 pha-kha-kSa-Da-na tadIyaM / 4 ya-ra-kAmi / 5 ya-ra-janapadaH / 6 ya-ra-a 47 zloke / 7 ya-ra-vizeSato / 8ya-ra-dezadharmA api dezadharmANAM yathA jAtirnityA evaM dezadharmA api 9 pha-kSa-Da-kha-dRSTAtha gopraticAro dakakSaNAdayaH / 10 ya ra samAsa / 11 ya-ra-sambandhasyaH // 12pha-kha-kSa-Da-taddezIyAH / 13 ya-ra-anindanaM prathamatayeyaiva dharmAH / 14 vyA - s-4-2-114 73 Page #621 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 178 medhAtithimASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH mAtRvivAhAdiH sArvabhaumena nivAraNIyaH / svadezAcAravatAM teSAM jAtidharmoM jananivAsabandhenAbhyanujJAnAdAmnAye virodho'pyatra nAsti AdhikRtAnAM virodhAt virodho na tirazvAm / ____nanu " AhaMsA satyamakrodhaH zaucamiMdriyasaMyamaH" iti pratilomAdhikAreNaivoktaM / mlechAzcA pratilomA eva tatra yadi mAtRvivAhe mUtrotsarge codakazuddhayabhAvena duSyati ka indriyasaMyamaH kIdRzaM vA zaucamiti / uktametat / AryAvatinAmate dharmAH zaucAdayaH cAturvaNye tu taddezaniyamo dharmANA nAsti kecidadRSTArthA dezadharmA iti vakSyAmaH / ekakAryApannA vaNikkurukusIdacAturvidyAdayaH / teSAM dharmAH zreNIdharmAH / yathA kecanavANaGgahattarA vacanena paricchinnaM rAjJo bhAgaM prayacchantImAM vaNijyAM vayamupajIvAma eSa te rAjabhAgo 'smAkaM yAvallAbho'stu nyUno'dhiko vA / tatra rAjJA'bhyupagate vaNijye lAbhAtizayArtha rASTra10 virodhinI cetaretaravyavasthAM kurvanti idaM ndrayamiyantaM kAlamAvikreyamayaM rAjJopadezenArtho daNDaH patati devatotsavArtho vA tatra yadi kazcidvayatikAmati sa evaM zreNIdharmavyatikrAmandaNDyaH / kuladharmA iti / kulaM vaMzaH / tatra prakhyAtamahimnA pUrvanena dharmaH pravartito bhavati yo'smadvaMzanaH kutazcana dhanaM labheta sa nAdatvA brAhmaNebhyo'nyatra viniyuJjItetyAdayo dhrmaaH| tathA sati yogyatve ya eva pUrvapuruSANAM yAnakaH kanyAdisaMpradAnabhato vA sa eva kAryAttadati15 kAman rAjJo'nuSThApayitavyaH / eteSAM ca sAmavAyikatvAdadharmatvazaGkayA punarvacanam / na cAyaM saMvidvayatikrama iti vakSyAmaH // 42 // svAni karmANi kurvANA dUre santo'pi mAnavAH // piyA bhavanti lokasya sve sve karmaNyavasthitAH // 43 // pUrvoktasya jAnapadAderdharmasya dRSTAdRSTatA'nena pradarzyate / svAni karmANi kula20 sthityanarUpANi ye kurvanti te dUrasthA api priyA bhavanti / sarvasyAnyo nikaTavartI saMsargAtizayAtpriyo bhavati / svakarmakArI tu dUrastha eva priyaH / sve skhe karmaNyavasthitA ityanena parakarmAnanuSThAnamAha / ye na parakarmANi kurvanti te sarvasya priyA bhavantIti zlokArthaH // 43 // notpAdayetsvayaM kArya rAjA nApyasya puurussH|| na ca prApitamanyena grasetArtha kathaMcana // 44 // kArya vivAdavastu / tadrAjA svayaM na pravartayet / kasyacidveSyasyopaghAtArtha dhanino * vA dhanagrahaNArthaM na tadIyamRNikamanyaM vAparAddhamudrejayet / eSa te dhArayati kimiti 1 a. 10 zlo. 63 / 2 pha-kha-kSa-Da-Aryavarta madhyavartinam / 3 dhaaddhlaabhe| 4 ph-raajnye| 5 ya-ra-vANijyamU / 6 ya-ra-rAjAvirodhinA zabdAvirodhinA ca / 7 ya-ra vyapakurvanti / 8 ya-ra ayaM kA rAjopAyanAoM bandhaH / 9 ya-ra-Na-la-atizayena parakarmaNyevAsthitAH / 10 y-r-nn-l-prkrmnnyebaanusstthaanmaah| 11 ph-kh-dd-c| For Private And Personal Use Only Page #622 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / - mamAgrato nAkarSAsa etena vA tAvadaparAddhaM yAvadahamenaM nipAtayAmItyevaM rAjJA na kartavyam / satyapi dveSe dhanalobhe vA / na ca prApitamAveditamanyenArthinA graseta nigirennApekSeteti yAvat / avadhIraNAyAM nigirediti prayujyate / tatsamAnArthazca grasatiH / tathA ca vaktAro bhavanti yAvatkiMcidasyocyate tatsarvaM nigirati na kiMcidayaM prativakti / 579 anye tUttaraM zlokArddhamevaM vyAcakSate / na ca prApitaM vyavahArAdanyena prakAreNArthaM dhanaM graseta svIkuryAt / yadi hi rAjA chalalezoddezikayA dhanadaNDe pravarteta tataH paraloke doSo dRSTavyaH / rAjye copaghAtaH syAt / athedamaparaM keSAMcidvyAkhyAnaM / notpAdayetsvayaM kArya rAjA sAkSAdupalabhyAsya kAryakAriNaM na svayaM kiMcidrUyAt tasya parAdhInena yAvadyavahAreNa nAkRSTaH / yena vyavahAradarzanameva parAjitasya nigrahAya bhavati / na rAjA / etacca karaNadAnAdiSveva 10 draSTavyam / ye tu stenasAhasikAdayaH kaNTakasthAnIyAstAtrAjA svayamevAvagamya gRhNIyAt / zeSaM samAnam / nApyasya puruSa iti asya rAjJaH puruSo'dhikArI manuSyaH // 44 // yathA nayatyasRkUpAtairmRgasya mRgayuH padam // nayettathA'numAnena dharmasya nRpatiH padam // 45 // yaduktaM na strayaM dRSTvA'pi rAjA sahasA kaMcidAkrameta vA nigRhNIyAdyataH narmaNA - 19 `dhyetatsaMbhavati / kathaM punaretadeva gantavyam / kiM parihAsakRtametaduta krodhAdyanutrandhakRtamiti / yata Aha anumAnenaitajjJAtavyam / yathA mRgayurmRgavyAdho vidhdhvA mRgaM naSTaM dRSTipathAdapakrAntaM chidranisRtairasRkpAtaiH sravadbhiH zoNitaiH padaM mRgasya nayatyAsAdayatyevaM rAjA'nunAnena parokSe pratyakSe vA'rthakAraNaM nizcinuyAt / dharmazca kRtavyavahAraviSayastatvAvagamaH / uktasyApyanumAnasya punarvacanaM smRtidAyartham // 45 // satyamarthaM ca saMpazyedAtmAnamatha sAkSiNam // dezaM rUpaM ca kAlaM ca vyavahAravidhau sthitaH // 46 // vyavahAravidhau vyavahArakarmaNi sthitaH pravRtto na kevalaM vyavahArAkSarANi saMpazyedyAvadetadaparaM satyAdi / tatra satyasya dazanaM yadyapyarthipratyarthinoranyatareNa zAlInatayA paripUNAkSaraM nAbhihitaM tathApi yadi rAjA pramANAntarataH pUrvoktAdvA'numAnAdeva 25 kathaMcidIdRzo'yamartha iti nizcatuM pArayet tadA tadAzrayennopekSeta / anenaitanna sarvamuktamiti / taduktam ( yA0 vya0 19 ) " chalaM nirasya bhUteSu vyavahArAnnayennRpa iti " arthasya darzanaparthazabdo dhanavacanaH prayojanavacano vA / tatra yadi mahAntamarthamAsAdayettadA tyattaga'pyanyAni rAjakAryANi nodvije / vyavahArekSaNaM kuryAdeva / For Private And Personal Use Only 20 1 kha- Da - svarAjya / 2 ya-ra-Na la-tatropaghAtaH 1 3 ya-ra-Na-La-vidyAkhyAna 4 ya-ra-Na-La-bhAkrozaM tAnupAtraM vA nigRhIyAt / 5 ya-ra-Na-La-nodvijitavyam / Page #623 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 180 medhaatithimaassysmlNkRtaa| [aSTamaH athavA yadi kazcidryAtsAkSibhirartha etasmAdgRhIto'nyena vA satyena tatra nirUpayitavyaM yadetanyavahArapadaM yadi svalpaM na saMbhavati dhanagrahaNaM / atha gurusamyAH sAkSiNazca dainyaM gatAstadA saMbhAvanIyaM pramANAntarAJca nizcetavyam / etaccAtmAnaM sAkSiNaM kRtvA gaveSaNIyam / etaduktaM bhavati / kaNTakazodhananyAyena cAraizcArayet / athavA'tmAnaM saMpazyedAtmano'vasthAM saMpazyetkozakSayaM mahAkozatAM vA / asmin pakSe sAkSiNa iti svataMtraM padam / dezasya darzanam / kvacidalpo'pyartho mahatvamAsAdayati / mahAnapi yo'nyatra satkavirlaghu bhavatIti / etaddezasya darzanam / evaM kAlo'pi drssttvyH| rUpaM vyavahAravastusvabhAvaH / tasya gurulaghutAM pazyediti / anyaistu vyAkhyAtam / satyArthayoH sAraphalatAM pazyedAtmAnaM sAkSiNaM kRtvA / 10 etaduktaM bhavati arthAtsatyaM gurutvena mahAprayojanatvAdubhayorlokasAdhanarUpatayA''zrayitaram / arthastyaktavyo'sAratvAt / dezaH svargAdiH stysmaashrypraapyH| kAlazciraM tatra vaasH| rUpaM surUpaM suMdaraM manoharam / etadeva viparItam / satyatyAgena kevalArthasamAzrayaNAt // 46 // sadbhirAcaritaM yatsyAddhArmikaizca dvijAtibhiH / taddezakulajAtInAmaviruddhaM prakalpayet // 47 // santaH pratiSiddhavarjakAH dhArmikA vihitAnuSThAyinaH / yadyapyeka eva zabda ubhayamartha pratipAdayituM zaknoti tathApi bhedApAdAnAdviSayavibhAgenaivaM vyAkhyAyate / tairyadAcaritamanupalabhyamAnazrutismRtivAkyaM taddezakulajAtInAM prakalpayedanuSThApayet / aviruddhaM zrutismRtimirupalabhyamAnAbhiH / yaduktaM "jAtijAnapadAndharmAn " (42) ityatra zloke dezakulAdyAcArasya prAmANyaM tasyAnena vizeSaH kthyte| AmnAyenAvirodhena tatpramANaM 20 na virodhe tatpramANaM / tena dRSTArthAnyapi grAmadezarAjakAryANi zAstrAviruddhAnyAdaraNI yAni / na viruddhAni / yathA kvaciddeza RNika AtmAnaM vikrayya dhanaM dApyate / tacca " karmaNA'pi samam' ityanena viruddhaM / anyacca zlokena darzitam anyasya tvAcArasya ziSTasaMbandhitayaiva prAmANyamuktam " AcArazcaiva sAdhUnAM" iti / na ca tadviruddhArthasamAcaraNena sAdhutvamupapadyate / tasmAcca nAdRSTAya tdvissyo'ymupdeshH| anyastvAha / dezAntare dhArmikaiH sadbhirdvijairyadi viruddhaM zrutyA smRtyantareNa vA 'caryate taddezAntare'pi rAjA prakalpayet / yathodvRSabhayajJAdaya udIcyeSu prasiddhAste prAcyairdAkSiNAtyaiH pratIcyaizvAnuSThayAH / kutaH / AcArAddhi smRtiranumAtavyA / smRteH shrutiH| sA ca yadyevamanumIyata udIcyairetatkartavyamiti tatra taddhitasya bahupvartheSu - 1 ya-ra-Na-La-vacillaghurbhavati kvaciguruH etaddezasya darzanam / 2 ya-ra-va-La-viruddhArthaparicaraNe / 15 For Private And Personal Use Only Page #624 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 581 smaraNAttatra jAtastatra bhavastata AgatastamabhiprasthitaH zeSa iti caitasya lakSaNavikAromayarUpatvAdanyeSvapyartheSu pratipadamanupAteSu taddhitasmaraNAnnAstyudIcyo nAma ya udIcyazabdena niva]ta / tatazca puruSamAtreNaitatkartavyamityApatati / dezasamAkhyAyA niyatanimittatvAbhAva'niyAmakatvAt / athaivaM vAkyamanumIyeta / udIcyAM jAtena taddezavAsinA vA tadapi vyabhicAritavato'pi nAnyatra karoti tannivAsyapyanyatra jAto na karotyeva / atho- 5 damdezAbhijanastannivAptI cetyanityatvAdabhijananivAsayostadapi na yuktameva / na hi:jAtiguNagotrANIvAbhijananivAsau nityau / tasmAnnityasya na kasyacidanuSThAtaNAmavachedakasyAnupapatteH / sarveviSayA dharmAH / na dezadharmA nAma kecana santi / anenaiva nyAyena kuladharmA api / kathaM tarhi dezadharmAH kuladharmA' iti ca smRtikArairbhedena vyapadizyante / uktaM dRSTArthA niyatA vyavasthA / tatra dharmastasya ca niyama upapadyata iti uktam / kulaM ca gotrakadezaH / 10 yastu kRtsnagotradharmo yathA na vAsiSThA vaizvAmitramavadhIriti sa nityatvAdgotravyapadezasya tAnyasyeti viramyate // 47 // adhamArthasitdhyarthamuttamarNena coditaH // dApayeddhanikasyArthamadhamarNAdvibhAvitam // 48 // yatsarveSu vyavahArapadeSu sAdhAraNaM taduktam / vizeSavivakSAyAmidamAha / sopacaya 15 kAlAntare dAsyAmIti yo dhanamanyasmAdguNhAti so'dhamarNaH / yastu sopacayaM pratyAdAsyAmIti prayuGkte sa uttmrnnH| sambandhizabdAvetau / aghamarNasyArthaH / arthoM dhanaM prakaraNAdyadevottamAya deyaM tdevocyte| tasya siddhiruttamarNa pratiniryaNaM / dvitIyo'rthazabdaH prayojanavacanaH / ayaM samudAyArthaH / uttamarNena yadA rAnA codito bhavatyadhamaNena yo gRhIto'rthaH sa me siddhayatu dApayatu bhavAn rAjA tvadhamattadA dApayeddhanikasyArtham / 20 dhanamasyAstIti dhanikaH / uttamarNa eva ca prasiddhayA dhanika ucyate / dApayediti saMbandhAccaturthI prAptA / sA tvapUrNatvAtsaMpradAnabhAvasya na kRtA / yathA ghnataH pRSThaM dadAti / rajakasya vastraM dadAtIti / na hyatra mukhyo dadAtyarthaH / ihApyubhayoH sattvasya bhAvAdurbhayoH svattvAbhIvAdaparipUrNo dadAtItyarthaH / kimuttamarNavacanAdevAsI dApayitavyo netyAha / vibhAvitamiti / yadA nizcitena pramANena dhArayatIti pratipadyate / athavA 25 vibhAvitaH svayaM pratipanno yato vipratipannasya vakSyati / apanhave'dhamarNasyeti / kathaM punaH svayaM pratipanno vibhAvita ityucyate / naiSa doSaH / vismaraNe svahastalekhyAdinA svayaM pratipannazca bhavati / vibhAvitazcApratipannazca jAnAno'pi mithyApratipannaH // 18 // 1 ya-ra-va-la-lakSamaNAviHkaroti bhayarUpatvAt / 2 y-r-l-v-tddeshmaakhyaayaa| 3 kha-Da-kSacaturthI / yata, kaasaatvpripuurnntvaatsNprdaanbhaavsy| 4 kh-dd-kss-ubhyoshvaabhaavaat| 5 kha-Da-kSa-pratipattiH For Private And Personal Use Only Page #625 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 182 www.kobatirth.org 15 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / yeyairupAyairarthaM svaM prApnuyAduttamarNikaH // taistairupAyaiH saMgRhya dApayedadhamarNikam // 49 // nehAprAptArthAduttamarNAdrAjJe bhAgaM vakSyatyadhamarNAddaNDaM tatra svabhAgatRSNayA rAjAna upAyAntareNa dhanamArgaNaM dhanikAnAM kArayeyuratastannivRtyarthamidamucyate / yairyairvakSyamANai1 rupAyaiH svadhanaM pUrvaprayuktamuttamarNo labheta taistairadhamarNa dApayet / saMgRhya sthirIkRtya / anenaivopAyenaitasmAdetallabhyata ityetannizcityetyarthaH / athavA'nukUlamupasAMtvanaM grahaH / uttamarNa eva uttamarNikaH / uttamaM ca tadRNaM cottamarNa / tadasyAstItyuttamarNikaH / " ata ini ThanAviti"(vyA. su. 5 / 2 / 12) rUpaM / evamitarAvapi sarvadhanAdiSu prakSeptavyAvanyatra vIrapuruSako grAma itivadbahuvrIhiNaiva sAmAnAdhikaraNyasya matvarthe coktArthAvizeSeNa samAsaH / matvarthIyazva 10 durlabhaH / vRddhilAbhArthaM prayogaviSayaM dhanamRNam / dvau ca tasya saMbandhinau prayoktA grahItA ca / prayojakasya ca taduttamaM bhavati / svatantro dhanadAne pratyAdAne ca / itarasya sopcydaanaadbhvaayaamtvaaccaadhmtvN| vyutpattimAtraM tvetat / rUDhacaiva tvetau prayoktRgrahItrorvAcakau / ke punastatropayA ityetatpradarzanArtha uttarazlokaH // 49 // 1 1 dharmeNa vyavahAreNa chalenAcaritena ca // prayuktaM sAdhayedartha paJcamena balena ca // 50 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir [ aSTamaH For Private And Personal Use Only tatra dharmaskandhakarItyA stokaM stokaM grahaNamidamadya idaM zva idaM parazvaH yathA kuTuMbasaMvAho'syaivaM vayamapi tava kuTuMbabhUtAH saMvibhAgayogyA ityAdi paThitaprayogo dharmaH / yastu niHzvasavyavahAreNa dApayitavyaH / anyatra karNodakavaddhanaM datvA kRSivANijyAdinA vyavahArayitavyam / tatrotpannaM dhanaM tasmAgRhItavyam / yastu vyavahAro rAjanivedyastasya 20 sarvopAyaparikSaye yojyatvAdvAlagrahaNena ca gRhItatvAt / yastu sAkSAnna dadAti vidyamAnadhano'pi sa chalena dApayitavyaH / kenacidapadezena vivAhotsavAdinA kaTakAdyAbharaNaM gRhItvA na dAtavyam / yAvadanena taddhanaM na dattam / AcaritamabhojanagRhadvA ropavezanAdi / balaM rAjAdhikaraNopasthAnam / tatra rAjA sAmnA'prayacchaMtaM nigRhya ca prapIDya dApayatIti / svagRha saMbaMdhidhanAdi balaM yataH " prakRtInAM balaM rAjA " iti paThyate asminneva prasaGge 15 uzanasA / anye tu rAjJa evAyamupadeza iti varNayanti / rAjadharmaprakaraNAt / rAjA jJApita upAyairenaM dApayetparAjitaM svayaM pratipannaM ca / na tu sahasA'vaSTabhya sarvasvaM dhanine pratiSAdanIyaH / yata ubhayAnugraho rAjJA kartavyaH / sarvasvAdAne cAdharmaNasya kuTuMbAtsAdaH syA 1 kha-Da-kSa- rAjAnaM upA; ka- rAjAnamupA / 2 Na dhanaM / Page #626 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| so'pi na yuktaH / uktaM hi " nAvasAdya zanairdApyaH kAle kAle yathodayam / brAhmaNastu vi. zeSeNa dhArmike sati rAnani" iti // tasmAtkiMcanavRddhyA saMdApanIyaH / kuTumbAdadhikaMdhanasaMbhave sarva dApanIyaH / sarvAsaMbhave ca ' karmaNA'pi samaM kuryAt ' ityanyasminvyAkhyAne / chalAcArau rAjAnamajJApayitvA na kAryoM // 50 // yaH svayaM sAdhayedarthamuttamo'dhamaNikAt // na sa rAjJA'bhiyoktavyaH svakaM saMsAdhayandhanam // 51 // uktasyaivArthasya spaSTIkaraNArthaH zlokaH / na chalAdinopAyena svecchayottamo'dhamaddhanaM saMsAdhayan rAjJA kiMcidvaktavyaH / mAmavijJApya kimityasmAdAbharaNAdi svadhanasaMzudhyarthe vyAjena chadmanA gRhItvA kiM nAsmai pratiprayacchasIti // 51 // arthe'pavyayamAnaM tu karaNena vibhAvitam / / dApayeddhanikasyArtha daNDalezaM ca zaktitaH / / 52 // satyapi vibhAvake pramANe yo na svayaM pratipadyate na tasya chalAdyupAyaprayogaH kartavyaH / kiMtarhi rAjaiva tena jJApayitavyastatra rAjJA''kArite'rthe RNe'pavyayamAnamapahRvAnaM nAsmai kiMcana dhArayAmIti vadantaM kAraNena sAkSilekhyabhuktyAtmakena vibhAvitaM dhArayAmIti pratipAditaM dApayeduttamAya dhanadaNDalezaM ca spalpaM daNDaM daNDamAtramityarthaH / 15 anyatra dazamaM daNDabhAgaM vakSyati / yastu tAvaddAtumazaktaH so'lpamapi dazamAdbhAgAddaNDaM dApayitavyaH / athavA yaH pramAdAtkathaMcidvismRtyApajAnIte tasyAyaM yathAzakti dazamabhAgAspato daNDaH / kAraNaM pramANaM trividhaM / tadanyairiha saMbhavatIti parigaNitam / tathA cAhuH "yatra na syAtkRtaM patraM sAkSI caiva na vidyate / na copalaMbhaH pUrvokto daivI tatra kriyA bhvet||" iti // 12 // apahnave'dhamarNasya dehItyuktasya saMsadi // abhiyoktA dizeddezaM karaNaM vA'nyaduddizet // 53 // yadA rAjJA prADivAkena vA saMsadi vyavahArAdhikaraNAdideza uttamarNAya dhanamiti uktasyApahnavo'palApaH apalApo'dharmeNa bhavati tadA'bhiyukto dhanasya prayoktottamarNAya dizeddezaM sAkSiNaM pramANabhUtaM nirdizet / anyadvA karaNaM lekhyAdi / dezazabdena lakSaNayA 25 dhanaprayogapradezavartinAM sAkSiNAmupAdAnAt / karaNazabdaH sAmAnyazabdo'pi gobalIvadeva 1 ka-kha-Da-kSa-dharmake / 2 Na-kaMcanavRddhazaM dApanIyaH / 3 kha-Da-kSa-pha-kuTuMbAdadhikaM dhanaM saMrucaH sarve daapniiyH| yatra tatsyAtkRtaM yatra karaNaM ca na vidyte| na copalambhaH pUrvoktastatra devI kiyA bhavet // 1 // 4 ya-ra-Na-la-zapathAtmakena / For Private And Personal Use Only Page #627 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithimaadhysmlNkRtaa| [aSTamaH sAkSinyatiriktaM lenyAdikaraNamAcaSTe / tatazca pAThAntaraM " kAraNaM vA smuddishediti"| asyApyayamevAryaH / athavA'yamanyaH pAThaH abhiyukto dizeddezamiti / ayaM vA'rthaH / yatrAdhamarNo dehItyuktaH pratijAnIte satyameva dhanaM pratidattaM yadasAvamiyoktA''sItsa evA bhiyuktaH saMvRtaH / sa cAbhiyuktaH saMdizeddezaM kasmindeze tvayA me pratidattaM kAlaM ca nirdi6 zeddezagrahaNasya pradarzanArthatvAtkaraNaM vA samuddizet / asti bhA kiM tava pratipAdane tatsa muddizetyevaM brUyAt / athavA dizeddezyaM yattasminkAle nAha sAkSyAdi tasyaiva pradarzanaM karaNaM veti / vAzabdaH cazabdasya sthAne // 53 // adezyaM yazca dizati nirdizyApahRte ca yH|| yazcAdharottarAnAnvigItAnAvabudhyate // 54 // uktamevAdhamaNe'pahnavAne dhaninA rAjA jJApayitavyaH / IdRzI ca jJApanA krtvyaa| asmindeze'sminkAla idaM dhanamiyadvaitena matsakAzAdgRhItam / sa ca pRSTo bhAvayati / naitasmin deze'hamabhavaM yo'nena ca grahaNakAla upadiSTaH tadA deze dIyate / athavA dezasAkSiNo vyAkhyAtAstAnsAkSiNo dezakAlAvasaMbhavato nirdizati / nirdizya dezAdikamapajAnIte * naitanmayA nirdiSTamiti' / yazcAdharottarAnAnpaurastyAnaupariSTAMzca vigItAviruddhAnabhihitAnnAvabudhyate / yadvA pUrva vaktavyaM tatparasmAdvakti yatparatastatpUrva kramabhedaM ca vacanagatamAtmano nAnusaMdhatte hInaH sa iti / nirdizediti sarvatra kriyAnuSako bhaviSyatIti // 14 // apadizyApadezyaM ca punaryastvapadhAvati // samyak praNihitaM cArtha pRSTaH sannAbhinandati // 55 // pUrveNArdhenoktasyArthasya nigamanamutteraNAnukto'rtha ucyate / yaduktaM " adezaM yazca dizati nirdizyApahRte ca yaH" iti sa evArthopadizetyasya adeza evApadezaH / tamapadizya kathayitvA punaH pazcAdapadhAvatyapasarati naitau dezakAlau mama nizcitau yAvatsudezakAlo'vadhArayati tAvadayaM mahyamiti pazcAdravIti so'pi tasmAdarthAddhIyate / samyaka praNihitaM cArthamanAkulaM nizcitamuktaM yadA pRcchayate yadA'nenoktaM tatra kiM bravISi kena 25 vA pramANena svapakSaM sAdhayasIti pRSTo na saMdhatte samyakapraNihitaM cArthamanAkulaM nizcita muktaM kathAntaraM prastauti vicArAvasAnena kila me parAjayo bhavatIti kAlamupakSipAmIti tasyApi parAjaya eva / athavA'padezo vyAjastamapadizyopanyasya yo'pasaratyadhanA me mahatI pIDA samutpannA na zaknomi prativaktumalIkAdinA vA prasthitaH so'pi jIyate // 55 // 1pha-asti tAvakaMsedurdizetyevaM brUyAdaya na vaa| 2 ya-ra-ja--iyacca tena; pha-iyavetanaM 3 tadA AdezaM dizaM aniiyte| 4 na mayoddiSTamiti / 5 Na-kicidbhavISi / 6 sUtrapadAdinA vA / For Private And Personal Use Only Page #628 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir madhyAyaH] mnusmRtiH| asaMbhASye sAkSibhizca deze saMbhASate mithH|| nirucyamAnaM praznaM ca necchedyazcApi niSpatet // 56 // . . asaMbhASaNArhe deze upahvarAdau sAkSibhiH saha saMbhASata ekAkI tadbhedAzaGkayA nirucyamAnaM pRcchayamAnaM nirUpyamANaM vA praznaM vicAravastu necchati kiMcidrArjakAryamuddizya rAjaputramAnyAdyanugraheNa ca kAlalAbhaM karoti yazcApi niSpatet vakSyamANameva kriyApadaM sa 5 hIyata iti / yadevoktaM 'punaryastvavadhAvatIti' sa evArthaH 'yazcApi niSpatediti' / punarvacane prayojakamuktam / amatyantApaunaruktyaM mA bhUditi kazcidvizeSa AzrayitavyaH // 56 // brUhItyuktazca na brUyAduktaM ca na vibhAvayet // na ca pUrvAparaM vidyAttasmAdarthAtsa hIyate // 57 // uktArtha eva zloko'yaM zlokAntaraidRzyate / punarvacane ca prayojanamuktam / "bahukRtvo'pi 10 pathyaM vAditavyamiti" akSarArthastvArthanA niHzeSite pUrvapakSe prativAdI brahmAsminvastunIti pRSTo yadi na brUyAtpunaHpunaH pRcchyamAne'pi yo hi samyaguttarAbhAvAnmithyottaravAditvAdamunaiva me parAjayo bhavati tUSNIbhUtasya tu me saMzaya eva parAjaye ityanayA buddhayA nottaraM dadAti so'pi jIyate / vakSyati cAtra kAlAvacchedam " na cetripakSAtprabrUyAditi" (shlo.5)| sadyo hyAkRSTasya pUrvapakSArthAnavabodhAduttarApratipatteryuktaM kAlaharaNam / atra ca divasaiH paJcabhi. 15 darzabhidazabhirveSadISadvadatAstrapakSasamAptirna viyantaM kAlaM tUSNIbhAva eva yazcAto'dhikaH kAlaH saMsthito'pi kaccitsaMvatsaraM pratIkSeta pratibhAvayediti na yuktamAdatu yato'prati bhAve pratIkSAkAraNam / sA saMvatsarAdurdhva bhavatIti kimiya'kAraNam / na caiSa niyamaH kenacitprakAreNa nAvagamyate pratibhAnavataH saMvatsareNa pratibhA bhavatIti tasmAttAvantyevAhAnyupekSA yuktA yAvadbhiH pUrvapakSArthAvadhAraNaM bhavatyuttaraM ca pratibhAti / etaccAmukasya mandadhiyo 20 pyetAvanmAtrairahomirbhavatIti nAdhikaM kAlamupekSaNIyam / pUrvapAkSikasya tu tadahareva svArthavi. nivezanaM yuktam / yata idameSa me dhArayatIdaM vA'nena mamApakRtamiti nizcitaM tasya bhavati / svecchayA hyasau pravartate kevalaM tasmai svapakSamAvedayate / kimityanizcitaH svArtho bhavati / uttarapAlikastvaviditasaMbandhastadAnImeva rAjapuruSairAnIyamAnaH kathamiva svaparapakSau nizcinuyAt / pakSadvayanirUpaNaM hi tadasya tadAnImevApatati / nAnyathottarapAkSiko bhavati / 25 tasmAtpUrvapAkSikasya sadhyei vastuni tadahaHpUrvapakSasamAptidvidivasalAbho vA / ubhAvapi caitau pakSau smRtyantaraparigRhItau / tathA hyAha 1Na-kiMcidrAjakAryamupadAdinAjyadezena grAmAntaraM nAyApagacchet / * 2 ya-ra-Na-La-meda / 3 ya-ra-Na-La-iva / 4 kSa-AkSiptasya; ya-ra-Na-La-akRSTasya / 5-y-r-l-v-sptthittetri| 6-apratibhAryAm / 7-bhvNtii| 8-AkAraNam / 9-sva rtha pratibhAsatIti; ! 10-p-nn-bhvti| 11-sabalaM ca / 12-nizcita / 13-AveditasaMbaMdha / 4-zakye ya-ra-la-va-pratibhAbatIni / For Private And Personal Use Only Page #629 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 581 medhaatithimaassysmlNkRtaa| [ aSTamaH "sunizcitabalAdhAnaH pUrvapakSI bhvetsdaa| dazAhaM dvAzAhaM vA svapakSaM parizodhayet" iti // tathedamaparam ( yA. va. vya.7 ) "tato'rthI lekhayetsadyaH prtijnyaataarthsaadhnm|" ___yA tu saMvatsaraparIkSA sA mUlAsaMbhavAdapramANam / na hi vyavahArasmRtAvaSTakAdivadvedamUlatA zakyate vaktum / akAryarUpatvAdarthasya pramANAntaraviSayatve ca tadasaMbhavaH 5 pratipAditaH / eSA'pi tripakSopekSA na sarvatra / yata uktam ( yA. va. vya. 15) " sAhasasteyapAruSyagAbhizApAtyaye striyAm / ___ vivAdayetsadya eva kAlo'nyatrecchayA smRtaH // " iti / sAhasAdau hi ciramupekSyamANe'paramaparAdhnuyAt / ataH sadyo vivAdo vidhIyate / 10 na cAtra smRtyAdayo'nuktahetavaH saMbhavanti / sAhasAdikAraNa hi tadAnImeva rAjAnaM vedayet / tIvrasaMvegatA hi tatra bhavati / vastrAdyapahAreNa tadupekSAyAM nAzAzaGkhA bhavati / sAkSiNastatra yadRcchayA saMnihitA api bhavanti / te hi dezAntaraM gatA nAmajAtyAdibhirna vijJAyante / tataH svAbhAvikapramANAbhAvaH / kiMca RNAdAnAdiSu kadAciditaretaraM saMdadhate / na tatra rAjJo hstprkssepH| krameNa 15 ca saMzuddhau smRtirupayujyate tadA kiyahattamiti / sAhasakArI tu rAjJA'vazyaM nigrahItavya itareNa saMdhIyamAno'pi / tasmAdRNAdiSu kAlaharaNaM sAhasAdiSu sadya iti sthitam / taduktaM " gahanatvAdvivAdAnAmasAmarthyAtsmaterapi / RNAdiSu haretkAlaM kAmaM tttvbubhutsyaa"|| yadA saMkulaH pUrvapakSo bhavati tadA gahanatvAnna zakyate grahItumanAkulo viluptakramo'pi gRhItaH prativacanakAle mahatvAnna zakyate sarveNa smartumiti smRtyantarasyArthaH / uktaM 20 ca na vibhAvayet / sAdhyaM vastu nirdizya na sAdhayati sAdhanasyAbhAvAt / vipakSe vA bhAvAt / na ca pUrvAparaM vidyAt uktametat tasmAdarthAdvayavahAravastunaH sa hIyate parAjito bhavatItyarthaH // 17 // jJAtAraH sati metyuktvA dizetyukto dizenna yH|| dharmasthaH kAraNairetahInaM tamiti nirdizet // 58 // 25 jJAtAraH sAkSiNaH puruSA mama satItyukttvA yadocyate kathyatAmiti tadA tUMSNaki Aste / na tAndezanAmajAtibhirvizeSaNaiH kathayati tadA etaiH pratyakeM pUrvamuktaiH kAraNairiha hIno'sau vyavahArASTa iti / dharmastho dharmAdhikaraNasthaH prADivAko nidezanizcitaM bruuyaajjito'ymiti| yathaiva vipakSabAdhakaM pramANavRtyA parAjaya evaM svapakSe saadhnaabhaavaadpi| abhAvanizcayazca punaH punaravasare'nupanyAsAtkAraNAntarasya cAnupanyAse'bhAvAditi / jJAtAra iti 1-ya-pa-kha-Da-za-pha-apasapnuyyat / 2-rAjAnaM vedavet / 3-kha-Da-za-pha-apahANeti samathita paatth| 4-ya-ra-Na-la-mahanatvadvivAdAtra / 2-kha-Da-kSa-santi jhAtara / 3-mapi 4---La-tUSNIkAmAste / 5-vizeSa 6-vyavahAradRSTa iti / For Private And Personal Use Only Page #630 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| tRnnantameva / tatredamiti dvitIyAntaM yujyate / " khalarthatanAmiti" ( vyA. sU. / 2 / 3 / 69) SaSThIniSedhAt / hInaM tamiti dvitIyAntaH pAThaH / itizabdaH prakArArtho draSTavyaH / ebhiruktaiH prakArairanyaizcaivaMvidhainiM tannirdizet / yadA tu vAkyArthaparAmarzaH tadA hIno'sAviti pAThaH / vAkyArthasya karmatvAdvitIyAyA abhAvaH / ete parAjayahetavaH / na tvAkAreGgitAdivadvayabhicAraNAH / yo hi punaH punarvicArAvasare na sannidhIyate saMnihito nottaraM prativakti 5. na tatra nizcitamidaM bhavati / nAsya jayaheturastIti / yadi ca sarvadaivAnuttaravAdinaM na parAjayedrAjA tato vyavasthAbhaGga Apadyate / paurvApAnavabAdhastvigitAdivaddaSTavyaH / yaH sarvakAlaM vAgmI pragalbhaM pratipattimAMstasyegitAdayo'nyathAbhavaMtaH parAjayahetau pramANAntareNAnizcite'pi liGgadarzanasthAnIyA upoddalakA bhavanti / / 58 // . abhiyoktA na ceyAdhyo daNDyazca dharmataH // na cetripakSAtmabrUyAddharma prati parAjitaH // 59 // abhiyoktA'rthI rAjJAntikaM ca puruSamAhUya yadi vyavahArapadaM na kathayati tadA niSprayojanAbadhyo daNDyazca / daNDabandhane daNDaparimANe ca guNavattA pratyarthina AvhAnena ca hAnimapekSya kalpanIyAni atastadaharevArthinA vivaditavyam / pratyarthI tu na cetripakSAyAdityarthastadA nAsau daNDyo bandhayitavyo vA / kiM tIyatA kAlenottare 15. satyaparAjita eva / dharma prati dharmata evAyaM parAjayo na chalamityarthaH / tripakSAditi pAtrAdiSu draSTavyastenekArAbhAvaH / arthatattvamasya lokasyAsmAbhiH prAGgirUpitam // 59 // yo yAvanni[vItArthaM mithyA yAvati vA vadet // tau nRpeNa hyadharmajJau dApyau tadviguNaM damam // 60 // yena paJcasahasrANi dattAnIti pramANAntarAnnizcitaM lekhyAdau tu karaNe dezasamAropitAni 20 pramANAntaraM saMvatsarAkhyamiti nizcityedamapazyatkevalena lekhyapramANena sarvatra pravartamAnachalavyavahArIti dviguNaM daNDyam / yasya tu vismRtyA'pyanyathApravRttirAzaGkayate tasya dazakaM zatam / evamitarasyApi / na tu sarvApahnave dazabhAga ekadezApahave dviguNamiti / kintu zAThyAdanyathApratipadyamAnau dviguNaM daNDyau / vismRtidAridryAbhyAM daNDamuttaram / yo yAvantamarthamapa vItApamAnIte'dhamarNo mithyA yAcati viparItaM dhanaM vadeduttamarNaH tAvutta- 29 marNAdhamarNAvadharmajJau dviguNaM damam / tadityapasyamAnadhanaparAmarzaH / yAvadapadbhutaM tato dviguNaM damo daNDaH / adharmajJagrahaNAcca liGgAnizcitachalaviSayo'yaM daNDa ityuktam // 6 // 1ra---rAjapuruSaM / For Private And Personal Use Only Page #631 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithimASyasamalaMkRtA / [aSTamaH pRSTo'pavyayamAnastu kRtAvasyo dhanaiSiNAM // dhyavaraiH sAkSibhirbhAvyo nRpabrAhmaNasannidhau // 11 // yaH kRtAvastha AhUto'bhiyukto gRhItapratibhUzca rAjasakAze prADivAkenAnyairvI pRcchyate kimasmai dhArayasi neti pRSThaH sannapavyayate'pahRte DhuvAno dhanaiSiNA svadhanaM pUrvaprayuktamAtmanaH sAdhayitumicchatA sAkSibhirbhAvyo vipratipannaH pratipAdayitavyaH / tryavaraistraya avare yeSAM taistryavaraiH / avrmpcyaatishymaah| yadyatyantaM nyUnAstadA trayaH syuH / anyathA tribhya Urdhvam / nRpabrAhmaNasaMnnidhAviti / nanu ca teSAmeva yaiAyaH prArabdhastatra tatsaMnidhAna eva sAkSipraznaH prAptaH / kimanena nRpabrAhmaNasaMnidhAviti / naivaM pramANapuruSapreSaNenApi sAkSiprazna upapadyata iti / sAkSAtpraSTavya iti punrvcnm||6|| yAdRzA dhanibhiH kAryA vyavahAreSu saakssinnH|| tAdRzAnsaMpravakSyAmi yathA vAcyamRtaM ca taiH // 62 // sAkSilakSaNopanyAsaH zlokaH / yAdRzAH sAkSiNo yajjAtIyA yadguNayuktAzca dhanibhiruttamarvyavahAreSu dhanaprayogAdiSu kartavyAstAdRzAnvakSyamANena kathayiSyAmi / yathA ca vAcyaM vaktavyaM pRSTaiH sadbhistaiH pUrvAhna ityAdi tamapi prakAraM vakSyAmIti // 62 // gRhiNaH putriNo maulAH ksstrvittshdryonyH|| aryuktAH sAkSyamarhanti na ye kecidanApadi // 63 // kRtadAraparigrahA gRhiNaH gRhazabdo dAreSu vartate / te hi svakalatraparibhavabhayAnna kUTamAcaranti / Atmani kecinnirapekSA abhibhavanti / anyadezAntaragamanenAtmAnaM rakSayiSyAma ihaiva ca kvacidguptA bhaviSyAmo dhanaM mitraM vA'rjayAma ityanayA budhdyA anRtamapi vadanti / 2. kuTumbinastu svakuTuMbabhayAtva vA'tmAnaM na parirakSiSyAma iti dUraM kRtvA kuTuMbasya sApekSatayA rAjadaNDabhayAnnAnyathA pravartante / putriNa iti putrsnehaatputrinnH| aputradArazca sAkSipraznakAle sAdhvAcAro'pi kadAcinna saMnihito bhavati / sa hi naikasmin deze AsthAnavAn bhavati / evaM maulA api vyAkhyeyAH / maulA jAnapadAstaddezAbhijanAste hi svajanajJAti madhye pApabhIrutayA na mithyA vadanti / mUlaM pratiSThA / sA yeSAmasti te maulAH / arthakathana25 metat / taddhitastu bhAvArtha eva krtvyH| yo hi yatra bhAvaH so'pi tasyAstItyaviruddham / ksstrvidshdryonyH| na brAhmaNaH / sarvadA hyasyAdhyayanAdhyApane vihite / anvahaM vA'gni hotrahomastatra dUrasthe rAjani dharmoparodho'sya mAbhUdityasau na krtvytyopaadiiyte| yadRcchayA'vagatArthastu sAkSyantarAbhAve garIyasi kArye mukhyatamaH sa sAkSI / tathA ca " brUhIti 1 kha dd-dhnaissinnaaH| 2 khaDakSa-trivaraiH / 3raNaLa-brAhmaNo'tra nopAttaH / For Private And Personal Use Only Page #632 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] manusmRtiH / 589 brAhmaNaM pRcchediti" sAkSiprazno bhaviSyati / yonizabdaH pratyekamabhisaMbadhyate / kSatrayonirutpattiH kAraNamasyAsau kSatrayoniH / kSatriyajAtIya ityarthaH / kSatrAdvA yonirjanmAsyati paJcamIti yogavibhAgAtsamAso'pyuktaH / arthinA yadoktaM bhavatyete mama sAkSiNaH sadA sAkSi karmaNi yogyA bhavanti / ye tu svayamAgatya sAkSyaM dadati na te sAkSiNaH / anApadyApatsAkSyantarAbhAva iti kecit tadayuktam / visaMvAdakatvamasAkSitve kAraNam / tatsaMvAdakA- 5 ntarAbhAvenApaiti na vayaM brUmaH pratiSiddhasAkSibhAvAvidyamAnAnRtAbhidhAnahetavo'rthasaMbaMdhyAdayo vA'syAmavasthAyAM pratiprasUyante / kiM tarhi yeSAM kadAcidAhUyamAnAnAM dharmavirodho bhavati zrotriyAdInAM teSAmavidyamAneSvanyeSvanubhUtArthAnAmidaM pratyanujJAnaM na punaranRtAnAm / / 63 / / AptAH sarveSu varNeSu kAryAH kAryeSu sAkSiNaH // sarvadharmavido'lubdhA viparItAMstu varjayet // 64 // AptA avisaMvAdakA yathAdRSTArthavAdinaH yeSAM loko vipralambhakattvaM na saMbhAvayati dharmAnuSThAnaparA ye khyAtAH / sarvadharmavidaH zrautaM smArtamAcAranirUDhaM ca sarva dharmamiha narakaH phalamiha svarga ityevaM niravazeSaM jAnanti te hyanRtAbhidhAne narakaM pazyanto bibhyati / alubdhA udArasatvA na svalpaM dhanaM bahu manyante / ekaikasya samastAni sarvANi vizeSaNAni / sAkSikriyAyAM guNabhUtatvAdguNe ca sAhityasya vivakSitatvAt / sarveSu varNeviti 15 sarvakAryeSvityarthaH / na jAtiniyamo'stItyuktaM bhavati / yatpunAtivyavasthAvacanaM tadupariSTAvakSyAmaH / tadetaduktaM bhavati / sarvaiH kAryibhiH sarve varNA yathAsaMbhavaM sAkSiNaH kartavyAH / kAryeSu RNAdAnAdiSu / yathoktalakSaNAH / viparItAMstu varjayeta / yadyapi viziSTapvabhihiteSu tadviparItAnAM prasaGga eva nAsti tathApi laukiko'yaM paryadAsaH / prAyeNa hi laukikA anyaviSaye'nye tadviparItaM niSedhayanti / tathA ca bhavanti vaktAraH 20 kriyA hi dravyaM vinayati nAdravyamiti / kiMcAvisaMvAdakamiha pradhAnaM sAkSilakSaNaM tacca na vidhimukhena zakyAvasAnam / kintu visaMvAdakaraNAbhAvamukhena / na hyavisaMvAdakatvaM pratyakSadRzyaM tAddha yathArthAbhidhAnam / zrotragrAhye ca vastuni kutaH pratyakSo ythaarthnishcyH| pratyakSatve hi naiva sAkSyavagamo'nviSyate / na ca sarvatra parokSe vastuni zabdAvagamye pramANAntarasaMvAdasaMbhavaH / tasmAdyAni bhUyastvena mithyAbhidhAnakaraNatayA dRSTAni na bhAvanizcayenAvisaMvAdaka- 25 tvamanumIyate atastatpradarzanArtho'yamupakramo viparItAMstu varjayediti // 64 // 1pha-kSatriyo yoni: // kha-ra-va-La-brAhmANojtra nApAtraH / 2 ra--La-vadanti / 3 ra-Nala-kSa-Da-kha-tu / 4 kha-Da-ga-trAvyanyAsaH / 5Da-kSa-anya viSaye tyata viparIta / -4La-sAkSAvagA / -td|| For Private And Personal Use Only Page #633 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [aSTamaH nArthasaMbandhino nAtA na sahAyA na vairinnH|| na dRSTadoSAH karcavyA na vyAdhyArtA na dUSitAH // 65 // tAnImAni saMbhAvyamAnamithyAbhidhAnakaraNatvena paThyante / tatrArthasaMbandhina utta. marNAdhamarNAdyA uttamarNA hyadhamarNavacanena parAnIyamAnAstadAnImeva roSAvezavazitAH stNmynti| dhanaM pratyAdAtumadhamarNam ato' tau sannihitadhanatvAccittamanuvartamAnaH zakyate / tasmAdasau na sAkSI / uttamaNeA'pi nirdhane'dhamaNe vyavahArajayAcca dhanaprAptau mahyamayaM pratidAsyatItyanayA buddhayA kadAcittatpakSAnuguNaM vaktIti so'pyasAkSI / athavA'rthaH prayojanaM yasya sAkSiNo vivAdimyAM kiMcitprayojanaM sAdhyaM tena vA tayoH sa upakAragandhAnna sAkSI / yo vA vyavahAragatenArthena samAnaphala ityevaM10 prakArArthasaMbandhinaH / AptA mitravAndhavikayA kAryAbhyantarAH pitRvyamAtulAdayaH / sahAyAH pratibhUprabhRtayo / vairiNaH prasiddhAH / dRSTadopA anyatra kRtakauTasAkSyA anyadvA pratiSiddhamAcaritavantaH / vyAdhyArtA rogapIDitAH / na punarISadrogiNa ityArttagrahaNaM pIDitasya hi krodhavismRtyAdayo mithyAvacane saMbhAvyante / dUSitAH pAtakino'bhyastopapAta. kAzca / dRSTadoSagrahaNaM tu teSAmeva kRtanigrahANAM pagrihArtham / te hi rAjabhivRttidaNDa 15 grAhitavinayatvAnna saMprati dUSitA bhavanti // 65 // na sAkSI nRpatiH kAryo na kArukakuzIlavau // na zrotriyo na liGgastho na saGgebhyo vinirgataH // 66 // tvaM me sAkSI bhaviSyasIti vyavahAraku~tA dhanavisargAdikAle sAkSitve nRrati - dhyeSitavyaH / tasya hi sAkSyaM dadataH pakSapAtamAzaGkaran / prabhutvAdvA dadato'nyatarasya 20 kAryanAzaH / na ca sAkSidharmeNa praSTuM yujyate / taddezavAsI ca yadyapi lekhAdinA saMvAdayettathA'pi sAkSidharma sarva na kuryAditi taddezavAsino rAjJaH smaankrnnprtissedhH| kArukAdInAM svakAryoparodhazaGkayA saMgatyA ca te jIvanti svabhAvazcaiSa jAnapadAnAM yatsvayaM nizcitavanto'pi jIvAmahe vayamiti jitAH sAkSikAdibhyo russynti| tatazca sAvalaukikI saMgatiH kArukAdInAmucchidyate / kiM ca prakRtiparilaghutvAtteSAM 25 vRttayazcalayitumapi zakyante / tathA ca pakSapAtaM bhajeran / zrotriyasya ta sAkSitve kartavyatA pratiSidhyate rAjavanna punarapratyayitatA / na hi zrotriyatvaM nAmANyaM vihanti janayatyeva vizeSataH / na hi zrotriyatvaM visaMvAdahetutayopalabdhamevamuttaratrANi / kArukAH zilpopajIvinaH suupkaaraayskaaraadyH| kuzIlavAH naTanartakagAyanAdyAH / zrotriyo vedapAThako 1 pha-bAndhayatayA ra-Na-Da-rAjAbhivRtadaNDA; pha-kha -Da-kSa-rAjanibhRtadaNDA / 2 ra-La-vyavahAriSyatatvena prayogAdi kAle rAjA sAkSiAvena tAdhyoSitavyaH / 3 r-l-pryujyte|| For Private And Personal Use Only Page #634 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / yaHstvadhyayanatatparaH sa iha gRhyate / athavA zrotriyatvaM karmAnuSThAnopalakSaNArtham / tenAnuSThAnaparasya tadvirodhatayA pratiSedhaH / liGgastho brahmacArI / parivrAjakapAkhaNDaliGgadhAriNastu kuzAstravartitvAdevAprAptAH / saGgebhyo vinirgatA vedasaMnyAsino gRhasthAH / saGgo lAlasaMtayA viSayopabhogo dRSTArthakarmArambhA vA // 66 // 191 1 nAdhyadhIno na vaktavyo na dasyurna vikarmakRt // na vRddho na zizurnaiko nAntyo na vikaleMdriyaH // 67 // adhyadhIna zabdo'tyantaparataMtragarbhadAsAdau rUDhyA vartate / anye tu tulyasaMhitatvAdadhyAdhIna iti paThanti / adhyAdhIno bandhakIkRto vaktavyo'nuzAsyaH ziSyaputrAdirAcAryAdhInatvAt / athavA kuSThAdinA kutsitakAyaH / dasyuH bhRtidAsaH vaitanikaH ' sa hyapadAsayati ' karmANIti nairukte niruktaH / tasya ca divasabhRtatvAnnAtyantapAratantrya- 10 mastIti pRthagupadezaH kriyate / karmajIvanatvApattau tathAvidhAnAM jIvikocchedaH laghuvRttitvAcca lobhAdisaMbhavenApratyayitatA'pi / caurasya tu zabdAntaropAdAnAnna dasyugrahaNena grahaNam / kaThiNatdRdayo vA dasyuH krUraceSTaiH / vikarmakRcchAstraviruddhaM yaH karma karoti / yathA brAhmaNaH kSatriyavRttiM vaizyo vetyAdi / vRddho vayaH pariNAmAdasaMsmRtiH / zizurbAlo'prAptavyavahAraH / evaM tryavaragrahaNenaikasyAprApteH pratiSedho dvayoH kasyacidavasthAyAM sabhyanujJA- 15 nArthaH / yathA trihastAcAropatre yadyapi tatra tRtIyalekhako bhavati tathApi lekhanamAtrasya vyApAro na sAkSitva iti kasyacidiyamAzaGkA syAt / anyo varSaracaNDAlAdiH / svadharmAdanyatraM zUdrayonitvena prAptasya pratiSedhaH / vikalendriyo'ndhavadhirAdiH zarIrapIDayopalabdhirvikalatvAcca // 67 // nArtto na matto nonmatto na kSuttRSNopapIDitaH // For Private And Personal Use Only 20 na zramArtto na kAmArtto na kruddhAM nApi taskaraH // 68 // Arto bandhudhanAdinAzena / matto madyamadakSItraH / apasmAragRhIta unmattaH pizAcakI / kSuttRSNopapIDato bubhukSApipAsAbhyAM vyathitaH / zramaH kAyaceSTAdhikyena dUrAdhvagamanayuddhAdinotpannastenArtaH pIDitaH / kAmaH striisnggaabhilaassstenaa''to vipralaMbho'tyantasaMyogo dvAvapi tAvatpratyayau vittopalavAttatsAdhane ca vipralaMbhAzaGkayA ca / 25 kruddho'nyasminnapi bahutarakrodhaH / sa hi krodhena vyAptacittatvAnna bhavati nApyanubhUtaM smarati / taskaracauraH / yadyapyasau vikarmakRttathA'pi bhedopAdAna gobalIvardanyAyo draSTavyaH // 68 // 1 pha- svAdhyAyana / 2 ra-La- abhyAsatA; 3-kha-Da-kSa-viSayopabhogA; priyopogAt 4 sa-Da-kSara-Na-La- adhyAyato / 5 - kha-Da-kSa- apAdAsayati / 6 Na-kUTacaSTA / 1 7 kha-Da-kSa- anyatrA yonitvAta / 8 kha-Da-kSa-upalabdha / 9 sasAdhane / Page #635 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 192 5 www.kobatirth.org 0 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / strINAM sAkSyaM striyaH kuryurdvijAnAM sadRzA dvijAH // zUdrAzca santaH zUdrANAmantyAnAmantyayonayaH // 69 // yatra pumAMsAvarthipratyarthinau tatra strINAM sAkSyaM nAsti / yatra tu striyA saha puMsa kArya strINAmeva cetaretaraM svalpaM tatra bhavantyeva striyaH sAkSiNyaH / na cAyaM niyamaH strINAM striya eva sAkSyaM kuryurna pumAMsaH / kevalaM puMviSaye vyavahAre kvacideva strINAM sAkSyaM yato'sthiratvAditi heturupAttaH / bhavanti kAzcana striyo brahmavAdinya iva satyavAdinyaH sthirabuddhayazca / dvijAnAM sadRzA dvijAH yaH pramANataro dvijaH sa visadRzaM zaGkayamAnapramANabhAvamapi dizansAkSye na zraddheyavacano bhavati / yatastathAbhUtena pramANabhUta eva draSTavyaH / 10 sa hi tasya sadRzaH sadRzAnAM hi samAnaM dezaH sthAnamitaretarakAryajJatvaM ca saMbhAvyate / itarasya tu tatpradezasannidhiryatnena sAdhyaH sadRzatvaucityAtsiddha eva / evaM hInasya hInaguNo'pi sadRzAgrahItavyo na tUtkRSTaguNo na grahItavyaH / sAdRzyaM jAtyA zilpAdinA vA guNena kriyayA vA zrutAdhyayanAdikayA samAnazIlatayA ca / etacca nAtimahati kArye draSTavyam / na hi hInaguNeSu pratyayitatA nizcIyate / antyAnAM caNDAlazvapacA19 dInAM tAdRzA evAntyayonayaH / ante bhavA antyAH / sA yonirutpattikAraNaM yeSAmiti vigrahaH / pradarzanaM caitat / ye samAnA jAtizilparzAlAdibhisteSAmihAnuktAnAmapi vaNikkArukuzIlavAdInAM hetoH samAnatvAt // 69 // [ aSTamaH anubhAvI tu yaH kazcitkuryAtsAkSyaM vivAdinAm || antarvezmanyaraNye vA zarIsyApi cAtyaye // 70 // antarvezmani yatkAryamatarkitopanataM vAgdaNDapAruSyasaMgrahasteya sAhasAdirUpamaraNye vA tAdRzameva / zarIre ca pIDyamAne tatkAle dasyubhiranyairvA yataH kutazcidgRhItaM yo vA dhananimittaM pratibhUtvena sthApito na ca sAkSiNAmeva sarvo rAjapuruSAdikaM na copadravaMti 1 rahasi cokto vA'rthamAdadate aprakAzaM tAdRze viSaye yaH kazcidanubhAvI sa sAkSitvena grahItavyaH / tarhi yAvatA kAlena yathoktalakSaNAH sAkSiNo labhyate tAvaMtaM kAlaM na prati25 pAlayanti / anubhAvI sAkSAdraSTA yaH kazciditi na jAtiniyamaH / sarvezaM ca tadA nAstItyAha / antarvezmanIti viralananopalakSaNArthaM / tena zUnyadevatAyatanAdInyapi viralajanAni gRhyante / tathA cAraNyagrahaNamasyaivArthasya pradarzanArtham / anye tu zarIrasyApi 1-kha-Da-kSa-yuvativiSaye / 2-ra-Na-La - kAryajJatA / 3 pha- kunnikaar| sAdRzyaM iti yuktaH pAThaH / For Private And Personal Use Only Page #636 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 193 cAtyaya ityanyathA vyAkhyAnayanti / kAryazarIrasyAtipAte yaH kazcitsAkSI yatkAryamanuSThIyamAnamatipatatyuttarakAlamazakyAnuSThAnaM tatra sAkSiNAM jAtiliGgavayaHsAdRzyakasaMbandhAbhAvAdiniyamo nAsti / etadevottareNa darzayati // 70 // striyA'pyasaMbhave kArya bAleNa sthavireNa vA // ziSyeNa bandhunA vA'pi dAsena bhRtakena vA // 71 // striyeti liGgavyatyaya uktH| bAlena sthavireNa veti vayovyatyayaH / ziSyeNetyAdinA saMbandhinaH pratiprasavaH / etacca pradarzanamevaMvidhAnAM niyamAnAM vyabhicArAya / tena jJAtisAdRzye'pi nAdriyete / suhRdvairidRSTadoSAdayastu neSyante / yeSAM kiMcidasatyAbhidhAnakaraNatvaM dRSTaM nAtivyApakaM te na pratiprasUyante / yeSAM tu bahuvyApakaM kvacideva guNAtizayaM ceti vyabhicarettataH kacideva tatsAkSiNaH / uktaM ca 10 "ekaH sahasrAllabhyeta na sauhArdAna zAtravAt / nArthasaMbandhato vA'pi purusso'nRtmaacrediti"| asaMbhave'nyeSAM sAkSiNAM striyA'pi kArya / kim ? sAkSyamiti pUrvazlokAdanuSajyate / ziSyeNeti maukhasrauvasaMbandhapradarzanArthametat / bandhuneti ahAryotpattikAyAnasaMbaMdhapratiprasavaH / satyapi saMbandhatve yo nAtipratyAsannaH sa gRhyate / tena bhrAtRvyamAtulazvazuryAdayo na sAkSiNaH / tathAvidhe hi bandhuzabdo rUDhaH / dAseneti svasvAmisaMbandha upalakSyate / na 15 svAmyupAdhyAyo yAjakazca sarvavidha viSaye saakssinnH| dAso garbhadAso bhRtako vaitaanikH| nanu cAsAmarthyAdvAlAdayaH sAkSitve nirstaaH| na hyete sAkSyamavadhArayituM zaknuvanti 'buddherasthairyAtparipAkAdibhi' doSastadApadi pratisvamAnasamaJjasamiti na hyApadi zaktirasyAvirbhavati / yo hi brUyAttena vA navaudanaH paktavyaH satyAgnau tu paktavya iti tAhage tatsyAt / naiSa doSa evamarthamevottara zloka Arabhyate // 71 // bAlavRddhAturANAM ca sAkSyeSu vadatAM mRSA // jAnIyAdasthirAM vAcamusiktamanasAM tathA // 72 // ayamasyArthaH / nehAtyantAprAptanibaMddhabhrAntabuddhayo bAlAdayo gRhyante yenaurabhyo'rtha upadiSTaH syAt / kintu ye zaknuvantyavadhArayituM na cAtisthiracetasastebhyaH anujJAyante teSAM vacanamanumAna parIkSyam / yadi saMbaddhaM vadanti na ca khalanti na zaGkayamAnadoSeNa kena- 25 citsaMgatAstataH pramANam / tadAha teSAM mRSA vadatAmasthirAM vAcaM jAnIyAt / etaduktaM bhavati / vAco'sthairyeNa mRSAtvaM nizcinuyAt / tatra vAco'sthairya padAnAmitaretaramasaMgatiH / 1pha-nApi / 2 Na-ra-guNAtizayavati zayavyabhicAraH te kvacideva na sAkSiNaH / 3 pha-niruddha / 4 pha-anArabhyortha / 5 pha-tadA / 6 pha-tatra / 7pha-mAne / 8 pha-vAco sthairya vacanAnAmitaretarAsaMgatiH / For Private And Personal Use Only Page #637 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH asphuTA'paripUrNAkSaratvaM ca / etacca bAlAdInAmavasthopalakSaNArtham / ye ca vayasA vyAdhinA vA'pyavasthAmiyatIM gatA yadanyadvivakSanto'nyaduccArayanti taccAvyaktaM na te sAkSiNaH / etatpratyakSavedyamasAkSitvakAraNam / anyattu rAgadveSadhanalobhAdisAdhAraNamanumAnataH parIkSyam / taccoktameva / utisaktacetasaH prakRtyaivopaplutA adhIradhiyaH // 72 // sAhaseSu ca sarveSu steyasaMgrahaNeSu ca // vAgdaNDayozca pAruSye na parIkSeta sAkSiNaH // 73 // saho balaM tadAzritya yatkriyate tatsAhasam / rAnavAllamyena mahApakSatayA svazarIrabalena balavadAzrayeNa vA yadaryikaraNaM tatsAhasam / yathA vastrapATanAgnidAhakezaMchedAdyanya prasiddham / atra sAkSiNo na parakSyiAH / ' gRhiNaH putriNa' ityevamAdirUpaparIkSA'tra 1. pratiSidhyate / yA tu vyabhicArahetutayA zaGkayate rAgadveSadhanalobhaudirUpA sA kartavyaivaM / dRSTamUlatvAdasyAH smRterityuktam // 73 // bahutvaM parigRhNIyAtsAkSidvaidhe nraadhipH|| sameSu tu guNotkRSTAn guNidvaidhe dvijottamAn // 74 // yatra bhUmibhAgAdau vipratipattiAbhyAM ca bhogasAdhanaM sAkSiNo nirdiSTAH / te ca 15 kecidarthino bhogamAhurapare pratyArthinastatra bahUnAM vacanaM grAhyaM / samasaGkhyeSu tu ye guNairutkRSTA bahuguNA ityarthaH / ekena vA guNena dRSTe puruSArthopakAriNA sAtizayena yuktaaH| guNavatAM samaguNAnAM bhede nAtirAdartavyA / sarvasAmye zapathaH / anyadvA anumAne bahutvaM parigRhNIyAt / bahUnAM vacanaM pramANIkuryAt / dvaiSaM parasparaviruddhArthAbhidhAnam // 7 // samakSadarzanAtsAkSyaM zravaNAccaiva sidhyAti // tatra satyaM bruvansAkSI dhamArthAbhyAM na hIyate // 75 // nanu ca "anubhIvI tu yaH kazcit" ityanenoktamevaitatkathaM cAnyathAsiddhirAzaGkayate yenedamucyate darzanazravaNAbhyAM saakssysiddhiriti| atrocyte| sAkSI vyavahariSyatA kartavyaH tvaM meM sAkSI bhaviSyAsa ityuktaM / tatra ya evamanuktaH sa na prApnoti evamarthamidamucyate / yastatra saMnihitaH kathaMcidanubhavitA tvaM smartumarhasyAvayorai{marthamityevamanukte'pi 25 bhavatyeva sAkSI / samakSadarzanAtsAkSAdanubhavAcchravaNAcca samakSazabdAnuSaGgaH kvartavyaH / yatkRtazcidekena zrUyate tato'nyena tatparaMparAzrutaM tena paraMparAzrAvI na sAkSI / yathaitenedama____ kArya kRtamidamasmai vA dhArayatIti lokaprasiddhayA'gatam / na tu prmaanntH| tatra samakSadarzanaM . 1pha-paripUrNAkSaratvaM; ya-asphuTA api pUrNAkSaratvaM ca / 2Na-ya-ra-niyatI niitaaH| 3 phaanyad / 4 pha-prabalalobhAdiH / 5pha-tathA ca / 6 ya-prakRtI; nn-r-prkRte| 7 ya-ra-pa-yat / 8 pha-vallabhena / 9 ya-yadA / 10 ph-kr| 11 pha-tatra / 12 Na-ra-lobharUpA 13 pha-kartavyA / 14 pha-kha-Da-kSa ruuddhdRssttmuultaan| 15ph-smaanN| 16 ya-ra-Na-cAbhAvI ca yaH / 17 ya-siddhimAzaM 18pha-sAkSi / 19 ph-ttr| 20 pha-asmAt / 21 ph-noktH| 22 pha-imam / 23 phabhavAn / 24 pha-sAkSya / 25 pha-nanu / For Private And Personal Use Only Page #638 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 195 sAkSAdanubhavanamarthaviSayamRNaprayogadaNDapAruSyAdi sAkSAdRSTaM cakSurvyApAreNa vAkpAruSyaMtathedamasmAnmayA gRhItamityevamAdiviSayaM zabdazravaNaM yadyapi dRzirupalabdhimAtravacanaH tathApi yadyatvRttAnurodhitayA zrotrajJAnaM zravaNaM bhedenopAttam etAvaccAtra vivakSitam / pramANato yenAnubhUtaM sa sAkSI / samakSazabdagrahaNaM pramANamAtropalakSaNArtham / tenAnumAnAdinA 'pyanubhUtamanubhUtameva / ata AptAgamAcchUtamepratyakSamapi pramANam / uttarastu zloko'nuvAda 5 eva / satyavacanasya vihitatvAt / asatyavAdino dharmArthahAnezca prmaannaantraavgttvaat||7|| ___ sAkSI dRSTazrutAdanyadvibruvannAryasaMsadi // avAkarakamabhyeti pretya svargAcca hIyate // 76 // asatyAbhidhAne sAkSiNAM phaladarzanArthamidam / dRSTazrutazabda upalabdhiparyAya ityuktam / tasmAdanyadanupalabdhaM taccedravIti / AryAH sabhyAH samyakAriNaH / teSAM 10 saMsadi sabhAyAmavAG adhomukhaH narakaM" yAma yAtanAsthAnaM gacchati / pretya mRtvA svargAcca hIyate bhrazyati / yadapyanena svargArohaNikaM karma kRtaM tadapi kauTasAkSyapApasya gurutvAtpratibadhyate / na tu svargasya karmaNaH pApenAnyena naashH| svaphalavidhitvAt karmaNAmanyatra prAyazcittebhyaH // 76 // yatrAnibaddho'pIkSeta zRNuyAdvA'pi kiMcana // dRSTastatrApi tadrUyAdyathAdRSTaM yathAzrutam // 77 // nanu coktaM samakSadarzanAdityatra yarthAkathaMcidanubhUtavato'niyuktasyApi sAkSyamastIti / tatra kimanena yatrAnibaddho'pIti / ko vA "vishessH| ucyte| lekhyArUDhasya vyApAravizeSAyuktaM sAkSitvaM na punaranArUDhasya / ArohaNasyAnarthakyaprasaGgAduHsAkSitvam / ata etAmAzaGkAmapanetumidamucyate / pUrvastu zloko yatra muktakAH sAkSiNaH / ayaM tu 20 yatra sasAkSikaM lekhyam / anibaddho lekhyamanArUDho'pItyarthaH / IkSaNazravaNe vyAkhyAte / zeSa subodham // 77 // eko lubdhastu sAkSI syAdanyaH zucyo'pi na striyH|| strIbuddharasthiratvAttu doSaizcAnye'pi ye vRtAH // 78 // ekasya punaH pratiSedho lomAdirahitasya pratiprasavArthaH / tena satyavAditayA nizcita 25 eko'pi sAkSI bhavatyeva / striyastu na kathaMcitsAkSyamarhantyalpA vA bavyo vA zucyo'pIti 1pha-prAyaNaM / 2 Na-ya-ra-vacanaM / 3 pha-tatrApi / 4 Na-ya-ra-na sAkSI / 5 pha-gamAzca tasya pratyakSamapi-6 Na-ya-ra-rdhAnuvAda- / 7 r-nn-essaiti| 8 ra-Na-darzanamidaM / 9 ra-Na-upalabdhe, / 1.pha-tadravIti / 11 pha-satkAriNaH / 12 pha-+yAti / 13 pha-NakaM / 14pha-anena / 15 pha-yathA. vdbhuutvcne| 16 pha-zeSa / 17 pha-anvArUDhasya / 18 pha-prasaMgAdatrayoH sAkSitve ata etadAzaGkAmapa. netumidamutryate / 19 pha-anukrAH / 20 pha-alpAvabodhAvAzucyopIti / For Private And Personal Use Only Page #639 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 596 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH guNavatyo'pItyarthaH / atra hetuH / striibuddhrsthirtvaaditi| prakRtireSA strINAM yabuddhezvApalam / guNAstu yatnopArjitA api pramAdAlasyAdinA vyaparyantyataH svAbhAvikamasthairya tiSThedeva / yathA''mayAvino ghRtAdinotpanne'pyagneH sthairye svalpenApi pramAde punaH sahajAmayAvitAnuvRttirato'nayA zaGkayA guNavatIpvapi tAsu naashvaasH| yattu "striyA'pyasaMmave kAryam " [ zlo0 71 ] iti tadyatra tatkSaNAdeva pRcchyante / yatreyamAzaGkA na bhavati kenacidAsAM saMcalitaM mana iti / yatra tu kAlavyavadhAnaM tatra jIyamAnena kadAcidanukUlyante iti na kvacit sAkSinyaH / / doSaizcAnye'pi ye vRtAH / rogAdibhirdoSairye strIbhyo'nye'pi puruSA vRttA AkrAntA bhUyiSThadoSA ityarthaH / ke punaramI doSA nAma / uktaM ca / rAgAdayaH 10 zAstrapratiSiddhAH zaMkyamAnavyabhicArahetubhAvAH / yadyapi kevalena svazadvenaivoktA doSAH tathApyanuktaparigrahArthamidamapunaruktaM sAmAnyavizeSAbhidhAnaM hi sarvatra granthakArA anumanyante / anye tvakAraprazleSaNAlabdho'pyeko na sAkSI kiM punarlabdha ityevamAcakSate / tathA ca dvayorabhyanujJAnaM bhavati / zucya itIkAro durlabho "voto guNavacanAt iti " ( vyA. sU. 4 / 1 / 44 ) vidhAnAt / kRdekArAditi kecitsamarthayante // 78 // 15 svabhAvenaiva yayustadvAhyaM vyAvahArikam // ato yadanyadvidryurdharmArthaM tadapArthakam // 79 // sAkSiNo yat svabhAvena vyAvahArikaM bruvanti tabrAhyam / yattu svabhAvAdvicalitAruNayA dharmabuddhayA strIpratyayamAzritya dharmArtha yustadapArthakamagrAhyamityarthaH / yadyanyathAdRSTasyArthasya vacanaM tat svabhAvato yattvanyathA mAbhUdasya tapasvino madvacanena bAMdha ityanayA buddhacA tadapArthakaM yathAkenacidAveditaM bhavati anenAha mAkruSTa iti / tatra pareNApadbhutam / sAkSiNa AhuH / satyamAkruSTa na karmaNA na tu vyAroSeNeti / tatrAkruSTaM ityetatsAkSiNAM vaco grAhyam / na karmaNetyetaduttaravAdinAnuktatvAdapRSTamuktamapi na grAhyam / ___ vyAvahArika vyavahAragatamapagataprayojanamapArthakam / anye vyAcakSate / yadapragalbhAdibhiH skhalitapadamudAharanti na tAvatA tadanAdeyaM kintu svabhAva eSAmupalakSitavyo'25 numAnena / kimamI aprAgalbhyAtskhalanti utAsatyAbhidhAyitayeti / tattu prAguktaM na cAkSarArtha ityupekSyam // 79 // samAntaH sAkSiNaH prAptAnArthapratyarthisannidhau // pADivAko'nuyuMjIta vidhinA'nenaM sAntvayan // 80 // 1 pha-capalatvaM / 2 pha-nyatayAnyataH / 3 pha-ghRtAdinotpatte, / agre| 4 ph-taa| 5 Na-ra-na shngkyaa| 6 pha-calita / 7 pha-anukUlAsta / 8 ph-hetvH| 9 pha-grahaNArtha / 10 ph-kRdikaaraat| 11 pha-yadyathA / 12 pha-tasya / 13 pha-tApa / 14 pha-AkruSTo narmaNA / 15 pha-roSeNa / 16 Na-ra-ya-svabhAvatA / 17 pha-AbhidhAyeti / 18 pha apekSam / 19 pha-tena / For Private And Personal Use Only Page #640 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 590 sabhAyAmantaH sabhAntaH / zauNDAditvAtsamAsaH / vyavahAradezagatA ubhayorarthipratyarthinoH saMnidhAne'nuyoktavyA vakSyamANena vidhinaa| sAMtvayan aparuSam / pAruSyeNa hi prADivAkAdvibhyato'prakRtisthAnaM sarvaM smareyuH / saMskArabhraMzahetutvAdbhayasya prADivAko saMjJA vyavahAradarzanAdhikRto rUDhyocyate / yadyapyavayavArtho rAjanyapi saMbhavati pRcchati vivintiiti| tathA ca bhedena prayogadarzanam / amAtyaHprADivAko vA yaH kuryAtkAryamanyathA" 5 iti / pRcchatIti prAT "kvibvacipacchizridruzrug2avAM dIrgho'saMprasAraNaM ceti" prAT / vizeSeNa dharmasaMkaTeSu vivettIti vivATaH / "kRtyalyuTo bahulam" iti (vyA. sU. 3 / 3 / 113) kartari ghaJ / "cajoH kupiNyatoH" (nyA. sU. 7 / 3 / 52) iti kutvam / prAT cAsau vivAkazca prADivAkaH // 8 // yadvayoranayorvettha kArye'smizceSTitaM mithaH // tata sarva satyena yuSmAkaM hyatra sAkSitA // 81 // yajjAnItha asmin vyavahAravastuni anayomithaH asmadapratyakSa rahasi vA ceSTitaM vRttaM tatsarva satyena tathyena bUta kathayata / yuSmAkaM hyatra sAkSitA bhavatAmatra prAmANyam / yuSmadvacanAdhIne satyAnRte / ityanena protsAhyante / sAkSibhUte'smin kArya iti sAmAnyanirdeze'pyakhilavastuzrAvaNaM sAmarthyAdRSTavyam / na hyazrutavizeSAH praznaviSayaM 15 veditumarhantIti // 81 // * satyaM sAkSye bruvan sAkSI lokAntAmotyaninditAn // iha cAnuttamA kIrti vAgeSA brahmapUjitA // 82 // itaHprabhRti satyavacanArthaH sAkSiNAma yogavidhiH / satyaM vadan lokAn svargAdilakSaNAnaninditAnagarhitAnabhipretaphalabhogahetUn labhate saakssii| jAtivacano vA lokshbdH| 20 zubhe janmani jAyata ityarthaH / asmiMzca janmani kIrtiH khyAtiranuttamA yasyA anyaduttamaM prakRSTaM nAsti tAM labhate / sAdhuvAdo janenAsmai dIyate / yasmAdeSA ca vAk satyA sarasvatI brahmaNA prajApatinA pUjitA // 2 // * [vikrayAdyo dhanaM kiNcidgRhnniiyaatkulsNnidhau| kameNa sa vizuddhaM hi nyAyato labhate dhanam // 1 // ] 2pha-+bruvan / 2 ya-smAreyuH; Na-ra-smAreyeyuH / 3 nn-r-raajaa| 4-atra yathArthe / 5 Na-ra-viviktevA / 6 ya-ra-Na-yat / 7 pha-sAkSyaM / 8 pha-Apnoti puSkalAt / 9 pha-satyArthe / 10 ya-ra-Na-anupayogavidhiH 11 ya-ra-Na-sAdhuvAdo sajanena dIyate / For Private And Personal Use Only Page #641 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 598 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH * sAkSye'nRtaM vadan pAzairvadhyate vAruNairbhRzam // vivazaH zatamAjAtIstasmAtsAkSyaM vadedRtam / / 83 / / pUrveNa dRSTAdRSTazubhAzubhapradarzanena satyavacane sAkSiNaH protsAhitAH / anena viparItAbhidhAne duHkhotpattidarzanaM satyavacanArthamevaitat / sAkSiNaH karma sAkSyaM / tatrAsatyaM bruvANo vAruNaiH pAzairbadhyate pIDyate / bhRzamatyartha vivazaH paratantrIkRtaH sarvaceSTAsu vAkcakSurgatAsvapi zataM yAvajjanmani vAruNAH pAzA ghorAH sarparajjavo jalodarANi vA / etadoSaparihArArtha satyaM vadediti vidhiH / AjAtIriti nAyaM maryAdAbhividhyorAG / tathA sati paJcamI syAt / tasmAdupasargo'yamanarthakaH / pralaMbata iti yAvat / dvitIyA ceyaM AvRttizcAtra gamyate / zataM janmAnyAvartate udaragRhItaH // 83 // satyena pUyate sAkSI dharmaH satyena vardhate / / tasmAtsatyaM hi vaktavyaM sarvavarNeSu saakssibhiH|| 84 // pUyate zuddhayatyanyasmAdapi pApAnmucyata iti yAvat / zeSaM gatArtham // 8 // Atmaiva hyAtmanaH sAkSI gatirAtmA tathA''tmanaH // mA'vamaMsthAH svamAtmAnaM nRNAM sAkSiNamuttamam // 85 // eSa evArtho vispaSTIkriyate uttareNa zlokena // 85 // manyante vai pApakRto na kazcitpazyatIti naH // tAMstu devAH prapazyanti svasyaivAntarapUruSaH // 86 // na zabdo vyvhitH| pApakRtaH kUTAdikAriNa evaM jaante| na kshcidsmaanpshytiiti| itikAreNa manyatervAkyArthaH karmeti pratipAdyate / na naH kazcitpazyatItyeSa vAkyArthaH / tAMstu devA vakSyamANAH pazyanti / svasyAntarAtmA / taduktam-"Atmaiva hyAtmanaH sAkSI" iti / nanu kaH punarayaM pApacArI tasya ca ko'nyo draSTA ? yAvatA''tmaiva kartA zubhAzubhAnAM cAntara. puruSo draSTeti / satyam / tasyaiva devatAtvamadhyAropya bhedena krmkrtRvypdesho'nRtnivRttyrthH| devatArUpastvaM jAnISva / tAttvikamAtmIyamAntaraM rUpaM zArIra tathA bAhyamanAtmIyamasArameta * [ brAhmaNo vai manuSyANAmAdityastejasAM divi / ziro vA sarvagAtrANAM dharmANAM satyamuttamam // 1 // ]* [ nAsti satyAt paro dharmo nAnRtAt pAtakaM param / sAkSidharme vizeSaNa tasmAtsatyaM viziSyate // 2 // ]* [ ekamevAdvitIyaM tu prvnnaavbudhyte| satyaM svargasya sopAnaM pArAvArasya nauriva // 3 // 1pha-dRSTAnRtavacanabaddha ityarthaH / 2 ya-ra-ja-meva teSAM karma sAkSyaM / 3 pha-tAvat / 4 pha-jalacarANi / 5pha-pralaMba / 6 ya-ra-Na-manyate; vAkyArthAtpratipAdyate manyante vAkyAtprati / 7 pha-svayaM cAntarAtmA / 8 pha-kAraNaM pApAcArastasya / 9 pha-rUpAvaM jAnISe / For Private And Personal Use Only Page #642 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH manusmRtiH / dupabhogArtha mA duSkRta kArSIriti protsAhyate / ato 'mA'vamaMsthAH svamAtmAnam' mA'vajJAsI nRNAM sAkSiNamuttamam / anyo hi sAkSI asminneva loke / ayaM tu mRtasyApi sAkSyaM ddaati| tasmAdetasmAdbhatavyam / nAsatyavAdinA kadAcinmanyate / AtmAntaraM pratipannasya kimeSa me draSTA'pi kariSyatIti tnn| gatirAtmA tthaatmnH| AtmAnamantareNAnyA gatirnAsti / na hi dvAvAtmAnAvekasya bhavataH / anye tu manyante paramAtmA sAkSI saMsAryAtmAno 5 niyojyA iti bhedaH // 86 // ke punaste devA rahasyapi pracchannaM pApamAcarantaM ye pazyantyata Aha dhaubhUmirApo hRdayaM candrAgniyamAnilAH / / rAtriH sandhye ca dharmazca vRttajJAH sarvadehinAm // 87 // hRdayazabdena tdRdayAyatano liGgapuruSa ucyate / devAdInAM draSTutvaM acaitanyo 10 zrutyA''ropyate / darzanAntare tu mahAbhUtAni devatAtmatayA cetanAnyeva / tathA ca pRthivIbhArAvataraNAya brahmANamupAgamaditi varNyate / sarvagatatvAtteSAM na kiMcidapratyayamastIti sarvazarIriNAM vRttaM zIlaM cAtmanaH kAyagataM zubhamazubhaM ca jAnate / / 87 // devabrAhmaNasAnnidhye sAkSyaM pRcchedRtaM dvijAn // udaGmukhAnmAGmukhAnyA pUrvAhne vai zuciH zucIn // 88 // 15 devA durgAmArtaNDAdayaH prtimaaklpitaaH| zucIna kRtasnAnAcamanAdividhIn / zuciH praSTA svayamapi tathAvidha eva syAt / Rtamiti zlokapUraNArthameva / prasiddhamanyat // 88 // brahIti brAhmaNaM pRcchetsatyaM brUhIti pArthivam / / gobIjakAJcanairvaizyaM zuddhaM sarvaistu pAtako // 89 // ka punariya tRtIyA gobIjakAJcanairiti / yadi tAvatpRcchediti kriyAsaMbandhAtkaraNa- 20 mucyate tadanupapannam / zabdo hi tatra karaNam / narthiH / naiSa doSaH / yathA gavAdIni praznakaraNatvaM pratipadyate tathA vyAkhyeyam / pAtakarityubhayazepo vijJeyaH / gobIjakAJcanaiH pAtakairiti / tenAyamartho bhavati / gobInakAJcanaviSayaiH pAtakapradarzanaiH pRcchediti / gAM hRtvA hatvA vA yatpAtaka tadbhavati tava mithyA vadata iti praznavAkyaM paThitavyam / evaM vakSyamANaiH pAtakaiH zUdraM pRcchet / pAtakazabdastvapAtakapradarzanArtheSvabhidhAneSu draSTavyo 25 mukhyAnAM praznakaraNatvAbhAvAdityuktam // 89 // brahmano ye smRtA lokA ye ca striibaalghaatinH|| mitradruhaH kRtaghnasya te te syubUMvato mRpA // 90 // 1pha- poSArtha / 2 Na-ra-annargato / 3 pha-dRSTavyaM acetaneSu caitnymaaropyte| 4 ph-ashNtk| 5pha-kRtamiti / 6 pha-arthasiddhamanyat / 7 pha-punariva / 8 pha-asti / 9pha-tadayamatho / .ya-apAtakazabdatha / For Private And Personal Use Only Page #643 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithimaassysmlNkRtaa| [ aSTamaH brAhmaNaM hatvA ye lokA narakAdilakSaNAH prApyante tatkAribhiste tava bhavanti mithyAvadatastasmAtsatyaM brUhItyanuyogaH / yazca mitraM druhyati brAhmaNadArasarvasvApaharaNAdinA nAzayati yazca kRtamupakAraM vismRtya taimevopakAramapakaroti, yattasya paratra duHkhaM tadavApnoti // 90 // janmaprabhRti yatkiMcitpuNyaM bhadra tvayA kRtam // tatte sarva zuno gacchedyadi brUyAstvamanyathA // 91 // zuno gacchenniSphalaM syAdbhavatyevetyarthaH / atyalpadoSapradarzanArtha zvagamanavacanam / yathA kRcchreNa mahatA suvarNAdyuttamadravyamayitvA'zucipravAhe tyajettAdRk sukRtaM bhavati / na punaranyakRtasya sukRtasyAnyatra gamanamastItyasakRduktametat // 91 // eko'hamasmItyAtmAnaM yastvaM kalyANa manyase // nityaM sthitaste hRdyeSa puNyapApekSitA muniH // 92 // puNyapApayorIkSatA draSTA gunistUSNIbhUtaH // 92 // kaH punarasau munirbhayAtizayapradarzanArthamAha yamo vaivasvato devo yastavaiSa tdRdi sthitaH // tena cedavivAdaste mA gaGgAM mA kurUn gamaH // 93 // yathA yamaH sarvaprANinAM dehavanAcucchedakArI yAtanAbhizca nigRhNIteti zrutipathamAgato bhavataH / so'yaM tava hRdaye vartate / na viprakRSTaH satro kRtAparAdhamadhunaiva nayati / mA caivaM manasi kRthAH / eSa AtmA madIyo mAmupekSiSyata iti / na hyetasya kazcidAtmIya stena cedavivAdaH sa cetprasannaH pratyayinaH kiM gaGgAgamanena snAnArthinaH pApazuddhaye 20 kiM vA kurukSetragamane'sti prayojanam / yatphalaM pApapramocanalakSaNaM tataH prApyate tadihaivAvisaM. vIdini paramAtmani na hi pApakAriNa AtmA nirvizaGko bhavati / kiM me'taH syAdeteneti / nAstikasyApi kiMkathikA kadAcit bhavatyeva gaGgAnadI pAvayantI / kurukSetraM tu deza eva pAvanaH 93 // nagno muNDaH kapIlI ca bhikSArthI kSutpipAsitaH // andhaH zatrukulaM gacchedyaH sAkSyamanRtaM vadeva // 94 // kapAlaM zarAvIdipAtraikadezaH subodham // 94 // avAkazirAstamasyandhe kilbiSI narakaM vrajet // yaH praznaM vitathaM brUyAtpRSTaH san dharmanizcaye // 95 // 1pha-brAhmaNAdInsarvasvApaharaNAnnAzayati / 2 Na-ra-ya-tamevepyekaradvAraM / 3 pha-ya-kRtaghnasya / pha-bhavata / 5 pha-anyeSu / 6 pha-yatatvaM / 7 pha-yatheSa / 8 pha-dhanA / 9 pha-sa cAparAdha mAmevaM / 1.pha-tatphalaM / pApakramopalakSaNArthe / 11 pha-puSpaM / 12 Na-ra-ya-anirAdimi / 13 pha-kSa-lenA 14 ya-Na-ra- zakagRhaM / 15 y-j-shraavde| 16 ja-ra-patet / kamAta For Private And Personal Use Only Page #644 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| nimittaM pRSTo yo vitathamasatyaM vakti sa tena kilviSena pApena gRhIta UrdhvapAdo'dhomukho mahati gADhe tamasi naraka yAtanAsthAnaM tatprApnotItyarthaH / anyasmiMstamasi kiMciddezyale tatra tu na kiMcidevetyandhagrahaNam // 9 // _andho matsyAnivAznAti sa naraH kaNTakaiH saha // yo bhASate'rthavaikalyamapratyakSaM sabhA gataH // 96 // arthavaikalyaM satyAdapetaM bhASate / yathA kaNTakA asitA bhakSitA janayanti na tAdRzI matsyAH prItiM janayanti / yadA dhanalobhena kAcitprItimAtrA bhavati tathApi mohaduHkhaM bhavatIti sakaNTakamatsyAzanopamA // 96 // yasya vidvAn hi vadataH kSetrajJo nAtizaGkante / tasminna devAH zreyAMsaM loke'nyaM puruSaM viduH // 97 // yasya vadataH sAkSiNo vidvAnsatyAnRte jAnAnaH kSetrajJo'ntaryAmI puruSo nautizaGkate kimayaM satyaM vakSyatyanRtaM vetyevaM nAzaGkate nizcitamevaiSa satyaM vaktIti yasyAtmA nirvizaGkastasmAtpuruSAnnAnyaM zreyAMsaM zreSThaM prazastatamaM puruSaM devA jAnate / kaH punarayaM veditA / kazca tato'nya AzaGkitA / eka eva hyAtmA suprapannadvAreNa vAcemIrayanveditA saMpadyate / sa eva taddharmeNa kiM kathaM syAdityevaMrUpeNAzaGkAkhyAnena 15 yujyate / tatra bhedAnupapattiH / satyametat / kAlpanikena bhedenaivamuktam / yathA hantyAtmAnamAtmaneti // 97 // yAvato bAndhavAnyasminhanti sAkSye'nRtaM vadan ! tAvataH saMkhyayA tasmin zRNu saumyAnupUrvazaH // 98 // dravyavizeSAnRtAzrayAH pApavizeSAH kUTasAkSiNa ityetatpradarzanArtha prkrnnmaarbhyte| 20 tatrAyaM zlokaH saMbandho dhanadvAreNopadizyamAna AdarArthaH saMpadyate / yadguhyaM mitha upadizyate tadyathAkathaMcidbhavatItyavadhAritaM grahaNaM nAtiguru idaM tvatimahAprayojanamavahitaiH zrotavyamiti / saumyati caikavacanamanekaziSyasannidhAne bhUgIveva vivakSitam / yasmin sAkSya iti vyadhikaraNasaptamI / yasmin dravyabhedabhinne vyavahAre yatsAkSyaM tatra tannimittaM, 25 yadanRtamityeSA viSayasaptamI aparA ' yasya ca bhAveneti ' ( vyA. sU. 2 / 3 / 37) / athavA 1 Na-ra-yAti / 2 Na-ya-ra-arthAdapetAtsatyaM / 3 pha-abhi / 4 pha-kSa-nAzaMkate 5nn-y-r-vaacaa| 6-ya-ra-vaditA / 7nn-y-r-cittevrmi| 8 Na-ya-ra-yAmyopavizeSAH 9Na-ya-ra-yatpUyaM / 10 Na-ya-ra-sugraM / 11 Tha-Na-ya-ra-bhRgoravivakSitaM / / 76-77 For Private And Personal Use Only Page #645 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 602 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH dravyabhedAtsAkSyabhedastatra samAnAdhikaraNa eva / tAvata iti parimANe vyutpAdyate / tatra yatprabhUtanimittamapi parimANaM saMbhAvyate / zizandhiyo vRddhAn ityato vizinaSTisaMkhyayeti / anupUrvaza iti sukhapratipattaye'nupUrveNa hyabhidhIyamAnaM sukhena pratIyate / AnupUrvI ca saGkhyA gatA'trAbhipretA / tasyA eva vakSyamANatvAt 'paJca pazvetyAdi // 98 // x paJca pazvanRte hanti daza hanti gavAnRte / / zatamazvAnRte hanti sahasraM puruSAnRte // 99 // pazunimittamanRtam / zAkapArthivavatsamAsaH / paJcabAndhavAMzcAnRtaM hanti / tatazca teSa narakapAtanaM mAtApitarau jAyAmithunaM cApatyamiti paJca kathaM punaranyakRtenainasA'nyasya phlm| saMsargAditi brUmaH / tairayaM parityajyata ityuktaM bhavati / athavA tairhatairyatpApaM tadasya bhavatI10 tyaghnannapi hantItyucyate / adRSTa kAryatulyatvAt arthavAdazcAyaM na tatkAryopadezastatkAryopa deze hi hiMsAprAyazcittI syAtkauTasAkSyaprAyazcittametadbhavati / uttarottarasaGkhyAdivRddhiH prAyazcittagauravArthA na punarvivakSitaiva tenottarottarasya garIyaH prAyazcitamityuktaM bhavati / ayaM puruSaH kasya dAsa ityevaM saMzaye yadanRtaM tatpuruSAnRtamucyate // 99 // * hanti jAtAnajAtAMzca hiraNyArthe'nRtaM vadana // 15 sarva bhUmyanRte hanti mA'sma bhUmyanRtaM vadIH // 10 // kathaM punarajAtAnAmasati saMsarge parakIyena saMyogo yenedamucyate / hanti jAtAnujAtAMzceti uktamarthavAdo'yamiti / sarva bhUmyanRtaM vadaH / mA'vAdIH bhUmisaMbandhyasatyaM smottare laG ca ' ( 3 / 3 / 176 ) iti / mA'vAdIrityAdarAthai madhyame pratyakSaM saMbodhanam / kA punariyaM bhUmirnAma yadetatpRthivIgolakaM parvatAvaSTaMbhanaM sAgarAvadhi prasiddhaM na viyatyAH kaH 20 svAmI ko vA'pahartA / na hi sArvabhaumaH kazcidasti / tathA ca gAthA bhUmeH-" na mA martyaH kazcana daatumrhti"| na kshcitsaarvbhaumo'stiitybhipraayH| vizvakarmA bhauvanamAdizadvizvakarmabhaumaneti pitRvyapadezena svanAmnA ca rAjJAmantraNaM zrutaM mayA'sau rantumichatIti x [evaM saMbandhanAttasmAnmucyate niytaavRtH| pazUngozvapuruSANAM hiraNyaM bhUryathAkramam // 1 // ] * [ pazuvatkSaudraghRtayoryaccAnyatpazusaMbhavam / / govadvastrahiraNyeSu dhAnyapuSpaphaleSu ca // azvavatsarvayAneSu kharASTravatarAdiSu // ] 1 pha-saMdayAte / 2 Tha-ga-ya-ra-pratiyati / 3 pha-saMyogeneda / 4 tth-nn-y-r-lvaadH| 5pha-kSa-mapyetatpratyakSaM / 6 kSa-nanviyatyAH / For Private And Personal Use Only Page #646 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH manusmRtiH / uMpa maiSyati salilasya madhye nimajje'haM salilasya madhyamevaM saMkalpaM vRyA~ saMkalpitavati tvayi salile majjAmi / salilamajjanena naiSphalyamatra dAnasaMkalpasyAha / yathA salile nikSiptaM niSphalamevametadapIti / mRrSa kazyapAya saMgairaH / tavaiSa saMgareH pratizravaH pratijJAnaM kazyapAya dadAmIti mogho vaMdhyo'stu sarvasAdhAraNA'ham / sarvananopabhogyA / kevalaM rAjAno rakSAnibardhamAtrabhAja ityabhiprAyaH / ata etAvatyA bhUmena dA pahArasaMbhava iti kuto 5 vivAdaH / satyam / yathaivAyaM bhUmizabdo'tra vartate evaM kSetragrAmasthaNDilAdAvapi tatra ca saMbhavatyeva svAmyaM pratyakSasyaiva dAnApahArAviti na kiMcidanupapannaM apahArazcAsyA yAdRzena rUpeNa apahAraH gRhAdena vIrudvichedaH / atazca yaH parakIye kSetre cakramyeta mRdo vA kazcidAdadyAnnAsau bhUmyapahArI syAt / mImAMsakairuktaM " na bhUmiH syAtsarvAnpratyaviziSTatvAditi" ekadezavazanaM ca bhUmizabdamadhikRtya bhagavAna kRSNadvaipAyano dAnadharmeSu paThitavAn- 10 "parairapyanumantavyo dAnadharmo nRpaibhUvi / akSayo hi nirvAihmo vihito'yaM mhiibhRtaam"|iti / kRtsnagolakAbhiprAyameva nAdeyatvaM bhUmevizvaniti mImAMsakairuktaM "na bhUmiH syAtsarvAnpratyaviziSTatvAditi " / sarvAnpuruSAnpraticaMkramaNAdiyogyatayA'viziSTA bhUmiH svAmIkartumazakyA kathaM dIyata ityarthaH / asmiMstu pakSe grAmanagarAdi vizvajiti dAtavyam / anye tu paThanti antareNa sadaH patnIzAlaM ca dakSiNA nayantIti bhUmau guNavidherasyAsaM- 19 bhavAtkSetrAderapyatra dAnaM vadanti caikavacananirdezAcchRNu saumyeti sAkSiviSayamevaitatsaMbodhanam na ziSyaviSayam / 'zUdramebhistupAtakaiH ityata Arabhya yAvanto madhyamapuruSanirdezAste sarveSAM pAtakamayastvasamAnAkhyAtarUpAyekavAkyatvAcchadrAnuyogArthAH / andhaH zatragahaM gacchet / ityata Arabhya sarve sAkSiviSayA anu yogAH / AkhyAtavairUpyena prakaraNasya vicchedAt madhyamapuruSe samAnArthakramatvAtkartavyo gacchediti prathamapuruSanirdezaH pUrvAdhi- 20 kAranivRttyarthaH / / 100 // * apsu bhUmivadityAhuH strINAM bhoge ca maithune / abjeSu caiva ratneSu sarveSvazmamayeSu ca / / 101 / / kUpataDAgAdisthe mahati jale svalpe'pi sahopakArI bhUmivadoSaH / strINAM bhoge * [ pazuvatkSaudra ghatayAyAnaSu ca tathAzvavat / govadrajatavastreSu dhAnye brAhmaNavadvidhiH // 1 // 1 Tha-Na-ya-ra-upabheSyatisyAsalilasya; pha-kSa-vakSAmyahaM salilasya madhye mnN| 2 ph-kss-kRcaivN| 3ph-hai| 4 pha-mauta / 5 pha-kSa-sAgaraH / 6 pha-kSa-mokSa baMdhastu sarva sAdhAraNAhIM / 7 kSa-niveza; pha-nideza pha-kSa-dAna rahAra / (jai0 sU. 6713)-jaiminIyama.0 617 / 3 / 10 tth-nn-y-r-mnynte| For Private And Personal Use Only Page #647 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 604 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH ' ca maithunAkhye keneyaM strI bhuktA maithunadharmeNeti / abjeSu ratneSu maNayo ratnAni muktAdyA azmamayeSu vaiDUryAdiSu / ratneSviti saMbadhyate / 'dvividhAnyeva ratnAni jalajAnyazmamayAni ca / ato ratnagrahaNa eva kartavye vizeSaNadvayopAdAnaM zlokapUraNArtham / adbhayo jAtAnyanAni / azmano vikArA azmamayAni // 101 // etAndoSAnavekSya tvaM sarvAnanRtabhASaNe / yathAzrutaM yathAdRSTaM sarvamevAJjasA vada // 102 // uhApohau varjayitvA yathAdRSTaM yathAzrutaM dRSTaM tatvena brUhi // 102 // * gorakSakAnvANijikAMstathA kArukuzIlavAn / preSyAnvArddhaSikAMzcaiva viprAna zudrapadAcaret / / 103 // 10 kAravaH zilpinastakSAyaskArasUpakarAdayaH / kuzIlavA nartakagAyanAdyAH / preSyA jIvikAthai parasyAjJAkAroM dAsA iti prasiddhAH / vArdhaSikA vRddhayupajIvinaH / ete brAhmaNA api santaH prakaraNAtsAkSye zapathe ca zUdravaddaSTavyA na kriyAMtare / yathA zUdro na dAnapuNyAdinA pRcchayate sAkSye zapathe cAgniharaNAdinA zodhyate tadvadeSo'pi zapatho yadyapi pUrvatrAprakRtaH tathApyuttaratrAnantaryAdoSavatvAtprayatatvAt prayatatve'pyA15 nantaryasya saMbandhahetutvAdvakSyamANasyApi pratyAsattyA pUrvavadvayosannipAtAt zapathe'pi tulyam // 103 // tadvadan dharmato'rtheSu jAnanapyanyathA nrH|| na svargAccyavate lokAdevIM vAcaM vadanti tAm // 104 // tadanyathA'pi jAnannanyathA vadanna svargAzyati / kUTamapi vadanna dupyatItyarthaH 20 kiM sarvadeva ? netyAha / dharmato'rtheSu dharmeNa dayAdinA nimittenArthaSu vyavahAreSu / dharmasya ca nimittatvamuktamuttara zloke darzayiSyati / etacca na svamanISikayocyate / kiM tayetAM vAcaM vadanti asmAtpUrve'vismartAraH kA punardaivI vAgyayA'sminnimitte'nRtaM vaditavyamityeSA devAnAM saMbandhinI vAk tA manvAdayaH zrutvA vadantIti vizeSe'nRtaprazaMsA / anyaistu pUrvavidhi zeSatayA'yaM zloko vyaakhyaatH| tadetadgorakSakAdipvanuyogavAkyeSu brAhmaNeSu bhavitavyamanyathA * [ye pyatItAH svadharmebhyaH parapiNDopajIvinaH / dvijatvamabhikAMkSanti tAMzca zUdrAniyAcaret // 1 // ] 1 pha-vividhAni / 2 pha-kSa-kArA / 3 Tha-Na-ra-saMbhavaH / 4 pha-prakRtasthA / 5 Tha-Na-ra-prAta. yetatvAtprajJatate / 6tth-nn-r-tdevdnythaapi| 7Tha-Na-ra-loke vyAkhyAtaH / For Private And Personal Use Only Page #648 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / 605 I brAhmaNeSu satyaM brUhIti yathA brAhmaNA ete kathaM zUdravadanuyojyA iti tadvidvAnapi na duSyatIti yato manvAdaya. evaMvidhAM vAcaM vadanti yathaite zUdravannAcaraNIyA iti / te ca dharmAdharmayeoH pramANaM taizca satyaM vaditavyaM tacca yathAvihitaM tatra sa eva dharmo yatra vA'nRtaM tatrAnRtAbhidhAnameva dharma iti // 104 // zUdraviTkSatraviprANAM yatratatau bhavedvadhaH // tatra vaktavyamanRtaM taddhi satyAdviziSyate / / 105 / / tatraM nAnRtaM vadediti yaH pratiSedhastasyAzUdraudiviSayatA'nenocyate / na punaranRtavadanaM vidhIyate / tathA sati pratiSedhe naikavAkyatA bAdhyeta / kA punaratra nimittazrutiH / tatreti / tasya vadhavizeSaNatvAnna vadhastasyAsato nimittatvAnupapatteratazca kRte'dhau pazcAdviSayamadviSayaM vA'nRtaM vaktavyamityarthaH / aupatati tattvaniSThaM na / nanu ca yatreti vyava 10 hArastutirnirdizyate / punastatreti tadeva pratinirdizyate / tatazca yasmin vyavahAre parAjitAH santo vadhArhA bhavaMti tasya nAnupapanno nimittabhAvaH / atra vadanti / na cAtra vadhArheSvanRtamiSyate / yata AnurUpApIyaso jIvanamiti / yastvavadhAnavakAzAna puradAsyAdiskhalitAdanuhatadaMDatAkhyApanAya vA janaiH svarUpAparAdhAt na ghAtayitvopapattirAjatvAtkrodhadaNDasya * cAzAstrIyatvAdasthita parimANatayA nizcayAbhAvo na tasyApi nimittatvopapattirataH pratiSedha- 15 zeSataiva nyAyyA / gautamIye tvanRtavidhyAzaGkA'pi nAsti " nAnRtavadane doSo jIvanaM cettadadhInam " ityevamAdipratiSedhe satyAnRtayoH kAmacAraprasaGge satyavacanena nimittabhAvaH pratipadyamAno ' na hiMsyAtsarvabhUtAnIti ' pratiSedhavyatikramatayA cAnRtaM pratipadyata iti yuktimatvenedaM kRtaM na cedasau pRSTa AcaSTe na punarhanti / anaMzca kathaM hiMsAdoSeNAnuSajyate / atha satyapi svAtantrye tadvacanena rAjJA hanyamAnatvAttaddhetubhAvApattyA 20 prayojakartRtvamiti cet na / sarvo hetuH prayojako dhanena kulaM vidyayA yaza iti / bhavati vidyAyazasorhetunA prayoktrI / nanu cAnya evAyaM laukika phalotpattiyogyatAhetulakSaNe hetubhAvaH / api tu dravyaguNeSvaitrApi kriyA zrUyate agninA pAka iti / sA'pi svarUpeNa sirddharUpAbhidhAnAtkRdantairbhAvasya anyazcAyaM zAstrIyaH kartRvyApArasya prayojako heturna tu tatprayojakatvamevamityartham / yadi tAvatpreSaNAdhyeSaNe AjJAprArthanArUpe 29 prayojakatvaM zoSayate vrIhInAtapa ityAdAvacetaneSu NijutpattirdurlabhA / nanu ca parihRta pha-kSa-anyathA brAhmaNa eva kathaM zUdravadanuyogastathApi vidvAnduSyatIti / 2 Tha Na-ra-atra / 3 pha - zUdrAdvividhaH kSa-AzUdrAdvividha / 4 pha-bAdhyate / 5 pha-tasyAsatonomitra / 6 ya-ra-Na-ape tati / 7 evaMmUle " yata ananUrUpaM dApIyaso jIvanam " iti tu samIcinaH pAThaH / 8 a 13 sU. 24 9 pha-kSa- tadvadanena / 10 pha- prayojikatvamiti / 11 pha-guNaH yatrApi / 12 ya Na-ra - prasiddha / 13 pha - kartavyavyApArasya / 14 Na - ya-ra - vavapahRtam / For Private And Personal Use Only Page #649 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ aSTamaH tametadvyAkhyAtRbhiH mukhyopacaritakriya iti cetanAvadvastUpacAre bhikSA vAsayati kArISo'dhyApayatIti / na hyatra caitanyakRta upakAraH / api tu nizcittatvAttadanyasya prayojakasya adhyayanaM prAcAryakaraNavidhiprayuktaM kurvANasya mANavakasya zItAdilakSaNaM pratibandhakamanuvadati kArIpe prayojakatvAddhyAropaH / prerakatvAddhi prayojakamucyate / tacca caitanyasya vAyujalAderagnikASThAdau sutarAM dRzyate / tadA vidhiprayojakastutiprayoktRbhiH preSaNAdyabhAvAdgauNArthAH zabdAH syuH / athaitatsthamarthAcaraNaM prayojakatvaM tacca prayojakasya vyApArAnuguNaM proSaNAdivyatiriktakriyAntarAvaraNaM saMvidhAnAkhyaM saMvidhAna eva hi kArayatItyucyate / yathA bubhukSamANasya kazcitpAtramAharatyanyo bhaktamupanayati kasyacidvadhapravRttasya kazcidAyudhama rpayatyanyo' vadhyadoSAviSkaraNe. manyumupadIpayati evaMlakSaNaH preSitrAdirUMparahitaH 1. savyApAraH prayojyaphalasiddhAvAna kalyaM pratipadyamAnastatsamarthAcaraNapakSe prayojakaH / asmin pakSe kArISopAdhyAyau tulyau prApnutaH / atrApi yamantareNa kriyAyA anivRttiryasya ca kArakavizeSasaMjJA na pravateta sa mukhyaH prayojakaH kartA / adhyApayitAraM cAntareNa kArISo na zaknotyadhyayanahetubhAvaM pratipattum / AcAryastu tamantareNApi zakta eveti gauNaH kArISaH / yatra ca karaNAdibhAve nizcitahetumatpratyayadarzanAttatrApi gauNArthataiva / yathA kazcitsvalpenIpi 15 prayojanena dUraM grAmaM punaH punargatavantaM dRSTA bravIti * azvo gamayati devadattam ' iti / yatra tu na kasyacidAsattiviprakarSAvantaraGgabahiraGgabhAvo vA gamyate tatra yAvantastadAnukUlyaM pratipadyante sarve te prayojakAH / / nanu ca kArakasaMjJAyAmantaraGgayogo nAstIti ko vizeSaH kArISopAdhyAyayoH / svaprakriyaiva sA tatra bhavatAm / na vastvAzrayA / vastvAzrayau ca vidhipratiSedhau / idamapi tatra 20 paThyate / vivakSAtaH kArakauNi bhavantIti / evaM ca sati yatrAkartareva kartatvaM kazcidvivakSettatra kartRpratyayavidhipratiSedhAvapi syAtAM / yathA pAtakaparigaNanAyAma paThati " krayavikrayA saMskartA copahartA ceti"| tasmAdanvAkhyAnasiddhayarthe tAntrikI sA vyavasthA na vastvadhiSThAnamarthamavaskandati / ata eva vyAkhyAtRbhistatsamarthAcaraNaM cedvetumAtre prasaGgaH / tatazca yo'pi kasmaicidbhojanaM dadAti sa caudarikatayA'tisauhityena vyApadyeta prAptaM tatra dAturvadha25 kartRtvamiti / na ca tatprayuktaM bhavati / kriyAntareNa hyasau nizcito bhojanAkhyaprayojako na vadho na vairSyAdi kathaMcinnimittaM bhavati / bhavatu prayojakatvAbhAvAttu kartRtvaM nAstIti brUmaH / 1Na-ya-ra-cAreNa / 2 pha-adhyApayati / 2 pha-AcAryavidhiprayuktaM / 4 pha-samarthAcaraNaM / 55 ba-ra-saMvidvAneva / 6 ph-asyo| 7 pha-kSa-doSAdhikaraNe ma vadhyaM bhaveyati / 8 pha-kSa-rUporAhitaH 9 Na-ya-ra-savya :pAreH / 10 pha-pravartante / 11 pha-guNaH / 12 pha-svalpo / 13 pha-kSa-karaNa kAra ANi / 10 a. 5 zlo. 51 / 15 pha-sidhyarthAnAM tAvakI / 16 Na-ya-ra-vadhena / For Private And Personal Use Only Page #650 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / yasya tu bhUmisuvarNApahArAdinA'parAdhyeta sa ca tadapahArarmanyunA kathaMcintriyeta kiM tatrApahartura paharadoSa evobhayavadhe'pi nimittibhAva iti cintyaM / kimatra cintyate ? avyabhicArAvagamyatvAddhetuhetumadbhAvasya na khaDga prahAra bhojanavichedAderiva bhUmyAdiharaNasya niyatanimittatvopapattiH / ko'yaM niyamo'bhipretaH ? yadi ha vA kecinpriyante kecinneti niyato niyamo bhavati puruSasvabhAvabhedAt tadevauSadhaM zleSmikopahitaM viparItamanyasyeti sarveSAmeva ca bhAvAnAM dezakAlasvabhAvabhedasahakArisApekSA zattayantaraprAdurbhAvastadeva lakSaNaM puruSavittasaMtatisApekSyaM pipAsAhetuprANyantarasApekSyaM tadvicchedaheturiti / evamatyantAmarSiNo manyumataH svaharaNaparibhavAdi maraNAya kalpate / kiM tatra zakyo nimittabhAvo'pahnotuM pezalamAnasasya tUpekSaiva tatra / ye punarmanyuparItA anshnshvbhrptnvissbhkssnnaadinaapraadvaarmuddishye mriyeraMstatrApyeSa eva nyAyaH / nanu cAnyasyaiva prasiddha hetu bhAvasya viSabhakSaNAde- 10 rnimittasya tatra darzanAnna bhUmyAdiharaNasyAparAdho hantRtvamApnuyAttenopajanitamanyumaraNahetoH pravartata iti pAraMparyaMto nimittatvamiti cet / evaM sati pathyopadezenApi kiMcidudvijamAnA AtmAnaM vyApAdayanti / tatazca tatropadeSTAro hantAraH syuH / tathA matsariNaH paradravyeSvIrSyayA zuSyanto dhaniSu doSamAdadIran / tathA'nye mUDhamanasaH priyAnputrAnsvAminazvAnumriyante / tatra priyAdInAM hantRtApattiH / apare ca rUpavatstrIdarzanena pariphalgu - 19 manasaH sUyante bhajyamAnatdRdayAzca vivekasUtyAtmAnastatra zIlavatyaH striyo duSyeyuH / tadevedamApatitaM mRtasya brahmahatyeti / satyamevaM yadi vidhipratiSedhavizeSo na syAt / vihito hitopadezaH pratiSiddhaM svaharaNAdi / tathA cAhuH "upakArapravRttAnAM kathaMcicce dviparyayaH / na tatra doSaH keSAMcidbheSajAmauSadhI yathA" / / atra na kevalaM vaidyAderAturopakArArthinaH prayuktauSadhasya kathaMcidviparItatayopapattAvadoSaH / 20 kiMtarhyanyasyApi gavAdermahati paGke nimagnasyoddhartRbhujAkarSaNAya yathAzrameNa yadi vyApattirna tatroddharttA duSyediti kathitaM bhavati / 607 For Private And Personal Use Only 5 evaM sarvatra yo'pi kasmiMzcitsvavyApArAnuSThAnavati ghanarUpAtizayasaMpadvati dRzyamAne dandahyate na taM prati kasyacicchAstrArthAtikramaH / nizcito hi nimittAbhAvaH pratiSedhasya viSayo bhavitumarhati / na ca prANyantarAzrayiSu caitanikeSu dharmeSu pratikSaNamanyathAbhavatsu 25 svabhAvavizeSAvasAyaH / na hi zakyamavasAditumayamasyA rUpasaMpadA vyApadyata iti / na ca nizcite pratiSedhaviSaye saMbhavatyanizcitaviSayatA nyAyyA / yatra tArhaM kathaMcidvarNaviparyaya 1 pha-kSa- mRtyunA / 2pA-ya-ra-tatrA..... dopo naca vadhe'pi nimittabhAk / 3 yaNa-ya-ra-tadavenaM / 4 ph-tv| 5 pa-ya-ra - upadizya / 6 pha-kSa-pravartana iti / 7pha paryaMta 8 pha-kiMcidvijamAnA / 9 Na-ya-ra-vihitopadezaH / 10 pha - caitasiSu / Page #651 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithimASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH zarIrazoSaNAdinA kutArkikapaThitA syAdapi nimittAvagatistatra kiM bhraMzayituM zIlaM saMyujyatAM kAminAM bhavatu vA puruSavyApinIti naitadevaM na hIdRzI bhavantyapi nimittatA pratiSedhasya viSayavidhyantaravirodhAt / asti hyatra vyabhicArapratiSedhavidhiH / na vA'pi vidhyantareNAnavaSTabdhe viSaye kRtAvakAzA vidhayo virodhavidhyantaraM viSayamAskaMditumarhanti / ye'pi manyante rAgalakSaNAM pravRttiM zIlasaMrakSaNopadezo niSedhati na zAstralakSaNAM tena mahAnubhAvatayA nAsya tapasvino jIvituM cecchediti prANo jiharSiyA mumUrSuNA saMprayujyate nAsau vyabhicArapratiSedhamatikAmet / yattu vidhyantaraviSaye na vidhyantaraM pravartata iti naivAya vidhyantarasya viSayo rAgalakSaNatvAt / nanu ca pravRttAvapi naiva zAstramasti niyogavidhAviva vyabhicArAnujJAnaM smRtyabhAvAt / athApravRttau kAmayeta mAraNamiti pratiSedhabhayAtpravartate so'pi pratiSedho rAgalakSaNAmeva hiMsAM pratiSedhayati / na cAsau rAgato na pravartate'pi tu pratiSedhabhayAt yA tu paropakArataH pravRttiH sA'pi pratiSedhaviSayaparihAreNa / yo'pi kiMcidyAvadayamahAmAtmAnaM hanmIti hanyAnna tatrAprayacchato ghAtakatvaM vyavahArocchedaprasaGgAt // 105 // vAgdaivatyaizca carubhiryajeraMste sarasvatIm / / anRtasyainasastasya kurvANA niSkRtiM parAm // 106 // 15 vAk cAsau devatA ca sA vAgdevatA / tadartha ca caravo vAgdaivatyAstaNDulA nAtipakvAzvaravastairyajeranniti bahuvacananirdezAt / carubhiriti bahuvacanaM na punarekaikazo bahavazcaravo nApi saMhatAnAM vrAtyastomavadyAgo devazcedvarSedbahavo brAhmaNA yajeranniti, tahahuvacanam / nanu kApaJjalaizca tribhiryajeraMstadetadbrAhmaNAdyanugrahArthamanRtamuktaM bhavati / anRta mevainaH pApamasatyAbhidhAnalakSaNA kriyA / yathA dharmakriyAvata evaM samAnAdhikaraNe SaSThI / 20 yeSAM tu kriyAnanyau dharmAdharmo na kriyaiva tanmate'nRtasya yadena iti vaiyyadhikaraNye'nRta nimitattvAdeno'nRtam / upacArataH samAnAdhikaraNe eva / tasya niSkRtiH zodhanaM pAvanaM prAyazcittamiti yAvat / parA prkRssttaa| nanu ca kuto'tra pApaM yAvatA'sminnimittenAnRtavacane doSa ityuktam / kecidAhuH " nivRttistu mahAphaleti " / asmAcchAstrAttu yAvajjIvamanRtaM mayA na vaktavyamiti yena 25 saMkalpitaM tasya mithyAsaMkalpadoSo mA bhUditi prAyazcittamucyate / gehadAhavardhApratiSedhe'pi naimittikaM vidhAnamenaso niSkRtimityarthavAdaH / idaM tarhi vAgdevatyaiH sarasvatI yajeran / yadi vAgdevatyAH sarasvatI kathamiSyate / atha vAksarasvatyorekatvenaivaM 1 pha-prAtyAnubhAvatayA ! 2 pha-prativRttAvapi / 3 nn-y-r-sNhtystomvdyaagH| 4 Na-ya-raanRtameva ytH| paapkriyaa| seMda panapApaM / 5 a. 5 zlo. 56 / 6 / 6 Na-ya-ra-vadhA apratiSedhe'pi / 7 Na-ya-ra-hajyate / 8 -athavA sarasvatyArekatvena / For Private And Personal Use Only Page #652 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAya: ] manusmRtiH / devatAbhAve zabdAvagamyarUpatvAddevatAyAbhinnau cetau vAksarasvatIzabdau / yathA'gnaye juhotIti coditena jvalanAya kRzAnave vA svAheti hUyate vAyave nirUpya juhuyAdvAyurvai prANa ityukte'pi na prANAyeti hUyate / satyam / vAgeva devatA sAmAnAdhikaraNyAddevatArthe taddhitaH / sarasvatIM dvitIyAnirdezAt na hi dvitIyAnirdezyA devatA karmaNi hi dvitIyA saMpradAnaM ca devatA na karma / kathaM tarhi sarasvatIpadAnvayaH / arthavAdo'yamagnaye juhotyanirvai sarvA devatA iti vAgeva sarasvatI / tayeSTayA sA'pISTA bhavati / yAgena devatA'vagamyate / kathamagniryaSTavyaH prajApatiryaSTavyastathAgniM yajati yadagniM yajatItyAdi kecidAhudaivataiH svatastatra tatra pUjyante / daivatapUjAvacano'tra yaniH pUjA ca pUjyamAnakarmikA / tatra yuktA dvitIyA / tathA ca devatA pUjanIyetyAdi smaryate / etacca na yuktam / asmin hi pakSe devaitAtvaM manyate / nUnaM tatrai yAgasaMpradAnaM / devateti smaraNavirodhaH / eSA ca smRtirbalIyasI / nirapekSatvAt / 10 pUrvA devatA uddizyA dhyeyA ca yasyai devatAyeM havirgRhItaM syAttAM manasA dhyAyediti tatkriyAkarmatvAtkarmaNyeSA~ dvitIyA // 106 // 609 kUSmANDairvA'pi juhuyAdghRtamagnau yathAvidhi // udityRcA vA vAruNyA tRcenAbdaivatena vA // 107 // 1 kUSmANDA nAma mantrA yajurvede paThyante / tairdhRtamagnau juhuyAt / juhotizca 15 devatAmudizya dravyasya tyAgaH / AghAravizeSaNe tatrehAnAvityadhikaraNanirdezAnmaMtraveNikI devatA veditavyA / yeSu ca mantreSu devatAvizeSaliGgaM na dRzyate yathA ' devakRtasyainasovayajanamasi' ityAdiSu tatra prajApatirdevateti yAjJikAH / athavA yasyAnyatra devatAtvaM dRSTaM saha saMbandhi yAvat / tathA ca niruktakArAH ' api vA sA kAmadevatA syAditi ' / yadyapi yA'nyasya haviSo devatA so'nyasya na kadAcit tathA'pi yajati zrUyate dravyaM 20 mantrAzca te'trAsatyAM daivatAyAM juhotIti rUpaM taduttareNa juhuyAditi vyAkhyeyam / taccAyuktam / tathAbhikSArayediti vaktavyaM syAt / vayaM tu brUmo ' devakRtasyainasovayajanamasi' ityatra karmaivAvayajanamevAvayAjanamityucyate / atastaddevatA sarvatra ca mantrAbhidheyaM vastvastviti na devatAyAM mantravarNAbhAvaH // udityucAvA vAruNyati uduttamaM varuNapAzamasmat' iti eSA Rk varuNadevatA 29 uditi pratIkena tallakSyate / vAruNIgrahaNaM cAnyasyA ' u tvA madaMtu stomA' ityucchabdapratIkAyA nivRttyA ca tatrAyanAddaivatena ceti tadevaM devataiva daivataM ' Apo daivatam ' asya tryucasya For Private And Personal Use Only 1 Na-ya-ra-ni / 2pha-tayA prItayA sA prItA bhavati yogena / 3 pha ktyA / 4 pha-nayetyAdi 5 Na-ya-ra-devatAca eSamanyato mRgyaM tatra yAgasaMpradAnam / 6 pha-tava / 7 pha-kSa- eva / 8 phandA / 9 pha- anuvarNikI / 10 pha-mantreNa / 11 pha-niyamyate / 12 Na-ya-ra - devadevateti / 13 pha-yajJasya / 14 pha - samyaksamyagbhAvastathApi / 15 pha - mantrA'svayaM tantrAH satyaM / Page #653 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 610 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ aSTamaH tena 'ApohiSTA' ityAdinA / atazcaikaikayA bhAvAdekaikAhutiH pratyekazabdavattatvena samudAyAhutireketi ghRtamagnAviti sarvatrAnuSaGgaH / yathAvidhi yAdRzaH ziSTasamAcAra ityarthaH / tena ca vidhihInatvAdaprAptAyAmitikartavyatAyAM parisamUhanaparyukSaNAvokSaNaH suvahomAghetAvanmAtramanujAnAti / vAzabdAdvaikalpikAH sarva eva // 107 // tripakSAdabruvansAkSyamRNAdiSu nro'gdH|| taNaM prAmuyAtsarva dazabaMdhaM ca sarvataH // 108 // paJcadazAhorAtrANi pakSaH / trayANAM pakSANAM samAhAraH tripakSam / 'akArAntottarapado dviguH' iti strItve prApte pAtrAdidarzanAtpratiSedhaH / yadyevaM tripakSIti na prApnoti chAndasastatra linggvytyyH| lyablope karmaNi paJcamI / trIpakSAnyAvadatItya yaH sAkSyaM na dadAti agado'pIDitazarIrastatsadRzaM prApnuyAdityarthaH / dazabandhaM ca dazamaM bhAgaM daNDanIyastasmAdRNAt / RNAdiSu ityAdigrahaNena sarvavyavahAropakramaH / dvitIyamRNagrahaNamupalakSaNArtham / yasminvyavahAre sAkSyamiyantaM kAlaM bhavati parAjIyamAnasya bAdhaH sa sAkSiNo bADhamityuktaM bhavati / gado rogastatsamAnapratyutthAnahetUpalakSaNArtha tenAtra kuTumbopadrava dhanikoparodhAdyapi parIkSyam / bandhazabdaH saGkhyAdiparo daNDaviSaye dazamASavacanaH / 15 naragrahaNaM sarvatograhaNaM ca zlokapUraNArtham / . anye tvAhustadRNaM prApnuyAdityasyAyamarthaH / RNopaharaNalakSaNena pApena yujyeta / rAjJe vA jIyamAnasya yo daNDastato dazamamaMzaM dadyAditi daNDitaH punaH pRcchyte||10|| yasya dRzyeta saptAhAduktavAkyasya saakssinnH|| rogo'gniotimaraNamRNaM dApyo damaM ca saH // 109 // saptAhAditi paJcamIdarzanAdagityadhyAhiyate / saptAnAM divasAnAmanyatamasminnahani yasya sAkSiNo rogAdi dRzyate sa mRSAvAdI devena vibhAvitaH pUrvoktena vidhinA dApayitavyaH / rogo'tyantapIDAkaro'gnirgovAhanadahanaH / putradArAdipratyAsannajJAtimaraNaM tasya kUTasAkSitve liGgam // 109 // asAkSikeSu tvartheSu mitho vivadamAnayoH / avindaMstattvataH satyaM zapathenApi lambhayet // 110 // avidyamAnAH sAkSiNo yeSvartheSu vyavahAreSu te'sAkSikAH / teSu satyamajAnAno rAjA tattvato laukikenAnumAnenApItyarthaH / tatra zapathenApi vakSyamANena devanAnumAnena lambhayet jAnIyAt / labhiH prAptivacano'pi sAmarthyAjAnAtyarthaH // 110 // 1Na-tripAkSIti / 2 pha-yovadatItyayaM / 3 pha-gadati / 4 -ya-ra-bAdhyaH pha-bodhA / 5 Na-ya-ra-sAmarthyAjAnaparo na hyanyasatyasya lAbhaH / sa vaMdanniti pAThe evameva vAkhyayam / (asAkhyetha-- ) akSikeSutvartheSu zapatha layedatyeva tAvatAvAdvayudezavAkyamAvazAt zloka pUraNArthamithaM paraspara / For Private And Personal Use Only Page #654 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| maharSibhizca devaizca kAryArtha zapathAH kRtaaH|| vasiSThazcApi zapathaM zepe paijavane nRpe // 111 // arthavAdo'yaM pUrvoktasya zapathavidheH / maharSibhiH saptarSiprabhRtibhiH kAryArtha saMdigdhakAryanirNayArtha zapathAH kRtAH / asminnarthe ca bhagavataH kRSNadvaipAyanasyAkhyAnamudAhartavyam / vizeSeSu teSvapahAriteSvitaretaraM saptarSayaH zepire / yaste'harati puSkaraM sa imAM 5 pApakRto gatiM gacchedityAdi / devairindraprabhRtibhirindro pahilyA pratyabhizaptaH zApabhayAvahuvidhaM zapathaM cakAra / vasiSThazceti pRthanirdezaH prAdhAnyakhyApanArthaH / zapathaM kRtavAnityarthaH / upapadAdeva vizeSAvagateH zapatiH karotyarthamAtre vartate / yathA yajJaM yajata iti svapoSaM puSTa iti tathA zapathaM zepa iti jJeyam / 'zapai upalaMbhane' iti liTi prathamapuruSAtmanepadaikavacane zepa iti rUpam / paijavano rAjA babhUva / tasminkAle vizvAmitreNAkruSTo 10 maNDalamadhyagataH kAmakrodhAmyAM saMzodhyacaraNo'ghAsuro yAtudhAno'smIti zapathaM gRhItavAn / vizvAmitreNoktastasya rAjJaH samakSamanenaiva tatputrazatamazitameSa hi rakSa iti / tataH sa uvAca / adyaiva mriye yadi rakSaH syAmityAtmanyaniSTAzaMsanamarne zapathaH putradArAdiziraHsparzane etadaniSTAsaMzanaM zapatho mantavyaH // 111 // __na vRthA zapathaM kuryAtsvalpe'pyarthe naro budhH|| vRthA hi zapathaM kurvan pretya ceha ca nazyati // 112 // mithyAzapathe phalAkhyAnametat / vRthA'nyathA'satyamiti yAvat / tatrApahriyamANa suvarNAdidravyajAtyapekSo'nRtazapathadoSo'nyathAzapathe svalpe garIyasi tu kAyeM gauravAdadhikataro doSo'styeva / pretya nAzo narakamiha mhdyshH| prAmANyAntare tvajJAte rAjadaNDaH // 112 // kAminISu vivAheSu gavAM bhakSye tandhane // 20 brAhmaNAbhyupapattau ca zapathe nAsti pAtakam // 113 // kAmaH prItivizeSo'viziSTendriyasparzajanyaH sa yAsu bhavati puruSasya tAH kAminyo bhAryA vazAdayaH / tatra yaH zapathaH / kAmasiddhyartho yathA 'nAhamanyAM kAmaye prANezvarI me tvamityAdyo yanta saMprayujyasva mayA idaM tvayA deyaM dAsya' iti tatra bhavatyeva doSo vRthaashpthe| viSayasaptamI ceyaM na nimittasaptamI / tena yasyAmevaikAkinyAM yathApyate tatroktarUpazapathe 25 doSaH : nimittasaptamyAM ta nimitte paradravyApahAre doSaH syAt / atazca * kAmAdazagaNaM 1nn-y-r-vishidhyphaaritpu| 2 Na-ya-ra-zapatiHkarotItyartha / 3 pha-zepa upalebha iti / 4 -ya-ra-saMkhyevyamAnacaraNo / 5 Na-ya-ra-mantraHsazapatha / 6 Na-ya-ra-avagantavyaH / 7 Na-yara-anyadvA brahmaNovadhAdikIyagurunamIkSya kiMtu mithyAzapathaM spalthe / 8 pha-nAkaminyo / 8 pha-kSa-vezyAdayaH ! For Private And Personal Use Only Page #655 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 612 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [aSTamaH pUrva janam ' ( agre 122) ityAdikaM daNDavidhAnaM na yujyate tathApi sa hi nimittAnantarakRte vivAdo'styeva vRthAzapathadoSa eva / evaM sarvatra vivAheSu na tvayA'nyA voDhavyA na vA'nyo voDhavyeti anyasyApi suhRdAdevivAhArthamevaMvidhamanRtamadoSaH / na punItyapahnavAdau / garvA bhakSye gavAM yavasasidhyartha mayA'pahartavyaM na mayA'pahRtaM na mayA'pahartavyaM parasya cAtatsaMbandhibhiryuktasya vRthAsAkSye zapamAnasya na doSaH / evamindhane / brAhmaNAnAmabhyupapattiranugrahaH / sarvavarNAnugrahe'nujJAtameva / kimiha punarvacanena / kecidAhuH / zapatho brAhmaNe'nujJAyate / zUdrAdiSu tvanRtameva / tacca -- na hi satyAdviziSyate' iti vacanAnnaitadanRtamato na tatra pratiSedho hyasau vRthAzapayaH / pUrveNa pratiSiddhasya pratiprasavazAstrametatsarvavarNAnugrahe zapamAnamya na doSaH / kimarthaM tIdacyate / tatra vadhAtparitrANamuktaM sarvavarNaviSayam / abhyupapattistu brAhmaNasyaiva / sA hi dhanalAbhAdinA saMbhavati / sarvatazca parasaMbandhiSu kriyAsvevaMvidhau suzapathAbhyanujJAnamupAyAntareNa tatsidhyasaMbhava eva draSTavyam // 113 // satyena zApayedvimaM kSatriyaM vAhanAyudhaiH // gobIjakAJcanaivaizyaM zudraM sarvaistu pAtakaiH // 114 // nanu ca yadyahamevaM kuryA tadidamaniSTamApnuyAmiti saMkIrtanakriyAzapathaM taM yaH kArayetsa zApayedityucyate / satyena zape satyAdinibandhano'yaM dharmo vA me niSphalaH syAditi / evaM cAyudhAnAmapi karaNatvaM vAhanAnAM ca / etairAtmAnaM zapato na vA niSphalAni syuriti / gobIjakAJcanAni vaizyo hastena sparzayitvA'bhizapedetAni vA me niSphalAni pUrvavat / zUdraM sarvaistu pAtakairvakSyamANAni pAtakAni me syuriti zUdro vAcyate // 114 // agniM vA''hArayedenamapsu cainaM nimajjayet // putradArasya vA'pyenaM zirAMsi sparzayetpRthak // 115 // agnimAhArayedenaM hastenAzvatthaparNavyavahitena tayoH pradezAntaraM saptapadasaMhitamityAdismRtyantarAnnipuNato'nvepyaM pAraMparyaprasiddhezcaitadevocyate / apsu jale nimajjayet "15 1Na-ya-ra-ityadhikadaNDavidhAnaM / 2 pha-karaNuvidhAnaM / 3 pha-vidhiratRtamadoSaH / 4 pha-punaHpretya bhudossH| 5 pha-mevApayitavyaM / 6 pha-natvanRtametacca / 7 pha-tatra hyevamucyate / 8 pha-tatra yaH zApyate ma evaM vAcyate; Na-ya-ra-na tatra zabda etadarthapratipAdakakaraNa na tu satI satyasvarUpapradhAna evAyaM satyazabdaH / satyaM satyazabdena zApayet / satyazabdazcaivaM zApane karaNe bhavati / yadi yaH zApyate sa evaM vAcyate / satyena zApo satyAbhidhAnamapi karaNatvam vAvanAyUdyarvatmAnaM zape tAnivAme niSphalAni syuriti / ph-baadhyte| 10 pha-smRtyantarAnipuNanatve'nveSyaM / For Private And Personal Use Only Page #656 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| prADivArka ityarthaH / putradArazirAMsi sparzayet putrasya dArasya ziraH sparzayan hastena zapathAdhikArAdvAcA ca zapathasyaivaMrUpatvAdityuktam / pRthagekaikasya / / 115 // yamiddho na dahatyagnirApo nonmajjayanti ca // na cArttimRcchati kSipraM sa jJeyaH zapathe zuciH / / 116 / / taptAyasapiNDo'yaM avadya gRhIto na dahati Apazca noz2a plAvayanti satyazapathe 5 kauzAdau na cArtimRcchati pIDAM na prApnoti / rogo'gnirityatroktaM sa zuddhaH zucirnidoSaH / kSipraM caturdaza vA'hAnyavadhiH smRtyantarAt // 116 / / vatsasya hyabhizastasya purA bhrAtrA yavIyasA // nAgnirdadAha romApi satyena jagataH spazaH / / 117 // kathaM punaragnirna dhakSyati / Apo nonmajjayiSyanti / na hi mahAbhUtAni vipariyanti 10 svabhAvato caitanyAditi paryanuyogamAzaGkayArthavAdenoktamathai dRDhIkaroti / yadyapyayamanvayavyatirekasamAdhigamyo'rthaH pratyakSaH zAbdo vA tathApi dhUrtakalpitendrajAlavadbhAntimahanAdatramukhavibhISikAsaJjanamAtraM phalaM zapathAgoraNamiti manyamAno vaidikaM nidarzanamupanyaset / bhavanti pratipattAro'rthAgamena pUrvavRttadarzanAdRDhatAM pratipadyante / vatso nAma kANva RSirabhavat / sa ca kanIyasA vaimAtreNa bhrAtro'bhizapta AkruSTo na tvamasi brAhmaNaH 15 zudrAMputra iti / sa taM pratyuvAca satyenAgniM pravizami yadi na brAhmaNa iti / tasyedamuktavataH praviSTasya nAgnirdadAha romaapi| kathaM ? satyena hetunA } kathamagniH satyaM nAnAtIti cedata Aha / jagataH spazaH gUDhAtmA parakIyakRtAkRtajJaH paMza ucyate / ma cai cAraH praNadhiriti ca prasiddhiH / agnirhi bhagavAnsarvamatAntaracArI kRtAkRtAnA veditA / tathA ca chAndogye tANDake prayogo devAsurasenayorabhyantare gautamamAzrayanti gautamAmiMdraM 20 draDhayettatra cAha " iha no bhAvAnspazazcarattvivetyAdi / arthavAcittviSedarzane'pi paJcaviMzabrAhmaNamudAhArya / vatsazca ha vai medhAtithizca kAzyapAvAstAM / taM vatma medhAtidhirAkozat ' abrAhmaNo'si' ityAdi / tasya halameva nauSaditi / ___ nanu ca caurA api na dahyante / sAdhavo'pi dahyamAnA dRzyante / tatkathaM zapathe AzvAsaH / ucyate / na dRzyena vyabhicAreNa vyavastheyamapanetuM zakyate / kAdAcitkatvA- 25 vyabhicArasya pratyakSAdiSvapi pramANeSu dRzyata eva tAdRzo nyabhicAro na ca tAni na 1Na-ya-ra-vrAtyAM daghAdityarthaH / 2 Na-ya-ra-+etazapayezvavo ityapradIptAgnitapta pha-taptAyasapiNDanavaya Da-Na-ya-ra-rAjJo 3 pha-kSa-zUdraputra / 4 Na-ya-ra-pravizAvaH / kataro to brAhmaNa iti / 5pha-kSa-sa / 6 Na-ya-ra-pazya carataH praNadheriti / 7 Na-ya-ra-abhyantarayorantarA gautamaH zamyamAtAM gItamaM iMdaM aptyauvaavhto| 8Na-ya-ra-karaNe vaasto| For Private And Personal Use Only Page #657 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH pramANam / atha vyabhicAravanti naiva pratyakSAdizabdavAcyAni yavyabhicAritapratyakSaM yatpratyakSa na tavyabhicaratIti vacanAdihApi zakyate tadvaktuM vyabhicaratItyasau zapatho yaH zapathaH sa na vyabhicaratIti kaH punaH zapatho yaH samastetikartavyatAmAtrAdyapagrahaNanirUpitakuhakaH staMbhanAbhAvaH viparIto'zapathaH na tAdRzasya vyabhicAro'sti / athApi syAttatrApi prAkRtasya karmaNaH phalavipAko bhavati / nimittatvAkRtAparAdho'pi pUrvakRtena garIyasA'zubhena mucyate / akRtAparAdho janmAntaradoSeNa nigRhyate / vicitrA hi karmaNAM phalapAkAbhivyaktihetavaH / sahasrAdeko mithyA gRhyate / utsargatastvamithyAtvaM putreSTikArIryAdiSvapyetatsamAnam / tasmAtsAkSivacchapathe'ti pratyetavyaM te'pi hi kadAcinmithyAvadanto na bhayapradarzanamAtrametat yasyAto rUDhayA zapathA uktAH satyaM pratiSThata iti // 117 // yasminyasminvivAde tu kauTasAkSyaM kRtaM bhavet // tattatkArya nivarteta kRtaM cApyakRtaM bhavet // 118 // yasminvyavahAra kUTamAkSibhirvyavahAraH kRtaH syAtsa nivartayitavyaH / kRtaM cApyakRtaM bhavet / gRhItadhano'pyuttamarNaH pratipAdayitavya itaradaNDo gRhIto'pi tyAjyo vAGgAtreNa jitastvamasIti nizcite kArya nivartata ityucyate / daNDaparyaMtaM kRtamapIti vizeSaH / 15 vIpsA zlokapUraNAyAma / / 118 // lobhAnmohAdbhayAnmaitrAtkAmAtkrodhAttathaiva ca // ajJAnAddhAlabhAvAcca sAkSyaM vitathamucyate // 119 // kauTasAkSyalobhAdinimittaM viSayakathanaM dapadavizeSabhAvArthama / vitathamasatyam / sarvatra paJcamI hetvA // 119 / / eSAmanyatame sthAne yaH sAkSyamanRtaM vadet / tasya daNDavizeSAMstu pravakSyAmyanupUrvazaH // 120 // lobhAtsahanaM daNDyastu mohAtpUrva tu sAhasam / / bhayAddau madhyamau daNDau maitrAtpUrva caturguNam // 121 / / lobhAyo vitathaM vakti sa sahasraM daNdanIya ityevaM prayojanA kartavyA / tatra yaH 25 parasmAddhanamupAdAya viparItaM vakti tasya lobho hataH / mohAdvicintayato yathArthavAdI ___ yathAdRSTArthavAdI ca kanaciccittasaMkSobhahetunA praznakAle vyArUDhaH samyak praznArthamanavadhAryAsmRtatvAdvA'nyathA brUyAtsa mohAdityucyate / bhayaM trAmo yadi bhayana matyavacanenAyaM jIyeta 1kSa-vyAbhUTaH / For Private And Personal Use Only Page #658 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / tatrAyaM kadAcit jJAtidhanAdibAdhayA mAM vyApAdayedityAzaGkA / sahasramiti saMkhyeyavizeSAvagatirvAkyAntarAtpaNAnAmiti / pUrva tu sAhasaM prathamaM ' paNAnAM tu dve zate sArdhaM ' ( zlo. 138 ) ityAdau dvau madhyamau sAhasAviti vipariNAmaH / pUrva caturguNaM sahasramevetyarthaH / vRttAnurodhena vicitrayA zabdavRttyA sa evArthaH kathyate // 120 121 // kAmAddazaguNaM pUrva krodhAtta triguNaM param // 1 ajJAnAdde zate pUrNe bALizyAcchatameva tu // 122 // manmathaH kAmo yatra striyo vivadante tatsaMbandhyAnyataraM kAmayamAno'nRtaM vadati / ardhatRtIyAni sahasrANi daNDyate / krodhAtriguNaM paraM prathamasAhasasya prakRtatvAttataH paro vadhyaH / sarvAnte lokavijJAnAditi vA uttama eva paraH / dveSaH krodhaH / ajJAnAditi yo viparItaM prathamaM brUdrAntyA / nanu praznakAle dve zate damaH pradarzanameva viparItaM nAbhi- 10 dhAnam / bAlizyaM vA bAlabhAvaH / aprAptavyavahAratA / ISadapakrAntabAlabhAvasyAprAptabuddhisthairyasyAyaM bAlizyadaNDo'nyasya tvasAkSitaiva // 122 // etAnAhuH kauTasAkSye proktAndaNDAnmanISibhiH // dharmasyAnyabhicArArthamadharmaniyamAya ca // 123 // 615 ubhayaprayojano daNDa iti darzayatyavazyAnuSTheyatvAya zAstrAcAranirUDhA vyavasthA 15 dharmastasyAnyabhicAro'nivRttirucyate // 123 // kauTasAkSyaM tu kurvANAMstrInvarNAndhArmiko nRpaH // pravAsayeddaNDayitvA brAhmaNaM tu vivAsayet // 124 // sakRdapararAddhAnAM pUrvo daNDaH / abhyAsAtpravartamAnAnAM daNDayitvA pravAsanaM rASTrAnniSkAsanaM maraNaM vA'rthazAstre prayogadarzanAttadrUpatvAcca daNDavidheH / brAhmaNaM tu vivA - 20 sayet vAsaso'paharaNaM vivAsanaM gRhamaMgo vA / vivAsasaM vivAsaM karoti tatkarotIti Nici NAviSTavaditi Tilope rUpam / trInvarNAniti kSatrAdayastrayo brAhmaNasya daNDAntaravidhAnAt // 124 // For Private And Personal Use Only 1 pha-aprAtpabuddhistheryesthAyaM / pha-kSa- aprApta buddhisthairyasyAyaM bAlizo'tha vyavahArata ISadapakrAntabAlabhAvasya daNDo'nyasya tvasAkSitaiva / aprAptavyavahAratA / ISadapakrAnta bAlabhAvasthA prAptabuddhisthairyasyAyaM bAlizyadaNDo'nyasya vvasAkSitaiva / 2 Na-ya-ra-nimUDhau / 3 + Na-ya-ra-dharma amaryAditasya niyama apravRtiH pravRttasthAnAdiHkAlikasya dharmasya nivRttiryAmudapravRttAyAdatsaMsthAyA pravRttirmA bhUditi / daMDanIyAnilataH kRtasya kSaNaH jJAyamanamapi prAyo janaM stutyarthamanUdate / 4 pha-gRhAbhAvo vA / 5 Na-ya-ra-kSatriyAdayaH / Page #659 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ aSTamaH daza sthAnAni daNDasya manuH svAyaMbhuMvo'bravIt // triSu varNeSu yAni syurakSato brAhmaNo vrajet // 125 // sthAnazabdo viSayaparyAyaH / etaiH pradezaiH pIDayitavyaH / pratyaparAdhazabdena brAhmaNasya dhanadaNDavidhAnAdakSatatvopadezaH zarIrapIDAparihArArthaH kalpate / satyapi dhanasya dazasaGkhyAntarbhAve vayaM tu brUmaH samagradhanamakSatamityatra dhanapIDA'pi nipiddhaiva brAhmaNasya / tasmAdyaH sakRtkathaMcidaparAddhaH zrutazIlobhijanayuktastasya dhanadaNDo'pi nAsti / tathA ca gautamastAdRzameva brAhmaNamadhikRtya 'dvau loke vRtavatau' ityupakramya SaDbhiH parihAryazcetyAdi ( a0 8 sU0 1; 12 ) // 125 // upasthamudaraM jihvA hastau pAdau ca paJcamam // 10 cakSunosA ca karNau ca dhanaM dehastathaiva ca // 126 // upasthaM prajanadharmaH strIpuMsayoruddezamAtramidaM viniyogastUttaratra bhaviSyati / yatra ca daNDavizeSo nAmnAtastatra yo yenaivAGgenAparAddhaH sa tatraiva pIDayitavyaH / tatrAgamyAgamana upasthanigrahaH caurya udarrata AhAranivRttyAdinA vAgdaNDapAruSye jihvAhastayoH pAdabalena vyatikrAmanpAdayoH vivRtya vizrabdhaM rAjadArAnvIkSyamANazcakSuSoH anulepanagandha15 mAjighrannAsikAyAM rahasi rAjAnaM mantrayamANaM kuDyapaTAntarita upazRNvakarNayoH dhane prasiddho daNDaH dehe mAraNaM mahApAtakinaH // 126 // anubandhaM parijJAya dezakAlau ca tattvataH // sArAparAdhau cAlokya daNDaM daNDayeSu pAtayet // 127 // uktAnuktadaNDyeSvaparAdheSu mAtRkAzloko'yam / etadarthAnusAraNena sarvatraM daNDakRptiH 20 kartavyA / tatraM paunaHpunyena pravRttiranubandhaH pravRttikaraNaM vA / anubadhyate prayujyate yena tasminkarmaNi taM parijJAya kimayamAtmakuTumbakSudavasAyena dharmataMtrasaGgena vA atha madyayUtAdizauNDatayA tathA pramAdAdbuddhipUrva vA paraprayuktasvecchayA vetyAdiranubandhaH / dezo grAmAraNyagrahajalajanmaprasavabhUmAdiH / kAlo naktaM divAdiH / subhikSadurbhikSabAlyayauvanAdiH sAraH zaktyazaktI ADhyatvadAridraye aparAdho'STAdazAnAM padAnAmanyatamaH / etatsakai 25 paurvAparyeNa nirUpya tathA daNDaM pAtayetkuryAdyathA sthitiH sAMsArikI na bhrazyatIti // 127 // adharmadaNDanaM loke yazoghnaM kIrtinAzanam // asvayaM ca paratrApi tasmAttatparivarjayet // 128 // 1nn-y-r-syaayNbhvH| 2 pha-akRtatvopadezaH; nn-y-r-akssittvaapdeshH| 3nn-y-r-vnmkRtH| 4 pha-zIlobhijana / 5Na-ya-ra-prajAnavanma / 6pha-udarastha 7 ra-pAdajabalena;Na pAdajavapara 8pha-kSasAramena / 9pha-kSa-sarva / 10Na-ya-ra-tatraprajJAptiH kAraNaM vaatnubdhyte| 11 pha-kSa-uta saGgena vA / For Private And Personal Use Only Page #660 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / adharmapradhAnadaNDanaM ca pUrvoktamanapekSyedaM zAstrapAThamAtreNa rAjecchayA rAgadveSAdibhirvA tadyazonAMzakaM kIrtezca vicchedakaM svadeze guNakhyAtiryazaH dezAntare kIrtiH jIvato vA puNyazabdo yazaH // 128 // adaNDyAndaNDayatrAjA daNDaghAMcaivApyadaNDayan // ayazo mahadAmoti narakaM caiva gacchati / / 129 // pUrvazloke'nubandhAdIni nirUpaNavidhivizeSaiH / anena tvanaparAdhaunAM daNDanaM pratiSidhyate sAparAdhAnAM ca vidhIyate / vRtyarthatAM daNDasya manyamAno'nugraheNa mAhAsIditi // 129 // vAgdaNDaM prathamaM kuryAddhigdaNDaM tadanaMtaram // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir badhenApi yadA tvetAcigrahItuM na zaknuyAt // tadaiSu sarvamapyetatprayuJjIta catuSTayam // 131 // tRtIyaM dhanadaNDaM tu vadhadaNDamataH param // 130 // yo guNavAnIpatprathamamevAparAddhaH sa vAcA nirbhartsyate ' na sAdhu kRrtavAnasi mA 10 punarevaM kArSIriti' / tathA vinIyamAne yadi na nivartate kAryadoSa iti vA pratijAnIyAttadA dhigdhigAdizabdaiH paruSavacanaiH kutsArthaiH kSipyate / tato'pyanivartamAno yathAzAstraM dhanena daNDanIyaH / tadapyagaNayannaizvaryAdinA haMtavyaH / vadhadaNDazca tADanAGgacchedAdi na maraNameva / yata Aha // 130 // 1 617 lokasaMvyavahArArthaM yAH saMjJAH prathitA bhuvi / / tAmrarUpyasurNAnAM tIH pravakSyAmyazeSataH // 132 // mAraNaM cedvadhaH kiM tadanyadyanna zakyate kathaM cainaM pApaM nigRhItetyAdi - paruSavAkya pUrva durvinIteSu dhanadaNDavadhau samuccetavyau / kRte'pi zarIradaNDe yadi nAvatiSThate tato na kRtanigraha ityutsRjedapi tu sa vadhadaNDaH kartavyaH / dhanavadhadaNDayozca punaHpravRtyartho 'yamArambhaH vAgdaNDadhigdaNDau mRdutvAtkaH pRcchati / dhanena ca gRhItasya punarvadho dRSTo'Gguli 20 granthibhedasyeti " // 131 // 15 For Private And Personal Use Only tAmrAdInAM likSAdayaH saMjJA bhuvi prasiddhAH / kiM zAstraparibhASayA tatra vRddhavyavahAro gavAdizabdavadityata Aha / lokasaMvyavahArArtham / arthazabdo viSayavacanastena 25 1 yara- adharmapradhanaM daNDanaM yatmarthamanapekSadaMDazAstra - 2 Naraya-nAzaMkaro kIrtezca / 3 NayaranirdoSaguNavAnnavAkIrtiH yazasI anyo vA bhedo'nyepyo arthavAdatve za asvarga pavaSvargaprApto karmAtarajanyAyAM pratibaMdhUkaM paratrApIti zlokapuraNArthaM svayaisyAmasmityAha - / 4 Nayara - vidheH / 5 Nayara-ddha / 6 pha-kRtAtA; kSa - vRttArthattAM / 7 Nayara- anugrahaNamahAsIditi / 8 Nayara - guNavAnasi / 9 phakSa- tadAnImaGgacchedanadyapi / 10 Nayara - tAn / 78-79 Page #661 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 618 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ aSTama vyavahAraprasiddhirAzritA bhavati / tatazca gavAdizabdatulyatayA vyavahArAt prasiddhaH / kiM zAstropadezena / ucyate / niyamArtha upadezo'nyeSAmapi parimeyAnAmayaskAMsyasuvarNAdInAmetAH saMjJAH santi / tannivRttyarthaH kvaciddeze parimANe bhedo'pyasti / tannivRttyarthazca kvacit saMbandhatayA niyamyate / tathA ca kvacidaSTAcatvAriMzatA mApabandhaM kvaciccatuHSaSTayA kvacit sASTena zatena tadetatsarva niyamyate / atha caivaM saMbandhaH kriyate / yAH saMjJA bhuvi prathitAstA lokasaMvyavahArArtha vakSyAmi / sarvasya lokasyAbhireva saMvyavahAro yathA syAddaNDAdiniyogasyApyanyathA prasiddhiH // 132 // jAlAntaragate bhAnau yatsUkSmaM dRzyate rjH|| prathamaM tatpramANAnAM trasareNuM pracakSate // 133 // trasareNavo'STau vijJeyAlikAparimANataH / tA rAjasarSapastisraste trayo gaurasarpapaH // 134 // imaM zloka kecinnAdhIyate / trasareNau vipratipattyA tAvadvAkSakucikAvivarapraviSTe sUrye yo reNurdazyate sa trasareNuH / antarazabdo vivrpryaayH| prathamaM ttpmaannaanaamiti| 15 tato'pacitaparimANAH / na punarayaM likSAzabdaH svedajakSudrajantuvacanaH tAstisro likSA eko rAnasarSapAkhyaparimANapadArtha evaM yojanIyam / tatazca vyabhicArayanti na yathoktaparimANArthamete zabdA vartanta iti / yathA copakrAntasaMjJAH pravakSyAmi parimANamiti trasareNuzcArtho niyataparimANastenaitatsarva nizceyaM zaknuvanti ca nipuNAstrasareNUn saMhartumiti nAnArabhyArthopadezaH / etatsvarNakArAbhimAnasaMkhyAsmRtirUpaM nirvAdhaM bhavati / tata eva vastu 20 nipuNato'zeSato'vadhArayitavyam // 134 // sarSapAH SaT yavo madhyastriyavaM tvekakRSNalam // paJcakRSNalako mApaste suvarNastu SoDaza // 135 // madhyamazabdo'bhrAntihetuH parimANaparatve nAtyantamapicito nAtistha naH sarpapaparimANa iti madhyagrahaNamarthavat / saMjJAparatve tu na kiMcinmadhyamazabdena yavazabdasaMjJAtvAt / tdst| 25 nAyaM saMdarbho yena pratyavayavaM prayojanamucyate / padyagrantho'yaM / tatra saMgamanArthamapi vRttAnurodhAtkiMciducyate / asti cAsyAnvayaH / ananvitAbhidhAnaM hi vAkyArthavirodhAnna pramANaM / na cAvagatAbhidhAnamapi / parimANabhedAMstrasareNuzatamAnAdInAdyantAnapekSya madhyapaThitatvAnmadhyo yavAkhyaH parimANavizeSaH / paJcakRSNalA asminsanti For Private And Personal Use Only Page #662 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| * ata iti Thanau " iti Than kattarvyaH / paJcakRSNalikaH / 'paJcakRSNalaka' iti pAThe kAnto bahuvrIhiH / te kRSNalAH poDaza ekaH suvargaH // 135 // palaM suvarNAzcatvAraH palAni dharaNaM dsh|| dve kRSNale samadhRte vijJeyo raupyamApakaH // 136 // palamiti saMjJAnirdezaH / suvarNamiti saMjI / catvAra iti vizeSaNam / dharaNa- 5 miti saMjJA / daza palAnIti saMjJI / dve kRSNale iti saMjJA / rUpyamApaka iti samudAyasaMjJA manyante / nanu rUpyaviSayamASakanirdeze dve kRSNale pratipattavye iti pratinAnIte prAdezanizcayaH / samadhRte tulAsUtrake unmAnAdahIne yadi dhAyeMte prayojana madhyazabdavadyato'samayAddhAryamANatayA parimANAnizcayaH // 136 // te poDaza syAddharaNaM purANazcaiva raajtH|| kArSApaNastu vijJeyastAmrikaH kArSikaH paNaH // 137 // SoDazarUpyamASakA rUpyasya dharaNaM bhavati / purANa iti saMjJAntaram / kApiNa iti candve saMjJe tAmrakarSasya / karSAkhyazca zabdo lokata eva prasiddhArtha iha gRhyate vyabhicAradarzanAsattvavacanena na kRSNalAdivatparibhASyate // 137 // dharaNAni daza jJeyaH zatamAnastu rAjataH // catuHsauvarNiko niSko vijJeyastu prmaanntH|| 138 // zatamAna iti saMjJA dazAnAM dharaNAnAm / rajatazabdena suvarNamapyucyate / tena rUpyasuvarNayoriyaM saMjJA / suvarNasya samAnaM tu zAstrAntarAtparimAtavyam / tathA ca vizeSayiSyati zatamAnaM tu rAjatamiti // 138 / / paNAnAM dve zate sArdai prathamaH sAhasaH smRtH|| madhyamaH paJca vijJeyaH sahasraM tveva cottamaH // 139 / / madhyama uttama ityatra sAhasapadAnuvaGgaH karttavyo madhyamottamazabdAvatra kevalAvapi zAstrAntaradRSTAvAbhyAM daNDaH / uttama iti tatra zAstrasiddhayA sAhacaryAtsAhasaM pratIyate / avayavAH spaSTAH // 139 // RNe deye pratijJAte paJcakaM zatamarhati // apahnave tadviguNaM tanmanoranuzAsanam // 140 // yo rAnasabhAyAmAnIto dharmeNa RNaM deyatayA pratijA nIte satyamasse dhArayAmi sa pazcakaM zatamarhati daNDamiti zeSaH / anena saMkalpitena viMzatitamo bhAgo daNDyate / 1 ja-te / asmeporyimaannyo| / 25 For Private And Personal Use Only Page #663 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [aSTamaH kimiti / tatsakAzamuttamarNaH preSito bahireva kasmAnna paritoSita ityato'nena zAstra. vyatikrameNa daNDamarhati / yastu vyatikramAntaraM karotyapahRte nAhamasmai dhArayAmIti sa taiH pratipAditastaviguNaM tasmAtpaJcakAdviguNaM dazakaM zatamityarthaH / tanmanoH prajApateranuzAsanaM sRSTikAlaprabhRtivyavasthA nItiriti yAvat / __ anye tu tacchabdena deyameva pratyavamRzanti / yAvattasmai deyaM tadviguNaM tena yAvadRNamityanenaikavAkyaM bhavati / anyathA vAkyabhedaviSayavizeSAnirdezAdekaviSayatve vikalpaH prApnoti / sa ca na yukto dviguNasyAtyantabahutvAt / asatyapi nirdeze tasya viSayo darzanaM tasya pratyAsanneSu paJcakamityarthastasyaivAnupratyavamarzoM yuktaH // 140 // vasiSThavihitA vRddhiM sajedvittavivarddhinIm / / azItibhAgaM gRhNIyAnmAsAdvAISikaH zate // 141 // azItIti vidheyanirdezaH / vasiSThavihitAmityAdirarthavAdaH / vasiSTho bhagavAn trikAlajJo lobhAdidoSarahisa iti tAM vRddhiM gRhItavAnata eSA prazastA / dhanaM tayA vRddhimupaiti / na ca lobhadoSo'sti / sRjetmayuJjIta / yadA dhanaM tadadhamarNasya tAM vRddhiM dhana prayogakAle nirdizet / sarvadravyeSu vastradhAnyahiraNyAdiSvetadeva vRddhiparimANaM saGkhayeya15 parameyAdiSu 'rasasyASTaguNA vRddhiH' ityAdiSu dvaiguNyApavAda iti vakSyAmaH // 141 // dvikaM zataM vA gRhNIyAtsatAM dharmamanusmaran / dvikaM zataM hi gRhNAno na bhavatyarthakilbipI // 142 // dvau vRddhirasmin zate dIyate dvizatA pUrvayA'nivato bahukuTumbasyAyaM dvikazatavidhiH mAsamanuvartate / staamityaadirtraaymrthvaadH| satAM dharmamiti eSA'pi vRddhiH sAdhUnAM dhrmH| naitayA sAdhutvaM hIyate nAtyantamarthapara ucyate / taddarzayati / na bhavatyarthakilbiSI / anyAyena parasvagrahaNAtpApamarthakilviSaM tadasyAstItyarthakilbiSI // 142 // dvikaM trikaM catuSkaM ca paJcakaM ca zataM samam // mAsasya vRddhiM gRhNIyAdvarNAnAmanupUrvazaH // 143 // brAhmaNAdivarNakrameNa caturNI varNAnAM sakAzAdikAdayazcatvAraH kalpoM yathAsaGkhana 25 grAhyatayA'nujJAyante / samaM na pAdena vA'rthena vA'dhikaM tadAdhiko'pi sapAdAdvikaM sArddha dvikamiti dvikAdivyapadezasyAnivRtterAzaGkAnivAraNArthaM samagrahaNam / yathAM mAtrAnyatve'pi 1Na-ra-tadA / 2 kSa-ni / 3 Na-ra-dvikaM zataM / 4 Na-ra-abhivRddhibhRtAnAM dharmaH / 5pha-kalpayitavyA 6 Na-ra-na pAga duSkameNa tvAdhikAM tadAdhiko'pi / 7Na-ra-yadyapi / For Private And Personal Use Only Page #664 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] manusmRtiH / 621 saMjJAntaravyapadezaM nivartayati / idamapi pUrvAMjIvataH kalpAntaraM yasya vA mahate dharmAya gRhArambho rAjA ca nAtidhArmikastatrAyaM vidhiH / ye'sAdhubhyo'rthamAdAyeti nyAyena / samAmiti pAThAntaram / saMvatsaraM yAvadeSA vRddhi parato'pi mahattvAdikatvAdvaiguNyaM syAt // 143 // na tvevAdhau sopakAre kausIdI vRddhimAnuyAt // na cAdheH kAlasaMrodhAnisargo'sti na vikrayaH // 144 // ___bahudhA prayogo gRhItvA''dhimanyathA ca Adhirapi dvividho gopyo bhogyazca / bhogyo'pi dvividhaH samayAdaihyamAnabhogaH sarUpato vA / AdhirdogdhrI gauH pihitasuvarNAdi / tatra bhogyamAdhimadhikRtyedamucyate / na tvevAdhI sopakAra iti / vividhasopakAraH kSIriNI gauH kSetrArAmAdi ca / tasmin bhujyamAne kusIde bhavA kausIdI anantaroktA 10 vRddhistAmAmuyAt / AdhiM tu bhuJjAno nAnyAM vRddhiM labheta / gopye'pyAdhau kAlasaMrodhAzciramavasthAnAdviguNIbhUte'pyamokSamANe na nisargo'sti na vikrayaH / anyatra ca vidhinoM 'rpaNaM nisargaH / anyatra saMkrAmitaM dviguNIbhUtamapi punarvardhata eva / tathA ca paThiSyati sakRdAhRteti ' / vikriyaH prasiddhaH / so'pi na kartavyaH / kiM tasyAmavasthAyAM kartavyam / AdhiM bhuJjIta yAvadviguNaM dhanaM praviSTe tato mocya Adhistadutpanne praviSTe dviguNe 15 dhane bhogyastAvadevamabhogyastAvat / eMvamabhogyastvAdhiH zAMtalAbhastiSThatyeva yAvadAdhAtA nAgataH / yasta kathaMciddhaniko daridratAmapagatastAvanmAtrazeSadhanaH sa kaJcitkAlaM pratIkSya rAjani nivedya vikrINIta bandhaM tato vikrayAdutpannaM dviguNamAtmano dhanaM gRhItvA zeSa madhyasthahaste RNikasAtkuryAt / nanu ca " AdhiH praNazyedviguNe dhane yadi na mokSayet " iti paThyate / etadu- 20 ttaratra vyAkhyAsyAmaH / praNAzyatvAnna pUrvasvAminaH svAmyahAniH prayoktuzca svattvApattiH / yadi ca nisargavikrayau na staH kIdRzyamasya svAmyamucyate ? tasmAtpratiSedhasAmarthena praNAzavacanapratiSiddhabhorga iti bhogAnujJAnAthai vyAkhyAyate / vastrAdiviSayaM vA tasya hi bhujyamAnasya praNAza eva na kSetrAderiva tiSThataH svarUpAtprapacyavamAnasya bhogyatA saMbhavati / tenaitatsmRtivyavasthAyAM vyAkhyeyam / gauNau cAtra praNAzanisargau / vikrayapratiSedhastu mukhya 29 eva / na hyasau gauNatayA pratipattuM zakyate / etadeva prastutya " na syAtAM vikrayAdhIne" 1Nara-saMkhyA saMkhyAntaravyapadezaM / 2Nara-ajIvati / 3 Nara-mAhItArasya nAtidhArmikA, tatrAyaM / 4Nara-vibhujyamAna bhogaH svarUpabhogo vA / 5Nara-bandhakatvena / 6 Nara-saMkrAmite bandhe / 7pha-deyaM bhogyastvAdhirasya lAbhaM tiSThedyAvadAdho na mAgate tuvAdhe / 8pha-bandhana / 9 pha-bhogasya / 10Nara-aite smRtI viSayavyavasthA vyaakhyeye| For Private And Personal Use Only Page #665 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 622 medhAtithibhASyasamalaMkRtA [ aSTamaH iti smRtyantarapaThitam / ata iha nisargo'nyatrAdhAnam vikrayasAhacaryAt sadRzau hi tau kenacidaMzena // 144 // na bhoktavyo balAdAdhirbhuJjAno vRddhimutsRjet // mUlyena toSayeccainamAdhisteno'nyathA bhavet // 145 // nanu ca prAgapyetaduktaM ' na tvevAdhAviti / satyam / yatra yAvatyeva vRddhistAvAneva bhogaH / sa pUrvasya viSayaH / yatra tu mahatI vRddhiH svalpopabhogazcedbalAdinA bhuJjAnasya sarveNa srvvRddhihaaniH| yatra kSetragavAdirbandhastadbhogazca vRddhisamitaH / saM copacitAmapi vRddhiM na dadAti / na ca bandhanaM dviguNaM tatra kayAcidatimatyautyantamuktaiva vRddhirnizcetavyA / yadi tu vastrAdi bhujyamAnaM nazyettatra mUlyena topayedena mAMdhAtAra mitaro'pi vRddhiM labhate / 10 ato'nyathA dadanmUlyamAdhisteno bhavet / yajjAtIyamAdhiM bhuktavAMstadapahAre yo daNDaH sa eva dApyaH / stenazcauraH / anye vyAcakSante / balAdbhute vRddhihAniM bhuJjIta / tanmUlyata eva vA yadRNikasya mUlyaM mUlyahiraNyaM yatra bhuJjAna ucyate 'mA me bandhaM vinInazo' mA bhuGkthAH katipayairahobhimokSayAmi' tathA'pyucyamAno bhuGka eveti so'sya viSayaH // 145 // Adhizcopanidhizvobhau na kAlAtyayamarhataH || I 15 avahAryau bhavatAM tau dIrghakAlamavasthitau / / 146 // 1 AdhiruktArthaH / prItyA bhujyamAnaH upanidhistu zAstrAntaravadantarvitta N nyAsaH / tau cirakAlaM na sthApyau / kiM tArha ? prApte kAle mokSaNIyau / ArmokSaNakAle dviguNIbhUtaM dhanaM tasyAtikramastasminnapi kAle'mokSaNam / upanidhirapi yavitA kAlena nAsyAvasaro 1 bhavati madIyamevaitadbhokta'hamiti sa pratyAharaNakAlaH tato'dhikaH kAlaH kAlAtyayastaM 20 nAItaH sa nai kartavya ityarthaH / hetumAha / avahAryau bhavetAM tAviti / tau" hi dIrghakAlamavasthitAvapratyAhIyamANau vyavahAryAviti sthitaM / tasmAdviguNIbhUtadhane'dhimokSaNe prayatitavyam / sutdRdupadezo'yaM na tvevAdhAviti " / bhUyasA'pi kAlenApahAraH yato AdhisImAbAladhanamiti " atastasyaivAyamanuvAdaH / 66 vakSyati / anye tvAdhiviSayamupadezamicchanti / yo dveSeNa dviguNIbhUte dhane kAlaM kSapati 29 tatrilAbhaM dhanaM nAdhikaM varddhate / na cAsyAdhunA'nyatrAdhAnavikrayau sta iha vRddhimayaM mA labhatAmityanena mAtsaryeNa tatredamucyate avahAryau bhavetAM tAviti / anayA budhyA mokSa 1 ajakSa - bhoktavyaM / 2 Nara-sA / 3 Nara-atiyatrAbhuktaikaM / 4 Nara-AtmAmanaro pavRddhiM labhate / adadanmUlyaM / 5 pha-yato / 6 pha - vijAnISva mA bhus / 7 pha-pUrva / 8 pha- antarhitovyAptaH / 9 pha AdhimokSaNakAlo / 10 Nara-akAle / 11 pha-mokSaH / 12 Nara - tAvatA kAlenasya vacanaM bhavati / 13 ra bhogo mameti / 14 Nara-ato / 15 Nara- kartavye na bhavati he na kartavyaH / 16 pha- ato'pi For Private And Personal Use Only Page #666 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| yataH svAmyamasya nivartate / yastu kathaMcidasati dhane na mokSayati tasya nisargavikrayau naM ta iti / arthavA'paro'rthoM mukhenopekSayati / parahastagatayA zaGkayocyate avahAryoM bhavetAmiti // 146 // saMprItyA bhujyamAnAni na nazyanti kadAcana // dhenuruSTro vahanazvo yazca damyaH prayujyate // 147 // prItireva saMprItiH / tayA hetubhUtayopabhujyante dhenvAdayaste na nazyanti / pUrvasvAmisaMbandhahAnyAbhoktaH satvApattinAzaH sa dhenvAdInAM prItyA bhujyamAnAnAM na bhvti| nanu ca sarvasyaivopanirbhogenApahAro nAsti vakSyati " nikSepopanidhizcaya" iti / ko vizeSo dhenvAdInAm / ucyate / yatra dazavarSoM bhogo na ca svarUpanAzastatra yatkiciditi sAmAnyavacanena prApte'pahAre upanidheH pratiSedhaH dhenvAdInAM tUpanidhitvameva nAstyataH pratiSedhasya 10 nAyaM viSaya iti syAdAzaGkAdhAnanimitto hi dhenuzabdo yadi parasaMvatsare dhenuH syAt parata upasaryA yadi garbhamAdadhyAddhenutvamApadyeta tadA janayedAzaGkAmasyaiveyaM na devadattasya yataH praSThauhInabhogyA prItisaMbhogyazcopanidhiryena svakai gyaM paripAlayan punarbhujyamAnaM dRSTaM na punarupanidheretadrUpaM bhogyo hyupanidhirasadbhAvAbhogyasya ca kIdRzaguNamupanidhitvaM upanidhezcAsau pratiSedhaH tasmAdupanidhirUpAtikamAdasati tasminpratiSedhe yatnAntaramuktam / 15 uSTrAdInAmapi dazavarSANi bhujyamAnAmavasthAntarAMpattiH / atastatrApi nopanidhitvam / vahanniti kecidazvavizeSaNaM manyante / vRSasya nAyaM vidhiH| apare tu gardabhAzvatarArthaM manyante / damyo balIvardaH / prayujyate vAhAnyasya spNdyite| __ anye tu punaH pratiSedhaM vikalpArtha manyante / etavyatirekeNAnyasyopanidherasti 20 kAdAcitko'pahAraH tena yadvastrAdi prItyA bhujyato yAvatparikSINaM tatratyevopahAraH / na hi prItyA gRhIte vastre tasyoparikSINe svAminopekSate punaravasaro'sti dehi me vastraM vinAzitaM tvayA tatsamena mUlyena saMsAdhayati // 1490 // yatkiMciddazavarSANi sannidhau prekSate dhanI // bhujyamAnaM paraistUSNIM na sa tallabdhumaIti // 148 // 25 yatkiMcidbhujyamAnamityavasthitene saMbandho dhanIti sannidhAnAtsAmAnyanirdeze'pi bhujyamAnadhanopekSaNaM pratIyate / yatkiciditiM dAsIdAsAsArabhANDAdi sarva graahyti| na 1ph-adyvaa|2ph-baandhvaa; kSa-bandhavA 3nnr-yHkshciditi|4 pha-pAlya / 5 ja-nirbhAsitaM / tatsamAnamUlyena / 6Nara-saMzodhayati / 7Nara-bhujyamAnamapi iti vihitena saMbaMdhaH / 8pha-pumAnatra / dhanopekSaNe / 9 ja-+avyavahite-; Nara-vIyA / For Private And Personal Use Only Page #667 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 624 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH hi talloke'tyantaM dhanamiti prasiddhaM gobhUhiraNyAdyeva mahArSa dhanamiti prasiddhataram / tenAyamatra vAkyArthaH / yatkiciddravyaM pareNa bhujyamAnaM dhanI dhanasvAmI dazavarSANi yAvatprekSate na kiMcidvakti na rAjani vyavaharati na kulasamakSaM bhoktAraM vadaMti ' madIyametatkimiti tvayA svayaM bhujyata' iti sa dazabhyo varSebhya uttarakAlaM na tallabdhuM svIkartumarhati nivartate'sya svamiti yAvat / prekSaNena jJeyatAmAtramucyate na pratyakSataiva / saMnidhAviti vakSyAmaH / na jJAtisaMbandhibhiH / tathA ca smRtyantaraM - ' jJAtisaMbandhibhirvinA ' iti // "sabandhibAndhatraizcaiva bhuktaM yajjAtibhistathA / na tadbhogo nivarteta bhogamanyatra klpyet||", tadayuktam / avyavasthaivaM sati syAt / ke jJAtayaH ke vA saMbandhina iti saMbandhamAtragrahaNe na kiMcivdyAvartya / tasmAdyenAnyadIyaM bhujyate sa evaM bhavati kintu tathA 10 sati parazabdonuvAdamAtramanarthaH kasyApi na paravyapadezaH sa nirasyate / yathA bhAryApatI pitAputrAviti / tatra hyAtmanyapi vyapadezo'sti " arddhAM ha vA eSa Atmano yajjAyA''tmA vai putra nAmAsi" iti / tena dampatyoH pitRputrayorna bhogAbhogau kAraNaM teSAmapi vibhaktadhanAnAM bhogakAle prApte'bhogo bAdhaka eva / bhAryAyA api strIdhane bhartRsakAzAdgRhIte bandhena patyurbhoge nAsiddhiH sA hyAtyantaparavatI nobhayorvibhAgo'sti strIdhanamapi tenaiva 15 tasyAH paripAlanIyaM rAjJA ' strIzrotriyadravyAdanyatra' iti ca paThyate / evamanena svAmina upekSamANasya svAmyahAniruktA / kasya tarhi tatsaMbhavatItyevamarthamuttara zlokaH // 148 // adapogaNDo viSaye cAsya bhujyate // 1 bhagnaM tadvyavahAreNa bhoktA taddravyamarhati // 149 // na sa talabdhumarhatItyasya zeSaH / ajaDacedapogaNDo yadi jaDaH apratipattimAn 20 pogaNDo bAlaH prASoDazAdvAlaH pogaNDa ityucyate / etacca svadhanasaMrakSaNAsAmarthyakAraNAnAmanyeSAmapyupalakSaNArthaM / madyadyUtavizaktatA dIrgharogagRhItatA tapaHsvAdhyAyaikaparatvaM vyavahAreSvanaipuNyaM vAgindriyAbhAvo bAdhiryaM yasyaite'sAmarthyahetavaH santi na tadIyai dhane bhokturvahutareNApi kAlena svatvamApadyate / viSaye cAsya bhujyate / asyeti dhaninaH pratyavamarzaH viSayaH kAzmIrANAM kazmIrapaJcAlAnAM ca paJcAlA yadi bhoktA ca svAmI 25 caikasminneva deze vasettathApi zaktivihInasyAyaM vyavahAraH / atrApi vyAkhyAne prapaJca evAyaM / ajaDApaugaNDagrahaNasya pradarzanArthatayAM vyAkhyAtatvAt tena yasya jAnato yadupekSAMkAraNaM na saMbhAvya te tadIyaM dhanaM dazavarSANi bhuJjAno bhoktavArhati tasya tatsvamityavagartavyam / 1 Nara-tvatprekSya jJAtvA / 2 Nara mutrabhrAti / 3 NarajJAyatA / 4 Nara-sapara / 5 Nara- strIdhanena / 6 Nara - AH - pogaNDasyApi vAsitaH / 7 Nara-bhoktariti zakratA rAjJA vyavahAreSu / 8 naipuNyaM - Ara - tadIya dhanaM / 9 pha-pradarzanavyAkhyAnatvAt / 10 pha - prajJAnopasaMbhASyate / 11 Nara - sAtavyam / For Private And Personal Use Only Page #668 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| - 625 nanu ca na bhogAtsvatvaM yuktaM svatve sati bhogo yuktaH / bhogAddhi svatve'vyavasthA syAt / yazcAyamavadhirdazavarSANIti sa smRtyantareNa na sarvasmindhana iSyate / kiM tarhi ? "pazyato'bruvato bhUmehA'niviMzativArSikI" iti (yA.va. smR. vya. 24) / anye tu viMzativArSikeNApi bhogena svAmyamanumanyante / evaM hyAhuH " anAgamaM ca yo bhuGkte bahUnyabdazatAnyapi " / tathA " saMbhogo yatra dRzyeta na dRzyetAgamaH kvacit / AgamaH kAraNaM tatra na saMbhoga iti sthitiH" / tripuruSabhuktivAdinastAvadevaM paThanti ( nAradIye 1 / 91) "yadvinAgamamatyantaM bhuktaM pUrvastribhirbhavet / na tacchakyamapAhata krmaatripurussaagtm"|| asyAyamarthaH / AgamodAnAdyasati tasminyadbhuktaM pitRpitAmahaprapitAmahaistaccaturthasya sidhyati na tu viMzatyA varSaiH / tatrAnyatroktam "Adau tu kAraNaM dAnaM madhye bhuktistu sAgamA / ante tu bhuktirevaikA pramANaM sthAvare bhvet||" tRtIyasya bhogAtsiddhirna prathamadvitIyayoH pitRpitAmahayorasyApi na viMzativarnogaH pramANam / anye tvAgamarahitasya vArSazatikasyApi bhogyasyAprAmANyamanumanyante / / tathA cAhuH " anAgamaM tu yo bhuGke bahUnyabdazatAnyapi / cauradaNDena taM pApaM daNDayetpRthivIpatiH // 15 "bhogakevalatAM yastu kIrtayennAgamaM kvacit / AgamaH kAraNaM tatra na saMbhoga iti sthitiH"|| yA tu bahUnyabdazatAnIti tadAhartRviSayamAtmIyameva bhogam / cirakAlatve hetumAha / tasya pitRpitAmahabhogena vinA na siddhacatItyarthaH / kathaM punarekasyAnekAbdazato bhogaH puruSasya / naiSa doSaH / cirakAlapratipAdanaparI bahutvavacanAH zataM sahasramityAdayaH shbdaaH| yathA "zatAyurvai puruSaH zatavIryaH zatendriya" iti / etaduktaM bhavati / viMzati- 20 vArSikAdbhogAdadhikAdapi na prthmbhoktbhogaatsvtvsiddhirthvaa tatparasyApi na siddhayatIti ythaashrutmev| na hi bahuSvabdazateSvAgamasmaraNaM saMbhavati / tatazca cirantanadevAyatanabrAhmaNamaThagrAmA rAjabhirapahiyeran lekhyazAsanamapi rAjAdhikRtalekhakalikhitamiti cirantaneSu naiva pratyabhijJAyeta / kUTazAsanamapi saMbhAvyeta / tasmAccirantano bhogaH svatvakAryaH svatvasya dAnAcArAmasaMbhAvanAyA jJApako hetune tu kArakaH / ata eva bhaktiH pramANamadhye 25 1Nara-parato / 2Nara-anyasya vArSazatikasyapi bhogasya prAmANyaM nAnumanyante 3 Nara-hi / 4Nara-bhogachalopadezena saMjJeyastu taskaraH / iti ucyate / yatra cedukra bhogonaiva pramANamiti tadayuktaM / sarva. smRtikArai tripuruSasya bhogasya prAmANyenAbhyupaganatvAra / 5Nara-cirakAlasiddhihetumAha / 6 ja-paravatva vacanAH pha-paratvavacanAH / 7 pha-tatputrasyApi / 8Nara-grAma / For Private And Personal Use Only Page #669 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 626 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [aSTamaH paThitA // "likhitaM sAkSiNo bhuktiH pramANaM trividhaM smRtam" iti / na tu svatvakAraNamadhye " saptavittAgamA iti " " zrutazauryatapaHkanyA " ityAdau ca / athavA yatra balAdibhoga kAraNaM saMbhAvyate tadviSayametat / anAgamamityAdi tvatraiva prakaraNe paThitam (nAradIye 1 / 92) "yAcitAvAhitaM nyastaM blaavssttbdhyaacitm| apratyakSaM ca yadbhaktaM SaDetAnyAgamaM vinaa"|| iti / nanu ca ' AdhiH sImA' ityanenaivAyamarthaH siddhaHuktasya kAlasya tripuruSaM yAvadbhuGkte sa evArthaH / ayaM tu tata uttarakAlamapi nivRttyarthamArabhate / tathA ca bahUnyabdazatAnItyatra vacanamanvAhitaM yatprakaTamanyathA pradAntarhitamanyadavasthApyate bandhopAthataM rAtrau sandhibhedachalAdinA balAvaSTabdhatvaM prasahyeti vizeSaH / ziSTaM prasiddham / yadi tripuruSA bhuktiH pramANaM kastarhi yaduktaM "pazyato'bruvato bhUmehAnirviMzativArSikI" 10 ityasyArthaH / / kecidAhuH kiyantaM kAlaM bhuJjAnasya sati lekhyadoSAdau saktAbhiyuktAdi kRtatvaM kramAkSaravilepAdasatyanayAbhyAmadhamarNa ucyate / saMdigdharUpamapi lekhyamiyatA bhogakAlena nizcIyate / anye tvAryatraiva tAmeva bhUmirekasya bandhAyArpayati tAmeva cAparasyaikasyA''dyaM pramANamaparasya pAzcAtyaM tatra satyapi prAmANyasyAdyatve pAzcAtyo viMzativArSiko bhogo balavAnetaccAyuktam / / yenaiva svIkRto bandhastathaiva saH' 15 " AdheH svIkaraNAtsiddhiH" iti vacanAt svIkArazca bhUmermogAmilASeva tenedRze viSaye svalpenApi bhogamiti kAlena bandhasiddhiH / etadevAbhipretyoktam " vidyamAne'pi likhite jIvatsvapi hi sAkSiSu / vizeSataH sthAvarANAM yanna bhuktaM na ttsthirm"| iti / vizeSagrahaNaM gavAzvAdAvabhujyamAne'pi nAsiddhiryatastenAvazyaMbhogyAstathAhi bhavedgaurgarbha gRhNAti kIdRzo'A ato bhogaH bhamistu sarvadA phaladeti bhogalAbhamantareNa na bandhatvasiddhiH / tatrApi kathaMcidupekSyamANasya tu yacchataH prathamabhogakAla eva yadi dvitIyenA''dhigrAhakeNa saMnikarSAdinA svIkRtaH syAditareNa vAdya pramANavatA dezaviprakarSAtkAryavyAsaGgAdvA na svIkRtastadA vicAryate neyatA tadasiddhiH / yadoM tu gRhati dhireva samanantaraM rAjJA pravrAjito mahAntaMvyAdhimAsasAda na vA'syAnyo'rtharakSAdyadhikRtaH kAzcadasti sa cireNApyAgataH siddhAvapi nirupadhipramANakAle labhata eva svIkRtamapyanyena / 25 anye tu bhrAtUNAM nyUnAdhikavibhaktAnAM punarvibhAgaH samIkaraNArtha uktaH sa viMzativarSebhya UrdhvaM nAstItyevamarthamidamAhuH / etAvanmAtraphalatve tatraivAbhidhAnamucitam / sAmAnyAbhidhAnaM tu prakaraNotkarSeNAnyaviSayatAmapi jJApayati / 1Nara-tripuruSAyAyuktarapavAdo / 2Nara-siddha / 3 Nara-iyantaM / 4 Nara-bhogAbhisyaMga eva / 5pha-na vijJo / 6 Nara-kIddazonyo bhogopi na doSa / 7jr-udycchtH| 8Nara-saMgAnasvI / 9 jayadi / 10 ja-todhireva / 20 For Private And Personal Use Only Page #670 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| apare tu khilIbhUtA bhUmiryana kSetrIkRtA taMtra bhUmisthAnopabhoga uktaH / sa cedetAvanti varSANi nigRhItastathA sUtrakSetrayantraizca svAmI bhUmitvena sa ca viSaya ityevamAhuH / iha bhavantastvAhuryo samAnadezau samAnasAmarthyo samAnasvabhAvau samAnadhanau tatprayojanAvaparasparasaMbandhinau tayoranyatarasyetareNa bhujyamAnamiyantamavadhi samakSamupekSamANasyAsyaiva sthAva. reSu svAmyaM kintu tripuruSabhuktivirodhAt / sarveNa sarva viruddhe hyete smRtI te na kimapi 5 kalpanamahato yenAsti ca svAmyaM nAsti cet kiMcidyujyate tata eva vyavasthA yuktA / yadyapi satvAgamakAraNAni bahUni santi dAnavikrayabandhakAraNAdIni tathA'pyanupalabhyamAnakAraNavizeSe viMzativArSikabhoge'nantarAdarzitaviSaye bandharUpatA'bhyupagantuM yuktA caJcalaM bhogyaM ca svatvaM vastvapacaye tatpratyAhA~ labhyate / tatazca tripuruSA bhuktiH sarvasya svamApAdayati dAnavikrayasaMbhAvanA yAvatyeva sA vArSikI bhaviSyati viMzativArSikeSu bhogena 10 kiMcidanupapannA / yatrobhAvapyAgamamantareNa bhogamAtrabalAtpravRttau tatra pUrvo bhogazcirantano'pi viMzativarSabhogyena sAMpratikena nirupAdhinA bAdhyate / daNDapUrvikayA'trAgata iyatkAlo bhogaH tripuruSAgatAyA muktervAdhika ityuktaM bhavati / bhanaM tadyahAreNeti / vyavahAragrahaNaM dharmanivRtyartham / tena yadi kathaMcijAnIte tadA jIyeta / tadApi tvanenopanidhibhogajJApane pramANaM nAsti / tena vyavaharato jIyante 15 taddharmo nAsti / tAdRzena bhogenApi hata iti tiSThatvetat // 149 // * AdhiH sImA bAladhanaM nikSepopanidhiH striyH|| rAjasvaM zrotriyasvaM ca na bhogena praNazyati // 150 // AdhIyata ityAdhibandhakadravyaM gobhUhiraNyAdyucyate / yaccottamarNAddhanamAdIyate / upanidhiH zAstrAntareNAntarhito nyAsa uktaH / yadapradarzitarUpaM sacinhavastrAdinA pihitaM 20 nikSipyate / prItibhogyaM tu yuktamupanidhizabdavAcyam / tasya nikSepagrahaNenaiva gRhItatvAt / sImA maryAdA / grAmAdInAM bahusAdhAraNyAddha tatropekSA saMbhavati / gRhAdInAM tu prAkAraparikhAdirUpA dvitrihastaparimANarUpA dvayoH sAdhAraNI yA'nyatare kathaMcidupanIyamAnA svalpatvAdbhogasya kazcitkiyantaM kAlamupekSya tatrApi dAnAdisatvApagamahetuM saMbhAvayataH / * [yadvinAgamamatyantaM bhuktapUrvatribhirbhavet // na tacchakyamapAhatu kramAdhipuruSAgatam // 1 // ] 1 ja-atra / 2 Naraja-yantraivare svAmItyevamAdiviSaya ityevamAhuH / 3 Nara-tataHsvaMpradatteSu pAmuta labhyate / tatolpasvapuruSAnubhakti / sarveNa sarvasvAbhyAM AtpAdayati / 4 jaraNa-zrotriyadravyaM nopabhogena jIryate / 5Nara-nikRSyate / 6jaraNa-upekSyatApi tatrApi / For Private And Personal Use Only Page #671 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 628 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ aSTamaH 5 atastatputrAH pautrA vA gUDhacinhAdinA prajJApitasImatvAdAcchindantyeva / vAla dhanaM dRSTAntArtha pogaNDazabdasya darzitatvAdityuktam / striyo dAsyaH / bhAryA vA / netarasyAdhanasyApahAra ukto 'dhanasya dazavArSikI ' iti / nanu ca neha dhanamasti yatkiciditi vastumAtranirdezo'yam / naivaM dhanIti sambandhena 10 viSayataiva yatkiciditi sAmAnyazabdasya pratIyate / ka evamAha striyo na dhanamiti / ityaM viniyojye dravye dhanazabdo vartate / athAsmAdeva strIdhanAtsvatvamAtropalakSaNaM dhanopa" mAnena pumAMso'pi bhogena dAsAH svIkriyanta eva / rAjasvaM dezezvarA rAnAnasteSAM dhanam / te hi mahAdhanatvAduccatvAnvayaM dhanamanvicchanto virutabhedAdibhirnidhanIkriyante tadUnApekSayA zrotriyadravyaM zrotriya nAbhiyuktiH // 150 // 15 yaH svAminA'nanujJAtamAdhi bhuGkte'vicakSaNaH // tenAvRddhirmoktavyA tasya bhogasya niSkRtiH // 151 // uktaM na bhoktavyaM balAdAdhiM bhuJjAno vRddhimutsRjet' iti sarvasya hi grahaNamucyate / tatra niSiddho bhoge balAdAdhiM bhuJjAno vRddhimutsRjediti sarva hArayatyeva vRddhimanabhihita: pratiSedhanaM rahasyupabhujyamAnabhogena cAdhinazyati / rUpasuvarNAlaMkArAdAvarddhavRddhityAgo'nena zlokenocyate / yattu navaM mahAghamalaGkaraNavastrAdi paridhIyamAnaM nAsitaM tatra na kevalaM vRddhihAniryAvaddhanaM na naSTaM tatparipIDya mUlataH pravizatIti mahattarairvyAkhyAtam / yajvanA tu vyAkhyAnaM yatra svAmI vyavaharati adhyadhInazca tatrApyadhInena bandho dattaH svAminA ca dRSTastatra dhAraNakena kasmiMzcidavasare'pyadhInaH pRSTaH prayojanaM mamAnena bandhenAsti tatropa nidhiAyena tenAnujJAtaH kAlAntare bhuJjAnaM yadi svAmI pazyastadanujJAtaM bandhaM kSapitavAn / 25 satIdRze vissye'ddhvRddhityaagH| tdyuktm| yatastulyo vyavahAraH parasparApekSaH svaamibhRtyyoH| tatra tatrAnyatareNAnujJAte nAyamanujJAtaH prayujyate / adharmataH svAmizabdasyArthe svatvamIdRzi viSaye bhavati / anyathA bandhaM yo dadAti so'vazyaM svAmyena adhyadhInastu na svAmI yadyevaM caurastarhi tasmAtsvAmitvAdhyAropa upayoge vAdhyadhIne svAmyanujJAvyavahArA brahmadattavadataH pUrva evArthaH / 30 svAmigrahaNaM pAdapUraNArtham / bhuGkte'vicakSaNa ityakAraH saMhitayA prazliSTanirdiSTo vedi tvyH| yasyA hyasti buddhivRddhirmamAstyevAdhiko lAbho vastubhoga iti so vickssnnH| na hi pha-rUTyA / 1Na-ra-dhanugrahaNamasti / 2pha-triyo dhanamiti / 3nn-r-vinimyaadyaate| 4Na-ra-zrotriyavi dyAtiyuktA / 5 nn-r-nisspttiH| 6 Na-ra-sarvavRddhino dhani iha tvardhavRddhigrahaNamucyate / 7ph-r-tsyop| 8 Na-ra-nazyet / 9pha-rUpavarNA / For Private And Personal Use Only Page #672 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 629 loke zAstraviyojanIyA sthitiH / yadubhau lAbhazca bhogazca vRddhiH syAttena sA vRddhibhoktvyaa| niSkRtiparazuddhirviniyama iti yAvat / anye tu dviguNIbhUte'pyamokSyamANe pratiSedhamimamicchanti / tasya hi svalpo'parAdha iti vadantaH prathamaM tAvadAdAveva tairyAjJavalkyavacanasya viSayo deya ' AdhiH praNazyediti ' // 151 // kusIdavRddhiguNyaM nAtyeti sakRdAthatA // dhAnye sade lave vAdye nAtikrAmati paJcatAm // 152 // lAbhArtho dhanaprayogaH kusIdaM / tatra vRddhiH / athavA prayujyamAnaM prayoktRsaMbandhidhanameva kusIdam / yadAyaM svalpaM dattvA'dhikaM grahISyAmIti dhanaM dIyate tatkusIdaM tatra vRddhiH| sA dviguNatvaM nAtikAmati / tAvaduttamaNena vRddhayarthaM dhanaM dattavatA'dhamarNAdrahItavyaM yAvanmUladhanaM dviguNaM praviSTam / nanu vRddhadvaiguNyaM zrUyate / mUlena saha triguNaM prApnoti / naivaMguNo'vayava ucyate / sa tAvadavayavinamapekSate / prakRtaM ca dhanam / ataH prayogaviSayasya dhanasyAnena prakAreNa dvaiguNyamuktaM bhavati / tathA ca smRtyantaraM " cirasthAne dvaiguNyaprayogasya mocya AdhiH sa tadutpanne praviSTe dviguNe dhana " iti / ___vRddhizcAnekarUpA / korSApaNeSu prayukteSu kArSApaNa eva vardhate / kvacitsantatiH 15 strIpazUnAM veti saMtatiH / kacidAdhibhogaH gobhUmyAdeH / tatredaM dvaiguNyaM sarUpavRddhiviSayaM kecidAhuH / tatra hi mukhaM vRddhedvaiguNyaM pratIyate saMtatau na vijJAyate / kiM saGkhyAyA'sya dvaiguNyamuta parimANenonmAnatA veyamato vetyAdinizcaye pazUnAM mUlyAddhi mahArghatvaM hastyazvAdiSu krayavikrayAdau dRzyata eva / mahApramANA hi mahA; bhavanti / / nanu ca saMtatau saaruupymstyev| goH saMtatigairiva / tatra bhedopanyAso na yukto vRddhisarUpA 20 saMtatizceti / ucyate / naikajAtIyatvamAtreNa sArUpyaM bhavati / kintu vayaHparimANAdisAmyena / ato yukto bhedopanyAsaH / bhogalAbhe'pi kuto dvaiguNyapratItirUpakANi janayatu gAvaH prayujyante / gobhUmyAdipayoyavasAdayo yathAsaMbhavaM bhujyante / tatra kIdRzaM dvaiguNyaM samAcArazca kvacidRzyate / varSazatAni bhUmirAmUlahiraNyAdAnAdbhujyate / paThati ca yAjJavalkyaH "Adhizca bhujyate tAvadyAvattanna pradIyate" (vya.90) iti / atrocyate / vRddhimAtre 25 zrUyamANe dvaiguNyaM kathaM vizeSe'vasthApyate / na hi stutyA sAmAnyapratipattirbhavantI vinA 1 pha-kuzIdaM / 2 ra-rUpakeSu prayukteSu rUpakA eva vardhate / 3 ra-kvacit / 4 pha-saMkhyAsya / For Private And Personal Use Only Page #673 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 630 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH pramANena vizeSe'vasthAtumarhati / yattu saMtatAvanupapannaM dvaiguNyamityavagame yatnaH kriyatAM mUlamarSeNa parinizcitavatA vRddhistatsAmAnyA yata eva tajjAtAnAM bhavati bhUmibhoge'pi yavasagodhUmAdau tatpacyamAnasyArthataH zakyata eva samatvaM nizcetuM / upakAravacano'pi guNazabdo'sti / ka evaM sati samaguNo bhavati ka upakArako bhavatIti gamyate / anena 5 yAvan mUlyaM godhAnyavinimayAdutpadyate tAvadeva cettata utpannA vRddhistadA bhavati samaguNatve parimANAdisAmyAbhAve'pi yastu kacitsamAcAro bhavataiva parihRtaH kacidrahaNaM prayuJjAne samAcArabhraMzasaMbhava smRtayo niyAmikA arthavatyaH ' akSINi me darzanIyAni pAdA me sukumAratarA' itirvatprayogAhahuSa bahuvacanamiti zAMtramArabhyate / asati viprayogadarzane pratyAkhyAyate / upasarjanopasarga paurvAparyaprayogasiddhyarthamuktam / na hi kazcitprapacatIti 10 prayoktavye pacati preti prayukta iti vacanamapi "Adhistu bhujyate tAvadyAvattanna pradIyate " yAvaddAnAttaiddviguNamapraviSTam ityapi zakyate netuM smRtyantaraikavAkyattrAccaitadeva yuktamadhyavasAtuM upapAditaM caitannipuNato'nyatra / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sakRdAhitA sakRdityanena vyavasthApito'GgIkRtaH punaHpunaHprayoga iti yAvat / AdhAnaM sthApanamucyate / vacanavyavasthayA ca nirUpaNaM sthApanameva punaH prayogasya dviguNI15 bhUte dhane AdIyamAne bhavati / yadA dviguNo hi vRddhyartha uttamarNo'dhamarNazca tadIyena dhanena mahatkAryaM kariSyan karaNaparivRttiM karotIti yA prAktanI vRddhiriyaM vA'dyaprabhRti vardhata iti tadA dviguNabhUtamapi punarvardhata eva / puruSAntarasaMcAreNa vA yadi dviguNIbhUtaM dhanikasyopayujyate tadA'dhamarNa ucyamAno'nyapuruSaM dadatamarpayati 'eSa ta iyadbhirahobhirdAsyatIti' tatra svahastaM dIyamAnaM punarvarddhate / na cAyaM dAnaM prati pratipratibhUH kintu nikSeptA dAtaiva / 20 etattu RjunA puruSAntaramasaMkrAntamiti vyAkhyAtam / athavA prAgapi dvaiguNyAdyadA bandhamanyasmai pratyarpayati dInAreSu salAmeSu dvitve tasyAbandhasya eSa tu dharmAkSako bandhasya prAgvRddhau sthitAyAM tasmAdahnaH prabhRti punadvaiguNyamApnoti / yadA tadIyaM bandhakaM tadanujJayotamarNenAnyatrAdhAya svadhanaM gRhyate tadA vardhata eSa puruSAntarasaMcAraH / ubhayatvAddviguNIbhUte prayoktA'dhamarNakena prakAreNAnyasmAdrahaNamanujJApyate / yadi vA'smAdanyagRhyate grahItA 25 dezAntaraM gamiSyan kAryAntareNa cAnyatra saMcArayati Rjustu tasmAdevAdhamarNAdanavI kRte prayoge dviguNAdhikAM vRddhiM necchati / ata Ai puruSAntaramasAnte punaH kriyA prayojanaM 1 pha-dRSTaviyogatvAt / 2 pha- cArabhyate / 3 pha-upasargapUrvAparya / 4 ra prIti / 5 ra dAnAha / 6 ra upacituM, ja-taM / 7 ra vyavasthApitena nadhIkRtaH / 8 ra mapikasyopamukhyai / 9 pha- asato For Private And Personal Use Only Page #674 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 631 ca vkssyaamH| ye tu vyAcakSate yA vRddhirupacitA sAMvatsarI yugapatsarve vA nIyante tatrAyaM vidhiH / yA punaH prAptadAnA'pi sarvA na dIyate tatra dviguNAdadhikagrahaNamapi teSAM na zabdo yathArtho nApyAhita iti / sAMvatsarI tAvadupacitA grAhyA dvitIyasaMvatsare punarAnayanamastyeveti na kvacidvaiguNyaniyamaH syAt / atha yo dviguNIbhUtaM salAbhaM dhanamAnayati tatrAdhika. niSedhastu prAgvaiguNyAvRddhimAtradAyasamartho vRddhiM dadAti / mUlaM tasyAparimitagrahaNamiti / 5 etadapi na kiMcit / yaH saMvahati tasyAnugraho nyAyyo nAdhikagrahaNam / yastu rAjA dviguNIbhUtamapi kathaMcidApyate tasyAdhikamokSa ityetadanyAyyam / na cAhitenyasya zabdasyA. yamarthaH / apyAhRteti' pAThAntaram / tathApi sakRcchabdo na nizcitArthonyAyAttu parityaktaH svakRtazca pAThaH syAnna mAnavI smRtirityuktaiva vyavasthA nyAyyA / dhAnyAdiSu paJcatA paJcaguNatAM nAtyeti / smRtyantare dhAnye caturguNoktA 10 "hiraNyavasnadhAnyAnAM vRddhirdvitricaturguNA" iti / tatra vyavasthA yadi daridrabhUtaH prayoktA grahItA ca mahAdhanasaMpannastena dhAnyena mahAntamartha kRtavAMstadA paJcaguNA'nyathA caturgaNA sA ca phalaM vArSam dhAnyasya pRthagupAdAnAt / mAlavakaudIcyepUrNAviSayaH prasiddhaH / vAhyo gaIbhoSTrabalIvaviH // 152 // kRtAnusArAdadhikA vyatiriktA na siddhayati // kusIdapathamAhustaM paJcakaM zatamarhati // 153 // anusarantyanudhAvantyanuvartante sarva evArthA etamityanusAraH / zAstroditaH samAcAraH / sa ca vividho'zItibhAgAdiH paJcakazataparyantastasmAdadhikA vRddhiH kRtA yAvattathA'dhama"nottamarNasya na sidhyati kuto vyatiriktA yataH zAstrabAhyetyarthaH / arthavAdAntaramAha / kusIdapathamAhustamiti / kupuruSA yatra sIdanti kuzIdaM 20 dharmeNa taddhanino lakSyante / kuzIdInAmayaM panthA mArgo vyavahAro na sAdhUnAmiti nindA / yasyAvazyamadhikA kartavyA mahaddhi kAryamayaM madIyena dhanena sAdhayatIti buddhyA tadA varNavibhAgamanapekSyaM pazcakaM zataM grahItumarhati / lipsedartha idamucyate / pAThAntaraM 'kRtAnusArAdadhiketi' yasyAkiMcanasya sataH svalpA kRtA tenaiva dhanenAnyathA vA mahArthatAM prAptastasyAnusArAdadhikA kriyamANA na sidhyati yaH paraM paJcakazatamarhati // 153 // 25 nAtisAMvatsarI vRddhi na cAdRSTA punaharet // cakravRddhiH kAlavRddhiH kAritA kAyikA ca yA // 154 // 1a-nyaaymuprityktH| For Private And Personal Use Only Page #675 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 5 632 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH 1 saMvatsare bhavA sAMvatsarI / atikrAntA sAMvatsarI / bhavapratyayArthaH sAmarthyAdanta-rbhUtaH / athavA saMvatsaramatikrAntA atisaMvatsareti prApte vRddhIkArau chandastulyatvAtkartavyau / yeSAM vRddhiranansaprakrAntapaJcakaM zataM sarvavarNaviSayA sA saMvatsaraM yAvadgrahItavyA / nAtIte saMvatsare! athavA yAvat saMvatsaraM saMvatsaro varNaH na yAvadvRddhirna mArgaNI / adhamarNenApi saMvatsarAdUrdhvaM na vilaMbitavyam / vinirharedviniSkRSya svadhanAdAramyopanayedityarthaH / arvAgapi saMvatsarAdyA dayite sA'pyatikrAntasavatsaraiva / athavA mAsAdArabhya saMvatsarasya yAvadvRddhiH parimANato nirUpitavyA / mAsena yadvarddhate saMvatsareNa vetyevaM prayogaH kartavyo na tu saMvatsaradvayasya lAbharthI kadAcicirakAlaM grAhayati kiM me katipaya mAsikena lAbhena yadi dve varSe tato'dhikaM vA gRhNAsi tagrahaNe eSA veyatA kAlena vRddhistatrArvAcInamapi dadadadhamarNe dvisAM10 vatsarIM yathA kAlakRtAM tadA dApyeta / " ekAM vRddhimainAdeyAM na dadyAnnApi dApayet" iti / yathA mAsikI vRddhiH prathame mAsi dvitIya evAnhi zodhayandApyate tathA yadaivamabhyupaiti saMvatsareNa yadvardhata iti tadA tathaiva dApyate na tu tadadhikakAlakRtA / na cAdRSTAM vinirharet / zAstre yA na dRSTA dazaikAdazikAdyA paJcakAdadhikA na tAM gRhNIyAt / ' vyatiriktA na sidhyati ' ityasyaivAyamanuvAda iti kecit / idaM tu yuktam / adRSTAma15 nupacitAmityarthaH / yAvadbahubhirmAsairna saMhatIbhUtA tAvanna mauhyA divasavRddhirmAsavRddhiH / 20 www.kobatirth.org 66 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir nanu ca ' mAsasya vRddhirgRhIyAt ' ityuktaM parimANaM mAsikaM tadvRddherna tu grahaNaM / "cakravRddhiH kAlavRddhiH kArikA kAyikA ca yA " tAmapi na vinirharedityanuSaGgaH / naivAdadyAdyasyAdhamarNasya pratiSedhastathApi sAmarthyAduttamarNasyaiva draSTavyo'dhamarNo hyArtaH kiM na karoti / athavA vinirhAro grahaNameva / tenottamarNasyaiva zAbdaH pratiSedhaH / nanu ca dvikAdivRddhividhAnAccakravRddhayAdInAM prAptireva nAsti / kiM pratiSedhAnuSaGgeNa ? ucyate / aprAptaH pratiSedhaH pAkSika vRddhimanumApayati / yathA''dhAnena brahmasAmAbhigAyedityavihitaM sAmagAnaM pratiSedhe' nAstIti jJApayati tenaitA api pratiSedhadvAreNAbhyanu - jJAyante / keSAMcidUnavyavahAriNAM cakravRddhyAdayo'pi bhavanti / tena sthalapathavAripathikA vaNi yathoktaM ( yA0va0 vya0 38 ) 'kAntaragAstu dazakaM sAmudrA viMzakaM zatam / dadyurvA svakRtAM vRddhiM sarve sarvAsu jaatissu||" iti / 25 kAntAragAdInAmeva svakRtA sarvajAtiviSayAsAdhAraNI vRddhirna tvanyeSAM / tatra cakravRddhiH smRtyantare paThitA / ' vRddhervRddhizcakravRddhiH ' ( nAradIye 1 / 104 ) / 1 ja-saMvatsaraM / 2 ra lobhAyAM / 3 ra katipayamAsakena / 4 ra kAyakRtA vA dApyate / 5 ja-dI 6 pha-gRhyA / 7 ra-na dadyAt / 8 ra sAmAni gayeyediti / 9 ra-dhaM / 10 ra vyavahAriNAM / For Private And Personal Use Only Page #676 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| anye tu cakravadyAnagannyAdimatAM tadvRddhizcakravRddhiH / teSAM yasminahani cakraM vartate tatraiva vRddhiH / yadA tu nadIsaMtAre durdinAdinA aprayANaM tadA nAsti vRddhiH / evamanyeSAmapi balIva divAjhaprayoktRNAmIdRzI vRddhishckrvRddhirucyte| kAlavRddhiH"pratimAsaM tu kAlikA" (naardiiye| 1|103)|maasgrhnnmuplkssnnaarthm / yA'nupacitA vRddhirdivase divase gRhyate mAsi mAsi vA yasyAH kAlo na pratIkSyate atha caitasminkAle yadi dadAsi tadA dviguNIbhavati dhana. 5 mityekarUpA kAlavRddhiH kAritA / itthaMkRtAM yAvatI vA parasparopakArApekSayottamarNAdhamarNA kurutaH eSA'pi digbhAgavaNijAmeva / anyeSAM tu " vyatiriktA na sidhyati " ityuktaM / "paJcakaM shtmhtiiti"| hiraNye prayukte vAsAMsi vRddhayA gRhyante taMtrAdhilakSaNaM dravyaM sA kAritA yathAbhogalAme nyAsarUpaviSaye ca syAt / kAyikA kAyakarmaNA saMzodhyA kAyajIvikA ca eSAM krameNa kAcaivAdhikAdInAm // 114 // RNaM dAtumazakto yaH kartumicchetpunaH kriyAm // sa dattvA nirjitAM vRddhi karaNaM parivartayet // 155 // vRddhidviguNIbhUtamRNaM dhanaparikSayAhAtumazakto yaH sa punaH kriyA kaaryitvyH| karaNaM lekhyasAkSyAdiparivartayitavyaH / vRddhi :tu dadyAt nirjito yAvatI gaNanayA bhavatItyarthaH / dviguNAdadhikaM na grAhyamiti yaduktaM tasyAyamapavAdo jayo hyayaM prayoga 15 iti kuMtaH punaH dvaiguNyApavAdArthatA yAvatA neha kiMcidIdRzaM vacanamasti vRddhisahitaM dhanaM varddhate mUladhanaM vA / kevalaM punaH kriyA zrUyate / sA ca karaNaM parivartayediti vyAkhyAntareNa nyAkhyAtA yadi na vardhate kimarthaM tarhi karaNaparivartanam ! ucyate / zAntalAbhe dhame'dIyamAne yo gantryAdisaMbhAvanA sAkSiNazca dIdhaiM gacchati kAle vismareyuryathoktam "yatra kArye bhavedyena kRtopekSA dazAbdikI / vivAdastatra naiva syAtsAhaseSu vizeSataH // " 20 tathA dazavarSApakSitamRNamasAdhyAmiti / tathA ca pUrve sma vyAcakSate / ayaM ca rAjJa upadezaH pIDitasyAnugrahaH / yadi ca dviguNasya navIkaraNena punaH prayoge vRddhisahitasya punaH 1pha-mahati nAvA prayANaM / 2ra-anyadvArilakSaNaM dravyaM / / evaM mUle / ra pustake-kapaivadhikadInAM 4 ra- na vAhyeyaM prayoga / 5raM-kathaM / 6 ra-yogakadAdi sabhAsanA / 7 pha-kRte pakSAt / 8 ra-pIDitasya vRddhA rAhayaM kaarytvyH| 80-81 For Private And Personal Use Only Page #677 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH buddhirmahAzapIDitasyAnugrahaH / atha sarva tadAnImavaSTamya na vApyata eSo'nugraho nirdhanasyedRzo'nugraho daivenaiva kRtaH / tathA ca sarvasmRtiSvasyAmavasthAyAM vihitam / "atha zaktivihInaH syAdRNI kAlaviparyayAt / prekSyazca tamRNaM dApyaH kAle deze ythodym"| yadyadhamarNo devadoSAnnirdhanIbhUtastadA na durgAvarodhAdinA rAjJA pIDayitavyaH / kiM * tarhi kartavyam ? yadA'sya kathaMciddhanaM bhavettadA yathAsaMbhavaM zanaiH zanaidarpiyitavyaH / prekSya zaktidhanavatAM jJAtvetyarthaH / dApyocitasya vakSyati 'karmaNA'pi samaM kuryAt / iti / tasmAt kAraNaparivRttI yadevoktamasmAbhistadeva prayojanam // 155 // adarzayitvA tatraiva hiraNyaM parivartayet // yAvatI saMbhavedvaddhistAvatIM dAtumarhati // 156 // adarzayitvA hiraNyamadatvA nirdhanatvAvRddhihiraNyaM tatraiva punaH karaNaM parivartayeva sAtisamakSamevaM brUyAt 'etAvanmUlamasmai dhArayAmi / etAvatI ca vRddhiriti' yatraivAropayet yAvatsaMvatsarA vRddhiriti tAvadvayAcakSate / punaH karaNe vRddhisahitamUlIbhUte laghIyasI vRddhiH krtvyaa| yAvatyA vRddhayA nAtipIDyate yA prAgAsIttato nyuunetyrthH|yjvaashaaynaardaanaa tu mate kAkiNImAtramapi zaktaH karaNaparivRttikAle dApayitavyaH / yena sAkSizaktazravaNa15 mAtre sAkSitvaM dadAti tatsamakSamadhama! arthasaMbandho'pi pratyakSIbhavati / yataH zravaNAzravaNe cakRtA bhaviSyantiAtatazcittaM tiSThati dhane dazavarSopakSitamityAdi nyanazvaro bhvissyti||151 cakravRddhi samArUDho deshkaalvyvsthitH|| atikrAmandezakAlau na tatphalamavAmuyAt // 157 // vArANasI yAsyAmi tadIyaM puNyaM me bhANDaM ca hetureSA ca te vRddhiriti / tatra yadi 20 kAntAranadIsaMtaraNaM rASTropaplavAdinA taM dezaM na gatastato'rvAgdezAtkiyatA lAbhena pravRttyA vyAvRttastadA yathA nirUpitA vRddhirna dApyate / yatastaM dezaM yAvadvahatAM yA vRddhiraprAptA tA sA kathaM syAt ? dIrghamadhvAnaM vahatAM yugyAnAM mahAnklezaH svAminazca tAvantaM kAlaM kRtaiva vRddhipugyopkaarH| zIghraM tu pratinivRttAnAM svAminaH punaranyatropakAraNaM saMpadyata eva / eSa evAtikramaH / evaM kAlAtikamo mAsameva hantuM balIvI iyatI tava vRddhiriti / tatra 25 yadi pakSAtpratyeti tatra cakravRddhimadhamarNaH samArUDhaH pratipanno'GgIkRtavAniti yAvat / 1 evaM muule| 2 ra-tadIyA yugyaa| 3 pha-nAM / For Private And Personal Use Only Page #678 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 635 tasyAM vRddhau dezakAlau vyavasthitau yattayA pUrvoktena prakAreNa dezavizeSa kAlavizeSa vA na nirvizeSaNameva kRtavAn sa evaMvidho'dharmarNastau dezakAlau atikramo na prAmuyAttatphalaM vRddhayAkhyaM nApnuyAnna bhaneta na dadyAdityarthaH // 157 // kiM tatra naivAsti vRddhirathavA paJcakaM zataM netyAha samudrayAnakuzalA dezakAlArthadarzinaH / / sthApayanti tu yAM vRddhiM sA tatrAdhigamaM prati // 158 // samudrayAnagrahaNaM pAtropalakSaNArtham / sthUlapathikA vAripathikAzca vaNijo yAM vRddhi sthApayanti sA tatrAdhigamanaM prati nizcayaM prati / saiva nizcetavyetyarthaH / dezakAlArthadarzino'sminpradeza iyAnarthalAbho'sminiyAniti ye pazyanti jAnate na tu samudrayAna eva ca ye kuzalAH karNadhArAdayaH / __anye pUrvazlokamevaM vyAcakSate / yadRcchAdhyAhAreNAdhamaNena yA dezakAlaM cAzritA tAM ca prApya taddezoditaM phalaM lAbhAkhyamanyasmAddezAdyadi nApnuyAttadA kIdRzI tatra vRddhirityAkAkSAyAmuttarazlokaH / cakravRddhigrahaNaM kAritAyA api pradarzanArtham / lobhAtizayabhAnAM vaNinAM kSayavyayAya saMvidhijJAH parasparasya yAM vRddhiM sthApayeyustAM rAjA pramANIkuyAt / tatrAdhigamaM pratIti pratiH karmapravacanIyo'dhigamasya lakSaNatvAllakSaNetyaMbhUtAkhyAne 15 tadyukte ca dvitIyA // 158 // yo yasya pratibhUstiSThedarzanAyeha mAnavaH // adarzayansa taM tasya yatete svadhanADhaNam // 159 // RNaprayoge dvividhe / vizraMbhaH pratibhUrAdhirvA / tatra pratibhUpakSa idmucyte| trividhazca pratibhUH darzane pratyaye dAne c| tatra darzanapratibhuvamadhikRtyedamAha / yasya darzanAya pratibhU- 20 stiSThedamuSminpradeze mayaiSa tava darzanIyaH sa tathA kurvansvadhanAttasya RNaM yateta prayatna karyAdAtumiti zeSaH / dadyAditi yAvat / RNagrahaNaM vyavahAravastumAtropalakSaNArtha / tena yAvanto'rthaviSayA vyavahAre bhUtvA'nukapayante tadvastu dadyAddarzanenAnyatareNAbhiyuktaH vAkpAruNyasaMgrahaNAdau parNaparibhASA kartavyA yadi na darzitaM cettanmayAM dAtavyaM akRtAyA tu paribhASAyAM rAjadaNDameva dApyaH / zarIre tu nigrahAntaM vikrayaNaM suvarNam // 158 // 25 1pha-dharmastau / 2 pha-nAdyAt / 3 pha-tanetyAha / / raja-cAzritau / 5 pha-prayacchet / pha-yena / 7 ra-nigrahe tannikrayaNaM / For Private And Personal Use Only Page #679 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 636 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ aSTamaH prAtibhAvyaM vRthAdAnamAkSikaM saurikaM ca yat // daNDazulkAvazeSaM ca na putro dAtumarhati // 160 // pratibhuvaH karma prAtibhAvyaM / pratibhuvA yatkartavyaM pararNasaMzodhanAdi tatprAtibhAvyaM / arhattA yogyatA sA'nenaM pratiSidhyate / tasyAM ca pratiSiddhAyAmadhikAraH pratiSedhaH / anadhi5 kRtazca na dadAtItyevaM na dAtavyamityuktaM bhavati / sarvatrArhatau kriyApade vyAkhyAyate draSTavye / kathaM punaH putrasya prAtibhAvyAdiprAptistarhi / tadRNasya pitrA'gRhItatvAt naiSa doSaH / yadyena dAtavyatayA'GgIkRtaM tadgRhItatulyaphalatvAdgRhItameva / tanizcitasvarUpatvamApannA ataH prtissidhynte| vRthAdAnaM parihAsAdinimittaM pratizravaNaM kuru kAryamidaM mama niSpannamidaM dAsyAmIti 10 niSpAdita kArye pitrA'dattaM pratizrute kathaMcitputro na dApyate / evaM pAritoSikAdi baMdiparihAsAdiviSayaM / yaM cAhamamuSmAdvANana etasyeyahAyediti tatra tu manuSye preSite kathaMcidAtumaghaTite'saMnidhAnAdvaNijo'nyato'pi kAraNAhattAntare pitari mRte putro na daapyte| akSiAnimittamAkSika samikoya yaddhAryate'nyato vA yatprayojanaM tadgRhItamiti zakyate jJAtum / tasya pratiSedhaH / yaH parityaktabAndhavo'kSamAlAsveva zayyAsanavihArI prasiddhaH krIDanakastadRNamAkSikamiti zakyate nizcetum / surApAnanimittaM saurikaM / surAgrahaNaM madyopalakSaNArtham / tena yaH pAnazauNDo'tyantamadyapastadRNapratiSedhaH / dnnddshulkyorvshessH| yatra pitrA daNDazaH zulkazazca kazcidattaH paripUrNau daNDazulkau na dattau tAdRzasya pratiSedhaH / yatkiMcitpitrA dattaM sa taddApyate / smRtyantare'pyavizeSeNoktaM "prAtibhAvya vaNikzulkamadyadyUtadaNDAH / putrAnnAbhyAbhaveyuH" iti ( gautamasU. 12 / 38 ) / tatra 20 vikalpaH / mahatyaparAdhe mahati ca dhane paitrike'vazeSasya pratiSedhaH / zulke'pyevaM / svalpe tu sarvasya // 160 // darzanaprAtibhAvye tu vidhiH syaatpuurvcoditH|| dAnapratibhuvi prete dAyAdAnapi dApayet // 161 // pUrvazloke yo vidhirmayA codita uktaH yathA putrANAM na bhavati paitrikaM prAtibhAvyaM 25 taddarzanaprAtibhAvye / yadyevaM pratyayapratibhuvaH putrA dApyantAmata Aha dAnapratibhuvi 1ra-anayoH / 2 ra-vyAkhyeyamevaM draSTavyAH / 3r-de| 4 pha-etasya yaddApayediti / 5 pha-sanikAya / 6 pha-manyante jJAtum / 7 pha-riva / 8 ra-yatra tu na kiMcitpitrA dattaM taddAnyate / For Private And Personal Use Only Page #680 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| prete dAyAdAH putrA dApyante / nAnyasmin / yadyevaM prathamo'rddha zloko'narthakaH / dAnapratibhuvaH putrANAM sAdhanAnukte sAmarthyAdhasya pratibhuvo nAsti putrANAM saMbandha iti gamyate / atha vispaSTaoNrthamucyate / pratyayagrahaNamapi kartavyamitarathApratiSedhadarzanaM grahaNAdvidhau ca dAnagrahaNAdubhayaparibhraSTasya kiMvidhibhUtapratiSedha iti saMzayaH syAt / nAsti saMzayaH / smRtyantare spaSTamuktatvAt ( yA0 va0 vya0 54) "darzanapratibhUryatra mRtaH prAtyayiko'pi vA / na tatputrA RNaM dadyurdaburdAnAya ye sthitaaH||" iti / ihApi dAnapratibhuvo'nyasya vidhitvaadnytraapraaptiH| darzanagrahaNamupalakSaNArtham / anuvAde copalakSaNatvamadoSaH / kiMprayojanamiti cedvicitrA zlokAnAM kRtirmAnavI // 161 // adAtari punItA vijJAtaprakRtAvRNam / pazcAtpatibhuvi prete parIpsetkena hetunA // 162 // anena zlokene saMdihAnaH praznaM kRtvottareNa nizcAyayati / saMdehahetu zlokaH padadvayenAdAtari vijJAtaprakRtAviti saptamyantAni samAnAdhikaraNAni padAni vyAkhyAyante / adAtari pratibhuvi pratijJAtaprakRtau na RNamanuttamarNaH kena hetunA parIpseta labdhumicchetkikevalenaivAtmavyApAreNa tataH pratibhuvaH putramapi vyApArayati / kutaH saMdehaH ? uktaM / mRto dAnapratibhUtajjAtastAdRze mRte kastatputrANAM saMbandhaH? yatastu khalu 15 vijJAtaprakRtirvijJAtakAraNaH pratibhUtvena dhanaM gRhItvA sthita ityetanizcitamato bhavati buddhirasti tatputrANAM saMbandho yatastena RNasaMzuddhayarthamasya nisRSTamiti / punaHzabdaH pUrvasmAdvizeSamAha / yadi dAnapratibhuvaH putrAH saMbadhyante / yastadAtA tasminmRte dAtottamarNaH / pazcAttata uttrkaalmityrthH| zeSaM vyAkhyAtam / parIpsA prAptIchA / / 162 // nirAdiSTadhanazcettu pratibhUH syAdaLadhanaH // 20 svadhanAdeva taddadyAnirAdiSTa iti sthitiH // 163 // nirAdiSTaM nisRSTaM svadhanAdarpitaM bhava lagnaka idaM te dhanaM mattastvayA saMzodhanIyaM yadyahaM na dadyAm | alaMdhanaH paryAptadhanaH / yAvaddhanamuttamarNAya dAtavyaM tAvatparipUrNa prasRSTam / svalpe tu nisRSTe bahuni saMzodhye na dApayitavyaH / pUrvasya praznasyottaramidaM / 1ra-saMbaMdha / 2 r-anysy| 3 ra-jJAsyate / 4 ra-zabdArthamucyate / 5 pu-zlokona / 6ravijJAte prakRtau / 7 adAtA tasya pratibhUrmato dAnapratibhUna jAtaH / tAdRze pratikathaM tatputrANAM saMbaMdhaH / 8 phabhavataH paryAptadhanaM / For Private And Personal Use Only Page #681 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 638 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH yadyapi na dAnapratibhUradya nirAdiSTastattatputro dApyate svadhanAdeva tadyonirAdiSTaputra iti draSTavyaM tasyaiva prakRtatvAt sAkSAtpratibhuvastu pratibhUtvAdeva prAptiriti cenmaivaM / nirAdezane na iti sthitireSA zAstramaryAdA vicArAdevAvalaMbana iti siddhe yannirAdiSTo laMbana iti caivamabhidhAnaM tatpadyagranthAnurodhena // 163 // mattonmattA dhyadhIna lena sthavireNa vA // asaMbaddhakRtazcaiva vyavahAro na sidhyati // 164 // kAryaparyAyo vyavahArazabdaH / yatkicidAnAdhAnavikrayAdikArya lekhyAdi ca pramANametaiH kRtaM tanna sidhyati kRtamapyakRtaM bhavati / mattonmattau vikhyAtau / AttoM dhanabandhunAzAdipIDitaH pratyupasthitabhayazca / yaugikatvAnmattAdizabdAnAM yAvanmadAdiyuktAstAvattatpramANamAvasthiko'yaM pratiSedhaH / pradarzanArtha caitadaprakRtisthatvamAtrasya / yathoktaM 'kuryAdapratikRtiM gataH / tadA prakRtamasyAhurasvatantre sahetuta' iti / aprakRtisthazvocyate upaplutabuddhiH svakAryavivecane asamarthaH / uktaM ca " kAmakrodhAbhiyuktArthA bhyvysnpiidditaaH| rAgadveSaparAzceti jJeyAstvaprakRtiMgatAH" ||iti / kAmAdInAM dvandvaM kRtvA pIDitazabdena taiH pIDitA iti sAdhanaMkRteti tRtIyAsamAsaH / tena pIDitasya pratiSedhaH / sa cAyaM saMprati manmathAdhiSThastrIparirambhaNAdi. parIpsamAno bhavati / abhiyuktA dyUtAdikriyAntare dttaavdhaanaaH| ete hi tatra saMsanantaH svAmino'pi sva ityasya prAtibhAvyAdikriyAnizcayasyAnavadhAnAnna pramANam / yataH kriyAntarAvahitatayA pareNa pRcchayamAnA idamasmai dIyatAmaGgIkRtaM vA prAtibhAvyamiyati vastunIhaze'nena ca prakAreNocyata ityevamAdi nipuNato nAvadhArayanti / prakRtikriyAvighno vA mAbhUdasminnihastha ityabhiprAyamabhyupagacchanti / gaccha tvaM yadravISi tatsarvamanuSThIyata iti pAratantryaM vA'GgIkurvanti / taduktaM 'svatantraH sahetuta' iti / yena hetunA'svatantro'pramANaM so'sya svatantrasyApi heturvidyate / yathA'svatantraH svamapi na viniyuGkte evamayamapi kAmAdivazIkRtamarthavivekaM kAryANAM ca guNadoSau kriyamANAvanadhigacchannasvatantreNa tulyo bhavati / 25 Arto vyAkhyAtaH / abhiyuktavizabdau ca dharmivacanau lakSaNayA dharmiparau vijnyeyau| abhiyogo'bhiyukta Atura iti / vyasanAni kAmakrodhasamutthitAni mRgayAdIni / abhiyukta. 1ra-dardhidhAnaH / 2 ra-abhiyuktAMtadAdau ca / For Private And Personal Use Only Page #682 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| vyasanyapi kAJcitkriyAM tAtparyeNa kurvannucyate / avyasanyapravRtto'pi tavyAkhyAnarataH / athavA kAmakrodhazabdau kAmini krodhavati vartete / atra ca pakSe bhayavyasanazabdo kRtadvandvau tRtIyAntau pIDitazabdena saMbadhyete / anye tu svatantrA eva rAgadveSAbhyAM parItA vyAptA rAgaH kvacidAtmIyeSvabhiSaNa AtmIyatayA parigRhItasya citsaMbandhinA'pi dhyAyato vA'bhipretasiddhau manasaH paritoSo rAgastadviparIto dveSaviSayaH / paripathinyanA smIyatayA parigRhIte tadasvAsthyatadviparyayAtparituSTivRttirityevamAdirUpau rAgadveSau / sarvathA'sya bhAvabuddhizcalitA kSaNamapi vivakSite kArye nAvatiSThate / anyadvadanto'nyadAcaranti / evaMrUpo'prakRtisthaH / anyathA sarva eva puruSAH kAmAdiyuktAH jarAjIrNAkSizirorogAtimattAH prakRtisthAH syuna caivamadhyadhIno garmadAsaH putraziSyau bhAryA ca / yadApi rUDhyA garbhadAsa evAdhyadhInastathA'pyasvatantropalakSaNArthatvAtsarva eva te gRhyante / 10 svadhanadAnAdi svAminamanujJApya yatkurvanti tatsidhyati / tathA ca nAradaH "yadvAlaH kurute kAryamasvatantrakRtaM ca yat / akRtaM taditi prAhuH " // iti "asvatantraH smRtaH ziSya AcArya tu svtntrtaa| asvatantrAH striyaH putrA dAsAdyazca prigrhH|| " svatantrastu gRhI yasya tasya tatsyAtkramAgatam // " nanu yadi na svAtantryaM strINAmucyate puMsazca svAtantryametadnupapannam / yataH 15 sAdhAraNaM dhanaM kathamekAkI manuSyo bhAryayA'nanujJAto dAnavikrayAdibhyaH prabhavedata ityuktam / "strIkRtAnyapramANAni kAryANyAhuranApadi" iti tathA ' kule jyeSTha ' ityupakramya tatkRtaM tasyAkRtaM nAsvataMtrakRtamiti ca dhanasAdhAraNye hi puruSo'pi strIvadasvatantraH / yacchabde svAmyaM pAratantryaM ceti tadviruddhamiva svAmitvasyetyetAzca vyavastheti yojyaM bhavati / pAratantryaM paravidheyatA tadicchAnuvartitvaM yadi ca paratannaH parecchAmantareNa viniyoktuM na labhate kIdRza- 20 manyasvAmyasya atha dAnAdhAnavikraye yatra prakRtatvAdanIzAH svazarIre paribhogAdau yAvadicchaM khadharmo viniyojyate paratantramahAdhanAnAM zAstranigRhItAtmanAM dvijAnAM yonAtmopabhogo bhavedbAlasya svAmyapAratantre upapanno yadA prAptavyavahArastadA ziSyate eva putrAdAvapi / striyAstu na kadAcidapArataMtrya / / 1r-prH| 2ra-na tdvNdvau| 3 r-bhaaryaayaaH| 4 pha-tatkRtaH syAtkAryajJAnavikrItamiti / 5 pha-NaM 6 ph-purusse| 7 pha-parividheyatA For Private And Personal Use Only Page #683 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH "bAlayA vA yuktyA vA vRddhayA vA'pi yoSitAni svatantreNa kartavyaM kArya kiMciditi sthitiH"| svAmyapArataMtrye strINAmasamAveza ucyate / na pAratavyavacanena strINAM svadhanaviniyoganiSedhaH kriyate / kiMtIsthAne dAnAdhAnavikrayAdi vAryate / paratantrA stairAsAM sthAne nirUpaNIyena hitAH svayaMvivektumalameSa pAtramarhati / bhUmihiraNyAdi5 pratigrahamanena kanyAsaMbandhaM kuryAt idaM dravyamasmAtkartuM vikretuM vA'rhasItyevamAditayA jJAtavyam / ato lekhyAdikAle bharnAdyanumatirupayujyate / kevalAkRte kArye nAhaM kiMcidavijJAte tvayA vipralabdhA'smIti vacanasyAvasaratvAt / bharnAdyanumatau tu kiM vakSyati taduktam / " etAnyapi pramANAni bhartA yadyanumanyate / putraH patyurabhAve vA rAjAdhipatiputrayoH " // 10 atisvAtantryamapi niyamitam " anuziSTA visarge ca vikraye visvarA matA" / api buddhipUrve bAlaskhalite svAminA patnyAdayo niyojyA anubandhAdinA / nanu taiH svAmyavisarge'pi " sA sadyaH saMniroddhavyA tyanedvA kulasaMnidhau " iti / strINAmeva na puMsaH pAratanvyaM patitasyApyA prAyazcittasamApteH pratIkSaNopadezo'to vikrayo'pi dAsAdInAM garIyasyAmApadi kutracidasti / 15 teSu svAmina ityetadapekSya / bhAryAziSyadAsInAM yathAsvaM pAratantryaM dhanasAdhAraNyAttu na bharturanujJApya bhAryAyA yAgAdau kvacidadhikAra iti sthitaM / yaccedaM "putrANAM bhartari prete vazottiSThatu sA tathA / jIvatorasvatannaH syAjjarayA'pi samanvitaH "tayorapi pitA zreyo na bhAve vInino mata" iti / anena putrANAM pArataMtryam / nanu cAnyonyavyAhRtamiti nAsti vyaaghaatH| anadhikAriNi putre bAle maatRprtntrtaa| mAtustu putre pAratanvyaM / mAtRdhanarakSaNaM coraadidossebhyH| putrasyApi yatpitari pAratanvyaM tadapRthak / tasya tadgrahe nivaset yadA tu pitRvibhaktadhanaM svayamarpitavAstadA " udhvaM tu SoDazAdvarSAtputraM mitravadAcaret " iti svAtantryameva / bAlo'prAptavyavahAraH SoDazavarSAtprAk / sthaviro luptasmRtiH jarAbhibhUto'tItavyavahAraH / yadyapyayaM kasyAMcidvelAyAM prakRtistho'pi bhavati tathApi na pramANaM apratyayAt / yasya tu bhartuH strI janAnAM kAryaprativandhena vartate tayA'nu15 jJAnorAviti / ArakamaH kRtaH parArthamaniyukto yo vyavahArayati na bhrAtA na pitA 1 pha-nirUpaNeyena / ,2 ra-ko tihtyaapyaash| 3Da-evaM bhuul| 4 ra-jAtAnA / For Private And Personal Use Only Page #684 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / 641 devadattAya zataM dhArayatItyevamAdi vaktuM na labhyate / ye tu bhrAtaraH samAnakAryAH sarve ca tulyavyavahAriNasteSAmanyatareNApi gopazvAdivikrayo gRhAdivandhanaprayogAdi ca kriyamANaM sidhyati / saMbandhitvAya vyavahArazabdaH sarvavyavahAragrahaNArthaH / prakaraNAdRNavyavahAra eva syAt // 164 // satyA na bhASA bhavati yadyapi syAtpratiSThitA / dharmAnniyatAdvyAvahArikAt // 165 // kasyacidanuSTheyasyArthasya pratipAdakaH zabdo bhASA / sAmAnyena bhavati yo'rthastayA pratipAdyate so'nussttheyH| kiM sarvA vibhASA na satyA / netyAha / bahizreddharmAddharmabAhyaM yaducyate zAstrAcAraviruddhaM paJcakAdadhikA vRddhiH bhAryApatya vikrayAdiranvayinaH sarvasvadAnamityevamAdi / yadyapi syAtpratiSThitAH patralikhitAH pratibhuvo vA dattAstathApi na sidhyanti / 10 vyAvahAriko dharma AcAranirUDho niyato'nAdirnedAnIMtanaH / pUrvazeSaM caitat / asvatantrAprakRtisthaiH kRtaM dAnAdyanizcitamiti na pramANam // 165 // yogAdhamanavikrItaM yogadAnapratigraham // yatra vA'pyupadhiM pazyettatsarvaM vinivartayet // 166 // yogaH chadma / tena yadau bandhakArpaNaM kRtamiti / etacca jJAyate asatyakAryeNa kRtaM 15 tadrAjA vinivartayet / kazciddhanikenoparudhyamAna Aha na kiMcidastIti me / nanu kSetre sthaNDile vA dattamiti tada'rpayetyanayA zaGkayA suthaitsvajanAya kasmaicidasAvAdhAnIkaroti / tata Aha / tadanyasya mayA bandhakIkRtamiti / etacca jJAyate / satyapi prakAzalekhye tasya AdhAtRtAyogAt / yadi hi paramArthatayA''dhitvena kRtaM kathamAdhAnaiva bhuGga iti / evaMvidhaM yogAvApanamapramANIkRtya dhanine kSetrAdi dApayitavyo'dhamarNaH / yasya cAnyenA- 20 gamena svAmyaM dharnadAnakAla AgamAntareNa karaNaM karoti tadapi yogAvApanam / tatrAdhamarNo yasya vAnenAganena svAmyaM daNDitaH satyamAgamaM kArayitavyaH / evaM vikrayAdi / graMthAMtarapATava yo'lpena mUlyena mahArthamarthajJo vikrINIte yo vA naiva mUlyaM kreturAdatte yaccAtra teha vikrItaM mayA tavedamiti sa uttarakAlaM vikrItaM tvayA mamedamiti gRhANa mUlyamiti na labhate vaktam / na cAyaM vikrayAnuzayo dazAhAtpareNApi nivartayediti yovA''sena 25 krAyayati pUrvokte paJcamyAGganimitte sati nimittAntare vA sati vikrINIte na ca rUpakA 1 1 pha-vAcyaM 2 | pha- sarvastadAnIM / 3 pha-yadAvApakaM bandhakIkRtaM / 4 pha- vAsosti / 5 ra darzayati / 6 ra guhyaM / 7 ra tatra kiM kRtamiti; pha-bAdhakI 8 ra-prakAraNasyenyasya AdibhAgAt / 9 ra parivRta / 10 ra dhanikasya ca bandhadAnakAladaM tamantareNa karaNeNeti / 11 ra vikriyA / For Private And Personal Use Only Page #685 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 142 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ aSTamaH dibhiH krayopahartavyavyavahAre na dRzyate na ca rUpakAdisaMcayazIla ityAdinA yogavikrayAdhigamo yogadAnapratigrahaM na yadyapi dAnapratigrahakriyayoranyataropAdAnenaivatarAkSeponyathAsvarUpAsiddheH tathApi kriyAdvayopAdAnaM vRttapUraNArtham / athavaikakriyopAdAne tatkAriNa eva daNDaH syAt na dvitIyasya / satyapi tatsAdhanatve zabdenAnupAdAnAdato dAtuH pratigrahItuyordaNDAthai bhedenopAdAnam / tathA sati yogAMdhamanavikrItamityatrApi krayAdidvitIyakriyopAdAnaM kartavyam / smRtyantarAdvA sAmAnyazAstrAdvA'nupAdAne daNDaiH syAt / yatra vo'pyupadhiM pazyediti yadubhayasvAmikamanyatare pratigrahItrA saha saMvidaM kRtvA dIyate evamAdiyogadAnapratigrahaM / dAnaM ca pratigrahazceti vigRhya dvndvaikvyvhaarH| upadhiH chadmanaivaM anyatrApyetAmyaH kriyAbhyaH upadhinivartyaH yathA kazciddhaninotatvoyAva10 diyadbhirahobhirdAtavyamiti pratibhuvaM na sthApayasi tAvattvAM na tyakSyAmIti tasmiMstUSNI bhUte kazciduttamaNena saha saMvidaM karoti mAsasya pratibhuvaM gRhANa yAvadenamupapIDayAmi bavhanena mamApakRtaM ahamasya pIDArtha eva pratimUna mayA kiMcidAtavyamiti tatrottamarNaH prakAzamAha yadyanyaste pratibhUrnAsti karmAdikaM na prArthayase / nUnaM jihIrSitaM te dhanaM saMpI DitaH pratyAha naitena saha mamedRzo vyavahAraH pravRttapUrva iti / pratibhUH punarAha bhavAni 15 tavAhaM prtibhuuH| so'nichanpIDoparodhAdAha / yathecchasi tathA kuru| nAsya pUrvakriyAvantarmAvaH / evaM kRSivANijyAzilpArambhAdikriyAH etadvyatirekiNyaH pratidarzanIyAH / udAhaNamAtraM dAnAMmanavikrayAH / tadetadyogakRtaM kArya yAvatkiMcana tatsarva rAjA nivartayedrAjAkRtamapyakRtamAdizenna pramANIkuryAt / kartAraM kArayitAraM ca daNDayet // 116 // grahItA yadi naSTaH syAtkuTumbArthe kRto vyayaH dAtavyaM bAndhavaistatsyAtmavibhaktairapi svataH // 167 // uktaM yena gRhItamRNaM tena pratidAtavyaM / tadabhAve putrapautraistadabhAve tadRkthahArI tattayatirekenAnyasya dAnaM prAptamiSyate'tra kvacidviSaye tadarthamidamucyate / yena gRhItaM dhanaM sa cennaSTo mRto dezAntaraM gato vA kuTumbena ca kRto vyayo dAtavyaM vAdhavaistadbhAtRtatputra pitRvyAdibhiH pravibhaktairvibhaktadhanairapi svataH svadhanAdityarthaH / yAdbhAtaraH saha vasanti 25 teSAM yadRNamupajAtaM tadgRhamadhyAdeva dIyate / tadRSTe'sya vibhAgaH / yathoktam 1ra-pivyatidAnamiti grahayoH / 2 pha-yogavanna vikrIta / 3 pha piNDaH / 4 pha-yaccApyupadhi / 5 ph-daaphyte| 6 pha-chadmanamanyatrA / 7 pha-upadhirvidharmaH / 8 r-tyo| 9 pha-nyaste / 10 evamUle / 11pha-samIhitaH / 12 pha-mama dRshyo| 13 ra-bhavAmi / 14 pha-dAnamevaSyaMna / 15 pha-yaddahIta 16 ph-kRtaanyyo| 17 pha-yattAvandAtarahamiti / For Private And Personal Use Only Page #686 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / "pitRvyeNAvibhaktena bhrAtrA vA yadRNaM kRtam / mAtrA vA yatkuTumbAthai daasttsrvmRkssit||" iti / avibhaktAnAmanyatamena yatkuTumbArthamRNaM kRtaM tadbhAtRpitRvyatatputrAdayaH sarve dhurna tvakuTumbArthamityarthaH / avibhaktagrahaNAtteSAmeva tathAvidhamRNaM saMbhavet prAyaH / na hi pravibhaktAtparakIyakuTumbakaraNArthamRNaM gRhNanto dRzyante / pravibhaktairapItyAha / apizabdAdavibhaktaizca yadi kazcidbhAtRNAM :vibhaktAnAM svakuTumbabharaNamakRtvA pravaseditarazca 5 mahAsatvatayA tadIyaM kuTuMbaM bibhRyAttatra vibhaktenApi bhrAtrA pitRvyeNa vA yaNaM kRtaM taditaro dadyAdeva dezAntarAgataH // 167 // kuTumbArthe'dhyadhIno'pi vyavahAraM yamAcaret // svadeze vA videze vA taM jyAyAnna vicAlayet // 168 // tiSThantu tAvadbhAtrAdayaH / kuTumbArthe'dhyadhIno'pi tu gRhakramabhRtyo'pi 10 vyavahAraM gopezvAdivikraya kSetrasthANDilAdiprayogakarSaNAya RNaM vyavahAraM vA yamAcaret svadeze videze vA sannihitasya proSitasya vA taM jyAyaryAn gRhasvAmI na vicAlayet avicAryaiva sAdhu kRtamityanumanyeta / anye tu pUrvazeSo'yamarthavAdo na vidhirityAhuH / taduktaM / na hyarthavAdatAbIjaM kiMcidasti vibhajyamAnaM sAkAMkSamRNamatra zabdAmisaMbandhI'pi vA / atha mattonmattA dhyadhInairasvAtantryAdapyadhInasya tatkRtapramANamiti / akuTumbArthe saMnihite ca 15 svAmini na yuktaM kallayitum / anyathA kuTumbAvasAdaH syAt / atastadbharaNAtmake vyApAre pramANIbhavati daivAdyadhInaH // 168 // balAdattaM balAdbhuktaM balAdyacApi lekhitam // sarvAnbalakRtAnarthAnakRtAnmanurabravIt // 169 // yathA na bAlAsvatantrAprakRtisthaupadhikRtaM pramANaM tahalakRtamapi sarvAnvalakRtA- 10 nannivAnityeva vidhiH / bhuktaM dattaM lekhyalekhitamityudAharaNamAtram / tatra balAdattaM yadanupayujyamAnaM kSetrArAmAdi vAhanAya dIyate vRddhikAmo vA yaddhanaM devAdAropayati bhAre. vAhanamanicchatAM gRheSu mUlApaNaM paNyamaznute lekhita patrakaraNam / sarvAnityanyAnapyevaMvidhAnarthAnkAryANItyarthaH / yogAvApanamityatra nipuNaM darzitamatrApi zloke samasya yogabalazakye prakSeptuM pRthak zlokadvayakaraNaM vicitrA zlokasya kRtirmanoH / 1 pha-yadizcandrotRNAM / 2 pha-bharaNAtsamakRtvA / 3 pha-bhRtIyAstaka / 4 ra-vivArayet / 5pha-taiva strAdi 6 pha-jJAtA / 7 pha-manyante / 8 pha-zArka kSetraM yattacchadAmi sambandham / 9 pha-bAra / 10 ph-mukhyaa| 11 pha-likhitaM / For Private And Personal Use Only Page #687 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 644 www.kobatirth.org 25 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH "mattonmattAtAdhyadhInai balavadbhirbalAkRtiH / asaMvardheta yogAcca vyavahArau na sidhyati " // iti siddhayatyeva na mAnavadbhavati // 169 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir trayaH parArthe klizyanti sAkSiNaH pratibhUH kulam // catvArastupacIyante citra ADhyo vaNiGnRpaH // 170 // pareNArthyamAne sAkSyaM prAtibhAvyaM vyavahAreNa kSaNaM ca kartavyam / kulAdibhirna svayamupetya haThAt / ataH svayaM kurvanto na pramANIbhavanti / athavA parasyArtha kurvantaH klezamApnuvanti / na hyeSAM svArthagandho'styato balAnna kArayitavyAH / kulaM vRddhayuSAH pareNa vA'rdhyamAnA viprAdaya upacIyante / ato na haThAdanicchanvipraM pratigrahItavyAH / athavA parasaMbandhino'rthAyopacayo viprasyAtaH svArthA pravRttirna parArthaiva tena vipreNa na balAttadanAdAne 10 pravartanIyam / hatabalasAdhyaM dAnamiti lokapravAdo na dApayantaM niSedhati tadicchantaM dApayet / yAcJjyA tu balaM evamADhyaH kuzIdavRttirdhanavAniva na prayojanIyaH / kimiti kusIdaM vyavahAre'nyasmai dadAti na mahyamiti / athavA tena balavato'nyasminnecchanti tayayaM kurvddhnmaaropyitvym| yataH pareNArthyamAna upacIyate na balAtprayuJjAnaH / zAstraniSedhAt / evaM vaNikkasIdI dhanavRddhikAma eva vyavahArayati / vaNik paNyajIvI / nRpo rAjA'pi prayuktarAja19 damDamAdadAna upacIyate / na tu balAdiprotsAhanena vyavahArayan / taduktaM "notsAhAyetsvayaM kAryam " iti / viprAdInA vidhiranuvAdo rAjJo dRSTAntArthaH / athavA sarvasyodAharaNaprapaJcca1 stathA'gretano'pi // 170 // anAdeyaM nAdadIta parikSINo'pi pArthivaH || na cAdeyaM samRddho'pi sUkSmamapyarthamutsRjet // 171 // karadaNDazulkAdizAstravihitaM varjayitvA'nyatpauradhanamanAdeyaM rAjJA kSINakozasyApi / yattu zAstranyAyAgataM rakSAnirdezadhanaM tatsUkSmaM kArSApaNamAtramapi na tyajet / taduktaM " valmIkapathavadrAjA kozavRddhiM tu kArayet " iti // 171 // anAdeyasya cAdAnAdAdeyasya ca varjanAt // daurbalyaM khyApyate rAjJaH sa pretyeha ca nazyati // 172 // anAdAnAmanAdeyam | arha kRtyastacca darzitam / daurbalyaM khyadhyate prakRtimi - rasmAbhirasmAndaNDayati stenATavikasAmantAdInna zakto vijetumiti pare svazaktiM pratha 1 pha-kSApyate / For Private And Personal Use Only Page #688 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / 645 yanti rASTre yA atastairabhiSeNyamAno viraktaprakRtiriha nazyati AdAnAdiha pretya vAdharmadaNDanAt // 172 // svAdAnAdvarNasaMsargAttvabalAnAM ca rakSaNAt // balaM saMjAyate rAjJaH sa pretyeha ca vardhate // 173 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir svasya nyAyaprAptasyAdAnaM zobhanaM vA''dAnaM bhavyameva zobhanaM varNayoreva saMsargaH samAnajAtIyairvarNasaMsargaH dviSTatvAtsaMsargasya ca saMbandhinorazrutatvAdvarNAnAM prastutatvAttatrevApekSA yuktA / yastu varNAnAmavAntaraprabhave saMsarge nAsau varNAnAmeva saMbandhitayA vyapadeSTuM zakyate / kazcittu nakAraM paThati / varNAsaMsargAditi sarvathA varNasaMkarapratiSedhAnuvAdo'yam / durbalAnAM balavadvidveSibhirabhibhUyamAnAnAM svebhyastrANAddhetoH rAjJo balaM saMjAyate / samyagvyavahAradarzanaM kartavyaM dharmadaNDanaM ca na kartavyamityetadvizeSAH paThiSyante lokA- 10 nAmarthavAdAH // 173 // tasmAdyama iva svAmI svayaM hitvA priyApriye // varteta yAmyayA vRttyA jitakrodho jitendriyaH // 174 // tathA caitadeva prapaJcayati / ayaM sevaka AtmIyo'taH priyaH na kevalaM rASTravAsI yasyaiva rASTraM tamevAvatiSThate'to'priyaH tadviditvA yamavatprajAsu tulyaH paripAlane vyavahAre 19 ca syAt / IdRzI hi yamasya vRttirdRSTA / yamasyetyaNo bAdhakaM tatraupasaMkhyAnikaM yakAramicchanti / kaH punaryamatulyatAM bhajati jitakrodho jitendriyaH / rAgadveSau jayetprasaGgAkhyAnena // 174 // yastvadharmeNa kAryANi mohAtkuryAnnarAdhipaH // acirAttaM durAtmAnaM vaze kurvanti zatravaH // 175 // adharme yaH kAryANi kurute sa mohAdeveha vyAmUDho dharmaM jahyAt / tasyedaM dharmajaM phalaM viraktaprakRtitayA vaze kurvanti zatravaH / viraktA hi prakRtayaH kruddhalubdhabhItAvamAnitAH parairupajapyeraMstatazca bahukRtya vaze kurvanti daNDayanti bardhanti ghnanti rASTramapaharanti cetyeSa vazIkAraH // 175 // kAmakrodhau ta saMyamya yo'rthAndharmeNa pazyati // tu prajAstamanuvartante samudramiva sindhavaH // 176 // 1 pha-bandhanti / For Private And Personal Use Only 25 Page #689 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 646 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [aSTamaH siMdhavo nadyo yathA samudramAzrayantyAzritAzcAnurAgiNyastanmayyo vasanti na tato nivartante evaM kAmakrodhanayAdrAjAnaM prajAH samayogakSemAstanmayyaH saMpadyante // 176 // yaH sAdhayantaM chandena vedayeddhanikaM nRpe // sa rAjJA taccaturbhAgaM dApyastasya ca taddhanam // 177 // chanda iccharcha / tena rAjAnamajJApayitvA yadA prAguktaizcaturmirupAyaiH svecchayA na dhanamArgeNa pravRttaM tathAbhUtaM vA rAjaputrairAvhayanenArhatarapradezo'nurudhyedaM hi dhanamiti sa cApRSTo dhArayAmIti yatpratipadyate sa rAjJA caturtha bhAgaM daNDApayitavyaH / yAvattasmai dhArayati tasya tatra sarvamRNaM zataM ceddhArayati paJcaviMzatirdaNDanIyaH / zataM tasya dApyaH |evN pnycviNshtiH| na tviyaM bhrAntiH karttavyA / zataM rAjJaH paJcaviMzatiziSTaM dhanikasya / dhaniko 10 hi tathA daNDitaH syAnnarNikaH // 177 // atha zaktivihInaH syAt RNI kAlaviparyayAt // prekSyazca tamRNaM dApyaH kAle deze yathodayaM // 178 a. yadyadhamarNo devadoSAnnirdhanIbhUtastadA na durgAdhAnAdinA rAjJopapIDayitavyaH / kiM tarhi kartavyaM yadAsya kathaMciddhanaM bhavettadA yathAsaMbhavaM zanairdApayitavyaH / prekSya zaktiM dhanavRttAM yujyata ityarthaH / dApyaH ucitasya vakSyati " karmaNApi samaH kuryAt " iti / tasmA kAraNaparivRttau yadevoktamasmAbhistadaiva prayojanam // 178 a. // anena vidhinA rAjA mitho vivadatAM nRNAm / / sAkSipratyayasiddhAni kAryANi samatAM nayet // 179 // aneneti pUrvoktaprakArapratyavamarzaH / vidhinA prakAreNa / sAkSipratyayaH siddhazabdaH pratyekamapi saMbadhyate / sAkSibhiH siddhAni nirNItAni pratyayaH / anumAnaM daivI vA kriyA kAryANi na kevalamRNAdAnamanyadapi saMmataM na yadarthipratyarthivipratipatti25 mapAkuryAdaikyamanyata utpAdayet / upasaMhatamRNAdAnaM samApto vyvhaarH| sarvatra jayaparAjaya prakArANAmevaMrUpatvAt / na hi sAkSyAdimya Rte kiMciduttareSu vivAdeSu pratipattinirAsa 1ja-vittAnuktabhayasvamupati svAtItyarthaH / 2 " zanairdApyo yathodayam ' iti nAradIye / For Private And Personal Use Only Page #690 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 647 adhyAyaH ] mnusmRtiH| nimittaM kevala daMDavizeSastatsvarUpaM ca vaktavyamityuttaraH prapaJcaH / kIdRzo'svAmivikrayaH kIdRzo'nuzaya iti svarUpaM vyavasthApyate // 179 // kuLaje vRttasaMpanne dharmajJe satyavAdini // mahApakSe dhaninyAu~ nikSepaM nikSipendudhaH // 180 // prakhyAtAbhinanaH kulajaH / yasya pitRpitAmahA vidvAMso dhArmikA mahAparigrahAH 5 svakulAMzaM nigRhItvA nAkArye pravartate / sa hi svalpAmapi garhaNAM soDhumasamarthaH / nitarAM na ca nindanti janAH / vRttaM zIlamAcAro janApavAdabhIrutA svAbhAvikaM saMpanna tadyuktaH / dharmavastu smRtipurANetihAsAbhyAsasaMnAtatadarthAvabodhaH / satyavAdI bahukRtvaH kAryeSvadRSTAkArye saMbhAvyamAno vRttAbhidhAnaH / mahApakSaH sutdRtsvananarAjAmAtyAdyanugrahItamahimahattvena duSTarAjAdhikAriNAM gamyo na bhavati / dhanI svadhanarakSArthamadRSTabhayAcca 10 na paradravyApahAraNe vartate / asti me paryAptaM dhanaM kiM parakIyena kathaMcijjJAte daNDyaH syAmiti / AryoM dharmAnuSThAyI RjuprakRtirvA / nikSipyamANaM suvarNAdidravyaM karma sAdhanena ghocyate / nikSipekSAthai sthApayedbudhaH / evaM nikSipanprAjJo bhavati / anyathA mUrkhaH saMpadyate / sutdRdbhUtvopadizati / dRSTaM nAyamadRSTArtho'STakAdivadupadezaH / IdRzi puruSe nikSiptasya na vipratyayo bhavati evaMvidhena nikSiptamaneneti zaGkA na bhavati / yastu 15 nagnakitavapAnazauNDAdiH sa kenacidAkRSTo'pi saspitrA'sya haste nikSiptaM mayA ceti na zaGkAspadaM suvarNAdermahato dhanasya nikSepadhAraka iti kAkaNI mAmiketi yujyamAno bhavatyeva // 180 // yo yathA nikSipeddhaste yamartha yasya mAnavaH // sa tathaiva grahItavyo yathA dAyastathA grahaH // 181 // 20 yatheti / yAdRzena prakAreNa samudramamudraM sasAkSikamasAkSikamityevamAdi sa tathaiveti / so'rtho nikSiptastathaiva grahItavyo yathA dAyo dIyate nikSipyate tathA gRhyate / yatraitanizcitaM bhavati sarvakAlamevAsya haste samudrayitvA sthApayati / tatra vipratipattAvamudrite labdhe dhAraNako yadi bravIti naiSa mudrayati nikSipya me balAdgacchati tatraivaM zaGkAspadaM jIyate / pramANAntarAtprAyazo mudraNamanyadA tu mudrAnAze kiyadapahAritamiti pari- 25 For Private And Personal Use Only Page #691 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 148 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ saptamaH mANavizeSajJAnAya pramANAntaraM vyApAraNIyam / rAjJA'pavavAdeva sAmAnyadaNDena daNDanIyaH / nikSepadaNDastu dravyaparimANe nizcite dvitIyaH / ____ nanu ca sarvApahnava eva vibhAvito jita eva yuktaH / satyam / yatrAvinAbhAvAsiddha yathA muSite prAme devadatto niyujyate tvayA'nyaizcauraiH sahAmuSminnahani sa grAmo hata iti sa Aha naiva tasminnahani taM grAmamahamagamastatra sAkSibhiruktaM dRSTaM tasminnahani tatra yanmuSTaM tattu na dRSTaM tatra devadattena meSo'pyapadbhutastadahAmasannidhAnasiddheH sphuTe ca kAraNAntare sannidhAvanupalabhyamAne sannidhAnAdezadezAcauratvamapi yuktamanumAtum / iha tu pramAdanaSTAnAM narANAM mudritanikSiptamamudritameva nIyate / yathA dAyastathA grahaH / ko me'bhiyogAvasara ityanayA buddhayA saMbhavatyapahnavaH / na hi zaknotyanumAtuM yathApi kathaMcidnumApayetparimANaM tu na vinA pramANAntaraM nikSiptavacanAdeva sidhyatIti / yukto divyodito nizcayaH / sarvathA ya ekadezAntareNa na saMbhavati tatraivaikadezaparAjita iti nizcayaH / / 181 // yo nikSepaM yAcyamAno nikSepurna prayacchati // sa yAcyaH pADivAkena tannikSemurasabhidhau // 182 // vyatyastakramo'yaM zlokaH samAmnAye paThyate / prathamamasyArdha zlokaM paThitvA 15 sAkSyabhAva iti paThitavyam / tataH sa yAcya iti evaM pATho yuktaH / tathA hyarthasaGgatirbhavati / sAkSyabhAvAdinyeSu prApteSu vacanamidam / yathA carNAdAnAdiSu sAkSyabhAvasamanantarameva divyAni dIyante na tadvadanna / kiM tarhi carairasya vRttamanucArayet / tatra yadi nipuNatazcAryamANo na kvacidvRtte skhalati tadA na zapathairradarzanIyaH / athApyatra pramAdyati tadA nikSepaharaNasaMbhAvanA'pi yuktaiva / tadA ca divyaiH prishodhniiyH| na punaraneka30 nikSepaharaNenAparanikSepaharaNaM sidhyati / kadAcidrIyasA prayojanenaikamadatdRtya kRtA prayojana utpannAnuzayo vA'nyasya samarpayati ato'yaM zlokasaMghAto jhaTiti nikSepadhAraNakasya zapathanivRtyarthoM na punaH pramANopanyAsaH / na ca prADivAkanikSepaharaNe rAjadaNDavadanizcitAparanikSepaharaNo'pi prathamAbhiyokturdApayituM yuktaH / anizcite hi haraNe dApyeta yadi zAstreNa tadA nirNayArtha vyavahArazAstraM syAt / tatazca hetubhinirNayaH kartavya 25 iti vikalpitastasmAnna zAstrIyo'yamartho na pramANaprasiddhau na ca laukikI vyavastheti / sAkSyabhAva ityAdyuktena prakAreNAnyaparatayA neyA // 182 // 1pha-upAyo / 2 r-tdvdn| 3 ph-punshcry| 4 ra-zapadhairamaNIya, / 5 ra-mathAnyatra / 6 ravirudhyate / 7pha-vyavasthitiH / For Private And Personal Use Only Page #692 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| Sur sAkSyabhAve praNidhibhirvayorUpasamanvitaiH / / apadezaizva saMnyasya hiraNyaM tasya tattvataH // 183 // padArthayojanAmidAnImanusarAmaH / " sa yAcyaH prADivAkena tannikSepturasaMnidhau " yena rahasi sthApitaM sAkSiSvasatsu nikSeptA tasya yAcamAnasya dhAraNako yadyapahRte na tvayA kiMcinnikSiptamiti tato nikSeptA rAjAjJApito na nikSepadhAriNa AkAraM darzayet / kiM tarhi 5 kuryAt / praNidhibhizcArairhiraNyamAtmIyaM suvarNa rUpyaM vA'nyasya saMnyasya nikSipya yAcitavyo'rthanIyaH dvitIyaM nikSepaM prADivAkena / prADivAkagrahaNaM nirNayAdhikRtapuruSopalakSaNArtham / kiM sAkSAdeva yAcitavyo netyAha / praNidhInAM mukhena / yaireva nyastaM vayorUpasamanvitaiH vayasAmanvitA yena bAlA na bhavanti teSAM hi paraiH preritAnAM madvaJcanAoM nyAsa iti saMbhAvyate / pariNatavayebhyastu nAzako bhavati / evaM rUpasamanvayo vyAkhyeyaH / 10 rUpameva kasyacittAdRzaM bhavati yasya darzanAdeva cApalaM pratibhAti / tathA ca rUpametavyAcaSTe " bhagavanvItarAgatAm" iti tenaiva taduktaM bhavati / tAdRzAH praNidhayaH kartavyA yeSA madvaJcanArtho'yamupakrama iti nAzaGkate dhAraNakaH / apadezaiH savyAjairnikSepakAraNaiH / rAjJopadravagrAmagamanAdibhiranena hetunA tvayi saMprati nikSipAmItyanRtasaMbhavAtkAraNakathanamapadezaH / etacca sarva prAnikSepturasaMnidhau kartavyam // 183 // sa yadi pratipayeta yathAnyastaM yathAkRtam // na tatra vidyate kiMcidyatparairabhiyujyate // 184 // sa yadi nikSepadhArI yadi pratipadyeta bADhamasti gRhANetyaMgIkRtya dadyAt / yathAnyastaM tathA kRtaM samudra amudraM yathAkRtaM vastrAdi saMvartitamamudritamanyadvA alaMkArAdyanupabhuktaM parimalazUnyaM gRhamudrayA svacihnana sthApitam / tAdRzameva ceddadyAnna tatra vidyate 20 kiMcitsatyaM yatparaiH pUrvavedikairabhiyujyate / etenAsmAkInaH sAkSyabhAvAnnikSepo'paryata iti / yathAnyastaM yathAkRtamiti gUDhAgUDhacinhakRtena bhedaH / athavA gRhItanikSepturvyApArabhedena bhedaH / yathAkRtaM yathAgRhItaM nirvikalpamavalaMbaM ca gRhItaM tathaiva pratidAtavyaM pratidAne yatra kAlagrahaNe na kriyeta ityarthaH // 184 // teSAM na dadyAdyadi tu taddhiraNyaM yathAvidhi // 29 saM nigRhye dApyaH syAditi dharmasya dhAraNA // 185 / / 1pha-yamapadbhute tatvayA / 2 pha-zca hirnny-| 3 pha-kasya tAdRzaM / 4 pha-ubhau / 5 kha-nigRhyobhaye 82-83 For Private And Personal Use Only Page #693 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [aSTamaH teSAM prADivAkaprayuktanikSeptaNAM yadi dravyaM nikSiptaM na dadyAdyathAvidhIti yathAkRtapadena vyAkhyAtaM sa dhAraNako'vaSTabdhasya rAjapuruSairubhayamarthine rAnanikSepaM ca dApyaH / iti / dharmasya dhAraNA vyavasthA / tAtparyamatra vyAkhyAtam // 185 // nikSepopanidhI nityaM na deyau pratyanantare // ___ nazyato vinipAte tAvanipAte tvanAzinau // 186 // utpattyanantara ucyate / nikSeptuH putro bhrAtA bhAryA vA yasya nikSeptunye svAmyamasti bhAryAyAstAvatsvAmyamuktameva / putrasyApi paitAmahe bhrAtuzcaikaMdhanasya / tatra teSAM kazcidyAvannikSeptaryasaMnihite dehi no'smAkInametaditi / tatra kazcidanayA buddhacA dadyAtsAdhAraNametadekena nikSiptamapareNa nItamiti ko doSa iti / ata ucyate / na deyau nikSepopanidhI prtynntre| arthavAdaM hetusarUpamAha / nazyato vinipAte tau| vinipAto 'nyathAtvaM pratyanantarasya deshaantrgmnaadi| tasminnasati tau hIyate / yadi tena nItvA nikSeptuM na dattaM tadA tena paryanuyuktasya dhAraNyakasya kimuttaraM tvadIyena bhrAtraitaddhanaM sAdhAraNasvAminA nItamiti naitaduttaraM " yathA dAyastathA graha" ityuktam / yenaiva nikSiptaM svAminA'svAminA vA tasmA eva deyaM tasyaivAyaM prapaJcaH / yadi tu pratyanantaro vikriyAM na gachettadA taddAne'pi na 15 doSaH / tadAha anipAte tvanAzinau / tatra hyastyuttaraM mAnazattasmAdarpayAmi pratyanantareNa nIte vinipAte ca tasya nikSetRyAcamAnAya svadhanaM dAtavyamiti zlokArthaH // 186 // svayameva tu yo dadyAnmRtasya pratyanantare // na sa rAjJA niyoktavyo na nikSetuzca bandhubhiH // 187 // jIvatastaspAnnikSeptuH pratyanantaradAnaM nAstItyuktam / mRtasya tu yasvaddhanamastI20 tyavinAnate svayaM dadyAnna sa vyavahAralekhanAdiklezanIyo'nyadapyasti na veda veti / yadi tasyAbhaviSyadhikarmidamiva tadapyadAsyamiti / na klizyate / atrApyAzaGkA yadi na nivarteta mahAdhano'sAvabhUnna cAnyena samaM bhujyate pramANAntaraM nizcayAya vicAraNIyam / viSAyAdibhiH zapathairnArdanIyaH / ghaTakozasatyataNDulAstu na virudhyante / na hi te atiklezakarAH / sAkSyabhAva ityatra dvitIyo nyaasH| yazca tayoAsaH sa ihApi draSTavyaH / / 187 // acchalenaiva cAnvicchettamartha prItipUrvakam // vicArya tasya vA vRttaM sAmnaiva parisAdhayet // 188 // 1pha-sAdhAraNA / 2 ra-bhAryAyAH svAmyamasti tAvat / bhAryAyAstAvatsvAmyameva / 3ra-vaivAdhanasya / 4 r-taiH|5 pha-tadIyena / 6 ra-dyuttaramAnAhya tasmAtadarpayAmi / 7 ra-taddhanaharAya kiM kuzannItyavi. janIte / 8pha-kimapi / 9pha-viSa dibhiH| 10 pha-vinAzakaro yaH / For Private And Personal Use Only Page #694 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] manusmRtiH / nikSepeSveSu sarveSu vidhiH syAttvarisAdhane / samudre nAmuyAtkicidyadi tasmAnna saMharet // 189 // nikSepeSUpacayamAneSvanantarokto vidhiH / sAkSyabhAva ' ityAdiH paramasAdhanAthoM cijJeyaH / samudre 'nikSepe'nyadapyasminmAMDe dravyamabhUnnAzitaM kRmibhirityAdikaM paryanuyogaM nApnuyAnnikSepadhArI tatra dhAraNakasya / evaM mUpakAdinAze draSTavyam / yadi dAramaye 5 bhANDe vastrAdi sthApitam tIkSNadazanairmUSakairdAru bhitvA bhakSyeta na nikSepadhAriNo doSaH / jatrApi vAsanapariveSTitaH mthUlapoTTalako mudrito yadi nikSipyeta yattadIye dArubhANDe naivamAnti tadA bahirmUpakAdibhakSite'pi hi na doSaH / yadi caitannikSepyurjJAnaM bhavati vArakeNa paribhASitaM na mama bhANDamanyadasti caritrajJo vA'sya nikSeptA kadAcitpratyAsanno bhavati // 189 // cauradRtaM jalenoDhamagninA dagdhameva vA // na dadyAdyadi tasmAtsa na saMharati kiMcana // 190 // caurAstu veditA aveditA vA muraGgabhidAdinA yadi mupNIyuH kRtarakSAsaMvidhAne dhAraNike svAmina eva nAzaH / jalenoDhamudakena dezAntaraM nItam // 190 // nikSepasyApahAramanikSeptArameva ca // sarvairupAyairanvicchecchapathaizcaiva vaidikaiH // 191 // harati yo nikSiptamasAkSikaM yo'pyapa~nIya nItvA vA yAcate tamanvicchet / anveSaNA tattvaparijJAne yatnaH / sarvapramANavyApAreNopAyA pramANA na sAmAdayo vA / tena calitavRttasyApratipAdyamAnasya ta DanabandhanAdyapi mahati dhane coravattattvapratipattyartha pryojym| na tattvAnizcaye nigrahaH / vaidikagrahaNaM stutyartham // 191 // __yo nikSepaM nArpayati yazvAnikSipya yAcate // tAvubhau cauravacchAsyau dApyau vA tatsamaM damam // 192 // nikSiptamapahnavAnasya nikSiptayAcamAnamya daNDo'yam / yAvati dhane mithyA pravartate tAvaddaNDyate // 192 // nikSepasyApahartAraM tatsamaM dApayedamam // tathopenidhiharimavizeSeNa pArthivaH // 193 // 1 ja-ra-pari / 2 ja-zodhane / 3 pha-nikSepeNa dApye'smin; tatsUtratrayaM achelenetyAdi / tatredaM sUtraM patitaM tacca likhaami| / 4 pha-bhakSeta / 5 ra-veSTayaH / 6 pha-yadA tadA ye / 7 ra-ja-anikSipya / 8 ra-tattvanizcaye / 9 ra-tatopa / For Private And Personal Use Only Page #695 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 652 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ aSTama coravacchiASTiH pUrveNoktA / tayA ca zarIranigrahastatsamadhanaM vaikalpike jAtibhedena brAhmaNAdanyatra pradeza ukto'nena nivartyate / punarvidhAnena coravachiSTirvAgdaNDadhidgaNDAdirUpaitra samuccIyate / dhanadaNDena nAGgacchedAdirUpA / na ca brAhmaNamyApi vaikalpike pUrveNa zArIradaNDe prApte tannivRttyarthaM punarvacanam yuktam / sAmAnyena brAhmaNasya shriirdnnddprtissedhaat| " na jAtu brAhmaNaM hanyAt" iti (zlo. 381) / upanidhiH prItyA yadbhujyate'vizeSeNa / dravyajAtinigrAhyA jAtiM ca nApekSate / anyaistUpanidhiH paribhASitaH / sa tatraiva neha paribhASAyA akaraNAlaukikArtha eva grahItuM nyAyyaH / vakSyati ca "prItyopanihitamya ca " iti // 193 / / upadhAbhizca yaH kazcitparadravyaM hrennrH|| sasahAyaH sa iMtavyaH prakAzaM vividhairvadhaiH / / 194 // updhaavyaanH| cha tyanAntaram / taa_nekvidhaaH| dravyaparivartaH kuMkumaM darzayitvA kusuMbhAdidAnaM tulAdimAMnApacaya ityAdyAH / tatra cAnyaM vidhiM vakSyati " nAnyadanyena saMsaTama"ityAdi / iha tu citrAsanaM rAjata upakAradarzanaM kanyAnurAgakathanamityevamAdyA gRhyante / caurAstvAM muSNanti yadyahaM tvAM na rakSAmi rAjA tavAtyantaM kupito mayA tu bahu samAhitaM rAjataste nagarAdhikAraM dApayAmi mukhyaM vopakAraM karomi puSpamitraMduhitA tvatyantamanurAgiNI 15 maddhastai idamupAyanaM preSitavatItyevamAdyanRtamuktvA''tmIyamupAyanamAsa~jya bahu pratinayanti / tatsamakSyaM ca rAjani tatsamevAkAryAntaramupAMzu nivedya kathayanti tvadIyaM kAryamupakrAntamityevamArTIbhirupadhAbhiH paradravyaM ca bhuJjate / teSAmayaM rAjamArge prakAzaM vividhaH kuThArazUlAropaNahastipadamardanAdyanekopAyasAdhano vadha ucyate / anye tu prakaraNAnnikSepaviSayameveda. mAhuH / tatra hi pratipadyAnyatra mayA nihitaM sa ca na sannihitaH zvaparazca AgacchatItyasamarpaya20 nharatIti // 194 // nikSepo yaH kRto yena yAvAMzca kulasannidhau // tAvAneva sa vijJeyo vivandaNDamarhati // 195 // ya iti nikSipyamANadravyajAtinirdezaH / yAvAniti parimANamya / ya Aha / savarNametamya haste mayA nikSiptaM kAMsyaM dadAti / zataM ca sthApitamadhaM dadAti / sa 25 pRcchayate / kiM rahasyuta kasyacitsamakSamiti / sa cedAha kulasaMnidhI / kulaM sAkSiNaH puruSAstatra te pRSTA yadAhustadeva satyaM vitruvanviruddhaM vANo daNDyate / tatrApi yadi 1ra-cauravacchiSyaH / 2 Na-ra-zarIro / 3 Na-ra-ko / 4 Na-ra-prazakto / 5 Na-ra-zarIra / 6 ra-paribhASayA / 7 agre 197 zlo. / 8 pha-jaM / 9 -tacA / 10 pha-mAnaparivatI dyAH / 11 agre 204 zlo. / 12 pha-citrAsamantarAnyata / 13 pha-di / 14 pha-dApaya me / 15 pha-putra / 16 phamadvastu / 17 Na-ra-AnAyya / 18 ph-grupaadhibhiH| 9 pha-mevamA: / 20 Na-ra-asannihitaH / 21 ja-ra-samarpayan / 22 pa-ra-rUpaM / 23 pha- bhavedAha / For Private And Personal Use Only Page #696 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / 653 brUyAtsAkSisamakSaM rUpyaM tairvinA'nyatsthApitamiti / astyatra pramANAntaravyApAraNAvasaraH / ayamapi zloko nAdhikavidhyarthaH // 195 // mitho dAyaH kRto yena gRhIto mitha eva vA // mitha eva pradAtavyo yathA dAyastathA grahaH // / 196 // 1 yo yathA nikSipedityanena nikSiptavidhirayamukto'nyeSu kAryeSvanena pratipadyate / RNAdAnopanidhivikrayAdyapi yena yAdRzena prakAreNa kRtaM tAdRzenaiva pratyarpaNIyam / rahasi kRtasya rAjakucheM'zamArgaNAdinA prakAzanaM na kartavyam / tena svahastalekhyena RNe gRhote na rAjakuleM'zaM dApyate / uttamarNadhaMnaM kSapaNIyaM / anenaiva nikSepe'pi siddhe tatra punarvacanaM nityArtham / tena nikSepAdanyatra rahasi kRtasyApi vipratipatyAzaGkAyAM prakAzaM pratidAnaM 1 kaMdAMcidasti / athavehAprakAzakRtasya prakAzIkaraNaM niSidhyate / tatra tvanyo'rthaH samudro- 10 samudra ityAdi tenApaunaruktyam / mithaH zabdo rahasi vijJeyaH / athavA parasparaM mithaH sarva kArya dvAbhyAM sAdhyaM dAnAdiparasparameva kriyata iti / punarvacanaM tRtIyapratiSedhArtham / dAyazabda: sAmAnyazabdo nikSepAdanyAnapi vikrayAdInAha // 196 // 1 nikSiptasya dhanasyaivaM prItyopanihitasya ca // rAjA vinirNayaM kuryAdakSiNvanyAsadhAriNam // 197 // prakaraNopasaMhAro'nena kriyate / prItyopanihitasya snehena kiMcitkAlaM bhogArtha dattasya nyAso nikSepastasya dhAraNako yathA na pIDyate tathA nirNayaH kartavya iti / akSiNvannapIDayan / dvitrazlokA nikSepakaraNe vidhyarthAH / sarvamanyadanyataH siddhaM zlokArthenoktam // 197 // 15 vikrINIte parasya svaM yo'svAmI svAmyasaMmataH // na taM nayeta sAkSyaM tu stenamastenamAninam // 198 // asvAmivikrayAkhyavivAdapadamidamanukAntam / parasya yaddravyAdi svaM taccedasvAmI tatputrAdiranyo vA vikrINIte svAminA'nanujJAtastaM stenaM cauraM vidyAt / yadyapi yastasmAt krINAti sa tamastenaM manyate na taM nayeta sAkSyaM tu taM puruSaM na nayeta na prApayet sAkSyaM na kArayetsAkSikaraNe na niyoktavya ityarthaH / yathA caurastAdRza evAsau / stenatvAcca 25 na sAkSitva eva pratiSedhaH / kiM tarhi ? sarvAsu sAdhujanasAdhyAsu kriyAsu / parasvamananujJAtena vikrItaM kreturna svaM bhavatIti siddhe sAkSikarmaniSedhadvAreNa pratiSedho vaicitryArthaH // 198 // For Private And Personal Use Only 20 1-Na-ra-mithyo / 2 Na-ra-uttamarNasya dhanasya kSapaNIyaM / 3 pha- saMkhyA / pha - parameva 5-Na-ra-parasvamananujJAtaH na vikrItakretunaMsaMbhavatIti / Page #697 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 651 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ aSTamaH avahAryo bhaveccaiva sAnvayaH paTzataM damam // niranvayo'napasaraH prAptaH syAcaurakilbiSam // 199 // pUrveNa sAdhujanakartRkAsu kriyAsu sAkSyAdipvapi asvAmikriyakAriNAmanahatoktA / anena SaTzato daNDa ucyate / SaTkArSApaNazatAni avahAryo dApayitavyo daNDya iti yAvat / sAndayo'nvayo'nugamanasaMbandhaH / sa yasyAsti putrabhrAtrAdiH svAmino'nugataH saanvyH| sa hyananujJAto'pi vikrINAno na sphuTacoro yatastasyeyaM buddhirmadIyamevaitadyApiturita taM pratIyamapi saMbhAvanA bhavati / tasyaiva vikrIya mUlyaM dadAti / yastvaya'ntAsaMbandhaH sa niranvayaH / caurakilviSaM nigrahaM niHsaMzayaM prAptaH / anapasaro yadi tadgRhaM tasya nApasRtaM bhavati tadA'napasarazcauravaddaNDyaH / yadi tu tadgRhAdeva kenaciddattaM vikrItaM vA tasya tena vA'jJAM datvA tatpratigRhItaM prakAzakrayeNa vA vikrItaM tadA na cauravaddaNDayaH / SaTzatameva dApyaH / athavA anvayo vikrINAti tamya vikrayadravyasyAnyataH krayaH apasaraH krayAdanyaH pratigrahAdirAgamaH / etaduktaM bhavati / yadi tena tanna kutazcana krItaM nApi pratigRhAdinA labdhaM tadA cauraH // 199 // * asvAminA kRto yastu dAyo vikraya eva vA / / __ akRtaH sa tu vijJeyo vyavahAre yathA sthitiH|| 20 // na kevalamasvAmisakAzAdyatkrItaM tanna sidhyati / kiM tarhi pratigahItamapi / pratigraheNa prItyA vA dAnaM dAyaH so'pi na sidhyati / " vikrINIte parasya " ityanena vikretuH pratigrahItuzcAsvAmyamucyate / " svAmIrikrthakraye"tyAdinA svAmyAzaGkAyAM prApto'yaM pratiSedhaH / vyavahAra eSI sthiti tikramaNIyA // 200 / / saMbhogo dRzyate yatra na dRzyetAgamaH kacit // AgamaH kAraNaM tatra na saMbhoga iti sthitiH // 201 // ___ yasminvastuni govastuhiraNyakSetrAdAvanyasya bhogo dRzyate anyasya ca rikthaprati. grahAdirAgamaH svAmyApAdakastatrAgamo balavAnna bhogaH / bhoga eva sNbhogH|kaarnnN svAmye tatreti sthitiH| evamanAdivyavasthA na bhogamAtreNa svatvam / yAdRzena ca svatvaM tatpura25 stAvyAkhyAtam / " yatkicidazavarSANi" iti vAnena virodhastatraiva prihRtH||201|| vikrayAdyo dhanaM kiMcidgahIyAtkulasannidhau // krayeNa sa vizuddhaM hi nyAyato labhate dhanam // 202 // * anena vidhinA zAstA kurvanasvAmivikrayam // ajJAnAjjJAnapUrva tu cauravaddaNDamarhati // 1 // 1ja-ra-Na-eSa / 2 ja-svA / 3 j-seH| 4 Na-ra-kAriNonarhatA / 5nn-r-aanpttho|6phanujnyaatopi / 7 Na-ra-syAt / 8 Na-ra-atyanta saMbaMdha / 9 pha-yaditi na tanna / 10 zlo. 198 / 11 gautayIye a. 10 sU. 39 / 12. pha-eva / 13 zlo. 148 pR. 623 / 20 For Private And Personal Use Only Page #698 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| yAdRzena krayeNa svAmyaM bhavati taM darzayati / vikrINate'sminyavahAriNa iti vikrayaH / ApaNabhUmistato yo gRhNIyAddhanaM gavAdi krIyamANaM dravyaM mUlyaM vA sa labhate nyAyataH krayeNa / kulasaMnidhau vizuddhaM nyAyataH kraya ucitena mUlyenAsaMbhAvyapApapuruSAkulamyAnyavyavahartRmelakakArapuruSasamUhasya samakSaM gRhItaM labhate nApahArayati / anyathA svAminA tu dravyaM pratinIyate'sya nyAyato vikraye kintu mUlyaM labhate / tasmAdyastasya 5 vikrayI anyAyataH krayeNa tu daNDyate mUlyaM ca hArayati / etaduktaM (yA. va. vya. 170) " vikreturdarzanAcchuddhiH svAmI dravyaM nRpo damam / kreto mUlyamavApnoti tasmAdyastasya vikrayI / " eSa evArthastena zlokena pratipAdyate // 202 // atha mUlamanAhArya prakAzakrayazodhitaH // adaNDayo mucyate rAjJA nASTiko labhate dhanam // 203 // 10 asaMbhAvyapApAttu puruSAdityAdi nyAyataH kraya uktaH / sa cedvikretA zakya AhartuM tadA pUrvokto vidhiH " svAmI dravyam" ityAdi / atha sa vikrayIgato'nyenaM krIta svAminA cinhIkRtaM tena ca mUlaM vikretA puruSa AhartuM na zakyate / prakAzaM janasamakSa prasiddhAyA vikrayabhuvaH krItamata IdRzena krayeNa zodhite dravye zuddhaH / ketA'daNDayo mucyate dhanaM tu nASTikaM svAmI jJApitasvaM vA labhate / naSTamanveSate nASTikaH / naSTa- 15 masyAmtItyevaM Thani kRte prajJAditvAtsvArthiko'N kartavyaH / naSTaM prayojanamasyeti vA / tenAyaM saMkSepataH kaye prakAzakraye tu daNDo na syAddhananAzastu sthita eva // 203 // nAnyadanyena saMsRSTarUpaM vikrayamarhati // na cAsAraM na ca nyUna na dUreNa tirohitam // 204 // asvAmivikrayaprasaGgenAnyo'pi vikraye dharma ucyate / nAnyakuMkumAdidravyaM kudravyeNa 20 tadAbhAsena kusuMbhAdinA saMsRSTaM vikreyam / yattvasAvadhaM cirakAlaM bhAMDevasthitatvAt / prAptavibhAvaM jIrNamajIrNAbhAsaM vastrAdi na ca nyUnaM tulAmAnAdinA / dUrasthitaM ca grAme mama vidyante vAsAMsi guDAdi vA dravyaM tirohitaM sthagitaM vastrAdinAM'tarhitaM yasya vA svarUpaM kenacigavyarAgeNAntIyate purANaM navavatpratibhAti tattirohitaM na vikretavyam / idaM dravyamIdRzaM ca pradA vikrayaH karttavyaH / anyathAkRtastu na kRto dazAhAdUrdhvamapi pratyarpaNe 25 na doSaH / anyasya' daNDasyehAnAmnAtatvAdupadhAbhirityeSa eva daNDaH prakaraNabhedena paThitatvAt / asvAmivikrayadaNDa ityanye // 204 // 1 nnr-ketuH| 2 ph-anen| 3 nnr-bhNgiikRt| 4 para-mUlavikrato na zakyaH / 5Nara-satyo / 6 ph-asy| For Private And Personal Use Only Page #699 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 5 656 1 . C 15 www. kobatirth.org 25 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / anyAM ceddarzayitvA'nyA voDhuH kanyA pradIyate / / ubheta ekazulkena vhedityabravInmanuH // 205 // vikrayaprakAratvAcchulkAderyo yatkanyAyA asminnavadhau dharma ucyate zulka kAle rUpavartI darzayitvA gRhItako'syAM rUpahInAM dadAti vayohInAM guNahInAM vA tasyobhau api zulkadainaikena zulkena hartavyA / kanyAnAmevAyaM dharmaH / gavAzvAdidravyANAM tvasminvyatikrame'nyo vidhirvakSyate // 205 // nonmattayA na kuSThinyA na ca yA spRSTamaithunA // pUrva doSAnabhikhyApya pradAtA daNDamarhati // 206 // [ aSTamaH unmattAdidoSAnkathayitvA dadato daNDo nAstIti pratiSedhadvAreNa kathayato daNDamAha / na kevalaM zulke deyA yA anyasyApi brAhmAdivivAhena vivAhayipyamANAyA dattA - 'pyadattA bhavati daNDazca prApnuyAccaura kilviSamiti jAnAnasya ajAnataH prakRtatvAt / unmattayA kuSThinyA ye kuSThonmattAdayaH / yA ca spRSTamaithunA tasyAzca yo doSo maithunasparzastAndoSAnpUrvaM vAkpradAnenAkhyApya prakAzyaitaddoSA kanyetyevamuktvA dadato nAsti daNDa iti payojanA || 206 // Rtvigyadi vRto yajJe svakarma parihApayet // tasya karmAnurUpeNa deyoM'zaH saha kartRbhiH // 207 // saMbhUyasamutthAnasya prakramo'yam / tatra vaidikaM tAvatsaMbhUyakAryamudAharati / yajJo jyotiSTomAdiH / tatra yAgarUpAnekAMga karmanirvartanArthamRtvigvRtastvayA mamedaM hotraM kartavyamAdhvaryavamaudgAtraM ceti zrautena vidhinA'nuSTheyamityupagamazca pravartitaH / kathaMcidapATavAdinA 20 sAmikRtAM yatparihApayettyajettadAnIM tasya deyo dakSiNAMzaH karmAnurUpeNa yAvatI tasmin Rtau dakSiNA tAM nirUpya caturthe bhAge karmaNaH kRte caturthatRtIya ityetadvArUpyaM saha kartRbhiH karttAraH tatpuruSAH pradhAnoi hotrodgAtrAdInAM prastotRmaitrAvaruNaprabhRtayaH // 207 // dakSiNA ca dattAsu svakarma parihApayan // kRtsnameva labhetazimanyenaiva ca kArayet / / 208 // For Private And Personal Use Only mAdhyandine savane dakSiNA dIyanta iti / tata upariSTAtkarma tyajatAmapratyAharaNIyA~ labheta na pratIpaM tyAjayedityarthaH / anyAM bhRtiM dattvA anyena puruSeNa yajamAnastatkarma samApayet / RtvigbhiH karma karttavyaM varaNAcca Rtvijo bhavati / tacca niyatakAle 1 pha- ca / 2 pha-tA yA / 3 Na-ra-upagamayA / 4 ra-Na-varaNena / Page #700 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / prAkkarmaNa AraMbhAdataH kratukriyamANaM viguNaM bhavati samAptizcApi kartavyeti viguNaM cetsamApanIyamaMgAnyeva tadanyakartRkANi kariSyAmIti buddhinivRttyarthamuktamanyenaiveti tAvadeva triguNaM yadazakyaM zakyaM tu sarve kartavyam / kecitkArayediti Rtvijo'pi saMbandhamAhuH / gRhItvA dakSiNAM vA'dhikAM dadyAtsvayamazaknuvanprAgdakSiNAbhyaH zeSakarmasamApane yajamAna evADadhikriyate // 208 // 1 yasminkarmaNi yAstu syuruktAH pratyaGgadakSiNAH // sa eva to AdadIta bhajeransarva eva vA / / 209 || 657 idamaparaM prakRtopayogi vaidikaM kathyate / vaidike karmaNi sAmastyena dakSiNA AmnAyate na pratipuruSaM vibhAgena tasya dvAdazazataM dakSiNeti / tacedekena tvantarANi tadvikArANyanugacchanti rAjasUyAdIni tatra ca kecidaGgakarmasu pratipadamanyA dakSiNA'snAtA 10 puruSavizeSasaMyogena hiraNmaye prakAzavadavayava ityAdi tAH pratyaGgadakSiNAH saMpadyante / kimadhvaryozcAturvidyAvAdikavadadAtisaMbandhaH sarveSAmRtvijAM dakSiNAdhvaryastu dvAramAtraM uta tasyaiva sA anyeSAM prakRtAMzaH saMzayopanyAsArthaH zlokaH / pratipadaM puruSavizeSAzrayA aGgeSu dakSiNAH pratyaGgadakSiNAH / athavA vIpsAyAM pratyaGgazabdaH / aGgamaGganmAzritAH pratyaGgAH / sa eSa tA Ar3hati mukhya eva puruSasya dadAtinA saMyoga utaM kartRtvAvizeSAdanye'pi bhajera 15 labheran / pradhAnadakSiNAyA iva // 209 // rathaM hareta cAdhvaryurbrahmAdAne ca vAjinam // hotA vA'pi harezvamudgAtA cApyanaH kraye // 290 // puruSavizeSamuktAstadarthA eveti nirNayaH / evaM dadAtirmukhyArtho bhavati / puruSasaMyogazca nAdRSTArthaH / rathamadhvaryurAdhAne haredbrahmA ca vAjinaM vegavantamazcaM hotA vA azvaM 20 vRSamanyaM vA kAsucicchAkhAsvAdhAna etA dakSiNAH / ataH somakraye yacchakaTaM tadudvAtuH / tatra zakaTe'nyataro'naGgAnyuktaH syAt / anyataro viyukta ityapi paThyate / tena ca somaH krIta upAhriyate / anye anye tvapUrvamana Ahurna somopAharaNArthaM na hi krayeNa zakyate vizeSayitum || 210 // I evaM tAvatpuruSa vizeSa saMyoginInAmaGgadakSiNAnAM vidhiruktaH / pradhAnadakSiNAnAM sAmAnyataH 25 zratAnAmidAnIM vibhAgamAha For Private And Personal Use Only 1 Na-ra-vArikaM / 2 Na-ra-parikrINIte / 3 Na-ra-vA / 4 pha-Ayattena / 5 pha- taccAtidezena / 6 pha-tatrA / 7 pha- ajaryakarmasu 8 pha- tAcaiva sAmAnyA'nyeSAM prakRta evAMzaH / 9 pha-uttarakartR / 10 Na-ra-+kathitvA praznaH / Page #701 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 658 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [aSTamaH sarveSAmadhino mukhyAstadadhenAdhino'pare / tRtIyinastRtIyAMzAzcaturthAzAzca pAdinaH // 211 // sarveSAmRtvijAM ye mukhyAste'dhinaH / yAvatI tasminkratI sAmantyena dakSiNA' 'mnAtA tasyAmte'ddhino'rddhaharAH / semayAgepu hi poDazavinamtatra catvAro mukhyA hotAdhvaryubrahmodgAteti / tepAmadhaM tamya dvAdazazataM dakSiNeti / tatodha paTpaJcAzanna tardhino'STAviMzatyA'rdhinamtadvanto'pare yeSAM tato'nantaraM varaNamAmnAtaM maitrAvaruNapratiprasthAtRbrAhmaNAcchaMsiprastotAmtRtIyena tRtIyAMzAH / aMzazabdo'rdhazabdena samAnArtho'rdhazabdastvanAvazyaM samapravibhAga eva kiMcinyUne'dhike'pi sAmIpyena vartate / tena tRtIyo bhAgaH SaTpaJcAzataH SoDaza gRhyante / ekaikasya catasro bhavanti / samatRtIyaM bhAgaM prayacchanti SaTpaJcAzatatRtIyaM ca hoturacchAvAkovoMnaSTAbrahmaNognIdudgAtuH pratihartA / ye ca pAdinaste caturtha bhAgaM karmaNaH kurvantIti pAdinaH / caturthe ca sthAne maitrAvaruNasthAnAnte caturthAMzAH / dvAdazasamudAye pUrvavat / evaM " taM zatena dIkSayantI " tyatrApi klaptiH krtvyaa| adhino dakSiyAti pAdino dIkSayatItyevamAdibhiH zabdaiH tatra dvAdazakamavidhirevAnyatra zruto vyavahAra ihApi tayaiva rItyA kRta iti // 211 // 15 saMbhUya svAni karmANi kurvadbhiriha mAnavaiH / / anena vidhiyogena kartavyAM'zaprakalpanA // 212 // yathA yajJe yo bahUni karmANi kAyaklezakaraNe vidvattAtizayasAdhye ca niyukto bhUyasI dakSiNAM labhate nyUnakarmakArI tu nyUnAM tadbalaukikeSu gRhacaityAdikAriSu saMbhUya saMhatya vardhakisthapatisUtradhArAdiSu svasamayaprasiddho yAvAnaMzaH sUtradhArasya yAvAnsthapatesta20 bAnena vidhiyogena vidhidiko'rthastatprasiddhA vyavasthA vidhiyogavaidikyA yajJagatayA vyavasthayetyarthaH / evaM nATakAdiprekSAyAM nartanagAyanavAdakeSu bhAgapraklaptiH / yadyapi sarve vidvAMsaH sarvakarmAnuSThAnazaktAzca tathApi karmAnurUpyeNa bhAgo na puruSAMnurUpyeNeti saMbhUyasamutthAnam // 212 // dharmArtha yena dattaM syAtkasmaicidyAcate dhanam // pazcAca na tathA tatsyAna deyaM tasya tadbhavet // 213 // yaH kazcidAha sAntAniko'haM yiyakSurvA dehi me kiMciditi / tasmai yadi dattaM bhavet sa ca na yajeta na vivAhakarmaNi pravarteta / taddhanaM dyUtena vezyAbhirvA kSapayedanyatra 1 pha-dIkSenmahatI tatrApi / 2 Na-ra-puruSAnuSThAnarUpeNa 3 Na-ra-kasmacidyAcamAnAya dattaM dharmAya yadbhavet / 4 Na-ra-bhikSurvA / For Private And Personal Use Only Page #702 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 659 vA viniyuJjIta vRddhilAbhakRpyAdau na deyaM tasya taddattasya dAnapratiSedho nopapadyate / ataH pratyAharaNIyamiti vAkyArthaH / athavA naSTAnto gauNo vyAkhyeyo dattaM pratizrutaM na deyam / tathA ca gautamaH (a. 5 zlo. 21) "pratizrutyApyadharmasaMyuktAya na ddyaat"| kiMpunaratra yuktamupAyamityAha dattasya pratyAharaNaM pratizrutasya vA dAnam / tathA ca smRtyantara ubhayaM paThitam / Aha hi nAradaH (a. 8 zlo. 10-11) " kartAhametatkarmeti " 5 upakramya " yaddattaM syAdavijJAnaudadattaM tadapi smRtam " iti / prayojanavizeSoddezena yaddattaM tasminnanivartyamAne svavasthitamapi pratigrahIturgrahAdAharttavyam / dAnamyopakramamAtraM tadAnIM samarpaNaM samAptistu nirvataprayojaneti nAradasya matam // 213 // yadi saMsAdhayettattu dollobhena vA punaH // rAjJA dApyaH suvarNa syAttasya steyasya niSkRtiH // 214 // 10 saMsAdhanaM rAjanivedanAdinA RNavatpratizrutamya mArgaNaM svIkRtasya pratiyA~cyamAnamya rAjanivedanaM ayaM mahyaM datvA pratijihIrSatIti siddhamya dRDhIkaraNaM saMsAdhanametadetat / dalliobheneti kAraNAnuvAdaH / evaM kurvato daNDaH suvarNa syAttasya steyasya niSkRtiriti cauradaNDamAzaGkamAnaM suvarNa vidhatte / acaurazaGkayA ca dattaM kila tena tasmai na svayaM hRtaM kathamayaM cauraH syAditi zaGkAM nivartayituM steyazabdaH prayuktaH / satyapi 15 cauratve vAcanikaH suvarNadaNDo'nyAsu kriyAsu cauravandhavahartavyaH // 214 // dattasyaiSoditA dhA yathAvadanapakriyA // ata UrdhvaM pravakSyAmi vetanasyAnapakriyAm // 215 // pUrveNArdhena puurvvivaadopsNhaarH| uttareNa vakSyamANopakramaH / dttsyaissaa'npkriyoditaa| apakriyA kriyApayiH / tasya naJA pratiSedhaH / dAnamevaM na calitaM bhavati / eSaiva dAne 20 sthitiriti yAvat |dhrmaadnpetaa dhA / kathaM pratizrutyAdIyamAne dharmo na pazyatIti naiSA zaGkA kartavyA / eSa evAtra dharmo yanna dIyate dattaM ca pratyAdIyate / uditA uktA yathAvacchabda. samudAya eva yAthAtathye varttate / samyanirUpitetyarthaH / athavA yathAzabdo yogyatAyAM vartate tAmahatIti vatiH kartavyaH / vetanaM bhRtistasyAnapakriyA vetanena svakarma kurvatAM yo dharmaH sa idAnImucyata iti pratijJA // 215 // bhRtonaato na kuryAdyo datkirma yathoditam // sa daNDayaH kRSNalAnyaSTau na deyaM cAsya vetanam // 216 / / 1 pha-vAdini yuJjIta / 2 ph-bh| 3 pha-jJAnamadattaM / 4 Na-ra-vyavasthitamapi / 5 pha-tRya 6Na-ra-nivRtte prayojanam / 7 Na-ra-pratimAnasya / 8 Na-ra-yuktaH / 9 Na-ra-vikrayApAyaH / 10 phatadevamuditaM bhvti| For Private And Personal Use Only Page #703 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 11 660 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH uddiSTena mUlyenoddiSTaM karma karoti sa iha bhuuto'bhipretH| bhRtyakarmavizeSeNa svIkRto bhRtH| dehi me paJcarUpakANIdaM te karma kartA'smIyatA kAlenetyAbhApya praviSTaH sa cetkarma na samApayati kRSNalAni sauvarNAni tAmrarajatayorvA karmasvarUpamanubandhAdi ca jJAtvA dnnddcte| tAni ca rUpakANi vetanAthai kalpitAni na labheta / yadyanA? donna karoti yathodita karma vyAdhyAdinA'pIDitasya dapodakurvato bhUtihAnirdaNDanaM ca / ataH sa evaM vaktuM na labhate / yAvanmayA kamIzaH kRtamtadAnurUpyeNa dehIti / RtvinAmapyevaM daNDaM kecidicchanti / svecchayA tyajatAM tadayuktaM / atra hi mahAnanartho yajamAnasya sAmikRtye yajamAne to daNDo mahAnatra yuktaH / yajamAnasya ca yannaSTaM taddApanIyA~H / dIkSopasaddevavrataiH zarIrApacaye samutthAtavyam / anyo yaH zilpI kaMcanakarmaNi pravartayati taDAgakhanane devasya gRhakaraNe'haM te samApayitA pravartasveti pazcAccIpasarettena svAminaH kSayavyayAyAsAH sarve sNvoddhvyaaH| bhANDavAhavaNignyAyana / eSa hi nyAyaH kAtyAyanena sarvatrAtidiSTaH / bhANDavAhakadoSeNa vaNino yadi dravyaM nazyettadbhAMDavAhako vahet / "yo vo'nyaH kasyacitkarmaNi dhanamAbadhyArdhato nivarteteti" kAtyAyanIye sUtre dhanamAbadhyA''sajya dhanavyayaM kArayitvA yadyarddhakRte nivarteta so'pi tadvahedityanupaGgaH / 15 evaM yo'pi pANmAsyaH sAMvatsaro vA yathopapAdakakarmakArI bhaktadAtastasyApyeSa eva nyAyaH / Aha ca nAradaH ( 6 / 5) / "karmAkurvanpratizrutya kAryoM datvA bhRtiM blaat| bhRtiM gRhItvA'kurvANo dviguNaM bhRtimAvahet // " kAle'pUrNe tyajankarma bhRtinAzanamarhati " // 216 // anArtasya daNDa ukto bhRtiharaNaM ca / ArttasyedAnImucyate - Arttastu kuryAtsvasthaH san yathAbhASitamAditaH sa dIrghasyApi kAlasya tallabhetaiva vetanam // 217 // aato yo bhRto'rddhakRtaM karma yadi hitvA gacchetsa svasthaH sanpunarAgatya yathoktamAdau tatkuryAt / bahunA'pi kAlena pIDayA muktaH pratyAgataH kRtakarmazeSe labhetaiva vetanam // 217 // yathoktamAH sustho vA yastatkarma na kArayet // na tasya vetanaM deyamalponasyApi karmaNaH // 218 // 20 1pha-bhRtyaH 2 ph-ni| 3 Na-ra-labhate / 4 nn-r-vdhyaadinaa| 5 pha-yAsaH / 6 Na-ra-etaM pha-yaM / 8 pha-pravartakatveneti / 9pha-trA / 10 pha-kSayAyAsAH / 11pha-api / 12 pha-Ava yaM / 13 pha-upalabheta c| For Private And Personal Use Only Page #704 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAya: ] manasmRtiH / athavA svAmino vArayatyenaM ca tatkarma kauritaM syAtsvAM bhRtiM datvA tadA tatsamamasau svasthaH kArayitavyaH / athApi svAmI brUyAna me kiMcitkartavyamastIti / taMtrApi kRtAnurUpeNa labhetaiva yatheoktamAtrAm // 298 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir yo grAmadezasaMghAnAM kRtvA satyena saMvidam // visaMvadennaro lobhAtaM rASTrAdvipravAsayet // 220 // eSa dharmo'khilenokko betanAdAnakarmaNaH // ata UrdhvaM pravakSyAmi dharma samayabhedinAm // 219 // vetanAdAnakarmaNa iti vivAdaparasyAsya nAmadheyamevametattena na codyametat / kathaM vetanasyAdAnakarmoktaM yAvatA dAnakarmApyuktaM " na labhetaiva vetanam " iti / nAmno hi yenakenacidanvitena saMvandhiMnA nAmatA na viruddhA / na hi yAvantaH sUtrArthAste sarve pravartante / tathA cAgnihotre yadyapyagniprajApatyorhomastathApyagnihotramiti nAma pravartata eva / taduktaM tatraivaM sthUNAdarze yA ca samAnIcA syAditi samayasiddhiH saMGketa idaM mayA~ bhavatAmanute 10 nizcitaM kartavyamityabhyupagamaH / taM bhindanti vyatikrAmanti te samayabhedinaH / " saMvizva vyatikramaH " (a. 8 zlo. 1 ) iti yaduddiSTaM tadidAnImucyate / pUrveNAddhena pUrvaprakAreNopasaMhAro'pareNa yathoddiSTaprakaraNAMtaracanam // 219 // 661 15 1 zAlAsamudAyo grAmastannivAsino manupyA gRhyante / teSAmeva saMvidaH saMbhavAt / evaM grAmasamudAya dezasaMgha ekadharmAnugatAnAM nAnAdezavAsinAM nAnAjAtIyAnAmapi prANinAM samUhaH / yathA bhikSUNAM saMgho vaNijAM saMghacAturvidyAnAM saMgha iti / grAmAdInAM yatkAryaM yathA pAragrAmikairyAmono'pahataM prAyaH asmAkIne gopracAre gAzcArayanti udakaM ca bhittA nayanti / tadyadi vo mataM tadyaM etadeSAM kartuM na dadme / evaM naH prativardhatAM yadi taiH saha daNDAdaNDirbhavati 20 rAjakule vA vyavahArastaM sarve vayamekakAryA no cedupekSAmAha / tatra ye kimiti prAktanI grAmasthitistairvyatikramyatetyevaM protsAdya visaMvadedbalAttaireva saha saGgaccheta streSu vAhyAbhyantaraH syAtsa rAjJA svarASTrAnnirvAsayitavyo niSkAsayitavyaH / svaviSaye'sya vastuM na deyamevaM vaNimabrAhmaNAdikArye IdRze kRtasaMvittena nAtikramitavyam / yatkArya grAmAdyupakArakaM zAstrAcAraprasiddhaM purarASTrAvirodhi tatsaMvivyatikrame daNDo'yaM / lobhAditi 26 svenopakAragandhena paragrAmaNIkRtenAsvAtantryaM lobhaH | ajJAnAtu visaMvAdamAnyasya kalpaH // 220 // For Private And Personal Use Only 1 pha - dhArayatyanena / 2 Na-ra-kAri / 3 Na-ra-atra / 4 Na-ra-ati: / 5 pha- talabhetaiva / 6 - ra* saMbaMdhana nAmatAH na virudhyate / 7 pha-idaM yAvatA manute / 8 pha-ri / 9 pha-hataH prAya AsmAkIne 1 01 pha-dagdha eva doSAn / 1 pha-tA / 12pha-sutre / 13 pha vedakamiti / 14 pha-de / Page #705 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 5 www. kobatirth.org 662 medhAtithibhASyasamalaMkRtA nigRhya dApayeccainaM samayavyabhicAriNam || catuH suvarNAna paNiSkAMrachatamAnaM ca rAjatam / / 221 // nigRhyAvaSTabhya pIDayitvA kAllAbhamakArayitvA daNDyaH / catvAri suvarNAni yeSAM niSkANAM parimANaM te catuHsuvarNA niSkAH / yadyapi catuHsuvarNiko niSka ityatroktaM tathApi zAstrAntarAt " zAbdaM zataM suvarNAnAM niSkamAhurmahAdhiyaH " ityevamAdiparimANAntaraM pazyet / vizinaSTi saMjJAkAraNasAmarthyAdeva labhyata iti cet padyagranthatvAnna dossH| anye tu sahArthe bahuvrIhiM kRtvA trIn daNDAnAhuH / caturbhiH suvarNaiH saha paNikA daNDanIyo daza niSkAH pratipAditA bhavanti / bahuvrIhiMsiddhyarthaM sahArthe kathaMcinmatvartho yojitavyaH / na hi citrAbhirgobhiH sahitazcitragurdevadatta iti bhavati / ete ca 10 trayo daNDA yadi ca tribhireka iti kAryApekSayA yojanaM nirvAsanadaNDo na vikalpate daNDo'yam // 221 // etadaNDavidhiM kuryAddhArmikaH pRthivIpatiH || Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir [ aSTamaH grAmajAtisamUheSu samayavyabhicAriNAm / / 222 / / jAtisamUheSu ca nAnAjAtIyAnAM samAnajAtIyAnAM vA saMgheSu tadviSayo vyabhi15 cAro / yeSAmityArthaH prakaraNopasaMhAraH || 222 // krItvA vikrIya vA kiMcidyasyehAnuzayo bhavet // so'ntardazAhAtayaM dadyAccaivAdadIta vA / / 223 // yadravyaM pracurakrayavikrayaM vyavahArakAle ca gacchati na nazyati mUlatazca nApacIyate putAmrabhANDAdisthirA tAdRzasyAnupabhuktasya dazAhamadhye yattu viralakema ( ? ) tRkaM 20 kazciddevayAtrotsava dau vikrIyate aniyatArthaM ca tasya tadaharaparedyurvA / phalakusumAdau tu tatkSaNa evaanushyH| pazcAtrapaH krItvA yasyAnuzayo na mamaitadupayujyate sa dazAhamadhye dadyAt / vikretA pratIpaM gRhNIyAt / vikreturanuzaye AdadIta / na mayA sAdhu kRtaM yadvikrItamiti tadA kretA tasmai pratipAdayitavyaH / ekasthAnavAsinAM caiSa kAlo dezAntaravAsinAM tAtkAlikI pratinivRttiH / kecidgobhUmyAdiviSayaM vidhimimamicchanti / na vastrAdau / 25 smRtyantare hi vANikpaNye'nyo vidhirAmnAyate / evaM nAradaH paThati ( 9 | 1-3 ) "krItvA mUlyena yaH paNyaM duSkrItamiti manyate / vikretuH pratideyaM tattasminnevAhvayavikSataM" iti / " dvitIye'hni dattA mUlyAttryaMzAMzamAvahet / dviguNaM tattRtIye'hni parataH kretureva tat // " vikrayaye yaddravyaM tatpaNyaM yadvikrIya tadutpannena dravyAntarakrayAdinA puruSo vyava " For Private And Personal Use Only 1 ra atrocyate / 2 Na-ra-zAstrAntare sASTazataM / 3 pha-viziSTaM / 4 Na-ra-etaca / 5 Na-rayadi vA tribhireva / 6 Na-ra-yojanA / 7 Na-ra evaM / 8 pha-na / 9 Na-ra-tatra / 10 Na-ra-namai t / 11 Na ra vikrayAvaherthe / Page #706 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| harati jIvikAdhanamarnayituM tathA paNabhUmau prasAritamaprasAritaM ca bhavati vaNinAM tatreha eNyagrahaNAtkazcidvizeSo vivakSitaH / itarathA krItvA mUlyena ityetAvadapekSyam / kaH punarasau vizeSaH ? ucyate yatkrItamapi paNyatvamajahadvaNigbhiH kriyate tarhi vikrayArthameva kINanti / teSAM vaNijAmitaretarakrINatAM vikrINAnAM ca nAradIyo vidhiranyeSAM mAnava iti kecit / kiM punaratra yuktam / paNyadharmAdervyavasthA vA'nusaraNIyA / tathA cAzvAnAM balasaJcAro 5 hastinAmaGkuzArohaNaM vikrayavibhAvakamityAdinA vyavahArasteSu paNyeSu siddho bhvti| avikSitamavinaSTamupanidhyAdau vastrAderyAvannAtra nAzastAvato mUlyamupanidhAtre dIyate / dravyaM tu gRhNAtIha tvIpannAze'pi sarva mUlyaM deyaM ketuH // 223 // * pareNa tu dazAhasya na dadyAnnApi dApayet // AdadAno dadaccaiva rAjJA daNDayau zatAni paT // 224 // 10 dazAhAtparato na kretA yAvAnuzayazcApi vikretA yadi rAjani vivadatAM tau tataH SaT zatAni daNDyau / na dadyAditi nAyamadRSTArthaH pratiSedhaH / kiM tarhi jJAyate sthitirIdRzI / anicchankretA dazAhAdUrdhva na tyAjanIyo nApi vikretA grAhayitavyaH / atazca yadi sAmnobhayecchAyAM dAnAdAne syAtAM tatra na kazciddoSaH // 224 // yastu doSavatI kanyAmanAkhyAya prayacchati // tasya kuryAnRpo daNDaM svayaM SaNNavati paNAn / / 225 // yA kanyA doSairyuktA sA ca dAtrA varAya nAkhyAyate na prakAzyata evameva dIyate tatra dAturdaNDo vidite rAjJA kAryaH / svayaM grahaNamAdarArtham / kanyAdoSAzca dharmaprajAsAmarthyavidhAtahetavaH / kSayo vyAdhimaithunasaMbandhazca nonmattAyA ityetatprakaraNokto daNDo'yaM vA // 225 // 20 akanyeti tu yaH kanyAM brUyAdveSeNa mAnavaH / / sa zataM prAmuyAddaNDaM tasyA doSamadarzayan // 226 // akanyA vRttamaithunasaMbandheti yo vadettaM ca doSaM na bhAvayettadA zataM kArSApaNaM * [syAccaturvizatipaNo daNDastasya vytikrme| paNasya dazame bhAge dApyaH syAdatipAtini // 1 // ] [kItvA vikrIya vA pnnymgRhnnnnddtstthaa| paNAndvAdaza dApyazca manuSyANAM ca vatsarAn // 2 // ] [paNAndvAdaza dApyaH syAtpratibodhena cedbhavet / pazUnAmapyanAkhyAne tripadAdarpaNaM bhavet // 3 // ] 1 Na-ra-nahi 2 ph-avivkssitN| Na ra-ISatu / 4 Na-sApi / 5 ph-adhicchetkretaa| 6 -ra-kSatriyo / 7 nn-r-c| For Private And Personal Use Only Page #707 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 5 10 www. kobatirth.org 664 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH daNDyaH / anye manyante'lpatvAddaNDasya mahatvAccAkrozasyeti karaNasya ca padArthaviparyaye' sakkattvena darzanAdakanyeti zabdasvarUpaM vivakSitam / akanyeyamityetenaiva zabdenAkrozettasya zataM daNDaH / kaH punaratra vizeSa: ? / ucyate / sa idaM vAdI pRcchayate kathamiyamakanyeti / sa cedryAnnirlajjA nRzaMsA'zlIla vAdinI naipa kanyAnAM dharmaH / etacca na sAdhayettadA'yaM daNDaH kanyAguNaniSedha ukte sati / athavA kanyAzabdaM prathamavayovacanamAzritya parIkSe prArthayamAnasya brUyAtkitAva~nnAsau kanyA atisvalpA vRddhA vA tatra kanyA dattA yadi rAjAnaM jJApayedabhirUpatamA kanyA madIyAM prArthyamAnA'nena tasyAmabhilASa evamuktvA'tha parAjitaM tatra prAptakAlAyAM yadyevamuktaM tadA parAjitasyAyaM daNDaH // 226 // pANigrahaNikA maMtrAH kanyAsveva pratiSThitAH / / nAkanyAsu kacinnRNAM luptadharmakriyA hi tAH // 227 // 20 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir pANigrahaNaM vivAho dArakarma / tatra vidyamAnatvAtsa cAgnimayakSatetyetAbhyAM saMbandhenAsAM vivAhe kartRtvaM darzayati / paramArthatastu vivAhavidhI kanyAmupayacchediti vihitaM tAdRzamevArthaM mantrA abhivadanti / na punarmantreSu kanyAzabdazravaNAtkanyAnAM vivAhamantrANAmavidhAyakatvAt / eSa evArthastadviparItapratiSedhamukhena dRDhIkriyate / kanyAsu 11 kvacinRNAm / na kasyAMcidvedazAkhAyAM manuSyANAmakanyA viSayo vivAhaH zrutaH / luptakriyAH yAsAM dharme'gnihotrAdAvapatyotpAdanavidhau cAdhikAro nAstyatastA na vivAhyAH / ataH kanyAmakanyeti vadanmahatA daNDena yojanIya iti pUrva zlokAdanantaramucyate / aprAptamaithunA strI kanyocyate // 227 // pANigrahaNikA mantrA niyataM dAralakSaNam / / teSAM niSThA tu vijJeyA vidvadbhiH saptame pade // 228 // dArA bhAryA tasyA lakSaNaM nimittaM vivAhamantrAstaistatra prayuktairvivAhAkhyaH saMskAro nirvartate / dvijAtInAM punarmantrAH / tatra zUdrasya dAraprasaGgo na hi tasya mantrAH santi mantrava sarvAnyetikartavyatAsti / ato vivAhAkhyasaMskAropalakSaNaM mantrAsteSAM mantrANAM niSThA samAptiH saptame pade vijJeyA lAjAhomamabhinirvartya triH pradakSiNamagnimAvartyaM saptapadAni 25 strI prakamyate " iSa ekapadI bhava " ityAdi yAvat " sakhA saptapadI bhaveti " / tasminprakrAnte kanyAyAH par3heM kanyApiturvedurvA'nuzayo nAsti | unmAdavatyapi bhAryaiva / na tyAjyA | maithunavatyAstu naivAsau vivAhaH / satyapi lAjAhomAdAvitikartavyatAsvarUpe na 1 pha-yA / 2 Na-ra-pratiSedhe / 3 Na-ra-kitAva sainA / 4 pha- kasyacitsvarUpA vRddhAdattA | 5 Na ra adhyAropitaH / 6 Na-ra-sambandhi tAsyaM / 7 Na-ra-yacchati / For Private And Personal Use Only Page #708 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 669 bhAryA sA / atastatra dravyAntaravadnuzayaH / yathA ca zUdrakartRkeNAdhAnenAhanIyo bhavati sapiNDAyAzca kRte'pyagnisaMskAre vivAhasvarUpatvaM tatra tu prasiddham / / ___"saMskArakaraNAdekaH prAyazcittIyate pumAn" |knyaa cAnyasyApyavivAhyA vasiSThavacanAt / yadi prajanavighAtarogagRhItAmUDhA na tyajati kA tarhi gtiH| pratyadhikAre anyAmudrAhayiSyati / sadyastvapriyavAdinItivat / kRte tu jAtaputrAyAmAdhAne yadi kSayo vyAdhiH 5 syAttathApi nainAmadhivindedadhivedanimittAnAM parigaNanAt / tatrApi yadi " kAmatastu pravRttAnAm " ityetatprayojakamiSyate na nivArayAmastenaiva saMkSepataH kanyAyAM dharmo yathA'nyeSAM dravyANAM dazAhAdUrdhvamapi sAmnA pratyarpaNaM naivaM kanyAnAM kRtavivAhAnAM zulkadeyAnAmapi prAvivAhAvyAntaradharmaH / yA tu dharmAya dIyate tasyA naivAnuzaya iti vacanAt / tatrApi " dattAmapi haretkanyAM jyAyAMzcedvara Avrajet" ityastyevApahAra A saptamapadAt / saptame 10 tu pade vare dAnAnivRttergavAdidravyadAnavannAstyapahAraH / athaiva kenacitkasmaicidgavi dattAyAM na tayoranyonyecchayA'nuzayo dAnAdAne dAnasya tadAnImeva nivRttatvAt / pratigRhIta cedAtre punaH prayachettaddAnottarameva tatsyAttatpUrvadAnanivRttiH / evaM sagaNayoH kanyAvarayonAnyonyecchayA tyAgo'sti prAgapi vivAhAt / vivAhe kRte doSavatyA api nAsti tyAgaH kanyAyAH / spRSTamaithunA yA kanyaiva na bhavatyato'sau tyjyte| kanyAyA yato vivAho vihito 15 vivAhazcopayogasthAnIyo yathA paribhuktaM vastramantardazAhamapi naiva vikretre'yete tathaiva kanyA kRtavivAhA / punazcAyamartho niNepyate " sakRtkanyA pradIyata" ityatrAntare // 228 // yasminyasminkRte kArye yasyehAnuzayo bhavet // tamanena vidhAnena dhamrye pathi nivezayet // 229 // na kevalaM vaNijAM paNyadharmo'yaM dazAhiko'nuzayaH / kiM tarhi / vetanasaMvidRddhi- 20 prayogAdiSu yasminyasminniti vIpsayA'zeSakAryaparigraho'nena vidhAnena dAzAhikena vidhinA / dharmAdanapeto dharmyaH panthA mArgaH nivezayetsthApayedrAjA / atidezo'yaM kRte kArya iti prakrAnte punaH sarveNa sarvanivRtteH / tatra hyanuzayo bhAvaH / sa ca nirUpite sthApite vA'ntare'nuzamayya dazAhapratIkSaNam / yatra punarvRddhayarthaM dhanaM nItamRvittavAdvRtto vetanaM ca yaddattaM kRtasamaye virodha Arabdhastatra nAyaM dharma iti kocit / na hi kRtamakRtaM 25 bhavati / etacca na kRtaM nivRttamucyate / na prakAntaM / na hyayaM " AdikarmaNi ktaH" / na hi mukhyArthatyAge kAraNamasti / yattu kRtaM nAkRtaM bhavatIti kRtamapi tatsAdhyakAryapratiSedhAdakRtameva / yathA bhuktaM vAtamiti laukikeSvapi padArtheSu zAstrAvaseyavyavasthA / keSu zAstrata 1 yAjJavalakyasmR. AcAre 65 / 2 ja-AsaptamAtpadAt samaguNe ce vare dAnAnivRtte gavAdi / 3 a. 9 zloka. 47 / 4 vyA. sU. 31414 84-85 For Private And Personal Use Only Page #709 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / . [ aSTamaH eva nivRttyanivRttI vijnyeye| athApi vRttaH padArthAstathApi pratyAharaNaM vidhIyate / nippanne'pi dhanaprayoge svasthAnanIteSvapi rUpakeSu pratyAnayanaM kartavyamanyatarAnuzayAt / kSayavyayAH zAstradharmeNa nIteSu voDhavyAH / tathA ca gRhItamAtreSu mAsikI vRddhimicchanti / yatraivaM bandha eSa bhoktavya iyantaM kAlamityevamAdyantardazAhamanuzayo nivartyate / RtvijAM 5 tu varaNaM vivAha iva kanyAnAM saMvide' dazAhAdUrdhva pravartitavyamasmin zAstre sati // 229 / / pazuSu svAminAM caiva pAlAnAM ca vyatikrame // vivAdaM saMpravakSyAmi yathAvaddharmatattvataH // 230 // gavAdipazuviSaye vyatikrame svAminAM pAlAnAM ca gopAlAdInAM yo vivAdo gaustvayA me nAzitA tAM me dehIti pAlo'pi vipratipadyate madIyo doSo nAbhavadityatra 10 vAdapade yaddharmatattvaM yAdRzI vyavasthA tAM yathAvannipuNato vakSyAmItyavadhAnArthaH piNDIkRtaprakaraNopanyAsaH // 230 // divA vaktavyatA pAle rAtrau svAmini tadgRhe // yogakSeme'nyathA cettu pAlo vaktavyatAmiyAt // 231 // divA pazUnAM yogakSeme doSa utpanne -- naSTaM vinaSTam ' ityAdike vakSyamANe pAle 15 vaktavyatA kutsanIyatA / tena sa doSo nivoDhavyaH / rAtrau svAmino doSa udvandhanAdi mRtAnAM tadgRhe svAmigRhe yadi pAlena pravezitA bhavanti anyathA cettu yadi rAtrAvapi pAlena na pravezitA araNya eva vartate tadA pAlo doSabhAk syAt / etaduktaM bhavati / pAlahastagartA gAvo yadA kSetre kasyacitsasyaM bhakSayanti kenacidvA hanyante tadA pAlasya / atha pAlena samarpitAstadA svAminaH / ayogakSeme yogakSemazabdaprayukto lakSaNayA / yathA'ndhe 20 cakSuSmAniti // 231 // ko'sau yogakSemaH / ataH prapaJcayati * gopaH kSIrabhRto yastu sa duhyAddazatovarAm // ___ gosvAmyanumate bhRtyaH sA syAtpAle'bhRte bhRtiH // 232 // gAH pAti gopaH gopAlakaH / sa kadAcidbhaktAdinA bhriyate kadAcitkSIreNa / tatra 25 kSIrabhRto dazabhyo varAn zreSThAn avarAnvA saMhitAyAmakAraprazleSAdakSAyAmanurUpakatA / yasya nAnyadannaM sa ekasyA goHkssiirmaaddyaatdshtH|anyaa kalpanayA nyUnAdhikarakSaNaM bhUtiHkalpayitavyA / evaM dohyAdohyadhenuvatsatarIdamyavatsakAdivAraNe kvacitribhAgaH kSIrasya kaciccaturbhAgaH * ayaM zloH kepucitpustakeSu ( Naraja) " tAsAM devarudvAnAM ' ityetacchokAtparata uddhataH / 1Nara-nivRttaH / 2 Nara-pratIyate / 3 Nara-anuzayaH / 4 Nara-savidha / 5 para-tatvAM / 6 Nara-- gatAnAM yAvAn bAdhA ( ksyaacit)| 7 Nara-sA / 8 pha-yogazabda / 9pha-gAM / For Private And Personal Use Only Page #710 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / 667 svAmibhiH kalpayitavyaH / 'diGgAtrapradarzanArtha zloko'yaM / dezavyavasthA tvAzrayaNIyA / bhRrti nirUpayiSyAmIti grAmagopAleneM yadi gAvastyaktA bhavanti na tena svAminamananujJApya dazamI gaudati bhaktabhUto'pi kSIreNa vinimayasyeti buddhayA duhIta tannivRttyarthamuktaM gosvAmyanumata iti / svAmino'numatimantareNa pravartamAno daNDyaH / sAnantaroktA / amRte bhaktAdinA bhRtirbhavet / kSIrabhRto vA eSA bhRtiH / bhRtyo bharaNArthaM na dharmAya pravRtto gorakSAyAm / athavA svecchayA dazamyA goH kSIramAdadAnazcoraH syAt / asmiMstvanujJAte bhRtistasyeyamiti na doSaH / atrApi svAmino'nanumatyA doSa eveti cetsatyaM kalpyA kAcidaMDamAtrA / na cauro bhavatyasmiMstu cauro nikSepahArI vA syAt / ayaM zloka Adau vaktavyaH / ato'naMtaraH kvacitpaThyate // 232 // naSTaM vinaSTaM kRmibhiH zvahataM viSame mRtam // hInaM puruSakAreNa pradadyAtpAla eva tu // 233 // 10 naSTaM dRSTipathAdapetaM na jJAyate kva gatam / vinaSTaM kRmibhiH / ArohakanAmAna: kRmayo gavAM prajanavartmanA'nupravizya nAzayanti / zvabhirhataM pradarzanArthametat / tena gomAyuvyAghrAdihatAnAmevaitra sthitiH / viSame zvabhradarIzilAdisaMkaTAdau mRtaM pradadyAtpAla eva / hInaM puruSakAreNa puruSavyApAraH pAlasya tatra saMnidhAnAt vRkanivAraNaM ca daNDAdinA prvRttiH| tenApetam / yadi vyApriyamANo vyAghrAdernivAraNe naiva samarthaH sahasaivotpatya kazcit 19 pazurvegena zvabhraM gacchedanugacchatA'pi na zakyaH pratyAvartayituM na pAle doSaH // 233 // vighuSya tu taM caurairna pAlo dAtumarhati // yadi deze ca kAle ca svAminaH svasya zaMsati // 234 // vighuSyA''trupya paTahAyuddhoSaNam / caurairhRtaM pazuH pAlo na dApyate / vighoSaNaM ca pAlasyAzaktyupalakSaNArtham / yadi bahavazcorAH prasahya ca muSNanti tadA pAlo 20 mucyate / so'pi yadi prAptakAlaM tasyAmeva velAyAM svAminaH kathayati / deze yatra svAmI saMnihitaH kathaM vijJAtastatra athavA nivAsadeze svAminaH tatra yadyasAvasaMnihito'pi bhavati tathApi tastthAnIyo bhavati yo rAjAnamadhikAriNaM vA jJApayitvA caurAnabhidravati / svasyeti rAjanivRttyarthaM / svo hi svAmI svadravyamokSaNe yatnaM kurute na tathA pAlajJApito rAjA / duSkarA ca rAjajJApanA pAlasya / atha muSitvA gateSu jJApayehuMSyedeva // 234 // 21 karNau carma ca vAlAMtha basti snAyuM ca rocanAm // pazuSu svAminAM dadyAnmRteSvaGkAni darzayet // 235 // For Private And Personal Use Only 1 Nara-na dimAtra / 2 ra pAle / 3 para- saH / 4 pha tasya tAvatA daNDamAtraM / 5 pha- svahataM / 6 pha-capalasya / 7 pha - nighoSakaraNaM / 8 pha- svAmI na / 9 Nara-dhyA / 10 Nara-aMkazca / Page #711 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ aSTamaH AyuSaH kSayAnmRteSu pazuSu svAminaH karNAdyarpaNIyam / gorocanAM gavAM zRGgeSu cUrNa bhavati / bastiraGgavizeSaH / aGkAH karNAdayaH svAmivizeSajJAnArtha cinhAni / tAnapi darzayet / evaM pAlasya zuddhiH / aGkandarzanena hi pratyabhijJA bhavatyayaM sa pazuriti // 235 // ajAvika tu saMruddha vRkaiH pAle tvanAyati / / yAM prasahya ko hanyAtpAle tatkilbiSaM bhavet // 236 // anA cAvikA cAjAvike / avirevAvikaiDakA / ete vRkaiH zRgAlaprabhRtibhiH saMruddha avaSTabdhe prathamapAta eva hate / asmiMzcAntare satyAmokSaNe'hatatvAnna ca pAla AyAti mokSayitumanAyatyanAgacchati pAle yattatra prasahya balenAbhibhUya vRko hanyAtpAlasya sa dossH| svAmino daapyitvyH| prAyazcittaM caret / gormahattvAdgomAyunA na 10 zakyate saMrodbhumityajAvika ityucyate / na punastadrUpamatazca bAlAnAM govatsAnAmeSa evaM nyAyaH // 236 // tAsAM cedavaruddhAnAM caraMtInAM mitho vane // yAmutplatya ko hanyAnna pAlastatra kilviSI // 237 // anAvikapUrvazloke jAtyapekSaM dvivacanam / pazuzakunidvandvatvAdvibhApitakavadbhAvaH 15 iha tu tAsAmiti vyaktyapekSo bahuvacane parAmarzaH / avaruddhAnAM mitha ekatra pradeze sthApitAnAM saMhatIbhUtAnAM digbhyo vidigbhyazca niruddhagamanAnAM vane carantInAM dRSTigocarANAM yadi kutazcanakuMjAtsaMcAraNotpatanAnukrameNa niSkramya vRko hanyAnna pAlo doSabhAk / azakyaM hyanekavRkSApazaravallIgahanaM vanaM nirvivarIkartuM chidrAnusAriNazca vRkAH / mitho grahaNAcAtidUraviprakRSTAsu vadhe doSa eva / pAlahastagatAH pazavastadupekSAyAM yadi doSa. 20 mApnuyuH sa pAlenaiva samAMdheya iti siddhe eSa prapaJcaH sukhAvabodhArthaH // 237 // dhanuHzataM parIhAro grAmasya syAtsamantataH // zamyApAtAstrayo vA'pi triguNo nagarasya tu // 238 // caturhastaM dhanusteSAM zataM / catvAri hastazatAni / samaMtatazcatasRSu dikSu grAmasya parIhAraH kartavyaH / anulasasyA bhUmiH pazUnAM sukhapracArArthA kartavyA / daNDayaSTiH sA 25 bohuvegena preritA yatra patati tataH pradezAduddhRtya punaH pAtayitavyA yAvatristasya parimANo vA zamyApAtaH parihAraH / triguNo nagarasya / grAmanagare prasiddhe / zamyAyAH pAtAH preritAyA vegasaMskArakSayo bhUmau sthAnAdi // 238 // 1 pha-parNA / 2 nnr-co| 3 Nara-+kartArI / 4 pha-ajAviko / 5 Nara-visAvitaikavadbhAvaH / 6 pha-pekSeNa / 'jara-kutazcinikuMjAsAreNo / 8 Nara-pakSivaddhanyAt / 9 Nara-samayAruyate / 1. ph-yaa| 11 pha-bahu / 12 Nara-ni / For Private And Personal Use Only Page #712 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] . mnusmRtiH| tatrAparivRtaM dhAnyaM vihiMsyuH pazavo yadi // na tatra praNayeddaNDaM nRpatiH pazurakSiNAm // 239 // tatra parIhArasthAne kSetraM na kartavyam / atha kRtaM tasmAdRttirna kRtA / ataH kSetriNa evAparAdhyanti / na pazupAlAH / na hi pAla ekaikaM pazu hastabandhena netuM zaknoti / na ca pazUnAmanyo nirgamo'sti // 239 // vRti tatra prakurvIta yAmuSTro na vilokayet // chidraM ca vArayetsarvaM zvasUkaramukhAnugam // 240 // kaMTakazAkhAdInAM prakAravinyAsaH pazupravezavAraNArthaH kSetrArAmAdInAM tirucyte| yA kacitparNiketi prasiddhA vAraNA vRtiH / tasyA unnatiriyatI kartavyA yayoSTro nAvalokayati / kimiyaM dvitIyA tRtIyArthe yAmuSTa iti / neti brUmaH / kathaM tarhi vRtimuSTro 10 na pazyati / mahotsedhAyA dvitIyapArzvasyAdarzanAdadRSTaiva vRtiH / chidraM ca vivaramAvArayetsarvam / zvasUkaramukhena yadnugamyate tanmukhaM parimANaM tathA kuryAdyathAzvamukhaM na mAti / tanmukhAdapyarupachidramityarthaH / tathA kRtAyAM vRtau // 240 // pathi kSetre parivRte grAmAntIye'tha vA punaH // sapAlaH zatadaNDA) vipAlAn vArayetpazan // 241 // 15 parivRte pathi kSetre grAmasamIpavartini ca parIhAramadhyagate / antazabdaH samIpavacano yadi bhakSayetpazuH sapAlazca syAtsannihite pAlaH zatadaNDAhaH pazordaNDAsaMbhavAt / pAle'sannihite'pi gRhe yadA nApyasau pAlaH prasiddho na punastatpreSito vAriko rUpamAtracetanaH / vipAlAH pazavo vArayitavyA daNDAdinA na tu daNDanIyAH / vipAlAzcotsRSTavRSAdayaH / anyeSAM tu vipAlAnAM svAmino daNDaH / athavA parivRta iti 20 prazleSaH / kSetrasaMbaMdhAcca gamyamAnaH kSetrasvAmI sapAla ityanyapadArthatayA'bhisaMbadhyate / sahapAleti kSetre ko dnnddyH| ubhau dnnddyau| pAlaH kSetrikazca / kSetrikastAvatkila kimiti pathi kSetre vRtiM na kRtavAn / pAlenApi vRtau cAsatyAM kiM kSetraM khAdayitavyaM vipAlapramAdAyUthacyutaM vArayet / tathA ca gautamaH (a. 12 sU. 18 ) " pathi kSetre'nAvRte pAlakSetrikayoH" iti // 24 1 // kSetreSvanyeSu tu pazuH sapAdaM paNamarhati // sarvatra tu sado deyaH kSetrikasyeti dhAraNA // 242 // 1Nara-siddhaM / 2 Nara-kSetrakSetrasaMbandhAJca / 3 pha-na / 4 pha-ca satyAM / 5 pha-dapi tau vArayet / For Private And Personal Use Only Page #713 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH pathikSetranAmAntIyebhyo'nyAni kSetrANi tadbhakSaNe sapAdapaNo daNDaH / nanu cAtra svalpena daNDena bhavitavyam / dUrakSetrAtsaMnnihita kSetre yaM tu panthAnamatikramya kSetriyaM vAhigrAma ca tatra mahAn daNDo yuktaH / kimiti gavAM pAlo gantuM tatra dadAti / naiSa doSaH / yadyatra mahAdaNDo nocyeta tadA pratyahaM pravezanirgamairgavAM bhakSayantInAM grAmAntarakSetrANyutsIdeyuH / daNDAttu mahato bibhyato yatnena rakSanti / anyatra gotRNavizeSArthA kathaMcinnayati svalpo daNDaH / atrApi vipAlAnAM vAraNameva sarvatra kSetrasvAmino gataphailadeye / kuzalaiH ca te parimANe kalpite / kSetramasyAstIti brIhyAditvATUk / iti dhAraNaipa nizcaya ityarthaH / savatra grahaNAcca vipAle'pi pazau kSetrikasya gtlaabhH| yadyapi pazuzabdaH sAmAnyazabdo mahiSyajAvyuSTragardabhAdiSu vartate tathApi smRtyantaradarzanAdgoSvayaM daNDa iti manyate / tathAca 10 gautamaH (a. 12 sU. 21-22) "dazamahiSIpvajAviSu dvAvityAdyanyatra kalpanA" // 242 // atrApavAdaH anirdazAhAM gAM mRtAM vRSAn devapazUstathA // sapAlAnyA vipAlAnvA na daNDayAnmanurabravIt // 243 // gograhaNAnmahiSyAdiSu doSaH / vRpAH satkArairdevapazavo devayAgArtha yajamAnena 15 kalpitAH / pratyAsannayAgA athaveSTakAdikUTasthApitA hariharAdInA prakRtayo devA ucyante / teSAM pazavaH / tAnuddizya kenacidutsRSTAH / tadA hyasya devAnAM pazUnAM ca svasvAmisaMbaMdhasya saMbhavAt puruSasvAmisvAmibhAvasya saMbhavAt devAyatanamaNDanAnAM caiSa dharmaH / na tu tatpAlakaihidohAdyathai ye devagRheSu dhAryante / yataH pAlakA eva teSAM devAnAmartha viniyuJjate / atastatra pAlakA eva svAminaH / ato yuktaH svAmivatAmanyeSAM yo dharmaH sa tatra AyatanamaNDanasthaH parigRhItA'vyavadhAnena devapazuzuddhimutpAdayanti / vRSotsargAdividhAnotsRSTA vRSAH kaizcitparigRhyante / tataH sapAlA atha cAparigRhItAstato vipAlA ubhayeSAmayaM daNDaH // 243 // kSetrikasyAtyaye daNDo bhAgAddazaguNo bhavet // tato'rdhadaNDo bhRtyAnAmajJAnAtkSetrikasya tu !! 244 // kSetrasvAminaH svakSetre'tyayo'tikramo'parAdho yadi bhavetsvakRte akAle vApanaM nidAnamayogyabIjavApaH / svapazubhirbhakSaNaM giraNaM vA viditaphalake prAyaza ityAdi tadA rAjJo yAvAnbhAga Agacchati taM dazaguNaM daNDanIyaH / atha tasyAjJAtametatprayuktairbhUtyaiH kSetrajAgaryAniyuktairvA aparAddhaM tadA'rdhadaNDo bhRtyAnAmatyaye kSetrakasya daNDa iti saMbandhaH / kSetraprasaGgAdatredamuktam // 244 // 1 pha-pAtapramAdAsannihite / 2 pha-kSetraM vA / 3 ph-kssetrinno| 4 Nara-phalaM deyaM / 5 nnr-sokssaarH| 6 gara-mukhyasya / 7 pha-ya / 8 Nara-gRhe vA viditphlprveshH| 9 Nara-apatyAya kSetrikasya / For Private And Personal Use Only Page #714 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / etadvidhAnamAtiSTheddhArmikaH pRthivIpatiH || svAminAM ca pazUnAM ca pAlAnAM ca vyatikrame // 245 // subodho'yaM zlokaH // 245 // sImAM pratisamutpanne vivAde grAmayordvayoH // jyeSThe mAsi nayetsImAM saMprakAzeSu setuSu / / 246 // sImAM prati vivAde sImAnimitte lakSaNetthaMbhUteti prateH karmapravacanIyatvAt dvitIyAnimittamapi lakSaNamiti zakyate vaktam / sImA maryAdA grAmAdInAM vibhAgaH parimaNamiyattA paricchedanamiti yAvat / jyeSThe mAsi nayennirNayaH kartavyaH / mAsavizeSanirNaye hetumAha / saMprakAzeSu setuSu setavaH sImAliGgAni vakSyamANAni loSThapASANAdivizeSajAtIyasImA grAhyA tRNajAdIni prAgasmAtkAlAdanutthiteSu tRNeSu loSThapASANayArenyasyAzca 10 bhUmerna vizeSo lakSyate / pASANalakSitAyAM yadA tatra tRNAni na jJAyante tadA sA sImeti nizcIyate / evaM vallIsthAnAdiSvapi / prAgvasaMtAdvAsaMtike dAhe vizeSo na lakSyate / hetvabhidhAnAcca yasmindeze yadA vyajyaMte tato mAsAtkAlaharaNaM kartuM nAdeyamanyadA tu liGgAjJAnArtha kAlApekSA'pi bhavatItyetAvatphalaM jyeSThagrahaNe // 246 // sImAvRkSAM kurvIta nyagrodhAzvatthakiMzukAn // zAlmalInsALatAlAMca kSIriNazcaiva pAdapAna // 247 // pAdapA vRkSAH / kSIriNokaduMbareprabhRtayaH / evaM hi cirasthAyitvAtsImAdeza eka ropayitavyA na grAmamadhye sImAdezAdanyatra kriyamANA na nizcAyakAH syuH // 247 // gulmAnveNUMzca vividhAna zamIvallIsthalAni ca / zarAnkubjakagulmAMzca tathA sImA na nazyati / / 248 // 20 azmano'sthIni govALAMstuSAnbhasmakapAlikAH // karISamiSTakAMgArazchirkarA vAlukAstathA // 249 // upacchannAni cAnyAni sImAliGgAni kArayet // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 671 For Private And Personal Use Only 15 sImAjJAne nRNAM vakSya nityaM loke viparyayam // 250 // kaSamiSTAMgArAn zarkarA vAlukAzca ha upacchanAni cAnyAni 25 sImAliGgAni kArayet / zarAnmuktakubja~gulmAMzca tathA sImA na nazyati / saMhataprakANDA dear gulmani / veNava AragvadhAdayaH / bahutvAcca vividhagrahaNam / vatyo vratatayaH / dIrghAGkarAstRNajAtayaH / kRtrimA sazADulAdipiNDikA / kubjyakasya gulmatvAtpRthagupadeza 1 pha - suprakAzeSu / 2 Nara-iyaMta paricchinatti / 3 pha-dAhya / 4 Nara-tu 5 Nara-ri / 6 Nara-va / 7 ra kukSaka | Page #715 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 672 medhaatithibhaassysmlktaa| [ aSTamaH AdarArthaH / karISaM zuSkaM gomayam / aGgArA agnidagdhAH kASThAvayavAH / pASANakaThinA mRdaH zarkarAH / kapAlikA zakalaikadezaH // 248 // 249 // 250 // taDAgAnyudapAnAni vApyaH prasravaNAni ca // sImAsaMdhiSu kAryANi devatAyatanAni ca // 251 // mahAbhAMsi tddaagaani| vApyaH puSkariNyaH / udapAnAni kuupprbhRtiini| prasravaNAnyudakasyandA ISatsravadudakA bhUpradezAH / devatAyatanAni yakSagRhAdIni / etAni prakAzakAni / na hyetAni svalpenAyAsena nAzayituM zakyante / nAzyamAneSu ca mahAnpratyavAyo bhavati / sarvasya codakArthino devatAdarzanArthinazca tatra saMnidhAnAtsujJAtazca sAkSiNAM sImAsandhirbhavati / anyAni prachannAni karISAdIni bhavanti / kArayedrAnA navanAmasaMniveze kRte nirNayam / evaM sImA na kadAcinnazyati / anyathA taM pradeza kazcitkarSaNena nAzayet // 251 // yAni caivaMprakArANi kAlAimirna bhakSayet // tAni saMdhiSu sImAyAmaprakAzAni kArayet // 252 // gulmAdInAmupadezaH pradarzanArtho na parisaMkhyArthaH / khadirasArakAlAJjanAdyAni 15 zarkarAditulyAni kaivaMprakAratA ata Aha kAlAbhUmirna bhakSayet / bhUrbhakSaNamupamayA svruupopaadaanm| yathA bhakSitaM bhedena nopalabhyate tadvadbhamisAdA~pannamiva tAdRzaM kuryAt // 252 // etairliGgai yetsImAM rAjA vivadamAnayoH // pUrvabhuktyA ca satatamudakasyAgamena ca // 253 // ubhayoAmayoH zUnyatve liGgainirNeyaH / vasaMtaH pUrvabhuktyA satatamavichinnayA'smarya20 mANAvadhikayA na hi tripuruSabhogena sa hyatra pratiSiddhaprAmANya "AdhiH sImA" ityatra saMbhavati hi tatropekSA bahusAdhAraNyAtsImAyAH / yattu tatra sImazabdaM paThanti teSAM bhakteH siddhameva prAmANyam / liGgAnAM prAmANyasyoktatvAtpramANAntaranivRttirAzakyateti punarucyate / ko'yamudakAgamaH prAmANyenocyate / yathA'nyAni liGgAni navasaMniveze kriyante tadvadevodakapravAho'pi kartavyaH / athavA yayomiyoH pradezAntare sa evodakAgamo 25 vibhAgahetuH pradezAntare ca vipratipattistatra sa eva pramANam / athavA mahAgrAmaviSayametat / nadyA apara eko vA vAra ekagrAmastatra na pAravAriNo vaktavyaM ' asmadIyA bhUmiratrApi vidyata' iti / yadi nAmAnyatarazanyatvAdatikramya na dAtustamapi tathApi na bhogaH pramANaM vibhAgaH hetuH svalpe'pahAre // 253 // 1jara-agnidagdhidagdha / 2 ph-gRhkaadiini| 3 nnr-ne| 4 Nara-sImAyA aprakAzAni / 5phazarkarA hi gulmaadi| 6 nnr-upmaa| 7pha-sAdAdapannamiva / 8ph-shuunyaattliNge| 9 nnr-vsaataaH| 10 Nara-na paThanti / 11 Nara-saMbhavati / yadi vA kutazcidgrAmAttAdazena pravAheNa chitvA'pi kAcidbhaH tathApi sa eva vibhAgahetuH svalpe'pahAre / For Private And Personal Use Only Page #716 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] manusmRtiH / 673 yadi saMzaya eva syAlliGgAnAmapi darzane // sAkSipratyaya eva syaatsiimaavaadvinishcyH|| 254 // kathaM punarliGgeSu satsu saMzayaH / yAni tAvatprachannAni tAni yadi kenacitkathaMcidAgamya prachannamanyatra nIyerannai nizcayaH syAt / ye'pi prakAzyA nyagrodhAdayaste'pi na sImAyAmeva rohantyanyatrApi jAyante tataH saMdeha AbhAsatvAt / yatra punariyaM saMbhAvanA 5 nAsti tatra pramANameva liGgAni / sAkSipatyayaH sAkSihetukaH / sAkSiNaH pratyayo yatreti / vinizcayaHtattvAdhigamaH saMzayitaliGge aliGge vA sImAvivAde sAkSihetuko nirNaya iti tAtparyam // 294 // grAmeyakakulAnAM ca samakSaM sImni saakssinnH|| praSTavyAH sImaliGgAni tayozcaiva vivAdinoH // 255 // 10 yadyapyasaMkhyAtapuruSako grAmastathApi dvau vivAdinau dvayomiyorbhavatastayoH samakSamanyeSAM ca grAmeyakakulAnAM ca grAmINapuruSasamUhAnAM samakSaM sImni sAkSiNaH prssttvyaaH| sAkSipraznakAle sarvAmINairdattavyavahArakairapi saMnihitaibhavitavyaM nArthipratyarthinoranyataro vaktuM labhate / evaM visRSTArthe vivAde kimete saMnidhIyante / athavA ye'nye sAmantebhyo grAmebhyaH kecidvaddhatamAH sAkSye samuddiSTAstadrAmINairanyaiH saMnihitairbhavitavyaM / 15 yatastaivRddhebhyaH zrutaM bhavati tatsamakSaM pRcchacamAnA na viparyanti vRddhAH / sImAliGgAni yatra liGgAnyubhayathA tatra vRddhebhyastAni nizcitya sImni nizcayaH / asatsu liGgeSu sImnyeva sAkSyaM pRcchate kA'tra sImeti // 255 // te pRSTAstu yathA brUyuH samastAH sImni nizcayam // nibanIyAttathA sImA sarvAstAMzcaiva nAmataH // 256 // 20 te sAkSiNo yathA yAdRzaM nizcayaM brUyuH samastAH sarva eva / na punarvAkyabhedoktau nyAyaH " dvaidhe ca bahUnAmiti " / nibannIyAt patrake likhet / tatra sAkSiNazca nAmavibhAge sAkSimAtreNa // 256 // zirobhiste gRhItvorvI sragviNo rktvaassH|| sukRtaiH zApitAH svaiH svainayeyuste samaMjasam // 257 // 25 mU!vIM pRthvI mRloSTakAngRhItvA sAkSiNaH sragviNo yathAsaMbhavaM mAlyadharA raktavarNakusamadharI raktavAsaso lohitAcchAdanAH yadyapi zuklasya varNAntarApAdane'pi raJjirvartate bhUyAstu lohite prayogo rakto gauohita iti / bhayasaJjananAtha caitat lohita 1pha-rNayaH / 2 pha-atraiva / 3nn-r-+n|4ph-kssy |5ph-mii|6nn-r-tu| 7 ph-ekairpi| 8Na-ra-AvAnAM sRSTArthI vivAhe kimete sNnidhiiynte|9nn-r-saamnte / 10 Na-ra-varA / 11 ph-bhnyjnnaarthe| For Private And Personal Use Only Page #717 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ aSTamaH vAsasazca sazUkA bhavanti / ' yadasmAkaM sukRtaM kiMcidarjitamasti tanniSphalamAstviti' vAcyaM te / svaiH svairiti vIpsayA vizeSanAmabhiH sukRtaM kthyeyuH| tatkasyAdAnaM tIrthasnAnaM cetyAdi / samaMjasaM kriyAvizeSaNam / satyAdanapetaRjurdhArmiko yo mArgastena nayeyuH / samaMjasamaju spaSTamityeko'rthaH / satyavyavahArazca spaSTa ityuktaM samaMjasamiti // 257 // yathoktena nayantaste pUyante satyasAkSiNaH // viparItaM nayantastu dApyAH syurdizataM damam // 258 // pramANAntaraliGgebhyo'nyathAsaMbhavabhyaH pratyayitarapuruSebhyo mithyAtve vaidhyate / pratyekaM dvizato daNDaH / ekaikasya sAkSitvAtsAkSiNAM ca daNDayatvAt na hi vyAsajja vadanti sAkSyaM / satyapradhAnAH sAkSiNaH satyasAkSiNaH pUyante anRtAbhidhAnena pApena na 10 saMbadhyanta iti / yathoktena yArthAtathyena / na hi zabdAtmakasya vacanasyAtrAvasaraH / pramANAntarasaMvAdamAtramanena lakSyate / athavA yathAzAstramuktena satyeneti yAvat / zAstre hi satyaM vaktavyamityevamuktamato yathoktena satyenetyuktaM bhavati // 258 // sAkSyabhAve tu catvAro grAmAH saamntvaasinH|| sImAvinirNayaM kuryuH prayatA rAjasannidhau // 259 // grAmasAmantAH sImAntaravAsinaH praSTavyAH / teSAM vacane nizcayaM kuryAt / prayatA sAkSidharmeNa nAntareNa / rAjasaMnidhAviti zlokapUraNam / na tu sAmantAH svecchayA rAjavanizcinvanti // 259 // sAmantAnAmabhAve tu maulAnAM sIni sAkSiNAm / / imAnapyanuyuJjIta puruSAnvanagocarAn // 260 // 20 sAmantAnAM maulAnAmiti vizeSaNavizeSyabhAvaH stutyarthaH / grAmapratiSThA na tatkAle bhavA utpattisahabhuvo maulA ucyante / te ca sAmantA nityAH |nitysNnihittvaattessaampymaavH kathaMciducchannatvAttadA sI gatiH / tademAnapi vakSyamANAn pucchet / athavA maulA anubhAvinaH / sAmantA vyAkhyAtAH / vyavahartavyAH / maulAnAM pUrvoktAnAM aMbhAve sAmantAH pramANam / tadabhAve vanagocarAnviniyuJjIta nipuNataH pRcchet // 260 // vyAghAMchAkunikAngopAnkaivartAnmUlakhAnakAn // vyAlagrAhAnuJchavRttInanyAMzca vanacAriNaH // 261 // ete hi grAmavAsinastatra vanAni ca bhrAmyanti / grAmamadhye na gacchantaH kadAcittaddattaM vidyuste hi tena pathA gacchanto vivAdAspadaM pradezaM pUrva kAMzcitpuruSAnkRSato dRSTvA 1Na-ra-zUkA / 2 ph-lipsyaa| 3 pha-yuktaM na / 4 pha-ba / 5Na-ra-vyAsahya / 6pha-sAkSAt / 7Na-ra-dhAnAt / 8 Na-ra-yathAtatjena / 9 Na-ra-api / 10 nn-r-saamaantaa|"ph-tdaastmeti / / 12 pha-sadbhAve / 13 Na-ra-zakunikAn / 14 -ra-zatazastathA / 15 Na-ra-kRzato / For Private And Personal Use Only Page #718 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / 675 pRccheyuH / ko'yaM grAmo yo bhavadbhiH kRSyata iti / evamAdinA saMbhavati pUrvAnubhavaH / vyAdhA mRgayA jIvinaH / teSAmapi vanASTamRgarmanudhAvatAM bhavati grAmasaMbandhaH / evaM zAkunikAH zakunibandhajIvinaH / tadanveSaNe ye sarvAnyAmAnAgocarayanti / gopAM gavAM tRNavizeSajJAnAya tatra tatra paribhrAmyanti / kaivartA dAzAstaDAgakhananAdijIvinastatra tatra gacchanti vAsmAkInaM karmopayujyate / mUlaM vRkSAdeH khanayanti sthUlakAzAdeH / vyAlagrahAH sarpagrAhiNaH jIvikArthaM te'pi sarpAstaM taM pradezamanvicchantyataH teSAmapi pArigrAmikairbahubhiH saMbandhaH / uJchavRttayo'pi daridrA aneka grAmaparyaTana yAtrAmAtra nirvartayanti anyAMzca phalakusumendhanArthinaH // 261 // te pRSTAstu yathA brUyuH sImAsandhiSu lakSaNam // tattathA sthApayedrAjA dharmeNa grAmayordvayoH || 262 // 10 te dharmeNa pRSTA iti yojanA | sImAzca tAH sandhayazca sImAsandhayaH / grAmadvayasaMyogaH sndhiH| sa ca sImaiva / lakSaNam jJApakam // 262 // kSetra kUpataDAgAnAmArAmasya gRhasya ca // sAmantapratyayo jJeyaH sImA setuvinirNayaH || 263 || ArAma udyAnabhUmiH zAkavATazca sAmantapramANakartattvanizcayaH / vyAdhAdinivRttyartha - 19 midamucyate / sImAsetuH sImAbandhaH / sImAvibhAvanArtha ya Abadhyate sthaapyte|| 263 // sAmantAnmRSA brUyuH setau vivadatAM nRNAm // sarve pRthakpRthak daNDyArAjJA madhyamasAhasam || 264 // pUrvebhyaH sAmantAnAmadhiko daNDaH / pRthakpRthagityanuvAdaH / uktatvAnnyAyasya kSetrAdiprAtivezyA avazyaM jJAtAro bhavanti / pratyAsottarata: ( 1 ) eSAM daNDamahattvaM / 20 sAmantAnAM tu parakIyasImAvedanaM nAvazyamiti dvizato damo'nuvartyaH / tena grAmasImAyAM draSTRNAM sAmantAnAM ca dvizataH / ye tu sAmantazabdamAzritya grAmakSetrAdisImayoH sAmantatvAtulyadaNDatvamAhuste nyAyavirodhAdupekSaNIyAH // 264 // gRhaM taDAgamArAmaM kSetraM vA bhISayA harana || zatAni paJca daNDyaH syAdajJAnAdvizato damaH || 265 // kSetrAdiprasaGgAdimucyate sImAgrarhaNanimittopalakSaNArtham / asyaivaitannizcitamityevaM jAnato harataH paJcazato daNDaH / madhyamasAhase prakRte paJcazatagrahaNaM nimittabhede nyUnAdhika For Private And Personal Use Only 25 1 Na-ra-matra / 2 Na-ra-zakunI / 3 Na-ra-NAya sarvAnuprAmAnA- / 4 pha - gopAnAM / 5Na - ra tRNAdi / 6 Na-ra-mArjayanti / 7 Na-ra-vinizcaya / 8 pha-katva / 9 evaM mUle / 10 Na-ra-teSAM grahaNaM haraNanimittopa- 1 Page #719 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 676 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH daNDArtha pUrvatra vA saMkhyAnaM vivakSitaM manyante / tena vyavahAraM lekhayAmi rAjani daMDayAmi caurairdoSayAmIti bhayapradarzanena harati tasyAM daNDo nimittAntarAnukalpaH // 26 // * sImAyAmavipahyAyAM svayaM rAjaiva dharmavit // pradizedbhUmimeteSAmupakArAditi sthitiH // 266 // 5 aviSahyA nizcatumazakyA / liGgasAkSyabhAvAt / rAjaiva svecchayA bhUmi pradizeddadyAt / iyaM vo bhUmiriyaM va iti / dharmavitpakSapAto naiva kasyacitkartavya iti / etadAha upakArAddhetoH / yayA sImayA dvAvapi grAmau samopakArau bhavataH tena yadi nyUnApi kasyacibhUmiH syAtkSetraM cetsuguNaM bahUtpattikaM tadapekSa: pradezaH / lyablope paMcamI / upakAra. mapekSya / athavaikeSAM pradizedapareSAmanizcitAmapaharet / yadi vivAdigrAmamtAM sImAM yAvadvaktuM 10 na zaknuyAditare ca zaktAstadanyebhyaH pradizet / evamAtmano bahUnAM ca grAmINAnAmupakRtaM bhavati // 266 // eSo'khilenAbhihito dharmaH sImAvinirNaye // ata Urdhva pravakSyAmi vAkpAruSyavinirNayam // 267 // pUrvopasaMhAro'parasaMkSepopanyAsaH zlokArthaH / daNDavAcika ityuktvA kramabhedo lAghavA15 dvAkpAruSyaM syAttato daNDavyApAradvandve cetaretarayogAMdhastakramasamAsArthapratipatterekaikasyo bhayArthApratipAdanAddaNDazabdena vAgartho'pyupAtta iti kaH kramabhedaH / tathA ca yathA yathAsaMkhyasUtrAraMbho mahAbhASyakAreNa samarthitaH etadeva darzanamAzritya saMjJAsamAsanirdezAditi // 267 // zataM brAhmaNamAkruzya kSatriyo daNDamarhati // vaizyo'pyardhazataM dve vA zUdrastu vadhamaIti // 268 // paruSavacanamAkrozaH / sa ca bahudhA nRzaMsAzlIlabhASaNaM tena bhaNito yo'bhizApaH akaraNahantA vRSalabhUyAH / asatAM duHkhotpAdanaM "kanyA te garbhiNIti " pAtakopapAtakaijinamiti / tatra dvayorbrAhmaNakoze kSatriyAvaizyayorayaM daNDaH / anyatra " patanIye kRte kSepe daNDo madhyamasAhasaH" ityAdi (yA. va. vya. 210) smRtyantaroktaH / tasya 25 vadhatADane jihvAchedanamAraNAdi sarva AkrozabhedA veditavyAH // 268 // * [dhvajinI matsinI caiva nidhAnI bhyvrjitaa| rAjazAsananItA ca sImA paJcavidhAH smRtAH // 1 // ] 1 pha-saMkhyAmeva / 2 Na-ra-ja-ekeSAM / 3 Na-ra-saGakhyA / 4 nn-r-di| 5 Na-ra-saguNaM / 6 Na-ra-guptopavA / 7 Na-ra-pradezet / 8 pha-vivAdimattAM / 9nn-r-itretre| 10 nn-r-rH| 11Na-ra-dramaH kAmaH / 12 ja-ra-puruSa / 13 pha-bhR / 14 Na-ra-bhASaNAt / 15 nn-r-+prmyoH| 16 Na-ra-zUdrasya c| For Private And Personal Use Only Page #720 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 677 pazcAzadrAhmaNo daNDyaH kSatriyasyAbhizaMsane // vaiye syAdardhapazcAzacchUdre dvAdazako damaH // 269 // abhizaMsanaM sarvaprakAra AkrozaH / ptniiyaadnyH| tatra daNDAntaravidhAnAt / nimittasaptamI caiSA / vaizya iti daNDaiviSayasaptamI / brAhmaNasyAkoSTurAkruzyamAnasya ca daNDa uktaH / kSatriyAdInAM vitaretaraM smRtyantaramanveSaNIyam / tathA ca gautamaH (a.12sU.11.) 5 " brAhmaNarAjanyavat kSatriyavaizyau" / parasparAkoze kSatriyazcedvaizyamAkrozetpaJcAzataM daNDyaH / vaizyaH kSatriyaM zatam / evaM kSatriyaH zUdramAkrozetpaJcaviMzatirdaNDyaH / vaizyaH paJcAzatam / zUdrasya tu tadAkroze guNApekSiko daNDo vakSyate // 269 // * samavarNe dvijAtInAM dvAdazaitra vyatikrame // ___ vAdeSvavacanIyeSu tadeva dviguNaM bhavet // 270 // dvijAtigrahaNamatra samavaNe dvAdaza vyatikrame parasparAkroze daNDaH / sa ce jAtivittabandhuvayaHkarmavidyAbhirvizeSAnupadezAt / tatra samAnajAtIye vittAdhike dviguNaM tasminneva bandhutvAdhike triguNaM yAvatsarvaguNAnirguNasya SaDguNaM / vAdA AkrozA avacanIyA atyantanRzaMsA mAtRbhaginIbhAryAdigatAH / tadeva dviguNaM daMDaparimANam / napuMsarkaliGgAtsarvazeSo'yaM na samavarNaviSaya eva / athavA tadeva zatamimiti yojanA |linggsaamrthyaa- 15 cchatasya ca prathamazle.ke zrutatvAt / ato'vacanIyeSu samavarNeSvapi dvizato damaH / liGgopapattyarthaM parimANapadamazrutamadhyAhartavyam / zate tu vyavahitakalpanA jyAyasI // 270 // ekajAnirdvijAtIMstu vAcA dAruNayA kSipan // jivhAyAH prAmuyAcchedaM jaghanyaprabhavo hi saH // 271 // ekajAti: zudraH / sa traivarNikAnkSipannAkrozan dAruNayA pAtakAdiyoginyA 20 vAcA nRzaMsAdirUpayA jivhAchedaM labhate / jaghanyaprabhava iti pAdAbhyAM brAhmaNa utpanna iti hetvabhidhAnaM pratilomAnAmapi grahaNArtham / te'pi jaghanyaprabhavA eva " nAsti paJcama" iti varNAntaraniSedhAt // 271 // viprakSatriyavatkAryo daNDo rAjanyavaizyayoH vaizyakSatriyayoH zUdre vipre yHksstrshuudryoH||1 samutkarSApakarSAstu vipradaNDasya kalpanA |raajnyvaishyshuudraannaaN dhanavarjamiti sthitiH|| 2] Na-ra-ja-vipraH paMcAzanaM daMDaH / 2 Na r-vaishyH| 3 pha-sUtre / 4 Na-ra-viSayasaptamI / 5Na-ra-sAmyaM ca / 6 pha-citta / 7 Na-ra-napa / 8 Na-ra-napuMsakaliGgatvAca liGgam / For Private And Personal Use Only Page #721 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 678 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / / saptamaH nAma nAtiMgrahaM tveSAmabhidroheNa kurvataH // nikSepyo'yomayaH zaGkavalannAsye dazAGgulaH // 272 // abhidroha AkrozaH / kutsAbuddhiAhmaNaka tvaM mA mayA spArdvaSTA evamanyadapi yojyam / grahaNaM grahaH / nirupapadaM nAma gRhNAti kutsApratyayayogena vA / ' devdttketi'| abhidroheNa krodhenAbhidrohaH krodhaH / garbhaH kSepaH / na praNayena / niHkSepyaH prakSepyaH / zaGkaH kIlakaH / jvalannagninA dIpyamAno'yomayo lohmyH|| 272 // dharmopadezaM darpaNa viprANAmasya kurvataH // taptamAsecayettailaM vatke zrotre ca pArthivaH // 273 / / ayaM te svadharma iyaM vaa'tretikrtvytaa| maivaM kaarssiiH| chAMdaso'sItyevamAdivyAkaraNa10 lezajJAnatayA dundukatvena darpavantaH zUdrA upadizanti / teSAmeSa daNDaH / yastu praNayAt brAhmaNApAzrayAdeva vyatpanno vismRtaM kathaMciddezakAlavibhAgaM smArayetparvAhnakAlaM nAtikAmayati kriyatAM daivaM karma devAMstarpayopavItI bhava mA prAcInAvItaM kArporiti na doSaH / taptamagnisaMbandhAtpIDAkaram / AsecayetkSArayet / yuktaM vakre mukhenopadezakatvAt / zrotrasya ko'parAdhaH / prAgasatarkAdizravaNam // 273 // zrutaM dezaM ca jAtiM ca karma zArIrameva ca / / vitathena bruvan darpAddApyaH syAvizataM damam // 274 / / satyena zrutenaitadanena samyak zrutaM ityAha / zrutameva vAkSipati / naitatsaMskAraka yadanena zrutamiti / brahmAvartIyamabhijanIbhimAninaM vAhyako'yamityAha / evaM jAtibrAhmaNaM kSatriyo'yamityAha kSatriya vA bAndhavatayA brAhmaNa iti / karma snAtaka iti| zarIrAvayavaH zArIre'vyaGgaM duzcarmeti / vitathena vitathamanRtaM / ' prakRtyAdibhya ' iti tRtIyA / athavA'yaM dharmo vaitathyaM tasya vAcyaM prati kAraNatA yuktaiva / svaguNamadAtparAvajJAnaM darpaH / ajJAnAtparihAsato vA na doSaH / kasya punarayaM daNDaH / sarveSAmiti brUmaH / zUdrAdhikArAcchUdrasyaiveti pare / dvijAtiviSaye vaitathye // 274 // kANaM vA'pyatha vA khajamanyaM vA'pi tathAvidham / / tathyenApi buvandApyo daNDaM kArSApaNAvaram / / 275 // ekenAkSNA vikalaH kaannH| khaJjaH pAdavikalaH / tathAvidhaM kuNi viTapaM tathyena ___ nAsatyenApi zabdAdvitathena akANe kANe ca kANa ityukte kASopaNAvaro daNDaH / 1Na-ra-grahe / 2 Na-ra-nikhayo / 3 nn-r-vissyaaH| 4 -ra-kheyaH / 5 Na-ra-prakSeptavyaH / 6 pha-atha / 7 Na-ra-dikAla / 8 Na-ra-pUrvadbhakAla / 9Na-ra-asaMtakAdizravaNam / 10-nn-r-v| 11 Na-ra-Na-zAvastIyaM / 12 Na-ra-jagAni / 1 pha-jAtya / 14 Na-ra-kuNi vipiTa / For Private And Personal Use Only Page #722 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / 679 atyantAlpo yadi daNDaH kathaMcidanugrAhyataya tadA kArSApaNovaro daNDaH / anyathA dvau trayaH paJca vA puruSavizeSApekSayA'pi daNDyaH / zUdraH sarve vA pUrvavat // 275 // mAtaraM pitaraM jAyAM bhrAtaraM tanayaM gurum // AkSArayaJchataM dApyaH panthAnaM cAdadadguroH / / 276 / AkSAraNaM bhedanaM dveSajananamanRtena / ' eSA te mAtA na snehavatI dvitIye putre - 5 'tyantatRSNAvatI kanakamayamaGgulIyakaM rahasi tasmai dattavatI ityevamAdyuktvA bhedayati / evaM pitAputrau jAyApatI bhrAtRn guruziSyau / tanayagrahaNaM dvitIyasaMbandhipradarzanArtham / anyathA mAtaramityukte mAtaraM putrAdbhinto daNDaH syAnna putraM mAtuH / yadyapi bhedanamubhayAdhiSThAnaM tathApi yanmukhena kriyate sa eva bhedayitavya iti vyvhaarH| tatrAsati tanayagrahaNe pradarzanArthe yadaivamAtaramAha 'naipa te putro'bhakto duHzIlaca 10 ityevamAdinA mAtaramAkSArayati tatraiva syAnna putraM yathA darzitam / anye tu cittaikdrthnotpaadnmaakssaarnnmaahuH| pravakSyAmi cainaM zrutaM vA'rjayituM tIrthAryupasavituM tatpravAsazaGkayA ca mAnasI tRSNayA pIDA bhavatIti tathA na kartavyam / yAvadguravaste jIveyustAvannAnyaM samAcarenna tairananujJAta iti ca / yattu vidveSaNAdinA citte khedotpAdanaM tatra zartI na mucyate pratiroddhA guroriti mahatvAddoSasya / jAyAyA anukUlAyAH putravatyAH karotyanyaM vivAha - 15 mityetadAkSAraNam / evaM guNavataH putrasyAkAraNe'nyakaraNaM guroH sarvaprakAraM panthAnamatyajataH zataM daNDaH // 276 // brAhmaNakSatriyAbhyAM tu daNDaH kAryo vijAnatA // brAhmaNe sAhasaH pUrvaH kSatriye tveva madhyamaH // 277 // brAhmaNakSatriyAbhyAM parasparAkroze kRte tayorayaM daNDa ityevamadhyAhAreNa yojanA / 20 tAdarthye caturthI vA / tadvinayAya daNDaH kartavyaH / pAtakasyAkroze kRte ayaM daNDo duHkhotpAdanarUpe // 277 // * viTzUdrayorevameva svajAtiM prati tattvataH // chedavarja praNayanaM daNDasyeti vinizvayaH || 278 // evameva prathamamadhyamau sAhasAvityatidizyate / tenaiva krameNa vaizyasya zUdrAkroze 25 prathamaH / zUdrasya vaizyAkroze madhyamaH / chedavarja daNDasya praNayanAmiti / ekajAtidvijAtimityanena jivhAchedaM prAptaM nivartayati / svajAtiM pratIti / naivaM mantavyaM samAnajAtIyapratIti N / kiM tarhi yAtra jAtirupattA vaizyazUdrAviti svagrahaNa lokAbhiprAyaM 1 1 pha-+ yuke / 2 Na-ra-kathaMharetso tasmai / 3 Na-ra-mabhayA / 4 Na-ra-citrakathitoMtpAdana mAkSareNamAhu | 5 Na - e - 6 phan / 7pha bhavati / 8 pha-zatAna / 9 Na-ra-ne / 10 pha-pratIti / * [ patitaM patitetyuktvA coraM caureti vA punaH / vacanAttulyadoSaH syAnmithyA dviSatAM vrajeta 1) For Private And Personal Use Only Page #723 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [aSTamaH parasparAkroze yAvat / svanAtimiti pUrvatrApi saMbandhanIyaM / praNayanam pravartanam / kSatriyasya vaizyazUdrAkSAraNe prathamArddhasAhasaH / evaM brAhmaNasya vaizyazUdrayoH kalpaH // 278 // eSa daNDavidhiH prokto vAkpAruSyasya tattvataH // ata UrdhvaM pravakSyAmi daNDapAruSyanirNayam // 279 // daNDapAruSyaM daNDena duHkhotpAdanaM yathA kaNTakAde: puruSasya sparzaH pIDAkara evaM pIDAkaratvasAmAnyAtpArupyazabdaprayogaH / tatra nirNayo daNDavizeSanirNayaH / pUrvaprakaraNopasaMhAropanyAsArthaH zlokaH // 279 // yenakenacidaGgena hiMsyAceccheSThamantyajaH // chettavyaM tattadevAsya tanmanoranuzAsanam // 280 // 0 antyajaH zUdrazcaNDAlaparyantaH / zreSThaH traivarNikaH / taM ceddhisyAdaGgena kenacit sAkSAddaNDakhaDAdipraharaNavyavadhAnena vA tadaGgasya chettavyam / hiMsA ca krodhena praharaNaM tADanecchayA hastAdyudyamya vegena nipAtanaM mAraNameva / tattaditi vIpsA / aGgamiti chettavyamiti caikatvavivakSAmovijJApitenAnekenADrena praharaNe'nekasyaiva chedaH / anuzAsanamupadezopanukRtaiSA maryAdA / anuzAsanagrahaNaM kAruNikasya rAjJaH pravRttyarthaH // 280 // pANimudyamya dADaM vA pANicchedanamarhati // pAdena praharakopAtpAdacchedanamahati // 281 // udyamyotkSipya kopAttADanecchostadaGgamanipAtayato'sya pANiH cchettavyaH / daNDagrahaNaM samAnapIDAkarasya hiMsAsAdhanasyopalakSaNArtham / tena mRduzaphAdAvanyo daNDaH / pAdena praharaniti / atrApyudyamyetyapekSitavyam / avagurato'pyeSa eva // 281 // 20 sahAsanamabhiprepsurutkRSTasyApakRSTajaH // kaTyA kRtAGko nirvAsyaH sphicaM vA'syAvakartayet // 282 // utkRSTo brAhmaNo jAtito dauHzIlyAdavakRSTo'pItare varNA auttarAdharyeNa parasparApekSayotkRSTAcAMvakRSTAzca tatrehIvakRSTana iti janinI janma cotkarSa upAttaM tatsaM nidhAnAdutkarSo'pi janmanaiva / janmanA ca nirapekSotkarSoM brAhmaNasya nopakarSaH / tena zUdra25 syAyaM brAhmaNena sahaikamAsanamArUDhavato daNDaH / kaTiH zroNI / tatra kRtacihnaH / aGkavidhau ca sudhAkumkumAdinA cihnakaraNamAtramapi / ayaM tu daNDaH khyaapnaarthH| atikramAdvimidyuriti / 1Na-ra-kalpyaM / 2Na-ra-daH / 3 pha-vA / 4 pha-tADanamicchayA / 5 pha-ti / 6Na-raApnuyAn / 7 ph-c| 8 Na-ra-tADanecchustadaMgamanipAtayaMstyAjayitavyaH / 9 ja-ra-ziphAdau / 10Na-ra-va / 11 pha-svA / 12 ph-traa| 13nn-r-vaa| 14 nn-r-upaattH| 15Na-ra-brAhmaNasya zUdrasyavAvakarSaH / 16 Na-ra-mAtrapitu daMDakhyApanArthe / For Private And Personal Use Only Page #724 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| tena dezAntare yadanapAyi taccinhamAyaso lekhanAdupadizyata / tathA ca vakSyati " udvejanakare daNDe cinhayitveti" / rASTrAcca niSkAsyaH / sphik shronnyekdeshH| sanyo dakSiNazca / taM cAvakartayet cinhena / vikalpavidhAnAttAvanmAtracchedo na sarvasya sphijaH / abhiprepsuriti ca necchAmAtreNa / kiMtarhi / prAptavata eva / icchAyA zakyApahnavatvAddaNDasya ca mahattvAt // 282 // avaniSThIvato darpAhAvoSTau chedyennRpH|| avamUtrayato memavazardhayato gudam // 283 // mUtreNAvasiMcato'bhimukhaM vA tadavamAnArtha kSipato'satyapi saMsparze'vamAnayate mUtreNeti / niSkartavyaH samAnaphalatvAdetasyApi daNDo'yaM / niSTIvanaM nAsikAsyazrAvasya ghrANena kSepa nAsApuTacchedaH "yenAGgene"tyuktatvAt / zardhanaM kutsito gudshbdH| donna pramAdAt // 283 // 10 kezeSu gRhNato hastau chedayedavicArayan // pAdayoTikAyAM ca grIvAyAM vRSaNeSu ca // 284 // dadityanuvartate / paribhavabudhyA kezeSu brAhmaNaM gRhNataH zUdrasya hastau chedayet / dvivacamekenApi dvAbhyAM tulyapIDAkara ubhayacchedo naikasyaiva / dADhikA zmazru / anyadapi 15 yadaGgaM gRhyamANaM grIvAditulyapIDAkaraM tatra sarvathApyayameva daNDaH / avicArayanpIDA kiyatyasya gRhItasya saMjAtA mahatI svalpA veti / etadnubandha zlokaprApta vivaraNaM vicAryate / grahaNamAtre daNDaH // 284 // tvambhedakaH zataM daNDyo lohitasya ca drshkH|| mAMsabhettA tu paNNiSkAnbhavAsyastvasthibhedakaH // 285 // 20 dvijAtInAmayaM parasparAparAdhe zUdrasya tu zUdrAparAdhe manyate yaH kevalomeva tvacaM bhindyAdvidArayanna lohitaM darzayettasya zataM daNDAtAvadeva lohitadarzane / yadyapi tvambhedamantareNa na lohitaM dRzyate tathApyadhikAparAdhAdadhikadaNDe prApte zatavacananiyamArtha / anye tu karNanAsikAderapi sravati zoNitaM bahistvambhede'pi tadarthamucyata ityAhustadayuktaM / antarbhade hi mahattvA-mahAdaNDo yuktastasmAdyatreSatsravati zoNitaM tatra zataM zirobhede tu mAMsavat / 25 niSka zabdaH suvarNaparimANavAcatyuiktaM / pravAsyo'sthnAM bhedakastatprayojaka iti / ghaantena samAsaM kRtvA taM karotIti paTitavyaH / asthibhedakRditi / pravAsanamarthazAsrapravattyA maarnnN| 1 Na r-c| 2 ph-ti| 3 Na-ra-vidhAraNaM nirvaaryte| 4 Na-ra-zadvAparodhA ucyate / 5 Na-ra-kelmeva / 6Na-ra-daNDyaH / 7 Na-ra-zrotriyaM / 8 Na-ra-mahattarApIThAt mahAdaMDo yuktaH / For Private And Personal Use Only Page #725 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 10 682 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH nirvAsanaM vA / daNDavidha hyarthazAstrazravaNaM dRzyate / tathAhi dazabandhamiti bArhaspatya auzanasyeca prayogaH / nirvAsanaM brAhmaNasya nAnyeSAm // 285 // www. kobatirth.org 20 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir vanaspatInAM sarveSAmupabhogaM yathA yathA // tathA tathA damaH kAryo hiMsAyAmiti dhAraNA // 286 // vanaspatigrahaNaM sarvasyAvarapradarzanArthaM / phalapuSpapatracchAyAdinA mahopabhogyasya vRkSasya hiMsAyAM vinAzamAha daNDa uttamasAhasaH / sa madhyamasya madhyamo nikRSTasya prathamastathA sthAnavizeSo draSTavyaH / patracchedaH phalacchedaH zAkhAcheda iti / phalAnAmapi vizeSo mahArghatA dusspraaptaa| tathA sthAnavizeSo'pi draSTavyaH / sImni catuSpathe tapovana iti // 286 manuSyANAM pazUnAM ca duHkhAya prahRte sati // yathA yathA mahadduHkhaM daNDaM kuryAttathA tathA // 287 // yaduktaM tvagbhedaka iti tasya vizeSo'yaM / asati manuSyagrahaNe prANimAtrahiMsAviSayatveSsya zlokasya mahApazUnAM kSudrANAM ca pazupakSimRgANAM tulyadaNDatA mA bhUditi tadarthamidaM / yathA yathA mahadduHkhamiti / svalpe bhedane zoNite ca prANinAM mahattvAdalpatvaM prahArasya 15 zatAdUno'pi daNDamarhati / zatAdabhyadhiko'pi / anye tu mahaduhaNAnmahati duHkhe daNDavRddhyarthaM nAlpe'pacayArthaM yathAzrutameva / tatra duHkhAya prahRte duHkhotpattyarthe prahAre pramAdastu na vRddhiH / anubandhaM parijJAya " iti asyaiva lokadvayamudAharaNaM bhaGgayA vyAkhyeyam // 287 // aGgAvapIDanAyAM ca vraNazoNitayostathA // 1 samutthAnavyayaM dApyaH sarvadaNDamathApi vA // 288 // (6 aGgAnAmavapIDanA dRDharajjvAdigrahaNa saMbandhivizleSaNAdinA tatra yAvatAM dhanena pathyabhiSagauSadhAdirmUlyena pratyApattimAyAti tAvadapIDitasya dopyaH / evaM prANazoNitayoravapIDanAnAmiti samastamapi yojyaM / athavA prANazoNitayoH samutthAnavyayaM dIpya iti saMbandhaH sAmarthyAdapacitayoriti labhyate / samutthAnaM prakRtyApattiH / prANo balaM / prahAreNA29 svasthasya bhojanAdRte kArzAdyupapattau balamapacIyate / tatrAGge'naSTe pratyAgate ca yAvadbalalAbhastAvattadupayoge yatkicidvRtte tailAdi dApanIyaH / evaM zoNitAdyutpattau taddurbalI bhUtasya vyAdhyantaraM vA prAptasyAprakRtazarIrAvasthA prApteH samutthAnavyayaM dApyaH / na cettadgRhNAti tadA tacca daNDaM ca paripiNDya sarva rAjJe dadyAt // 288 // 1 pha-dazavastrasaMvayamiti / 2 Na-ra-mahopabhogavRkSAdeH / 3 pha-dugAt / 4 pha- anubandhaH parijJAyate tasyaiva / 5 Na-ra - saMkhyAyA / 6 Na-ra-nidRDha | 7 pha-yAcitadhane / 8 Na-ra-bhi / 9 Na-ra-dAtavyaH / 10 Na-ra - dApyate / 11 pha - sAmarthyApacitayo - / 12Na - ra-tratatailAdiH / 13 Na - ra- prAptaH / For Private And Personal Use Only Page #726 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| dravyANi hiMsyAdyo yasya jJAnato'jJAnato'pi vA // sa tasyotpAdayettuSTiM rAjJe dadyAca tatsamam // 289 // dravyANi gRhopakaraNAdyanyAni vA'nuktadaNDavizeSANi zUrpolUkhalaghaTasthAlIpiTharAdIni teSAM hiMsA prAgrUpanAzaH / satyapi kAryakSamatve jJAnato'jJAnata iti pramAdakRte buddhipUrva cAvizeSeNIhiMsatA tamya dravyasvAmino janayetparitoSaM tadrUpAnyadAnena mUlyena praNayena 5 vA / rAjJe tu dravyamUlyaM dravyaM vA dadyAt / asya kvacidapavAdaH // 289 / / ___carmacArpikamANDeSu kASThaloSThamayeSu ca // ___ mUlyAtpaJcaguNo daNDaH puSpamUlaphaleSu ca // 290 // carmacArmikayordvandvaM kRtvA bhANDapadena vizeSyeNa samAsaH / athavA dhArmikabhANDayovizeSaNasamAsaM kRtvA carmazabdena dvndvH| carmavikArAcArmikANi bhANDAni kaTisUtravaratrAdIni 10 carmANyavikRtAni gavAdInAM / athavA carmabhANDAni kevalacarmamayAni cavinaddhAni cArmikANi / kASThamaryaMbhANDAnyulUkhalamusalaphalakAdIni / loSTho mRdvikAraH pASANAkRtiH piNDIbhUtA mRttanmayAni svalpapAkAdhAnAdIni / tannAzane mUlyAtpaJcaguNo daNDastuSTayutpattizca svAminaH sthitaiva // 290 // yAnasya caiva yAtuzca yAnasvAmina eva ca // dazAtivartanAnyAhuH zeSe daNDo vidhIyate // 291 // satyAmapi hiMsAyAM kvaciddoSo nAstItyetadanena prakaraNena pradarzyate / yAnaM ganvyAdi yadAruhya yonti panthAnaM / tacca gavyAdivalIvardagardabhamahiSAdivAhyaM / ta eva vA gardabhAdayaH pRSTArohyA yAnAni yAtA tadArUDhaH saarthyaadiH| yAnasvAmI yasya tatsvayAnaM tatraiSAM cakravegAdibhI rathyAkarSaNayuktairvA'zvAdibhiH kasyacidravyasya nAzo vA maraNaM tatra pazu- 20 svAmiyAnavyatikramanyAya prApte kadAcidyAturdoSaH kadAcitsvAminaH kadAcidubhayoH kadAcinna kasyacidapIti yo vizeSastatra nokta ihaiveSyate sa ucyate / atikramya hiMsAdaNDaM vartate / nAtra daNDo'sti / daNDanimittAni na bhavantIti yAvat / zeSe daNDa uktebhyo nimittebhyaH / anyatra tAnyapi vakSyate // 291 // yatra nAsti doSastAni tAvadAha chinnanAsye bhagnayuge tiryamatimukhAgate // akSabhaGge ca yAnasya cakrabhaGge tathaiva ca // 292 // 1ph-ny|2ph-maa|3nn-r-ahiNsisinaaN|4 Na-ra-rAjJA / 5nn-r-caarmiik|6nn-r-vishessenn / 7Na-ra-vizeSa / 8 Na-ra-nayAni / 9 Na-ra-gamyate / 10 Na-ra-pAla ! 11 pha-vakSyati / For Private And Personal Use Only Page #727 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [aSTamaH chedane caiva yantrANAM yokarazramyostathaiva ca // Akrande cApyapaihIti na daNDaM manurabravIt // 293 // nAsAyAM bhavaM nAsyaM / zarIrAvayavAdyat nAsikApuTasaMyoginI balIvAnAM rajjurazvAnAM khalInaM hastinAmaGkuzastasmin chinne truTite yuge ca bhagne rathAGgakASThaM yugaM / chinna nAsyamasyeti bahuvrIhiNA ratha ucyate / pazurvA / ubhayorapi sAkSAtpAraMparyeNa saMbandhAt / tiryamatimukhAgate yAne tirazcInaM vA pratIcInaM vA kathaMcidbhUvaiSamyAtpazutrAsAdvA yAnaM gacchet kaMcidaparAdhyenna duSyet / prAjako hi saMmukhInAJchatto rakSituM tiryak pratyagavasthitau tvadRzyamAnasya kathaM rakSituM pratimukhAgataM pratyagAvRttiH / anye tu tiryagAgate hiMsyamAne RjugAminyena yAnena doSamAhuH / pratimukhaM cAbhimukhaM manyante / abhimukhAgataH kimiti cakriNaM dRSTvA panthAnaM na dadAti / akSacakre rathAGge prasiddhe / yantrANi carmabandhanAni zakaTakASThAnAM / yo pazugrIvAkASTharazmiH / pragraho hastavadhiyugyAnAM saMcaraNaniyamanArthaH / Akranda uccaiH zabdo'pahItyapasaretyarthaH / itikaraNo bhASAprasiddhatadarthazabdoccAraNArtho na tvayameva zabdaH prayoktavyaH / avidheyeSu yugyeSvapasarApasareti krozataH prAjakasya patho nAtikrAmanyadi hiMsyAnna doSaH // 293 // yatrApavartate yugyaM vaiguNyAtprAjakasya tu // tatra svAmI bhaveddaNDayo hiMsAyAM dvizataM damam // 294 // prAjako yAnasArathistasya vaiguNya mazikSitatvaM na tu pramAdaH / pramAde hi zikSitasya svAmino na doSaH / tasmAddhetoryadi yugyaM sahasA'pavartate spaSTaM mArga hitvA tiryak pazcAdvA gacchegavAM ca kiMcinnAzayettatra svAmI daNDyaH / azikSitaH prAjakaH kimi20 tyAropitaH / " manuSyamAraNe kSipram" ityAdivakSyamANena prANibhedena dravyabhedena ca daNDAntaravidhAnAdvizata iti vivakSati / daNDanimittametadityetAvataiva vAkyasyArthatatvAduttaratra na kazcidanyo'rthaH zrUyate / yena vAkyaM tatra saMkhyAvidhAyakamityucyate // 294 // prAjakazcadbhavedAptaH prAjako daNDamarhati // yugyasthAH prAjake'nApta sarve daNDyAH zataM zatam // 295 // sa cettu pathi saMruddhaH pazubhirvA rathena vA // pramApayetprANabhRtastatra daNDo'vicAritaH // 296 // ukto hiMsAyAM damaH / tatra vizeSaM vaktumidamAha / sa prAjakaH pathisaMruddho'granaghanAvasarpiNA saMruddho niruddhagatiH pazcAsthitanAsuzikSitatvAtpramAdAdvA vegena dhuryAzcoditAH 1Na-ra-khalInAM / 2 pha-yAnAGgatve / 3 pha-yugmaM / 4 agre 297 zlo. / For Private And Personal Use Only Page #728 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / punaH sthirayatazcennikaTo rathastena ca tasya veganirodhe kRte yadi purorathasthAvergapAtApazubhI rathayuktairavAdibhiH rathena rathAvayavairvA prANino manuSyAdInmArayet tato daNDasya vicAro nAsti | sthita eva daNDaH / athavA javotpatitA azvAH pathi saMrodhakasaMmukhInarathadarzanena balAdvidhAryamANAstiryaggatyA gaccheyuH pArzvakIyAH pratyagavasthitatvAttathA hanyustatra daNDo vicArito nAsti prAjake doSAbhAvAt / athavA pathito na sthito vartamAnaH saMruddho 5 na vidhiyamANo'thavA vicArito vizeSeNa vihito vizeSita iti cet // 296 // manuSyamAraNe kSipraM cauravatkilviSaM bhavet / / prANabhRtsumahatsvadhai gogajoSTRhayAdiSu / / 297 / / 685 tAdRze prAjake rathapazubhirmAnuSyazcenmAryate tadA cauravattasya kilbiSaM vA daNDaH / yadyapi caurasya vadhaH sarvasvaharaNAdayo daNDAstathApIha dhanadaNDa eva gRhyate na vadhaH / 10 mahatsvardhamiti tatraivArdhasaMbhavAt / sa cottamasAhasaH / kaizcidabhyupagato yatazca kSate kSudrakapazUnAM tRtIyasthAnaprAptAnAM dvizato damo'taH prathamasthAnAM mukhyaunAmuttamo yukta iti / prANabhRtaH prANavanto manuSyatiryakpakSyAdayaH / mahatsu mahattvaM gavAM prabhAvato hastyAdInAM pramANataH / AdigrahaNAdgardabhAzvataravyAghrAdayazca kathaMcitparigRhyante / vayaM tu brUmaH 'sahasram ' ityevamavakSyat / yadyanye cauravaddaNDAnAmabhipretA abhaviSyan tasmAdarghagrahaNAddedhA 19 mAbhUddha daNDAstu sarvasvaharaNAdayaH sarve cauroktAH puruSApekSayAtidizyante / nanu ca manuSyamAraNe kasya cauradaNDaH syAditi vyatidezo yuktaH / sa~ pratipadaM manuSyahanane vihitaH / sa ca puruSANAM kulInAnAmiti vadha eva / tatra kimiti vAkyAntaragatArdhazabdAnurodhinaiva vyAkhyAyate / varamaMrdhasyaiva guNataH kadAcidvRttirAzrIyatAM / satyaM yaddharmazabdo mAraNena saMbadhyamAno'nyathopapadyate na ca caiauravadityasyAnuSaGgAgatasyArthAntaravRttiH 20 pUrvAparavAkyayoH zakyA // 297 // kSudrakANAM pazUnAM tu hiMsAyAM dvizato damaH // paJcAzattu bhaveddaNDaH zubheSu mRgapakSiSu // 298 // apaThita parimANAH H kSudrakAH / te ca kecidvayasaH vatsakizorakakalabhAdayaH / keci - jjAtisvabhAvato'jaiDakAdayaH / tatrAjAvikAnAM paJca mASAnvakSyati / parizeSANAM gavAdI- 29 nAmevAyaM daNDo'lpaparimANAnAm / zubhA mRgAttaSpRSThAdayaH / AkArato lakSaNatazca / pakSiNo haMsazukasArikAdayaH / azubhAH kAkolUkazca zrRgAlAdayaH / pazuzabdazcatuSpAjjAti For Private And Personal Use Only 1Na-ra-dvegapAtAt / 2 Na-ra-muktaiH / 3 Na-ra - vidhitaH sauvizoSita / 4 Na-ra-prathama. sthAnAnAM / 5 pha-pha-manuSyANAM / 6 Na-ra-garaiH / 7Na-ra-taM / 8 Na-ra-vardhasyaiva / 9Na-raarthAvRttitA / 10 Na - ra- apacita / Page #729 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 686 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH vacanaH / hiMsAmAtreNa daNDamimamicchanti / na prakRtayA na vidhihetuM bruvate / tatra daNDo vicArita ityanenaiva yAnaprakaraNaM vyavacchinnaM / vicAritaH samAptavicAra ityarthaH / idAnImetatprakaraNanirapekSyamucyata iti / evaM tu " prANabhRtsu mahatsvardhamiti " hastAdicchedo na mAraNamityardhazabdo neyaH smRtyantarAt // 298 / / gardabhAjAvikAnAM tu daNDaH syAtpAJcamASikaH // mASikastu bhaveddaNDaH zvasUkaranipAtane // 299 // paJca mASAH parimANamasyeti paashcmaassikH| mASasya ca dravyajAteranapapAdanAnmadhyamakalpanAyAzca nyAyyatvAdraupyasya nirdezo'yamityAhuH / hiraNyaM tu yuktamevaM tatsamamiti nApi vAdhikaM bhvti| anubandhAdyapekSayA tu dravya jAtiH kalpyeti siddhAntaH // 299 // bhAryA putrazca dAsazca prekSyo bhrAtA ca sodrH|| prAptAparAdhAstADyAH syU rajjvA veNudalena vA // 300 // prAptA aparAdhaM prAptAparAdhA aparAdho vyatikramaH / niitibhrNshH| sa yadA taiH kRto bhavati tadA tADayitavyAH / tADanamapi hiMsetyuktaM / sA ca "na hiMsyAdbhUtAnIti" pratiSiddhA'parAdhe nimitte bhAryAdInAM pratiprasUyate / saMbandhizabdAzcaite / yasya bhAryA yazca yasya dAsaH sa tenAnuzAsanIyaH / mArgasthApanopAyavidhiparazcAyaM / na tADanavidhireva / tena vAgdaNDAdyapi kartavyaM / aparAdhAnurUpeNa kadAcittADanam / sodarasthAne kanIyAnpaThitavyaH / bhrAtA tathAnumaH / sa hi jyeSThasya putravattADanAhaH / vaimAtreyo'pi cedapitRko guNavajjyeSTatantrazca so'pyunmArgagamI tADanAdiparyantairupAyairnivAraNIyaH / veNudalaM vaMzatvak / etadapyupalakSaNaM tathAvidhAnAM mRdupIDAsAdhanAnAM ziSyAdInAm // 30 // pRSThatastu zarIrasya nottamAoM kathaMcana // ato'nyathA tu praharan prAptaH syAJcaurakilbiSam // 301 // uktatADanasAdhanAbhyAmanyena prakAreNa nannakSAdiSu laguDAdibhirvA cauradaNDaM na praapnoti| nindaiSA / na tvayameva daNDaH / yo'nyatra hiMsAyA daNDaH so'tra bhavatItyuktaM bhavati 301 25 eSo'khilenAbhihito dnnddpaarussynirnnyH|| stenasyAtaH pravakSyAmi vidhi daNDavinirNaye // 302 // eSa niHzeSeNokto daNDapAruSyanirNayo daNDavyavasthA / daNDazabdo hi 1Na-ra-vicarita / 2 nn-r-shissyo| 3 ph-ne| 4 Na-ra-vatyAdiSu / For Private And Personal Use Only Page #730 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 687 sAdhanopalakSakatayA vivAde pade'nvitAoM nAmadheye pUrvapadaM / stenasya caurasya daNDabhedAnataHparaM vakSyAmItyupasaMhAropanyAsArthaH zlokaH // 302 / / paramaM yatnamAtiSThetstenAnAM nigrahe nRpH|| stenAnAM nigrahAdasya yazo rASTraM ca vardhate // 303 // kazcitkaruNAvAn krUra hiMsA karmeti manyamAno na pravartate / atastatpratipattyarthaM stena- 5 nigrahastutyarthavAdaH prkrmyte| nAtra hiMsAdoSo'sti pratyuta dRSTaDhASTopakArahetutvAtstenahiMsaiva zreyaskarI / vedatulyatA ca khyApayitumarthavAdA bhUyAMsastatra hi prAyeNa sarvArthavAdakA vidhyuddezA iti tatpratItyanusaraNena vaidiko'yamartha iti prasiddhiH / bhavanti cAtra kecitpratipattAro ye stutibhirititarAM pravartante / paramaM yatnaM prakRSTamatizayavattAtparyamAzrayeccaraizcArayet sAkSAtprakAzaM cAtiprayatnataH / stenAzcaurAH / nigraho niyamanavadha- 10 bandhanAdi / evaM kRte yazaH khyAtirbhavati / nirupadravo'sya rAjJo dezaH stenA nAbhibhavanti nizA divA tulyA tatreti sarvatra sthitaM bhavati / rASTra vardhate / rASTraM janapadastasminnivAsinazca puruSAzcaurairanupadrUyamANA vardhante / zrIbhiH pramodamAnA bahuparyante dezAntarasthA api nirupadravaM rASTramAzrayante / tato vardhate // 303 // abhayasya hi yo dAtA sa pUjyaH satataM nRpaH // satraM hi vardhate tasya sadaivAbhayadakSiNam // 304 // abhayaM caurAdibhyo'dhikRtebhyazcAsaddaNDanivAraNena yo dadAti sa sarvadaiva pUjyo bhavati / svairakathAsvapi rAjyAccyuto vanastho'pi / satraM RtuvizeSo gavAmayanAdi / tadasya vardhate nippadyate / sarvAGgamutpannamevaMguNamityetadvardhata ityanenAharahaH satraphalaM prApnotItyarthaH / abhayaM yatra dakSiNA / anyeSu satreSu dakSiNA nAsti / idaM tu sarvebhyo'pi 20 viziSTaM / yadakSiNayA vatsagavAzcAdibhirye puSyante tadarakSAto rAjJAmadharmo yAvadye haranti dakSiNAvilakSaNetyarthavAnsatravyatirekaH // 304 // sarvato dharmaSaDbhAgo rAjJo bhavati rakSataH / / adharmAdapi Sar3Ago bhavatyasya hyarakSataH // 305 / / sarvataH prakAzAdyajJAdeH tathA grAmavAsibhiH vanavAsibhizca kRtAkRtAddharmaSar3AgaM rAjA 25 labhate / evamadharmAdapi caureH prachannakRtAdrAjJaH SaDbhAgo bhavati na kevalaM stenaiyeM mucyante / tadarakSAto rAjJAmadharmo yAvadye haranti teSAmapi cauryabhAvenAdharmodayastadaMzenApi 1pha-vinayadAne vivakSitArthaH / 2 nn-r-vivrdhte| 3 Na-ra-pravRttyartha / 4 Na-ra-prItyanu / 5 ph-Rtu| 6 pha-mityeva tddhrmte| 4 Na-ra-stenaiva / For Private And Personal Use Only Page #731 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org 688 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ saptamaH 1 rAjAnaH saMbadhyante / tAni nigRhNaNataH adRSTadoSa saMbandha nivAraNamapi rakSANA rakSaiva / tatrAdhikRtasya rAjJastadakaraNAdyuktaH pratyavAyaH / nanu ca bhRtiparikrItatvAddharmaSaDbhAgarmayuktam / uktaM dInAnAthaparivrajitAdayaH santyaikarapradAH / paripUrNasvadharmapAlena kAnupapattiH // 309 // yadadhIte yadyajate yaddadAti yadarcati // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir tasya SaDbhAgabhAgrAjA samyagbhavati rakSaNAt // 306 // yaduktaM sarvartaM iti tasya ca prapaMco'yaM / adhyayanAdayo dharmArthatayA'nyatra jJApitAH prasiddharUpAzca / arcanaM devagurUNAM pUjanaM / tasyeti karmaNo'dhyayanAdeH padArthasyeti yojanIyaM / kriyAyAH strIliGgatvAt / SaDbhAga iti vacanaM kartuH paJcakarmaphalAMzAt SaSTho nRpateH samagrakarmaphalabhoktRtvasyAdhikArataH karturavagatatvAt / api tu samyagrahaNAtsvakarmAnuSThAnA10 ttAvanmAtraM rAjJaH phalamutpadyata iti nAnyakRtasya zubhasyAzubhasya vA anyatra gamanaM nAkartuH phalamastIti sthitam // 306 // rakSandharmeNa bhUtAni rAjA vadhyAMzca ghAtayan // yajate'haraharyajJaiH sahasrazatadakSiNaiH // 307 // bhUtAni sthAvarajaGgamAni caurebhyo rakSanvadhyAMzca zAstrato vadhArhAstAMzca ghAtayan 15 sahasrazatadakSiNAnAM pauNDarIkAdInAM RtUnAM phalamanvahaM rAjA prApnotIti stutiH // 307 // yosrakSanbalimAdatte karaM zulkaM ca pArthivaH // pratibhAgaM ca daNDaM ca sa sadyo narakaM vrajet // 308 // baliprabhRtIni rAjagrAhyakaranAmAni dezabhede sUpe mANavakavatprasiddhAni tatra balidhanyAdeH SaSTho bhAgaH karo dravyAdAnaM zulkaM vaNikprApyabhAgaH / pratibhAgaM phalabharaNikA20 dyupAyanaM rAjaitadgRhNAti caurebhyazca na rakSati sa sadya AyuH kSayAnnarakaM gacchet / gRhItvA rAjabhAgaM rakSA kartavyA / narakAyuH kSayabhayAditi zlokatAtparyam // 308 // arakSitAraM attAraM baliSaGgAgahAriNam // tamAhuH sarvalokasya samagramalahArakam // 309 // pUrvasya zeSo'yaM nindArthavAdaH / na rakSati attopajIvitA prajAnAM rAjabhAgagrahaNena / 21 etadeva spaSTayati / baliSaGgAgahAriNaM taM tAdRzaM rAjAnapAhuH ziSTAH sarvalokasya sarvasyAH prajAyAH samagraM balaM pIpaM tasya hArakaM svIkartAraM sarveNa prajApApena dUryaMta ityarthaH // 309 // 1 pha-nRpati / 2 Na-ra-vacanamuktaM / 3 pha ra satya / 4 Na-ra-pAlaka | 5 Na-rapAlanAt / 6 Na- ra karmata | 7 Na- ra kartureva matatvAt / 8 Na-ra-zruti / 9 pha-rAjAnaM / 10 pha - arthavAdaH / 11 ra-pAtaM / 12 Na-ra-nara yujyate / For Private And Personal Use Only Page #732 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| anapekSitamaryAdaM nAstikaM vipralaMpakam // arakSitAramattAraM nRpaM vidyAdadhogatim // 310 // maryAdA zAstraziSTasamAcAranirUDhA dharmavyavasthA yA sA'navekSitA'tikrAntA yena / nAsti paraloko nAsti dattaM nAsti hutamiti nAstikaH / prathamo rAgAdinA tyaktadharmo vastuviparIto'tinizcayaH / vilumpati harati dhanAnyasaddaNDaiH prajAnAM tttulyo'rkssitaa| 5 tamadhogati vidyAnnarakapatitamadhogataM vidyAnnarakapatitamevAcirAt / pAThAMtaram / asatyaM ca nRpaM tyajet / anyaduktvA'nyatkaroti yastaM tyajettadviSaye nAsIt // 310 // adhArmikaM tribhiAyainigRhNIyAtprayatnataH // nirodhanena bandhena vividhena vadhena ca // 311 // arthavAdairdRDhIkRtya nigrahavidhimidAnI prastauti / adhArmikaM prakaraNAccauraH / taM 10 triminiyamanaprakArainigRhIyAnniyacchet / nyAyo niyAmakaH / nirodhanaM rAjadurge bandhanAgAre caraNabandhastatraiva rajjunigaDAdibhirasvAtantryotpAdanaM vividho vadhastADanAdArabhya zarIranAzanAt / prANatyAgaparyantanirdezAdeva tritve labdhe tribhiriti vacanamanyeSAmapi niyamanaprakArANAM parigrahaNArtha / tena taptatailasekAdayo'pi parigRhItA bhavanti // 311 // nigraheNa hi pApAnAM sAdhUnAM saMgraheNa ca // dvijAtaya ivejyAbhiH pUyante satataM nRpAH // 312 // ___ pApayuktAH puruSAH pApAH / teSAM nigrhH| pUrvoktayathAzAstravadvartinaH sAdhavaH / teSAM saGgaho'nugraho yathAzaktyupakAraH / tena prUyate vipApmAno bhavanti prAyazcittena vetyarthavAdaH / arthavA pApAnutpattireva pUrtatvaM brAhmaNA eva satatamijyAbhiH nityaihAyajJAdibhiH // 312 // kSantavyaM prabhuNA nityaM kSipatA kAryiNAM nRNAm // bAlavRddhAturANAM ca kurvatA hitamAtmanaH // 313 // kAryiNo'rthipratyarthijJAtisutdRdaH kasmiMzciddhanyamAne yadi tatpitA tanmAtA vA rAjAnaM kSipetkutsayet abhizapedvA tadA kSamA kAryo / bAlAdInI kAryiNAmevamAtmane hitaM kRtaM bhavati kSatavyamityetadvividhaphalamevAtmahitam // 313 // ___yaH kSipto marSayatyArttastena svarge mahIyate // yastvaizvaryAnna kSamate narakaM tena gacchati // 314 // AtairdaNDyamAnatatsaMbandhibhiradhikSipta AkruSTo yanmarSayati na krudhyati tena kSamaNena svarge mahIyate / kaNvAdirayaM / mahattvaM prApnoti / svarge kopena / tarhi kSamA 1Na-ra-adhogatam / 2 Na-ra-rAmAdinA / 3 Na-ra-na satyaM / 4 Na-ra-tItyasatyaM / 5 Na-ra vA / 6 nn-r-grhnn| 7 Na-ra-nirodhakaH / 8 ph-puurvvaadvipaapmaano| 9 pha-aparorthavAdoSTakaM paapaa-| 10 Na-ra-pUtanatvaM / 11 pha-nasatAM bhAvo vA rAjAnApekSitumicchedvA tadA / 12 Na-ra-bAlAdInAmapi kAryiNAmapi / 13 " kaNvAdibhyo yak" vyA. sU. 3 / 1 / 27 // 14 Na-ra-svargalokena / For Private And Personal Use Only Page #733 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 10 www. kobatirth.org 690 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH 1 kartavyA / akAmino yathAkAmI ata Aha / yattu prabhurahamityabhimAnena na sahate tena narakaM prApnoti / ArttagrahaNaM bAlavRddhayorapi pradarzanArthaM pUrvazeSatvAdasya || 314 // rAjA stenena gaMtavyo muktakezena dhImatA // AcakSANena tatsteyamevaM karmAsmi zAdhi mAm / / 315 // 15 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir avizeSopAdAne suvarNahArI steno draSTavyaH / tasyaiva zAstrAntare gamanavidhAnAt / ne vedanamAgamanaparaM vidhizAstradaNDavidhitvAt / uktaM hi " stenaisyAtaH pravakSyAmi vidhiM daNDavinirNaya " iti / ato'nuvAdamagamanasyAtra rAjasakAzaM suvarNacaureNa gaMtavyaM / muktakezena dhImatA dhairyavatA / dhAvateti pAThAntaram / AcakSANena kathayatA pathitatpAtakameva karmAsmi brAhmaNasya mayeyetsuvarNa hRtamiti kuru nigrahaM me // 219 // * skandhenAdAya musalaM laguDaM vA'pi khAdiram | zaktiM cobhayatastIkSNAmAyasaM daNDameva vA / / 316 // varNAnAmanukrameNa musalAdInAmupadezaM manyante / tadayuktaM / vA zabdo na samarthitaH syAt / na ca brAhmaNasyedaM prAyazcittamicchanti / tatprAyazcitteSu nirUpayiSyAmaH / khadirjAtirlaguDa eva / na muzalenAnuSaktavyaH || 316 // zAsanAdvA vimokSAdvA stenaH steyAdvimucyate // azAsitvA tu taM rAjA stenasyApnoti kilbiSam || 317 // zAsanAnmuzalAdibhiH praharaNAtkSatriyAdiH pApAnmucyate / vimokSAdutsargAt / gaccha kSAntamiti " brAhmaNastapasaiveti " vaghatapasI vihite / tatra vadhastAvadbrAhmaNasya nAsti / tapastu prAyazcitaM / na ca tapa icchAto rAjAbhigamanamasti / tasmAtkSatriyAdInA20 meSa vimokSaH / sa ca dhanadaNDaM gRhItvA / yata Aha azAsitvetyAdi / na ca vimokSaNazuddhau satyAM rAjJastadazAsanAddoSopapattiH / na ca zAsanamapi vihitaM mokSo'pi vihitaH / tatra yasminpakSe zAsanaM tadapekSaM doSavacanaM / pAkSikaM hi tathA kalpet / na ca nityavacchrutasya pAkSikatvaM yuktaM kalpayituM / tathA ca sAmAnyena vasiSThAdaya AhuH / "" amena svIyena Rcchati rAjAnamutsRjantaM sakilviSantaM cejyAdyato rAjA'nnandharmeNa na 29 duSyati / nAyaM vikalpo yuktaH / kvacidiyaM hiMsA pratiSiddho / " na hiMsyAdbhUtAnIti gAdinA puruSArthatayA prAptA kvacidvihitA / tvarthatvena yo dIkSito yadagnISomIyamiti / iyaM tu zAsanavimokSaNavaJcanA / na hi nAma pratiSiddhAyuktau sati vidhau kathaM na pratiSedho I [ gRhItvA musalaM rAjA sakRdvanyAttu taM svayam / vadhena zudhyate steno brAhmaNastapasaiva vA // 1 // ] 1 pha-dhAvatA / 2 Na-ra-navedAgamAnaMtaraM vidhizAstradaNDavidhitvAt / 13 Na-ra - domagamanyAt / 4 pha-varyavatA / 5 pha-Sat / 6 Na-ra-icchAsanaM / 7 pha-chUtaM pAkSikaM / 8 pha-kalpo / 9 Na-ra-+na hiMsA pratiSiddhA 10 Na-ra-raNAdinA / 11 Na-ra-nahi namapratiSiddhAyato matibidho kathaM na / For Private And Personal Use Only Page #734 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / 691 " na 1 hiMsyAdbhUtAnIti " sAmAnyataH pratiSedho vidhivizeSamantareNa na zakyo bAdhituM / athocyate / naivAyaM pratiSedhasya viSayaH / karmArthatvAt / kathaM punarantareNa vidhiM karmArthatA zakyA'vagantuM / lokata iti celaukikI tarhi pravRttiH / kathaM tarhi pratiSedhastatrAvataret / nanu ca pradAne pravRttirnirUpyatAM / yadi tAvadvaidikI pravRttistatastadaGge hiMsAyAmapi tata eva ekA hi pravRttirantaraGgapradhAnayoH / atha lipsAto'Gge'pi tatra pravRttiH / sutarAM tarhi hiMseyaM laukikI / jIvikArthino hi prajApAlanAdhikAraniyamo'tra' vedhaH / teneyamaGgasthApi hiMsA mukhyena tulyatvAtpratiSedhaviSayaH / na ca laukikamasyA niyatamaGgatvaM / no hiMsAmantareNa prajApAlanamazakyaM / nirodhAdinA'pi zakyatvAt / naiSa niyamaH ekarUpAGgapradhAnayoH pravRttiriti syAnnAmnISomIyayoranena vizeSaH syAdato lipsAlakSaNe'pi pradhAnA vidhilakSaNamabhyupetavyaM / na caiSa hiMsAvidhiH / lakSaNA 10 zakyA'bhyupagantuM svarUpasya kAryasya ca laukikatvAtpAlanasya hiMsAyAzca / atha vidhilakSaNA SoDazagrahaNavadvikalpitumarhati / zAsanavacanena pratiSiddhA / anye tu manyante / 66 11 vAkye | zAsanAditi stenasya buddhirucyate / pareNArdhena rAjJastadazAsane doSaH / tatra yadi rAjA zAsanadoSamAtmanyaGgIkRtya muMcenmucyetaivainasaH / evaM brAhmaNasyApi svayamAgatasya vadhazuddhihetorlakSaNaM zAstrabhRtAmiti vacanAt / na zArIro brAhmaNadaNDa : ' iti ( gautama sU. 12 / 43 ) / na rAjA yadi pratiSedhAtikrameNa hanyAdvAhmaNaH zudhyedeva / azA sitvA muzalAdibhirahatvA stenasya yatpApaM tena yujyate // 317 // 15 annAde bhrUNahA mArSTi patyau bhAryApacAriNI || gurau ziSyazca yAjyazva steno rAjani kilbiSam // 398 // annamattItyannAdo bhrUNahA brahmahA tadIyamannaM yo bhuGkte tasmiMstadbrahmahatyApApaM mArSTi 20 nirasya rasyati zleSayati / yathA malinaM vastramudake mRjyate tanmalaM tatra saMkrAmatyevaM arthavAdazcAyaM / tasya tatpApamutpadyate / na punarbradhno vizeSyati / patyau bharttari bhAryApa cAriNI jAriNI sa cetkSamate / atrApi bharturutpAdyate pApaM na tatra tasyA apaiti / gurau ziSyazca yAjyazca ziSyaH sUryAbhyuditAdibhiraparAdhya tuM purau kSamamANe tatpApaM prakSipati / evaM yAjye yAjakaH / so'pi gururevetyato yAjakagrahaNaM na kRtaM / evaM cauro rAjani / na 25 cedrAjJA nigRhyate yAjyo'pi karmaNi pravRtte vidhirmukAmati cedyAjakavacanenArvatiSThate tadA tyAjyo na punastasya tADanAdi ziSyavatkartavyaM / annAdAdiSu sarveSvanyatra vidhirastIti nAzuddhirato'rthavAdo'yam || 318 // rAjabhiH dhRtadaNDAstu kRtvA pApAni mAnavAH / / nirmalAH svargamAyAnti santaH sukRtino yathA // 319 // 1 pha-poSaNA / 2pha - na vidhiH / 3 Na-ra-sthAmapi hiMsAkhyena / 4 pha-pidhAne'haM / 5 phamAtmIyamaMgI / 6 pha-muMcetaivainasaH / 7pha - vadhaH zuddhihetuH lakSaM / 8 Na-ra-brAhmaNaM zuddheva / 9 pha-brAhmaNo vizeSaH / 10 Na-ra-na / 11 Na-ra-apa / 12 Na-ra/ upa / 13 pha - kRta / For Private And Personal Use Only Page #735 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 692 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH yaduktaM pApakAriNo nigrahaNe karmakRto rakSanta iti tatsphuTayati / dhRto vinipAtite daNDo yeSAM rAjabhiste kRtvA pApAni kRtapApA rAjanigraheNa nirmalA nirastapApA bhavanti / apagate ca pApe yadeSAM svargArohikaM karma tena svarga prApnuvanti / mahaddhi pApaM zuddhasya karmaNaH phalasya pratibandhakaM / sukRtino nityaM sukRtakarmakAriNaH / yathA satrI dhArmikastadvadasatAmadharmo naivotpadyata eSAmutpanno nigrahaNena vinA sthita iti / prAkpradhvaMsAbhAvayorvizeSo mAnavagrahaNAnuprakaraNAcaurANAmeva / daNDazabdastu zArIranigrahaviSayo na hi prakaraNamatikrAmati / dhanadaNDo hi rAjArthaH / vRttirhi yA rAjJaH zArIre tu daNDe daNDyamAnArthatA zakyate nihnotuM / tvaksaMskAro hiMsA / athaiyaM buddhiH pAlanameva hiMsAmantareNa na niSpAdyate tacca rAjArthamiti kuto mAryamANArthatA mAraNasya / atha kiM pAlanaM na 10 pAlya mAnArthadRSTamevApahUyate / na hi tadraSTumupAdeyaM rAjJevaM svarakSArtha karazulkAdibhRtyA upAdIyante / ataH sutarAM rakSopayogitvaM hiMsAyAM hiMsyamAnArthatA siddhiH / kathaM vA hiMsayA vinA nai rakSAnivRttiryadi tAvadevamarthaM nigRhyante punarakaoNryamAvartayiSyate tannibodhanAdapi zakyate niyaMtuM / atha tAn gRhItvA tAndRSTvA bhayAdanyene pravartayiSyaMta iti dhanadaNDenApi zakyate 'duHkhayituM hanyamAneSvapi sahasrazaH pravartante / tasmAdiyaM hiMsA 15 rakSA satI hiMsyamAnasaMskAra iti mantavyaM / atazca kAraNAdichedane niyamo hastyAdividhizva daMDye'dRSTamAdhAsyati na rAjArtho bhaviSyati / tasmAccharIradaNDe pApamuktirna dhanadaNDa iti sthitaM / tathA ca mahApAtakinAM hRtasarvasvAnAmapsu pravezitadaNDAnAM saMvyavahAraparihArArthamaGkanaM vkssyti| yadi ca dhanadaNDena zudhyeyuH punaraGkanamanarthakaM syAt / atra ca svayamAgatasya nAnItasya vizeSo yaH stena evaM vizeSo bhavatu / idaM tu sarva zArIradaNDaviSayam // 319 // yastu rajjuM ghaTaM kUpAddharedbhidyAcca yaH prapAm // sa daNDaM prApnuyAnmASaM tacca tasminsamAharet // 320 // 5 20 www. kobatirth.org 25 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir prapibantyasyAmiti prapA | jalAdhArasthAvasthAnaM uddhRtajalanidhAnaM vA / mASasya jAtirna nirdiSTA / sa marujAGgalAnupabhedA draSTavyA / tacca rajjyAdi samAhareddadyAttasmin sthAne na rAjani // 320 // dhAnyaM dazabhyaH kumbhebhyo harato'bhyadhikaM vadhaH // zeSe'pyekAdazaguNaM dApyastasya ca taddhanam || 321 // kuMbhazabdaH parimANavizeSe vartate na ghaTamAtre / kvacidvizatiprasthAnkacidvAviMzadvAviMzatiriti dezabhedAdhyavasthA / dazabhyo'dhikaM harato vadhavidhiruktArtho'nubaMdhAdinA 1 pha-vRtta / 2pha - tatsvaM / 3 - pha tadraSTu / jJe / 5 pha- karamuddizya / 6 Na-ra-rakSAnivRttiH / 7 Na-ra-yeM / 8 pha- tAni / 9 pha-ne / 10 Na-ra-duHkhaituMH pha-duHkhamapi tu / 11 Na-ra - daNDapApA* nmuktiH / 12 Na-ra-saMvyavahArma / 13 pha-bandhanaDaNDena | For Private And Personal Use Only Page #736 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / niyamyate / zeSeSu dazasu prAkRtastatta ekAdazaguNo daNDaH / tattasya ca taddhanamiti sarvatra steye yojyaM / dhAnyaM trIhiyavAdisaptadazAnIti smaryate // 321 // tathA dharimameyAnAM zatAdabhyadhike vadhaH // suvarNarajatAdInAmuttamAnAM ca vAsasAm || 322 // 1 gharaNaM dharimA tulA | tena mIyante paricchidyante tAni dharimameyAni / ghRtAdInAM 5 dravANAM prasthAdimeyatA'stIti kaThinAnAM parimeyatA bhavatIti tadarthamAha / suvarNa - rajatAdInAM / AdigrahaNAdeva rajate labdhe punarupAdAnArttulyagrahaNAryAtpravAlAdAni gRhyante / na tu tAmralohAdIni / teSAM zatAdUrdhva haraNe vadhaH / kiM punaretacchataM palAnAmuta karSANAmeva kArSApaNAnAM vA / kecidAhuH palAnAmiti / na tvatra vizeSo hanturasti tasmAdyasmindeze dharimamAnakAle yathAsaMkhyayA vyavahAraH / zrutamidaM suvarNasya kvacittolake kacitpadeSu 10 yathAdezaM vyavasthA / uttamAnAM ca vAsasAM kauzeya paTTAdInAmiti / nanvatra vizeSa heturasti / tasmAdyasmin zatAdabhyadhike vadhaH kecidAhuH / palAnAmiti / na tvatra vizeSa heturityanuSaGgaH / atrApi zAkaTakayugamekamiti saMkhyAyate / puSpapaTApabarhaNaM tvekameveti / nanu ca suvarNarajatAdInAmityeva siddhe parimeyagrahaNamanarthakaM / nAnarthakaM karpUrAgarukastUrikAdInAM mahArghANAM grahaNArthaM / AdigrahaNAddhi taijasAni gRhyante / niSkAdiparimANavyapadezyAni 15 vaa| na hi karpUrAdInAM karSAdivyapadezo'sti / yadyapi suvarNavadrajate'pi zatasaMkhyA tathApi prAyazcittabhedavaddaNDabhedo'pi yukto viSamasamIkaraNasya nyAyyatvAdato yAvatsuvarNagatasya mUlyaM tAvati rUpe gRhIte vadhaH / karpUrAdInAM tu palAnAmeva zatasaMkhyA // 322 // paJcAzatastvabhyadhike hastacchedanamiSyate // 20 zeSe tvekAdazaguNaM mUlyAddaNDaM prakalpayet // 323 // subodho'yaM / mUlyAditi nApahRtameva dravyaM deyaM kvacittajjAtIyaM naiva prApyate / ato rUpakaidhanyAdinA vA nimeyam // 323 // puruSANAM kulInAnAM nArINAM ca vizeSataH // mukhyAnAM caiva ratnAnAM haraNe vadhamarhati // 324 // 693 satkule jAtA vidyAdiguNayoginaH kulInAH nArINAM ca vizeSato guNarUpasau- 25 bhAgyataH saMpannAnAmityarthaH / cazabdAtkulInAnAmityeva / paraspare|pekSANi nArINAM vizeSaNAni / mukhyAni uttamAni / ratnAni vajravaiDUryamaraktaprabhRtIni / atrApi suvarNazatatulyAnItyapakSyamanyathottamatvamApekSikamiti vyavatiSThataM / vadhamarhatyanubaMdhAdyapekSayA For Private And Personal Use Only 4 Na-ra 7 1 Na-tajutyamUlyagrahaNArtha-ra-tattulya / 2 Na-ra-tena / 3 Na-ra-karSANAmeva vA / zatamidaM / 5 Na-ra-saMkhyAne puSpapurAnyupavarSagaM tu kaNanaikamiti / 6 Na-ra-gRhyeran / 1 Na-ra-karpU rAdi / 8 Na-ra- suvarNastha / 9 Na-ra-parasparAnapekSANi / 10 Na - rakSAmanyatottamatvamApekSi / 11 Na-ra-te / Page #737 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ aSTamaH sarvatrAhatyartho yojanIyaH / akulInAnAmavaziSTAnAmamukhyAnAM ca vizeSa tvekAdazaguNa ityeva // 324 // mahApazUnAM haraNe zastrANAmauSadhasya ca / / kAlamAsAdya kArya ca daNDaM rAjA prakalpayet // 325 // mahApazavA hastyazvAdayaH / teSAM haraNe kAlakAryApekSA daNDapraklaptiH / nanu ca sarvatraiva kAlAdyapekSoktA / tathA ca kAladezavayaHzaktIzcintayeddaNDakarmANIti / satyaM / vijJAte daNDasvarUpe nyUnAdhikabhAvo'nubandhAdyapekSaH / yathA vadhavidhau tADanamAraNAdikalpanApekSyA ihAtyantavilakSaNo daNDaH / tathA hi viMzatipaNo'pi khar3azatrorudyatazastrasya sannidhau yadi hiyete tena kAryAtizayena tena ca kAlena mAraNaM daNDaH / anyadA dviguNa 10 ekAdazagaNo vA / tathauSadhamalabhyatvena mahAprayojanaM tadupayogavelAyAM hiyate / lolyamAnamapi kvAthAdyapekSaM kAlAtikramaNena mahadAturasya duHkhaM janayatIti / tatra mahAndaNDaH / anyadA tu svalpa iti / na yaMtrAntarAmantareNedRzaM vaiSamyaM labhyate / anyathA sa evaikaH zloko daNDavidhau paThitavyaH syAt / tasmAdvaktavyamidaM vigrahakAle'zvAdInAM rAjyApekSo daNDaH / zastrANAM rAjopayoginAM kadAcitkSamA kadAcinmahAndaNDaH / gomahINyAdInAM ta 15 prajAsaMbandhinAM na rAjJA kSantavyaM kAryaM ca yadazvAdibhiH kartavyaM tadapyapekSaM / vigraho'pi yadi parvatAdau bhavati yatra nAtIvAzcaiH prayojanaM bhavantyeva daNDAdayaH / kAlamAsAdya jJAtvA nirUpya daNDaM kalpayetsa evAtra prabhavati na zAstram // 325 // goSu brAhmaNasaMsthAsu churikAyAzca bhedane / pazUnAM haraNe caiva sadyaH kAryo'rdhapAdikaH // 326 // 20 brAhmaNasaMsthA brAhmaNAzritA brAhmaNasvAmikAH / tAsAM haraNe SaSThyarthe saptamI / pazUnAM cA DaMkAdInAM bahuvacanaM sarvatrAtra vivakSitaM / sadyastatkSaNAdavicArya / pAdayadhimardhapAdaM tadasyAstItyardhapAdikaH / tacca saMbhavati yadi pAdAdha tena chidyate tenArdhapAdachedanaM kartavyamiti vAkyArthaH / churikA yayA gorakSakSetrAdau vAhyate balIvardaH / bhedane vAhyamAnAyAH pratodena pIDotpAdanaM bhedanaM vAhAnAmupalakSaNArthaM vyAcakSate / pUrvo'vazyaM vAhayanduHkhayati avazyamayaM daNDa ityevAnye paThanti / anye tu pAdasya pazcAdbhAgaM caturtha kharikAmAhaH / khariketi yA prasiddhA / palAyanazIlAyAH pAlo'rdhapAdikaH kAryaH / anye tvadhikaraNasaptamI matvA gosaMsthadhyAdInyadhyAharanti / tadayuktaM / zrutapadasaMbandhasaMbhave kRto'dhyAhAraH // 326 // 1Na-ra-vayyarthe / 2 Na-ra-nirjite / 3 Na-ra-pekSA / ihAtyena / 4 Nara-vezasnarudyata / 5 Na-rahRdayanena / 6 Na-ra-tathauSadhaM samaMkuraM Aturesati / 7 pha-labhyamAnamapi / 8 pha-nayanAntaramantareNa / 9pha-kartavyaM / 10 Na-ra-Na / 11 Na-ra-ardhaH pAdaH / 12 pha-kharika; Na-ra-sphurikA / 13 Na-ra-palonyovabhiMdana naddhapAdikaH / For Private And Personal Use Only Page #738 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH / manusmRtiH / 695 sUtrakAsakiNvAnAM gomayasya guDasya ca / / danaH kSIrasya takrasya pAnIyasya tRNasya ca // 327 // veNuvaidalabhANDAnAM lavaNAnAM tathaiva ca // mRNmayAnAM ca haraNe mRdo bhasmana eva ca // 328 // matsyAnAM pakSiNAM caiva tailasya ca ghRtasya ca // mAMsasya madhunazcaiva yaccAnyatpazusaMbhavam // 329 // anyeSAM caivamAdInAmadyAnAmodanasya ca / / pakkAnnAnAM ca sarveSAM tanmUlyAdiguNo damaH // 330 // sUtramUrNAsaNAdi / lavaNAni saiMdhavabiDalavaNAdIni / yaccAnyatpazusaMbhavamAmipAditi anyeSAmapUpamodakAdInAM / AdizabdaH prakAre / prakAraH sAdRzyaM tulyatA sadRza. 10 kAryakaraNopayogAdirUpA / tathA ca sarpimaNDeAkhaNDazarkarA kilATakUrcikAdyA apUpA gRhyante / pazusaMbhavaM rAGkavAjinAdyapIcchanti kecit / AdigrahaNAtprakRtirvikRtirapi / prakRti yaccobhayopAdAnaM dannaH kSIrasya ceti tadudAharaNArtha / evaM mUtragrahaNena sUtramayaM vAso'pi gRhyate / nalikAdInAM satyapi sUtramayatve pazusaMbhavatva uttamatvAduttamAnAM cettvayamapavAdaviSayaH / prakRtyantare tailazabdaH snehavAcI / na tilavikAra eva / tenAtasI- 15 priyaGgupaJcAGgulatailAdayo'pi gRhyante // 326 // 327 // 328 // 329 // puSpeSu harite dhAnye gulmavallInageSu ca // anyeSvaparipUteSu daNDaH syAtpaJcakRSNalaH // 331 // . navamAlikAdIni puSpANi haranti / dhAnyaM kSetrasthaM apakvaM nagA vRkSAH / anyeSvaparipUteSu bahuvacanAtparipavanAya ca dhAnyaM kSetreSveva tuSapalAlAdivimokSarUpayoH 20 saMbhavAduttarazloke dhAnyagrahaNamevAkRSyate / gulmAdInAM hi satyapi palAze vyAmizratve puSpANAM ca paripUtavyavahAraH / saptamI haraNApekSA / tattvaM pUrvasmAdanuvartate / atra paJcakRSNalo daNDaH / kRSNalAnAM dravyajAtiH / alpatvamahatvaprayojanApekSA suvarNasyeti pUrve / / 331 // paripUteSu dhAnyeSu zAkamUlaphaleSu ca // niranvaye zataM daNDaH sAnvaye'rdhazataM damaH // 332 / / mUlamikSudrAkSAdi / niranvaye dravyaharaNe / anvayo'nunayaH / svAminaH priityaadipryogH| yattvadIyaM tanmadIyamevetyanayA budhdyA'haM pravRtto na cedevaM tadgRhANetyevamAdivacanaM tadyatra na kriyate tanniranvayaM / sAhasaprakAratvAdadhiko daNDaH / anvayena saha saanvyH| yena saha kazcidapi saMbandho nAstyekagrAmavAsAdistataH zataM daNDyaH / athavA anArakSa 1nn-r-diini| 2 pha-nApi satye / 3 pha-vAdikodaNDaH / 4 Na-ra-deH For Private And Personal Use Only Page #739 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH niranvayaM / sati tu rakSAka ubhayAparAdhAdarapo daMDaH / khalastheSu dhAnyeSvayaM daNDaH / tatra hi paripUryate / gRhastheSu tvekAdazadaguNaH prAguktaH // 332 // syAtsAhasaM tyanvayavatprasabhaM karma yatkRtam // niranvayaM bhavetsteyaM hRtvApavyayate ca yat // 333 // ___paradravyApaharaNaM steymucyte| dhAtvarthaprasiddhayA cAsyaiva kartA stenH| tasya kartavyena iha tu vizeSeNAyaM vyavahAra ipyate tadartho'yaM zlokaH / na paradravyAdAnamAtraM steyN| RNAdAnanikSepAdipvapi steyadaNDaprasaGgAt / saMjJAbhedo dnnddbhedaarthH| apahRtya yattena mayA kRtamityAha karma yatkRtaM parapIDAkaraM vstuutpaattnaagnidaahdrvyaaphrnnaadi| agnidAhe yadyapi dravyApa haraNaM nAsti tathApi cauryameva rahasi karaNAdapahnavAcca mnynte| caurya hi dravyavizeSAzrayo 10 daNDaH / so'tra na syAt / evamarthameva stayaprakaraNe lakSaNaM / steyaM prasabhaM karmeti ' karmagrahaNAvyApahArAdanyadapyevaM kRtamayuktaM sAhasameva / kastIgnidAhAdAvaprasabhaM kRte daNDaH / kaMTakazuddhau vakSyAmaH / ata evamanvicchedasatyapi dravyApaharaNe kaNTakazuddhau daNDamAmananti anyathA evaM vakSyate // 333 // yastvetAnyupakaptAni dravyANi stenayennaraH // taM zataM daNDayedrAjA yazcAgniM corayedgRhAt // 334 // etAni sUtrAdInyupaklaptAni pratyAsannadAnopabhogAdikAryakAlAni / athavA saMskRtAni kRtasAmarthyAdhAnAni / yathA tadeva sUtraM tantuvAyahaste vAyanArtha dattaM kiMcidviguNIkriyate kiMcitparivartyate evaM dadhimanthanamaricazarkarAdisaMskRtaM kSIraM ghRtamityAdisaMskArastatra zataM daNDaH / Adyamiti pAThe prathamasAhasaH / ani,hAt parigRhItaM zAlAgnihotretyAdikaM hemante vA sItArditAnAM daridrANAmapraNItamapyagnerupakalpanaM pAkakAlaH zItAdinivRttyartha vA tApanakAlaH / avizeSeNAyamagnerdaNDaH / svalpasya bahorupaklaptasyAnupaMkptasya ca / satyapi sUtrAdidaNDe / AdigrahaNenAgnestanmUlyAdi saMbhavati / krayavikrayavyavahArAprasiddheH / yAvatA vendhanenAgnirupahRtya parimANa utpadyate yAvatIbhirdakSiNAbhista nmUlyATviguNo daNDaH saMbhavati zakyate vyapadeSTuM tuSTayutpattizca svAminaH sthitaiva / 25 atastretAgniharaNe yAvatpunarAdhAne gacchati prAyazcitteSTau ca tAvadagnimate dAtavyaH / ato. 'yamagnerdaNDaH zAtpraNItAgniviSaya eva svalpatvAt / tretAyAM tu tanmUlyAdviguNa iti / 1 Na-ra-kRtAnApahRte / 2 + Na-ra-kiMtarhi na ca tvayaM ArakSipuruSeNa varjitamanijJAtena yaH kriyate tacaurya / daghathA kRtvApicettApanhute yattetkRtamidaM tanmayeti vidyAyAnyatra saMkiptyA iti / na tacaurya kiMtarhi syAnna sAhasaM anvayavat mArakSapradezeprasabhaM prasaptaprakAzaM tathA kRtamadhyamapanhute cetseyameva saMjJAbhedodaMDabhedAmahi / 3 Na-ra-vakSyat / 4 pha-agnIndhana / 5 Na-raapramaNItayapi / 6 nn-r-t| 7 Na-ra-dApyaH / 8Na-ra-zAlAnye / 9Na-ra-tulyaguNa iti / 20 For Private And Personal Use Only Page #740 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 697 adhyAyaH] mnusmRtiH| tathA ca " sulabheSvadhikAranivRttimakurvatsu yAgAGgadravyeSvapahriyamANeSu kuzakArakAgnihotradravyAnyapaharato'GgacchedaH syAt " iti zaGkhaH / agniSu tu hRteSvadhikAra eva nivartate / tatra kathaM mahAn daNDo na syAt // 334 // yena yena yathAGgena steno naSu viceSTate // __ tattadeva harettasya pratyAdezAya pArthivaH // 335 // bhUyobhUyaH pravRttasyAyaM daNDaH / yo dhanena daNDito'pi na mArge'vatiSThate tasya tricaturdaNDitasyAnavatiSThamAnasya dravyajAtiparimANAnapekSaH sanvicchedAdhanapekSacauryakriyAmautrAzrito'GgacchedaH / yasya yasyAGgasya balamAzrityAvatiSThate stenazcaurye pravartate tattadasya harecchindyAt / yathA kazcitpAdabalamAzrityAvaSTabhya palAyate na mAmanugaMtuM kazcidapi zaknotIti tasya pAdacchedaH / anyaH saMdhibhedaH / anyaH saMdhibhedaijJo'haM tasya hstcchedH| 10 pratyAdezAya pratirUpaphaladarzanAya svAvaSTaMbhena sAbhimAnaM sakrodhaM sAvajJaM nyakaraNaM vA / pratyAdezo ya evaM karoti tasya tasyAhamevaM karteti vyAkhyApanaM pratyAdezaH // 335 // pitA''cAryaH suhRnmAtA bhAryA putraH purohitaH // nAdaNDayo nAma rAjJo'sti yaH svadharme na tiSThati // 336 // bhAryAputraH svakA tanurAtmIyaM zarIraM kaH punarAtmano daNDaH prAyazcittatapodhana- 15 dAnAdivicalito dharmaH svakAnyo yaH svadharmAnna tu tiSThati sa sarvo daNDaH // 336 / / kArSApaNaM bhaveddaNDayo yatrAnyaH prAkRto janaH // tatra rAjA bhaveddaNDayaH sahasramiti dhAraNA // 337 // prAkRto janaH sAmAnyapuruSo yo nAtiguNasaMyuktastasya yatra yasminnaparAdhe yAvAna daNDastatsahaguNo rAjJaH kArSApaNagrahaNasya daNDaparimANopalakSaNArthatvAt daNDasya cAtmAna- 20 maniyamya paro niyantaM na zakyata iti yuktaM pratyaparAdhe rAjJo daNDauhatvaM / mahAdhanatvAdapaM daNDaM na vigaNayet / rAjAdhikRtAnAM mantripurohitAdInAmanayaiva kalpanayA nyUnAdhikabhAvaH dhanadhaNDazca brAhmaNebhyo'psu pravezanena varuNAya vA yato vakSyati rAjJAM daNDadharo hi saH // 337 // aSTApAdyaM tu zUdrasya steye bhabati kilbiSam // SoDazaiva tu vaizyasya dvAtriMzatkSatriyasya ca // 338 // brAhmaNasya catuHSaSTiH pUrNa vA'pi zataM bhavet // dviguNA vA catuHSaSTistadoSaguNaviddhi sH|| 339 // 1Na-ra-NAmaparahato / 2 pha-bhUteSu / 3 pha-masAvAzrito / 4 pha-prasiddhi / 5 pha-vyAkhyAnaM / 6 ph-ph-bhraataaputrH| -ra-svikA / 8 Na-ra-sadharmAnnanutiSThati samArthI daNDaH / 9Na-ra-nAti. sajAdi guNa / 10 Na-ra-dRSTayArthatvAt / 11 pha-mapi / 12 Na-ra-daNDayatvaM / 13 pha-yotAvat / For Private And Personal Use Only Page #741 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 198 www. kobatirth.org medhAtithibhASya samalaMkRtA [ aSTamaH 1 ' taddoSaguNaviddhi sa iti hetvabhidhAnAdviduSAM daNDo'yaM yatra khalajana eka kArSApaNaM dApyate tatrAvidvAn zUdro'STaguNAmaSTabhiH ApAdyate saMbadhyate / yatkilviSaM pApaM tadevamucyate / aSTabhirvA''pAdyata Ahanyate guNyata iti yAvadubhayathA'pyaSTa guNasya vAcako'STApadyazabda evaM tadeva dviguNaM vaizyasya sa hi sAkSAdadhyayanajJAnayoradhi5 kR'taH / zUdrastu kathaMcidbrAhmaNApAzritatatsaGgatyA kiyadapi jJAsyati / kSatriyastu rakSAdhikAradoSeNa samAne vidvattve tato'pi dviguNaM daNDyate / brAhmaNe tu daNDavidhau na tRpyati / catuHcaSTizatamaSTaviMzaM vA zaitamiti / tasya hi pravacanamupadeSTRtvaM vAdhikaM ca rakSA tato bhavet / prAkRtajanasya tiryakprakhyasyAparAdhaH / avidvAMso guNadoSAnabhijJA akArye pravartate / vidvAnapi tathaiva cedvarteta hanta hanta jagat tRtIyasya zikSiturabhAvAttaduktaM 10 " dvau lokau dhRtavratau rAjA brAhmaNazca bahuzruta " iti rAjJaH pUrveNa daNDAdhikyamanena brAhmaNasyAdhikyamAtrAvidhizcAyaM na yathAzrutasaMkhyAvidhiH brAhmaNadaNDe'navasthAzravaNAdayaM vAyaM ceti na ca vikalpo yukto vyavasthAhetutvAbhAvAt / tulyabalasyaitra viSayasyAnupapatteH / ko hi rAjA dvijaguNamutsRjya catuHSaSTiM grahISyati / yadi paramardRSTArthe daNDe vikalpa upapadyeta na cAdRSTArtho'yamityuktaM / tathA ca gautamo " viduSo'tikramadaNDabhUyastvam " ityAha / 15 tasmAdanavasthAvidhitvaM vyAharanti / na ca guNApekSo vikalpo yukto naSTAdizlokenaiva siddhatvAt / arthavAdAcAtra vidhyagatiH sa cAdhikyavidhau labdhAlaMbana iti na yathAzrutaparikalpane vikalpane samarthaH // 338 // 339 // 20 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir vAnaspatyaM mUlaphalaM dArzvadhyarthaM tathaiva ca // tRNaM ca gobhyo grAsArthamasteyaM manurabravIt // 340 // vanaspata eva vAnaspatyaM vRkSAH / svArthe pratyayaH / grAsArthaM gRhyamANamasteyaM vaMzAMkurAdi / mUlaphalaM vanaspatInAmanyadvisasasyAdi trAdigaNe'grAsArthaM mUlaphalAharaNe daNDa uktaH / asteyavacanaM prAsArtha mAtrArthamakSINavRttarepi kathaMcijjAtalaulyasya smRtyantaradarzanAtsvAparivRttezca daNDaH / tathA ca gautamaH " puSpANi svavadAdadIta phalAni cAparivRttAnAm " iti / doSArthamAhitAgnerasaMnihite vanaspatAbudvAtyagnau taddhAraNArthaM 25 kASThamadoSaM pAlAzIrvA samidho vyAdadhyAt / apracurapalAze ca grAme kathaM syAdityAdi gRhyeranna doSaH / tRNaM ca gobhyaH / tAdarthe caturthI / gograhaNAtprastArArthaM doSa eva / ye tu grAsArthapadena gavAmabhisaMbandhamicchanti teSAM gobhya iti nopapadyate / SaSThI hi taMtra yuktA // 340 // 1 pha-rapi kRtazUdrastu / 2 Na-ra-mAgatamiti / 3 Na - ravipratau / 4 Na-ra-tulyavadvikalpasya caiva paraviSayAzrayasAnupapatteH / 5 phartho / 6 Na-ra-nubandhAdi / 7 Na - ra - arthavadAsvAt vidhyavagatimAdhikyavidho ladhAmbana iti / 8 Na-ra-nyatyarthama doSaH / 9 Na-ra-svastenArthaM / 10 pha tatprayuktA / For Private And Personal Use Only Page #742 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 699 yo'dattAdAyino hastAllipseta brAhmaNo dhanam / / yAjanAdhyApanenApi yathA stenastathaiva saH // 341 // atidezo'yaM / yo brAhmaNazcaurAnupajIvati sa coravaddaNDyaH / yAjanAdhyApanenApi / apiH kriyAntarasUcakaH / tena pratigrahaprItyAdAyApi gRhyate / kSatriyAdInAmanyathaiva vArtA svakarmaNA coradhanaM gRhNatAM / brAhmaNagrahaNaM tu mayA kila dharmeNAnitaM 9 yAjayatetyabhimAnanivRttyartha / adattamAdatte gRhNAtItyadattAdAyI coraH / lipseta labdhumichedagRhItAsvapi dakSiNAsu tatsaMbandhAdeva cauranigrahaH // 341 // dvijo'dhvagaH kSINavRttiviSa dve ca mUlake // AdadAnaH parakSetrAnna daNDaM dAtumarhati // 342 // dvijagrahaNaM zUdrapratiSedhArtha / adhvago naikagrAmavAsI / tatrApi kSINavRttiH 10 kssiinnpthyodnH| dvAvikSudaNDau mUla ke pradarzanArthe caitatparimitaharItakamudgAdizamIdhAnyAnAM / tathA ca " zamItrapusayugyaghAseSu ca nApratiSedha " iti smRtyantaraM / parakSetrAtparakIya. sthAnAdityarthaH parivRtodapi // 342 // asaMditAnAM saMdAtA saMditAnAM ca mokSakaH // dAsAzvarathahartA ca prAptaH syAcorakilbiSam // 343 // 15 pazvAdayo vimuktazRGkhalAdibandhanA mustAdiyavabhUyiSTheSu vijaneSu vAryante / tatazcennidrAyati svAmini pAle vA kazcitsandAnavataH kuryAt / khalInakabandhAdinA nUnaM ninISatyasAviti zaGkayA cauravaddaNDayaH / yastu svAmigRhacyutaM yUthabhraMzAgataM vA rakSitumeva vA badhnIyAnna tasya doSa evaM gavAdInAmapi gale dAmAdi saMjIta eSa eva damaH / ye ca saMditAH pAdasthazRGkhalAdinA teSAM mokSakaH / dAsAMzca rahasi protsAhya 20 bhaktadAsAdInapaharati " ahaM te bahu dadAmi kimetaM bhanasa" iti / kulInAnAM haraNe vadha uktaH / puruSANAmityatrAnena dAsA mucyante / yadyevaM tatraiva kulInamuktamevaM protsAhya nayanagrahaNaM na kartavyaM / tatra prabalAdinA cauryeNa veti / azvasthaharteti / azvAnAM sthAnAM ca mahApazUnAmityatra rAjasaMbaMdhino'zvA ime tu janapadAnAM / rAjecchayA daNDaH / iha tu niyeto vadhaH / yadyapi bahavazvoradaNDAstathApi smRtyantare 25 "baMdiyAhAMstathA vAjikuJjarANAM ca haarinnH| prasahya ghAtinazcaiva zUlamAropayennarAn " // iti / ihApi sAmAnyadaNDo yena yenetyupakramya tattadeva harediti / anye tvazvayukto ratha 1 pha-stenaM pratigRhNatA / 2 pha-vAtAdi / 3 pha-cauraM / 4 ph-taa| 5 Na-ra-nyastAdi / 6Na-ra-saMjAnaH / 7Na-ra-miha / 8 pha-tatprava / 9nn-r-npaato| 10ph-saamaanyto| For Private And Personal Use Only Page #743 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 700 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [aSTamaH iti sAmAnyaM manyante pradarzanAccAzvagorathAdInAM / tatra kevalAnAmazvAnAM rathasya ca daNDazcintyaH / smRtyantare kevalAnAmazvAnAM cauradaNDasyoktatvAt / yadyapyayuktAnAmapi siddho ye tu protsAhya nayanaM haraNaM manyante teSAmazvarathazabdena rathakAro lakSyate / rathakarteti / sa ca sarvazilpArtha zilpinAM haraNe cauradaNDaH / azvAnAmapi protsAhanaM 5 vaDavAdarzanena // 343 // anena vidhinA rAjA kurvANaH stenanigraham // yazo'sminmAmuyAlloke pretya cAnuttamaM sukham // 344 // anenAntaraprakrAntena mArgeNa cauranigrahaM kurvANo yazaH sakalajanasAdhuvAdo asmillAke yAvajjIvaM pretya mRtasyAnuttamaM svargAkhyaM sukhamaznuta iti / prakaraNopa10 saMhAro'yam // 343 // aindra sthAnamabhiprepsuryazacAkSayamavyayam // nopekSeta kSaNamapi rAjA sAhasikaM naram // 345 // saho balaM tena vartate sAhasikaH / dRSTAdRSTadoSAnaparigaNayya balamAtramAzritya steyahiMsAsaMgrahaNAdi parapIDAkareSu vartamAnaH prakAzaM puruSaH sAhasikaH / taduktaM 15 " syAtsAhasamiti " / na steyAdibhyaH padArthAntaraM sAhasaM kintu prasAkAraNAt tAnyeva sAhasoni bhavanti / yadyapyagnidAhavastrapATanAdi sA'pi dravyanAzAtmakatvAtsiddhaiveti tasya nigraho nopekSeta na vilaMbeta kSaNamapi yadA gRhItastadaiva nigRhItavyaH / indrasvAmikaM sthAnaM svargAkhyamaindraM tadAbhimukhyena prAptumicchan / athavA svameva rAjyapada maindramiva gacchannaviccAlitvasAmAnyaM nigrAhya nigraheNa hi pratApAnugrahAbhyAM pranA anu20 pravartante / taduktaM " samudramiva sindhava " iti / yazo'kSayamavyayaM ca dvaidhavizeSyavizeSaNe sthAnamavyayaM yazo'kSaya'miti / athobhayenApi yazo viziSyate / kSayo mAtrApacayaH / vyayo niranvayavinAzaH / ubhayamapi tannAsti / na malinIbhavati yazo na kadAcidvicchidyate / bhUtArthavAdastutiriyam // 345 // vAgduSTAttaskarAccaiva daNDenaiva ca hiNstH|| sAhasasya naraH kartA vijJeyaH pApakRttamaH // 346 // / ayamaparArthavAdo nigrahavidhiH stutyarthaH / vAcA duSTo vAgduSTastaskarazcauradaNDenaiva daNDyaH / pAruNyakRt daNDaH praharaNopalakSaNArthaH / tribhya etebhyo'nantarAtikrAntebhyaH pApakAribhyo'yamatizayena pApakRttamaH / / 346 // 1 Na-ra-anantara / 2 Na-ra-karaNe pravartamAnaH / 3 Na-ra-sa; 4 pha-karaNAnyeva / 5 Na-rasIbhavanti / 6 Na-ra-svayameva / 7 Na-ra-adhivAsatvaM / 8 Na-ra-yazovyayamiti / 9 pha-tatrAsti / For Private And Personal Use Only Page #744 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| sAhase vartamAnaM tu yo marSayati pArthivaH // ___sa vinAzaM vrajatyAzu vidveSaM cAdhigacchati // 347 // ayamapyarthavAdaH / sAhase sthitaM puruSa yo marSayati prakRtyarthe'yaM Nic / yo mRSyati kSamate sa vinAzaM prApnoti dveSyatAM ca prajAsu prApnoti dveSyaizcAbhibhUyate // 347 // na mitrakAraNAdrAjA vipulAdvA dhanAgamAt // samutbajetsAhasikAnsarvabhUtabhayAvahAn // 348 // ata Aha pArzvatIyasya kasyacitsnehahetoramAtyAdinA prArthyamAno na mRSyet / athavA sa evAtibahudhanaM dadAtIti nApekSeta / sarveSAM bhUtAnAM bhayamAvahanti sAhasikAH / ayamapyarthavAdaH // 348 // zastraM dvijAtibhigrAhya dharmo yatroparudhyate // dvijAtInAM ca varNAnAM viplave kAlakArite // 349 // Atmanazca paritrANe dakSiNAnAM ca saGgare // strIviSAbhyupapattau ca prandharmeNa na duSyati // 350 // " vaiNavI dhArayedyaSTim " iti vidhAnAdanuditazastragrahaNAH zrotriyAH svarbalAviSTaM bhavati ca sAhasike balAtizayadhAyI zastramataH sAhasikatvAcchatAya zastragrahaNamaprAptaM 15 vidhIyate / zastraM dvijAtibhigrAhyAmiti / etAvatA vAkyaM vicchidyate / avaziSTaM tu "nandharmeNa" ityanenAbhisaMbadhyata ityato dve ete vAkye / ye tvetepveva nimitteSu grahaNamicchanti nAnyadeti teSAmarkitapopanatAtatAyImukhapatitasyAzastrasya kA gatiH / na hi te zastragrahaNaM tasya pratipAlayanti / athaivaM vyAkhyAyate " dharmo yatroparuddhayate" " viplave kAlakArite " rAjani vyatikrAnte saMsthAyAM pravRttAyAM zastraM grAhyaM / anyadA tu saurAjye 20 rAjaiva rakSatIti na hi prasArya hastau rAjA pratipuruSamAsituM shknoti| bhavanti kecidurAtmAno ye rAjapuruSAnapi zUratamAmiyuktAnbAdhante zastravatastu vibhyatIti sArvakAlikaM zastradhAraNaM yuktaM / kiM punargrahaNamAtraM vibhISikAjananamAtram ? netyAha / nandharmeNa na dussytiiti| hiMsAparyanto'yamupadezaH / yatvApastaMvenoktaM na " brAhmaNaH parIkSArthamapi zastramAdadIteti " asati yathAbhihate nimitta AkarSaNasya pratiSedho na grahaNasya vikozA hi 25 priikssynte| dharmasyoparodho yadA yajJAdInAM vinAzaH kaizcitkriyate varNAnAM viplavo'vyavasthAnaM varNasaMkarAdi zavekAlakArite rAjamaraNAdau tatra svadhanakuTuMbarakSArtha zastraM grAhyam / 1 Na-ra-vinAzanAzu / 2 pha-sa / 3 Na-ra-rathAstram / 4 Na-ra-zaMkayA / 5 pha-kAryakAla- / For Private And Personal Use Only Page #745 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithimASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH anye tu praarthmpysminnvsre| tathA ca gautamaH "durbalahiMsAyAM ca vimocane shktshcediti"| uktaM yajJavinAzazaMkAnivRttyarthaM zastragrahaNaM / nimittAMtaramAha / Atmanazca paritrANe pariH sarvatobhAve / zarIrabhAryAdhanaputrarakSArya nandharmeNa na dussyti| dakSiNAnAM ca sNgro'vrodhH| yadi yajJArtha kalpitA dakSiNAH kaizcidapahiyerastadA tannimittaM yoddhavyaM / anye khevamabhisaMbadanti / dakSiNAnAM hetoH saMgare yaduparodhaH pravRtte dharme'pravRtte dakSiNAsaMgara iti vizeSANAmabhyavapattiparibhavaH / yatra striyaH sAdhvyo haThAtkenacidupagamyante hanyante vA evaM brAhmaNAH kenaciddhanyante tatra nankhaGgAdinA na duSyati hiMsApratiSedhAtikramo na kRto bhavatItyarthaH / asati pratiSedhe kAmacAraprAptau vidhyantarapAlocanayA gautamavacana manudhyAyamAnena " durbalahiMsAyAM vimocane zaktazcet " ityavazyaM hanane pravartitavyaM / 10 atha pratihArazaGkA bhavati tadA sarvata evAtmAnaM gopAyedityupekSA // 349 // 350 // AtmaparitrANArthamavicAreNa yoddhavyaM / tadanudarzayati * guruM vA bAlavRddhau vA brAhmaNaM vA bahuzrutam // AtatAyinamAyAMtaM hanyAdevAvicArayan // 351 // AtatAyyucyate yaH zarIradhanadAraputranAze sarvaprakAramudyataH tamavicArayanna 15 vicArayet hanyAt / gurvAdigrahaNamarthavAdaH / ete'pi hantavyAH / kimutAnya iti / eteSAM tvAtatAyitve'pi vadho nAsti / 'AcArya ca pravaktAram " ityanenApakAriNAmapi vadho niSiddhaH / " gurumAtatAyinamiti " zakyaH saMbandhastathA satyAtatAyivizeSaNametattato gudinyatiriktasyAtatAyinaH pratiSedhaH kutaH syAdvAkyAntarAbhAvAt / atha " nAta tAyivadhe doSa" ityetadvAkyAntaraM sAmAnyenAbhyanujJApakamiti tadapi na vidharazravaNAt 20 pUrvazeSatayA cArthavAdatve prakRtavacanatvAdiha bhavatAMstvAhuryadyathA''tatAyinamityeva vidhirava ziSTo'rthavAdastathApi gurvAdInAM vadhAnujJAnaM yato'nyadapakAritvamanyadAtatAyitvaM yo hyanyAM kAMcanapIDAM karoti sa sarveNa zarIrAdinA steykaariitstvaattaayii| tathA ca paThyate " udyatAsirviSAgnibhyAM zApodyatakarastathA / AtharvaNena hantA ca pizunazcApi rAjataH / / [anido garadazcaiva zastrapANirdhanApahaH / kSetradAraharazcaiva SaDete hyaattaayinH||1|| [udyatAsirviSAnibhyAM shaapodytkrstthaa||aathrvnnen hantA ca pizunathApirAjani // 2 // ]* [bhAryArikthApahArI ca randhrAnveSaNatatparaH / evmaadyaanvijaaniiyaatsrvaanevaattaayinH||3||] 1 Na-ra-bhavaccharIra 2 Na-ra-prakArazaMkA bhavati / 3 pha-udyato ! 4 ph-dhaa| 5 Na-ra-anarthavAdaH / 6 nn-r-bhvntstvaahuH| For Private And Personal Use Only Page #746 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / 70; " bhAyAtikramarkArI ca randhAnveSaNatatparaH / evamAdyAnvijAnIyAtsarvAnavAtatAyinaH" // AyAntamiti vacanAdAttazastro hantumabhidhAvandArAnvA jihIrSanhantavyaH / kRte tu doSe kimanyatkariSyatItyupekSA iti bruvate tadayuktaM / yataH prakAzamaprakAzaM ceti " vakSyati / samAnau tau kariSyankRtavAMzca sRSTazcediti tasmAdAyAntamityanuvAdaH kartumAgataM kRtvA vA gatamiti | AtatAyitvAccAsau hanyate / na ca kRtavacana AtatAyitvamupaiti / nAsyAtmano rakSArtha eva vadha Atmanazca paritrANa iti noktam // 351 // 1 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 66 nAtatAvidhe doSo hanturbhavati kazcana // prakAzaM vA'prakAzaM vA manyustaM manyumRcchati / / 352 // na kazvaneti nAdharmo na daNDo na prAyazcittamiti / prakAzaM janasamakSamaprakAzaM viSAdidAnena yenakenacidupAyena / manyuH krodhAbhimAnidevatA'sau manyumRcchati / nAtra 10 hantRhantavyabhAvo'sti / puruSayorartha AtatAyikrodha itaraNa hanyata ityarthavAdo'yaM / yathA pratigrahakAmaH ko mahyaM dadAtu nAhaM pratigrahItA na tvaM dAtA tatazca kutaH pratigrahadoSo mAmevamatrApIha sAhasike daNDo nAmnAtaH / sa daNDapAruSye ca draSTavyaH / iha tvadhikataro yata uktaM vijJeyaH pApakRta iti // 392 // paradArAbhimarzeSu pravRttAnRnmahIpatiH // udvejanakarairdaNDaizchinnayitvA pravAsayet / / 353 // 1 vivAhasaMskRtAyAM striyAM dArazabdo vartate / Atmano'nyaH paraH abhimarzaH saMbhoga AliGganArabhya AliGganaM janadvayasamavAya bhogajanyAyAH prIteH pravRttiH prAraMbhastanivRttyartha dUtIsaMpreSaNAdinA protsAhanaM / atha ca saMgrahaNamabhimarzanaM pracakSate / yamarthe parabhAryAgamane pravRttaM puruSaM jJAtvodvejanakaraistIkSNAyaiH zaktizUlAdibhiraGkayitvA nAsAchedAdibhi - 20 vivAsayet / sarvatrAtra vizeSadaNDasyoktatvAdasya viSayabhAvo na sAmAnyadaNDeo'yaM / kiM tarhi / punaHpunaH pravRttau / idaM tu yuktaM / alabhyamAnasya viSayAntaraM pravAsasya dhanadaNDasya ca kAryabhedAtsamuccayaH / tathA darzayiSyAmaH // 393 // 1 For Private And Personal Use Only 15 25 tatsamuttho hi lokasya jAyate varNasaMkaraH // yena mUlaharo dharmaH sarvanAzAya kalpate // 354 // samutthAnamutpattiH / tataH paradArAgamanAssaMkaroDavAntaravarNarUpo jAyate / yena jAtenAdharmo mUlasya lokasya divaH patitA vRSTistAM haratyadharmaH / dharme hi sati " AdityA Page #747 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 704 www.kobatirth.org 10 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH "" jAyate vRSTiH / na ca saMkare satyapi kArIrIyAgo nApi pAtre dAnamato dAnayAga homAnAM sasyotpattihetubhUtAnAmabhAvAtsarvajagannAzasamartho bhavati / tasmAtpAradArikAdharmamUlavarNasaMkaraH syAditi sasyAdiniSpattimUlAM vA vRSTiM rakSanpravAsayet // 354 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir parasya patnyA puruSaH saMbhASAM yojayanrahaH || pUrvamAkSArito doSaiH prApnuyAtpUrvasAhasam / / 355 || saMbhASaH saMbhASaNaM tamAlapituM kurvansaMgrahaNAddoSe tatstrIprArthanAditi pUrvamAkSArito 'bhisaMbhavAmeva patnyA tasyAmutrAdRSTadoSaH capala udvAtAdau niSiddhasaMbhASaNa iti kecit / kAraNAdapyanyapatnyA saMbhASaNaM kurvanprathamasAhasaM daNDaM prApnuyAddApayitavya ityarthaH // 355 // yastvanAkSAritaH pUrvamabhibhASeta kAraNAt // na doSaM prAmuyAtkiMcina hi tasya vyatikramaH || 356 / / pUrvasya pratyudAharaNametat / anAkSArito'pyakAraNAtsaMbhASayanmizrayanpUrvadaNDabhAk // 356 // parastriyaM yo'bhivadettIrthe'raNye vane'pi vA // aai as saMbhe sa saMgrahaNamApnuyAt // 357 // parasya patnyeti prakRte punaH parastrIgrahaNaM mAtRbhaginIgurupatnyAdInAmapratiSedhArthaM / 15 na hi tAH satyapi parasaMbandhitve parastrIvyapadezyA tIrthamucyate / yena mArgeNa nadItaDAgAdibhyo jalamAnetumavataranti sa hi vijanaprAyo bhavati / nAnudakArthe na tatra saMnidhIyate saGketasthAnaM tAdRzamatra kalpitAyAmavazyameva gantavyamahamapi saMnidhIyamAno nAzaMkyo bhaviSyAmIti udakArthI divA zaucAcAraM vA kariSyanpratipAlayanniti janA maMsyante / pradezAntare tu kimatrAyaM pratipAlayatIti zaGkA syAdatastIrthe pratiSedhaH / araNyaM hi 20 grAmAdvijano dezo gulmavRkSalatAdigahano vanavRkSasaMtato nadInAM saMbhedaH samAgamaH / so'pi hi saGketasthAnaM sa saMgrahaNaM smRtaM yenakenacitsaMbandhena saMbandhini tasyA vastramAlyAdi dAnenopakArakaraNaM taddAtropakrAntaM bhojanapAnAdinA keliparihAso vakrabhaNitAdinA prApnuyAt / parastrIkAmatvaM saMgrahaNam / atazca yastatra daNDaH so'sya syAdityuktaM bhavati / anAkSAritasyApi satyapi kAraNe'yaM pratiSedhaH / yattvApastaM benoktaM " nAsaMbhASya 25 striyamativrajediti " tadanyeSu saMnihiteSvetacchAstrajJeSu prakAzye etacchAstraM bhaginI namaste ityAdyabhivAdanamavilambamAnena kartavyam || 357 // 1 Na-ra - patItyanyatrAdRSTadoSaH / For Private And Personal Use Only Page #748 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / upacArakriyAkeliH sparzo bhUSaNavAsasAm // saha khaTTAsanaM caiva sarva saMgrahaNaM smRtam // 358 // bhUSaNaM hArakaTakAdi tadaGgalanaM tadIyametadveti jJAtvA vinAprayojanenAnyagRhItamapi spRzyate / ekasyAM khaTTAyAmasaMsaktAGgayorapi sahAsanaM sarvametattulyadaNDam // 358 // * striyaM spRzedadeze yaH spRSTo vA marSayettayA || parasparasyAnumate sarve saMgrahaNaM smRtam // 359 // pradezasparzasya yatra vinaiva tatsparzanaM gamanAgamanAdi saMsidhyati / mahAjanasaMkule na doSaH / yathA zarIrAvayavo'pi dezastatra hastaskaMdhaspRSTabhANDAvaropaNe tatsparze na doSaH / oSThacitrakastanAdiSu doSaH / tayA vA stanAdisparzenotpIDitoM yadi kastatsahate bhavenna kArSIrityAdinA pratiSedhati parasparasyAnumate matipUrvametattasminnakRte na doSo'yam / na punaH 10 karmAdau / khalaM puruSaM kaNThe'valaMbate / puruSo vA stanAntare striyaM taddhastagRhItadravyAdAnapravRttAzulke patiSyAmIti / karddame patatIti nivedanasyApi na duSyatAm // 399 // abrAhmaNaH saMgrahaNe prANAntaM daNDamarhati // caturNAmapi varNAnAM dArA rakSyatamAH sadA // 360 // uktaM saMgrahasvarUpaM / daNDa idAnImatrocyate / abrAhmaNaH kSatriyAdisaMgrahaNe 15 kRte caturNAmapi varNAnAM hInottama jAtibhedamanapekSya prANAntaM prANatyAjane mAraNe paryavasitaM daNDamarhati / kathaM punarbrAhmaNyAM zUdrAyAM ca saMgRhItasya samo daNDaH / atra hetusvarUpamarthamAha / dArA rakSyatamAH sadA / sarvasya kasyacidrAjJA dArA dhanazarIrebhyo'tizayena rakSyAH / tulye hi saGkare zUdrasyApi kulanAzaH / etaduktaM bhavati / vAcaniko'yamartho'tra heturvaktavyaH / ko'sau atra pUrve nyAcakhyurna sarvasminsaMgrahaNe prAguktadaNDo'yaM / 20 kiM tarhi mukhye sparzavizeSe janyaprItivizeSAtmake gamane kathaM hi tIrthAdiSvapi vadanaM gamanaM ca samadaNDAttUpapadyeyAtAM / tasmAdbrAhmaNaH zUdro'dhijAtimagane brAhmaNe chedA nAnyaH / na hi viSamasamIkaraNaM nyAyyamataH svaprAgukteSu saMgrahaNeSvanubandhAdyapekSayA daNDaH kalpyaH / yatraivaM nizcitaM gamanArtha evAyamupakAraH kriyAdirUpakramastatra mukhyadaNDa eva yuMkto na hyatra vaiSamyamasti / dRSTaM caitadapyahatvA'pIti / yathedamuktaM yatrAyaM daNDo mukhye 25 saMgrahaNe kiM kariSyatIti naivAnyanmukhyasaMgrahaNamasti / na hyasya laukikaH padArtho'vadhRto yena parazca dasvakArAdau prayukta ityevamasyaivAyaM cAbhavan mukhyaM saMgrahaNaM manyate / tatra Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir * kAmAbhipAtinI yA tu naraM svayamupavrajet / rAjJA dAsye niyojyA sA kRtvA taddoSaghoSaNam // 1 // 1 Na-ra ukto'sau / 2 Na - ra pratyukte / 89-90 For Private And Personal Use Only 705 Page #749 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH mahAndaNDaH / pratiSiddhaM parastrIgamanaM zAstraparyanuyojyamiti cet upakArAdAvapi pratiSedhavat / pratiSedhavaddhi prAyazcittamapi tulyaprasaktamiti cetkA nAmeyamaniSTApattiH / kintu prasajyeta yadA saMgrahaNazabdena taducyate sikte hi retasi gandhenAdyabhidhAnaM yatra yAdRzo daNDastatra tatsamAnaM duHkhaM prAptamato'sminviparyaye retaHsekanimittaM tacchabdenAbhidhAnAt upakArAdimirAdau kalpyaM yadi ca saMlApAdau svalpo daNDaH syAttadA pravarteran / tatparastrIsaMlApAdibhUtenAnyenAbhivasatA nyAdIpitamanmathA smarazarAkRSyamANA zarIranirapekSA rAjanigrahaM na gaNayeyuH / rAjyApohyAnAmeva tu nivRttau gRhyamANeSvaprabandhavRttau rAge zakyaM nirAkaraNaM tatmAtparastrImupajApatAmeva mahAdaNDo yuktaH / iha tvantagrahaNAdAdibhUtenAnyena daNDena bhavitavyam / na hyasatyavAdavanto bhavaMti / prANo'nto yasya prANAntastAvatpAtayitavyo 10 yAvatprANeSu patati na sarvasvagrahaNAt / aGgachedAdyapyuktaM bhavati / ekaikasya ca daNDatvamanyatra jJAtaM samudAye daNDa AmnAtasteSu sa mahAnanyAyo'nyajAtIyaH / strIsaMgrahaNe'brAhmaNasya yuktaiva kalpanA na sarvatra tatra kulastrIbhiranichantIbhiH saha ramatIbhiH saMgRhyamANasya prANApaharaNaM na sajAtIyAbhirapi // 360 // bhikSukA bandinazcaiva dIkSitAH kAravastathA // saMbhASaNaM saha strIbhiH kuryuraprativAritAH // 361 // bhikSukA bhikSAnIvino bhikSAyAcanArUpaM saMbhASaNamavAritAH kuryuryadi svAminA na niSiddhAH athavA naite vArayitavyAH / bandinaH stAvakAH / dIkSitA yajJe bhUtivacanArtha saMbhASeran / kAravaH sUpakArAdaya ete tIrthAdiSvapi na nivAryAH // 361 // na saMbhASAM parastrIbhiH pratiSiddhaH samAcaret // 20 niSiddho bhASamANastu suvarNa daNDamarhati // 362 // kecidbhikSukAdInAM nivAritAnAM saMbhASaNe daNDo'yamiti manyante / tadasat / naiva te nivAryA ityuktaM / kutazca bhikSukANAM suvarNo daNDaH / tasmAtko'pi prakAzamanA. kSArito'pi kathaM viniSiddhagosvAminA samAcaransuvarNa daNDyaH // 362 // naiSa cAraNadAreSu vidhirnAtmopajIviSu // 25 sajjayanti hi te nArIniMgUDhAzcAsyanti ca // 363 // yaH saMbhASaNapratiSedha upakArakriyApratiSedhazca naiSa cAraNadAreSu syAt / cAraNA naTagAyanAdyAH prekSaNakAriNaH / tathA AtmopanIviSu veSeNa jIvatsu ye dArA athavA ''tmajAyaiva " a| ha vA eSa Atmeti" tAM ya upajIvanti utkRSTamAkAraM sajjayanti saMzleSayanti te cAraNapuruSeNa nigUDhAH prachannamApaNabhUmau pratiSThate / gRhaveSatvAdeva tAH prasiddha For Private And Personal Use Only Page #750 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| vezyAbhyo bhidyante / cArayanti ca tA maithunaM pravartayanti netrabhrUvilAsaparihAsAdibhiH puruSAnAkarSayanti / tadanujJAnAM sajjanaM vAraNaM saMprayoga eva / athavA svA nArI jayati antyAzca strIbhizcArayanti pravartayanti vezyAtvaM kuTTinItvaM ca sudhArANAM kArayantItyarthaH // 363 // kiMcideva tu dApyaH syAtsaMbhASAMtAbhirAcaran // praiSyAsu caikabhaktAsu rahaH prabajitAsu ca // 364 // raho'prakAzaM vinane deze cAraNanArIbhiH saMbhASa kurvan kiMcitsuvarNAdyatyantAlpaMsatriMzadbhAgikaM jAtipratiSThAne apekSya daNDyaH / yato na paripUrNatA suvezAtvaM bhartRbhiranujJAtA hi tAH praNayante / tatra bhartRvijJAnArtha dUtImukhena vyavahartavyaM / na tu sAkSAttAbhirasvatantratvAt / prakAzaM tu nRtyantInAM gAyantInAM vA'bhinayatAlAdinirUpaNAvasare kIdRzametadityAdipraznadvAraM saMbhASaNamaniSiddham / preSyA dAsyaH saptabhirdAsayonibhirupanatA ekaM 10 bhajante / ekabhaktA ekanAvaruddhA tatrAnyo'pyasti daNDalezaH / kiMpunarayaM dAsIzabdaH saMbandhizabdo ya eva yasyAH svAmI tasyaiva dAsI dAsA gRhyante / sA cennAvaruddhA na doSaH saMgrahaNe / avaruddhAyAmanena daNDa uktaH / vibhAge caitannipuNaM cAliGgipracchannam // 364 // yo'kAmAM dUSayetkanyAM sa sadyo vadhamarhati // sakAmAM dUSayaMstulyo na vadhaM prApnuyAnaraH // 365 // 15 prAsaGgikamidam / tulyaH samAnajAtIyaH / so'nicchantI kumArI dUSayetkaumAryAdapacyAvayetstrIpuruSasaMbhogena sadyastasminnevAhanyavilaMba hantavyaH / sakAmAyA dUSaNaM nAsti kuto vadhaprAptiH / yaccAtra bhaviSyati tadvakSyAmaH / yadyapi tulyavadha ityavadheH zrutaM vadhe'pi jAtyapekSAyAmavazyaMbhAvinyAM pratyAsattyA saMbAdhyate // 365 // kanyAM bhajantImutkRSTaM na kiMcidapi dApayet / / jaghanyaM sevamAnAM tu saMyatAM vAsayedgRhe // 366 // jAtidhanazIlavidyAnAmanyatamenApi pitRkulAdutkRSTaM bhajantIM pravartitamaithunAM kiMciddaNDayet / kanyAyAH svAtantryAbhAvAttadrakSAdhikRtAnAM pitrAdInAM daNDe prApte pratiSedhaH / jaghanyaM jAtyAdibhihInaM sevamAnAM maithunAyotkalayantIM saMyatA nivRttakrIDAvihArA kaJcukibhiradhiSThitAM pitRgRha eva vAsayedyAvannivRttAbhilASA saMjAtA / atha hInajAtIye 25 nivRttaprItivizeSA tadA A'ntyocchAsAtsaMyataiva tiSThet / / 366 // uttamA sevamAnastu jaghanyo vadhamarhati // zulkaM dadyAtsevamAnaH samAmicchatpitA yadi // 367 // 1ra-Na-maithunAnukUlayantI / 2 Na-ra-yenanivRttapoti / - - For Private And Personal Use Only Page #751 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH ___ akArmAyA dUSaNe brAhmaNavarjamavizeSeNa hInottamAnAM vadha eva daNDa ityuktam / sakAmAyA dUSaNe tvidamAhuH / uttamA rUpayauvanajAtyAbhiH / jaghanyo'tyantanikRSTo nAtisAmye'pi guNairvadhyaH / samAM tu gachansakAmAM sazulkamAsuravivAha iva pitre dadyAt / na cedicchati pitA tadA rAjJe daNDaM tAvaMtaM / nanu ca gAndharvo'yaM vivAha 'icchayA'nyonyasaMyoga' 5 iti tatra na yukto dnnddH| kenoktaM gAndharve nAsti daNDaH / ata eva nAyaM satIdharmaH / na cAyaM vivAhaH agnisaMskArAbhAvAt / yadapi zAkuntale vyAsakcanamamantrakamanagnikamiti taduSyaMtena kAmapIDitenaivaM kRtaM na cecchAsaMyogamAtraM vivAhaH svIkaraNopAyamedAdaSTau vivAhA na punarvivAhabhedAt vRttavaraNaM tatra punaH kartavyamevamiti / ___ athavA RtudarzanottarakAlaM gAndharvaH / prAgRtoH zulko daNDo vA / atha kanyAyAH 10 kA pratipattiH / tasmA eva deyA nivRttAbhilASA cetkAmamanyatra pratipadyA / zulkagrahaNaM cAtrApi sakRdupabhoganiSkRtyarthamastyeva / varazcennivRttAbhilASo haThAdrAhayitavyaH // 367 // abhiSahya tu yaH kanyAM kuryAdarpaNa mAnavaH // tasyAzu kayai aGgalyau daNDaM cAIti SaTzatam // 368 // yadyapi sakAmA kanyA pitrA yastu tasyAH sannihitAstAnanicchato'bhiSahyAmibhUya 15 darpaNa balena kaH kiM kartu me zaktaH kanyAnurAgamAtrAzritaH kanyAM kuryAdvikuryAjhSayet / anekArthaH karotiH / tasyAzu kAH cchettavyA ardhAGgulayaH SaTzatAni vA daNDyaH / anye tu yo'kAmAM dUSayedityasyaiva vadhyarthasyopasaMhAro'yam / tADanAtprabhRtimAraNaM yAvadvadhyarthastatremAM nikRSTajAtIyAM ca dUSayanna mAryate'pi tvaGgulI asya cchidyeta // 368 // ____sakAmAM dUSayaMstulyo nAGgulicchedamAmuyAt // dvizataM tu damaM dApyaH prasaGgavinivRttaye // 369 // skaammitynuvaadH| pUrvasyApi skaamvissyaat| abhiSA karaNe pUrva daNDo'prakAzaM cauryavaddizato'GgulIcchedavarjitaH / atha kasmiMzcitpuruSe'nurAgavatI kanyA tena saMyujyamAnA kanyA tvanivRttau sakAmA yena vikRtIkriyate tasyAyaM daNDaH / atha hastasparzamAtramiha 25 dRSaNaM prArthanIyAyAH kanyAyA hastasparzaH mayA spRSTAM jJAtvA nAnya etAmartha ipyate'nyasminnanurAgiNIM manyamAnaH // 369 // kanyaiva kanyAM yA kuryAttasyAH syAdvizato dmH|| zulkaM ca dviguNaM dadyAcchiphAzcaivAmuyAddaza // 370 // 1nn-r-+knyaayaa| 2 Na-ra-+apareSAM mataM / gaH kanyAM nAzayati dveSeNa na tAM gacchati tasyAyaM daNDaH / gantustu vaca eva tathA ca striyA apyatesminniti kAmadaNDo vakSyate / 3 -ra-sarvasyApi / 4Na-ra-abhiSahyaviSaye kAraNa / 5nn-r-viksstii| 20 For Private And Personal Use Only Page #752 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org rajjulatA prahArAH // 370 // adhyAyaH ] manusmRtiH / bAlabhAvAdrUpAdidveSAdvA kanyaiva kanyAM nAzayetsA dvizataM dApyA / zulkaca triguNaH / kiMpunaH zulkasya parimANameSAmanyadrUpasauMdaryAdyapekSaM saubhAgyApekSaM ca / ziphA Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 709 ryA tu kanyAM prakuryAt sA sadyo mauNDyamarhati / / aGgulyoreva vA chedaM khareNodvahanaM tathA // 371 // striyAM kanyAnAM kanyAliGgaM nAzayantyAM mauNDyaM kezavapanaM daNDo'Ggulicchedo vA khareNodvahanaM kezacchedapakSe kanyAjAtyAdibhedAnnigrAhya bhedAt traivarNikastrINAM brAhmaNAdikrameNemaM daNDamicchanti mudrAzca kalpayanti te pramANAbhAvAdupekSaNIyAH // 371 // bhartAraM laGghayedyA tu strI jJAtiguNadarpitA || tAM zvabhiH khAdayedrAjA saMsthAne bahusaMsthite // 372 // laGghanaM bharttAramatikramyAnyatra puruSAgamanaM taccetstrI karoti darpeNa bahavo me jJAtayo balino draviNasaMpannAH / strIguNo rUpa saubhAgyAtizayasaMpat / kimanenAzIlarUpeNetyeva darpeNa / tAM zvabhiH khAdayedyAvanmRtA / saMsthAnaM dezaH / bahavaH saMsthitA yatra nanAzvatvadau || 372 // purmAsaM dAhayetpApaM zayane tapta Ayase || abhyAdadhyuzca kASThAni tatra dahyeta pApakRt || 373 || yo'sau palyA jAraH sa Ayase lohazayane tapte'gnisame kRte dAhayitavyaH / -tatra ca zayanasthitasya kASThAni vadhyavAtino'bhyAdadhyurupari kSipeyuH / yAvatkASThaprahArairabhijvAlAbhizayanatApena ca mRtaH // 373 // saMvatsarAbhizastasya duSTasya dviguNo damaH // vrAtyayA saha saMvAse cANDAlyA tAvadeva tu / / 374 // abhizastastatpApakArItyabhizabditaH / yo yasyAM striyAM saMgRhItaH so'bhizasto For Private And Personal Use Only 15 20 - daNDitaH / sa cetsaMvatsaraH pratipAlyaH / atIte saMvatsare punastasyAmeva saMgRhyate tadA tasyaikaM vAramabhizastasya saMvatsare gate punarduSTasya dviguNeo daNDaH / saMvatsarAbhizastasyeti * samAsapAThe kathaMciyojanA / trAtyayA saha saMvAse tAvadeva kiM yAvadeva punarduSTasya neti 21 brUmaH tatrApyuttamAdhamamadhyamAnAmanekavidho daNDaH / tatra ko'sAviha dviguNa iti na -jJAyate / kiM tarhi cANDAlyA saMvAse yAvadeva tAvadeva vrAtyayeti / "sahasraM tvantyajasteyamiti" / vrAtaH pUgaH saMghastena caritaM puMzcalIkartavyaM atha vrAtamarhati vrAtyetyasyakArAM - daNDAdiH kA ca zatamarhati yA'nekapuruSopamomyA puMzcalI sA hi puruSatrAtamarhati 1 Na-ra-kanyAM prakuryAyAM tu strI / 3 Na-ra-darpavatyA jAraH / Page #753 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH athavA'nekapuruSasvAmikA grAmasya dAsyasatrameva dAsyazca vrAtyA ye tadvadahInA vrAtyA manyante / teSAM matena mukhyaH shbdaarthH| ayaM hi vAtyazabdaH smRtikAraiH sAvitrIpatiteSu. prayuktaH na ca strINAM tatsamavaH / atha strINAM vivAhasya tadApattivacanAdupanayanaM taddhInapuruSavadrAtyA gauNastarhi na mukhyaH / yadi nAmopanayanazabdo'nupanayane vivAhe prayuktastathApyupanayanahIno vrAtya ityuktena vivAhahIna iti pratIyate / yathA'siMho'yaM deza ityuktena siMhazabdasya mANavake prayuktasyApi dezasyAmANavakatvaM pratIyate / asti tatra mukhya ihAsaMbhava iti cennAsaMbhavamAtranibandhanA gauNI pratItiH / kiM tarhi saMbandhamaparamupakSya bhavedupanayanazabdo vivAhe gaunnH| vrAtyazabdastu gauNa iti ko hetuH / gauNatve'pi vivAhA bhAvanibandhana iti nirupapadavrAtyajApi kAkAjjAtaH kAkaH zyenAjjAtaH zyena iti 10 vrAtyeti zaGkayate / bahusaMbandhapratyAsatyA hi tatra rUpAtidezapratipattiH / vrAtyabhAryA tu satyapi saMbandhena Atyazabdena zakyA'bhidhAtuM so'yamityabhisaMbandhe hi yogAdAkhyAyAmiti tathA bhavitavyaM tAvatazcAyaM bhedavivakSAyAM taddhiteneti / tasmAdyadi gauNo vrAtyazabdo gRhItavyastajjAtAH pratyeyA athazabdArthe vrAtamarhatIti vivAhabhraSTA tu na mukhyA na gauNIti na ca vivAhakAlaH strINAM niyato yatkAlAaSTA vAtyAH syuryadapi prAgato15 vivAhyAH tadapi svayaM varasya RtumatyA vinA tat pareNAbhyanujJAta eva kAmamAmaraNAMtaM cedgRhe kanyA // 374 // zUdro guptamaguptaM vA daijAtaM varNamAvasan / aguptamaGgasarvasvaiguptaM sarveNa hIyate / / 375 // zUdra AcANDAlAt guptaM varNa dvaijAtaM dvijAtInAM striya Avasanmaithunena gachan 20 rakSitA bharttAdibhiH svaniyamena daNDyaH / ko daNDa iti cedaguptAM cedgachatyaGgasarvasvI hiiyte| aGgaM ca sarvasvaM tadvat kena hIyate prakRtatvAttAbhyAmevAnyasyAnirdezAdvizeSasyAnupAdAnAdaparAdhAnantaramevAjhaM guptaM cedgacchati sarveNa hIyate naikenAGgena yAvaccharIreNApi hAnyuddezenAGgacchedanasarvasvaharaNamaraNAnyupadiSTAni bhavanti hAnirasya kartavyetyarthaH / tathA ca gautamaH (a.12sU 2-3)"Aryakhyabhigamane liGgoddhAraH sarvasvaharaNaM ca / guptAM cet // 37 // vaizyaH sarvasvadaNDaH syaatsNvtsrnirodhtH| sahasraM kSatriyo daNDayo mauNDayaM mUtreNa cArhati // 376 // vaizyasya sarvasvadaNDa uktaH / iha tu sAhacaryAtsatyapi dvijAtitve na vaizyasya samAnanAtIyAgame daNDo'yaM kiM tarhi brAhmaNakSatriyayoreva / evaM kSatriyasya brAhmaNIgamane sahasra mauNDayaM ca mUtreNodakasthAne gardabhamUtraM grahItavyam / anye vyAcakSate / anyasyA1Na-ra-durupapada / 2 Na-ra-pratyAhitazabdena / 3 Na-ra-na dvijeneti / For Private And Personal Use Only Page #754 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRti: / nupAdAnAtsamAnajAtIya eva saMvatsaranirodhanena daNDAdhikyaM yadi saMvatsaramavaruddhaM karoti tato'yaM daNDaH | Adyameva tu vyAkhyAnaM nyAyyam / na ca samahInottamAnAM kathaM samadaNDatvamiti vAcyaM / yata uktaM " sarveSAmeva varNAnAM dArA rakSyatamAH sadA " itiH // 376 // brAhmaNIM yadyaguptAM tu gacchetAM vaizyapArthivau / vaizyaM pazcazataM kuryAtkSatriyaM tu sahasriNam // 377 // aguptA vyAkhyAtA / bhraSTazIlAnAthA ca / tadgamane vaizyaM paJcazataM kuryAt / karotiH prakaraNAddaNDane vartate / daNDayedityarthaH / paJca zatAnyasyeti paJcazataH / bahuzrIhiMrmatvarthIyaH / tathA kartavyaM yathA paJcAzatAnyasya bhavanti / kiM yadadhikaM tattasyApahartavyamityathaneti kramaH / tathA sati yasya paJca vai zatAni dhanaM vA nyUnaM tasya daNDo na kazciduktaH syAt kastarhyarthaH / paJcazataM kuryAditi / daNDAdhikArA daNDaM paJcazata- 10 saMbandhinaM kuryAt / evaM sahasriNaM kSatriyamiti / sahasramasyAsti daNDo na gRhe dhanam / aGgasarvasvIti vyAkhyeyaM tathA kartavyaM yathAGgaM sarvasvaM ca tasya daNDo bhavati kSatriyasyAdhiko daNDo rakSAdhikRto rakSati tatpunaH sa evAparAdhyati // 377 // ubhAvapi tu tAveva brAhmaNyA guptayA saha / vidrutau zUdravaddaNDayau dagdhavyau vA kaTAgninA // 378 // 1 tAveva kSatriyavaizyau guptayA brAhmaNyA vidrutau kRtamaithunau maithunapravRttAveva viprazUdravaddaNDayau ' gupte sarveNa hIyata' iti / dagdhavyau vA kaTAgninA vA zabdo vardhaprakAravikalpe vadhavikalpena / na hi zUdragupte vadhAdanyo daNDa AmnAtaH // 378 // sahasraM brAhmaNo daNDyo guptAM viSAM balAdvajan || For Private And Personal Use Only 711 15 20 zatAni paJca daNDyaH syAdicchantyAH saha saGgataH // 379 // guptA bhraSTA'pi yadi kenacidrakSyate pitrA bhrAtrA bandhubhirvA tAM haThAdgacchan sahasraM brAhmaNo dApyaH / guptA zIlavatI cetpravAsanAhvAnenAdhike / athApi zIlavatyapi guptshbdenocyte| tathApi sahasramAtrAdbrAhmaNo mucyate / aGkanapravAsane sarvatra mukhIkiye paradArAbhimarze // 379 // I mauNDyaM prANAntiko daNDo brAhmaNasya vidhIyate / itareSAM tu varNAnAM daNDaH prANAntako bhavet // 380 // yatra kSatriyAdInAM vadha uktastatra brAhmaNasya mauNDyaM yathA'brAhmaNaH saMgrahaNAtprANAntaM daNDamarhati tathA tu pumAMsaM dAhayediti prANAnAmantaM gacchati prANAntaM vA karoti prANAntakaH / " anyeSvapi dRzyate " ( vyA. sU. 2|2| 101 ) iti daNDaH / anye tu prANAntika 1 Na-ra-viprakAra | 25 Page #755 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 712 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ aSTamaH 5 dATa iti pAThAntaraM prANAnte bhavaH prANAntikaH adhyAtmAditvAdRJ itareSAM brAhmaNAdanyeSAM kSatriyAdInAM varNAnAM prANAntika eva zrutaM mAraNAdipUrvameva tadanantaramidamucyate ucyamAnaM mauNDyaM taccheSatayA sahasraM daNDo vidhIyata iti manyante / anyathA brAhmaNasya prANAMtadaNDavidhAnAtkaH prasaGgo brAhmaNasya yenaivamucyate mauNDyaM prANAntika iti pumAMsaM dAhayodati sAmAnyavidhAnaprasaktamiti cettatraiva kartavyaM syAttathA hi sphuTaM tadviSayatvaM pratIyate // 380 // na jAtu brAhmaNaM hanyAtsarvapApeSvapi sthitam // rASTrAdenaM bahiHkuryAtsamagradhanamakSatam // 381 // sarvapApeSviti prakaraNavidhau na kevalaM saMgrahaNe brAhmaNo na hanyate yAvadanyeSva10 pyaparAdheSu / apizabdo yugapatsarvapApakAryapi brAhmaNo na jAtu kdaaciddhntvyH| kiM tarhi tasya pApakAriNaH karttavyaM rASTrAdenaM viSayAbrAhmaNaM bahiHkuryAnnirvAsayet samagradhanaM sarvasvasahitaM akSatamakSatazarIraM dhanamapyasya nApahartavyaM / kathaM tarhi daNDo brAhmaNasya kecidAhunirvAsane tvAdhIyamAnaM sadhanaM nirvAsya dhanadaNDaM pratiSedhati / anye tu samagraM dhanaM hRtasarvasvaM kRtvA nirvAsyata iti manyante // 381 // na brAhmaNavadhAyAnadharmo vidyate bhuvi // tasmAdasya vadhaM rAjA manasA'pi na cintayeta // 282 // pUrvazeSo'yamarthavAdaH / na brAhmaNavadhAdanyo bahutaro'dharmo duHkhaphalo'sti anyazabdAdhyAhAreNa paJcamI / tasmAddhetorasya brAhmaNasya rAjA mAraNamaGgachedaM vA manasA'pi necchet // 382 // * vaizyazcetkSatriyAM guptAM vaizyAM vA kSatriyo vrajet // yo brAhmaNyAmaguptAyAM tAvubhau daNDamarhataH / / 383 // aguptAyA brAhmaNyAgamane vaizyaH paJcazataM kuryAtkSatriyaM sahasriNAmiti / tatra vaizyasya paJcazato ya eva paripAlayati sa eva cennAzayati yuktaM tasya daNDamahattvam // 383 // sahasraM brahmaNo daNDaM dApyo gupte tu te vrajan // 25 zudAyo kSatriyavizoH sAhasro vai bhaveddamaH // 384 // gupte kSatriyAMvaizye gachanbrAhmaNaH sahasraM daNDyaH / pravAsanAGkane sthite eva / zUdrAyA gamane kSatriyavaizyayoH sAhasro daNDaH / sahasrameva sAhasraM svArthiko'N / sahasra vA daNDo'sti sAhasro daNDo'tra padArthaH / matvarthIyo'N // 384 // * kSatriyAM caiva vaizyAM ca guptAM tu brAhmaNo vrajan / na sUtramuNDaH kartavyo dApyastUttamasAhasam // 1 // 1nn-r-yukte| 20 For Private And Personal Use Only Page #756 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| kSatriyAyAmaguptAyAM vaizye pazcazataM damaH / ____ mUtreNa mauNDyamicchettu kSatriyo daNDameva vA // 385 // vaizyasya paJcazatAni daNDaH / aguptAM ca kSatriyAM gacchati kSatriyasya sa eva yadi vA maukhyaM muNDanamRcchetprApnuyAdrdabhamUtreNa eSa eva vaizyAgamana ubhayordaNDaH // 385 // ___ * agupte kSatriyAvaizye zahAM vA brAhmaNo vrajan / zatAni pazca daNDayaH syAtsahasraM tvantyajastriyam // 386 // brAmaNasya kSatriyAdyaguptAstrIgamana ubhayordaNDaH / antyajazcaNDAlazvapacAdistatra sahasram / tatrAyaM sahasrapaNadaNDasaMgrahaH brAhmaNasya caturvapi varNeSu guptAgamane sahasraM zrotriyadAreSu pravAsanAGkane anyatra pravAsAnameva zrotriyadAreSu prAyazcittamahattvAdeva kalpyate / guptAgamane pazcazatAni pravAsanAGkane / yadyapyaguptAparadArAvyapadezo bhavati vivAhasaMskAre 10 sati tathApi svairiNI bhartRsvatAmatikrAntA abrAhmaNasya prANAnto guptAgamane daNDo balAt sakAmAgamane sAhasro daNDaH pravAsanAGkane ca guptAgamane vaizyaM paJcazataM kuryAtkSatriyaM sahasriNAmiti // 386 // yasya stenaH pure nAsti nAnyastrIgo na duSTavAk // na sAhasikadaNDano sa rAjA zakralokabhAk // 387 // 15 yasya rAjJaH pure deze rASTre stenazcauro nAsti sa zakrasyendrasya lokaM sthAnaM bhajate svarga prApnoti / nAnyastrIgamanamanyasya yA strI bhAryA'varuddhA punarbhUrvA strIgrahaNamabhAryAyA apyasaMbandhinyAH pratiSedhArtham / duSTavAk trividhasyAkozasya kartA sAhasika uktaH / daNDena hanti daNDapAruNyakRt / zakalokabhAgiti sarvatrAnuSaGgaH / stenAdInAM zarIrasaMgrahazeSo'yamarthavAdaH // 387 // eteSAM nigraho rAjJaH pazcAnAM viSaye svake // sAmrAjyakRtsajAtyeSu loke caiva yazaskaraH // 388 // sAmrAjyaparaH prANayitAsvAtantryaM sanAteSu samAnayarddhino rAjAnaH sajAtyA abhipretAsteSu mUrddhanyadhitiSThati tasyAjJAkarAH saMbhavantItyarthaH / loke ca yazaskara ityutpAdayanti / ubhayatrApi nigraha eva kartA hetutvAt / janamArako'yaM kodhana iti vadantyapi 25 tu stuvanti // 388 // * zUdrotpannAMzapApIyAnavaM mucyeta kilviSAt / tebhyo daNDAhRtaM dravyaMna koze sNprveshyet||1|| ayAjikaM tu tadrAjA dadyAdbhutakavetanam / yathA daNDagataM vittaM brAhmaNebhyastu laMmayeva // 2 // bhAryApurohitastenA ye cAnya tadvidhA dvijAH // 3 // 1Na-ra-viprakSatriyaviprastrIraguptA parivrajan / 2 Na-ra-vinA / 3 Na-ra-aguptAgamana / 4 pha-nau For Private And Personal Use Only Page #757 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 714 medhaatithimaadhysmlNkRtaa| [ aSTamaH RtvijaM yastyajedyAjyo yAjyaM catviktyajedyadi // zaktaM karmaNyaduSTaM ca tayordaNDaH zataM zatam // 389 // yajJe karmakara RtvigdhotodgAtrAdiH / yadyapi varNottarakAlamAprayogasamAptestadvipadezastathApyatra karmaNoritaretaratyAge vidhirayaM kiM tarhi prAgvaraNAt / bhUtapUrvagatyA Rtvignyava5 hAraH yaH prayogAntare vRtaH sa eva zaktaH prayogAntare'pi varitavyaH / na kevalaM pUrvavRtasyAyamatyAMgaH kiM tarhi tatpitrAdibhirapi / tathAhi 'pUrvo juSTaH svayaMvRta' iti nAradaH / na cAyamaikapuruSiko niyamaH / kiM tarhi kuladharmo'yam / tathA ca mahAbhArate saMvarttamaruttIyeSu prapaMJcitaM tena yatkusAH pitrAdimirRtvijo vRtAsta eva vriitvyaaH| yAnanakAnA mapyeSa eva vidhistairapi te yonanIyAH / RtvijaM kRtAtvijyaM tatkulInaM vA'nyaM yo na 10 vRNIta yiyakSurapi tvanyaM yAjakamarthayet zaktaM karmANa yajJe prayogajJamaduSTamabhizaMsanAGga vaikalyAdibhirdoSairayuktamevIdRza evaliMgaca'mAno yadi nAGgIkuryAdyAjakatvaM aduSTamebhireva doSairanAkAntaM yAjyaM zaktaM vidvattayA ca tAdRze tyAge tayoH zataM daNDaH / Rtvik zataM dApyo yAjyaM tyajanyAjyaRtvijam / na kevalamayamRtvigyAjakadharmaH ziSyAcAryayorapi / tathAca gautamaH-(a.12sU.12.13.) "atha yAjakAvRtvigAcAryaupatanIyasevAyAM ca heyAva15 nyatra hAnAtpatati" iti / dAtRsaMpradAnayorapi pratigrahe keciddharmamimamicchanti // 389 / / na mAtA na pitA na strI na putrastyAgamarhati / / tyajannapatitAnetAnrAjJA daNDyaH zatAni SaT // 390 // mAtA na tyAgamarhati / na tyAjyA / tyAgaH svagRhAnniSkAsanaM mAtRvRtteH saktAyA upakArasyopakriyAyAmuditAyAmakAraNe evaM pitrAdInAmapi vyAkhyeyam / saMbandhe 20 sAhacaryAstrI bhAryevAbhipretA / apatitAnAmeSAM tyAgo nAsti / mAtustu " na mAtAputra prati patatItyeka iti " zAtAtapaH / bhAryAyAzcApi tyAgaH saMbhoge gRhakAryaniSedhaH / bhaktavastrAdidAnaM tu na niSidhyate / " yoSitsu patitAsvapi / vastrAnnamAnaM deyaM ca vaseyuH svagRhantike // " iti paThyate // 390 // AzrameSu dvijAtInAM kArye vivadatAM mithaH / / ___ na vibrUyAnnRpo dharma cikIrSanhitamAtmanaH // 391 // vAnaprasthAdInAmaraNyAzramavAsinAmAzrameSu kArya dharma saMkaTarUpamayaM zAstrArtho nAyamiti itaretaraM vivadamAnAM na dharmavyavasthAM sahasA vibrUyAtprabhutayA nirNayamanyeSAmiva na kuryAt / kathaM tarhi ? vakSyamANena prakAreNa / evamAtmane hitaM kRtaM bhavati / zAstrArthatyAgo 1pha-anyAyaH 2 mahAbhArate 1414|3nn-r-sktaarsy / For Private And Personal Use Only Page #758 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| 715 na bhavatItyarthaH / gRhasthAnAM cAmitve'pi yathokta eva nirNayaprakAraH / kArya dharmasaMzayAtmakavivAdapadam / AzramagrahaNAca viziSTaviSayatA vyAkhyAyate // 391 // yathArhametAnabhyarcya brAhmaNaiH saha pArthivaH // sAntvena prazamayyAdau svadharma pratipAdayet // 392 // yathA tatkartavyaM tathedAnImAha / yo yAdRzI pUjAmarhati guNAnurUpeNa taM tathaivAbhyarcya 5 brAhmaNaimantripurohitAdibhiH AcAryasAhitye dharmapravacane vA / tadA ca brAhmaNAH satyA vijJeyAstaiH saha svadharmanyAyyamartha bodhayet / siddhe mahattve sabhyemya upadezaH prAdhAnyArthastAnpuraskuryAt / tathAhi / na rAjJaH krudhyanti zAstreNa prItistutivacanaiH prathamaM prathamamapyavyapanAtakrodhAnkRtvA tato brUyAt // 392 // pAtivezyAnuvezyau ca kalyANe viMzatidvije // avibhojayanvipro daNDamarhati mASakam // 393 // vizantyasminniti vezo nivAsastatpratigataH prativezyaH pRSThagRhAmimukhastatra bhavaH paativeshyH| prAgdIrdhapAThe svArthiko'N / evamanuvezyaH pRSThato vasantau cenna bhojayet / yadi svagRhamAnIya kalyANe vivAhAdyutsave viMzatimAtrA yatra dvijA anye bhojyante tadA mASakaM suvarNa daNDaM dApyo hiraNyamityuttaratra vizeSaNAdihApi vijJAyate / aau yadi tau 15 prAtivaizyAnuvezyau yogyau bhavato na dviSantau nAtyantanirguNau // 393 // zrotriyAH zrotriyaM sAdhu bhUtikRtyeSvabhojayan // tadannaM dviguNaM dApyo hiraNyaM caiva mASakam // 394 // aprAtivezyArtho'yamAraMbhaH / sabrahmacAriNAmayaM niyamaH / zrotriyastAdRzameva / zrotriyaM guNavantaM bhUtikRtyeSu bhUtirvibhavastannimitteSu kAryeSu vibhave dhanasaMpattau satyAM yAni 20 kriyante goSThIbhojanAdIni / athavA bhUtigrahaNaM kRtyavizeSaNaM / bhUtimanti yAni kRtyAni prAcuryeNa prabhUtayA vivAhAdIni kriyante yatra viMzateradhikanarA bhojyante tAdRzeSatsaveSu abhojayaMstadarthamannaM bhUtikRtyeSu bhoktavyaM tAvadviguNaM tasmai dApayedrAjJe vA ubhayaM hiraNyaM mASako vA // 394 // andho jaDaH pIThasI saptatyA sthavirazca yaH // zrotriyeSUpakurvazca na dApyAH kenacitkaram // 395 // saptatyA sthaviraH prakRtyA virUpa itivattRtIyA / saptatirvarSANi yasya jAtasya sa evamucyate / zrotriyeSu vedAdhyAyiSUpakurvanpAdazuzrUSadinA kArukarmaNA vA etena karmavatkAruzilpino mAsimAsatyiAdi dApyAH / kSINakozenApi dAtavyA iti kenacidrahaNam // 395 // For Private And Personal Use Only Page #759 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 716 www. kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / zrotriyaM vyAdhitArttI ca bAlavRddhAvakiMcanam || mahAkulInamArye ca rAjA saMpUjayetsadA // 396 // saMpUjanamanugrahaH / anekArthatvAddhAtUnAM na hi bAlAdInAmanyA pUjopapadyate / zrotriyo'tra brAhmaNa eveti smaranti / ArttaH priyaviyogAdinA / akiMcano durgataH / mahA1 kulInaH khyAtidhanavidyAzauryAdiguNe kule jAto mahAkulInaH / Arya RjuprakRtiravakraH / eteSAM dAnamAnAdibhiranugrahaH kartavyaH / kecidakiMcana mahAkulInavizeSaNaM vyAcakSate // 396 // zAlmalIphalake zlakSNe nenijyAnejakaH zanaiH || | Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 25 na ca vAsAMsi vAsobhirniIrenna ca vAsayet // 397 // zAlmalI nAma vRkSastadvikAre phalake / sa hi prakRtyaiva dRDho bhavati / na ca vAsaso10 'pi pAtairavayavA asya cyavante / te hi cyutA vAsaH pATayeyuH / na cAyaM jAtiniyamo dRSTo yenAnyadapi yatkASThamevaMsvabhAvaM tatphalake na doSaH / zlakSNe'paruSe ca vAsAMsyanyadIyAnyanyadIyairvAsobhirna nirharet / baddhopariveSTaya tIrthe prakSAlayituM na nayet / bandhanAdvAsasAM vinAzo mA'bhUt / adhikaM hi tAni pIDitAni bhavanti / na ca vAsayet anyadIyAni vAsAMsyanyasmai prayacchanvasanArthe na dadyAt / etaddhi vAsanaM vaste'parastaM - 15 rajako vAsayati azrutatvAddaNDasya prakRtamASakayojanA kartavyA // 397 // tantuvAyo dazapalaM dadyAdekapalAdhikam || [ aSTamaH ato'nyathA vartamAno dApyo dvAdazakaM damam // 398 // tantUnvayati tantuvAyaH kuvindaH / zAkaTakAdeH paTasya kartA / sa sUtrapA daza gRhItvA zATakaM yaM naikapalAdhikaM vastraM dadyAt / anayA vRddhyA sarva dadyAt / sthUla10 sUkSmAdivAsasAMromavatAM ca kalpanA kartavyA / anyathA dvAdazapaNo daNDaH / vRddhidAne'yaM daNDeo mUlacchede tu sUtrANi gaNoktaH / evaM viMzatipalaM yadi na dadAti vRddhiM dviguNo daNDaH / evaM karUpanA kAryA / triguNazcaturguNa ityAdi / anye tu daNDaM rAjabhAgamityAhuH || 398 || zulkasthAneSu kuzalAH sarvapaNyavicakSaNAH // kuryuradhe yathApaNyaM tato viMzaM nRpo haret / / 399 / / yeSu pradezeSu zulkamAdIyate tAni zulkasthAnAni ca rAjabhirvaNigbhiH svapratiMdezaniyatAni kalpitAni / yeSu sthAneSu ye kuzalAH zauktikAH ye dhUrterna ca zakyante vaMcayituM tathA sarveSAM paNyAnAmAgamakrayavikrayasArasAdividhijJA vicakSaNAstairbhANDasyAgatasyAnyadezAntarAnIyamAnasya vA'rghaM kuryustato viMzatibhAgaM rAjA gRhNIyAt / kiMpunara30 karaNenaitAvadeva vaktavyaM paNyAnAM viMzatibhAgamiti / satyam / yadA svarUpeNa dravyaM rAjA na For Private And Personal Use Only Page #760 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH manusmRtiH / 717 gRhNAti svarUpakAnyupayujyante sATakAdIni viMzativiMzatibhAgaH prAviMzaterna pATanamantareNopapadyata ityevamarthamarghakaraNamavikreyANAmAtmopayoginAM nAsti zulka iti jJApitum / yathApaNya eva kAlAnurUpyeNa na sarvapaNyaM sarvadA vikriyata ekarUpeNArpaNa ato dezakAlApekSayA paNyAnAmarghavyavasthA na niyato'rgha iti // 399 // rAjJA prakhyAtabhANDAni pratiSiddhAni yAni ca // tAni niherato lobhAtsarvahAraM harennRpaH // 400 // rAjJaH saMbandhitayA prakhyAtAni yAni bhANDAni rAjopayogitayA yathA hastinaH kAzmIreSu kuMkumaprAyeSu paTTorNAdIni pratIcyeSvazvA dAkSiNAtyeSu maNimuktAdIni yadyasya rAjJo viSaye sulabhamanyatra durlamaM tatra tasya prakSAlanaM bhavati / tena hi rAjAna itaretaraM saMdadhate / pratiSiddhAni yAni rAjJA madIyAdezAnnaitadanyatra neyaM atraiva vA vikreyaM yathA 10 durbhikSe dhAnyamityevamAdIni / lobhAnnirharato dezAntaranayato vikrINAnasya vA sarvahAraM haretsarvaharaNaM sarvahAraH / ayaM dhanalobhAnnayato daNDaH / rAnAntaropAyanArtha tvadhikataraH zArIro'pi durgAvarodhAdiH // 400 // zulkasthAnaM pariharannakAle kryvikryii|| mithyAvAdI ca saMkhyAne dApyo'STaguNamatyayam // 401 // 15 krayavikrayI vANijya ucyate / zulkasthAnaM pariharanutpathena gacchannakAle vA rAtrau zulkAdhyakSeSu gateSu saMkhyAne mithyAvAdI nyUnaM kathayati gaNanAyAm / upalakSaNaM caitatsaMkhyAnaM tena pracchAdane'pyeSa eva vidhiH / dApyo'STaguNamatyayaM daNDo yAvadapar3hate tAvadaSTaguNaM yAvAnvA tasyApadbhutasyocitaH zulkastamaSTaguNaM dApyaH / Adyameva yuktam / atyayazabdo hi tatra samaMjasaH taddhetutvAvye / anye tvakAle krayavikraya iti 20 saMbandhaM kurvanti / akAlazcAgRhIte zulke rahasi vA pratiSedho'yam // 401 // AgamaM nirgamaM sthAnaM tathA vRddhikSayAvubhau // vicArya sarvapaNyAnAM kArayetkrayavikrayau // 402 // ApaNabhUmau ye vikretAraste na svecchayA mUlyaM kartuM labherannApi rAjA koNIyAt svarucikRtena mUlyena / kathaM taha damidaM nirUpya AgamaM kiM pratyAgacchati dezAntarAduta na 25 tathyato dUrAdAgacchati / evaM nirgamasthAne kiM saMpratyeva vikriyata uta tiSThati / saMprati niSkAmato dravyasya svalpo'pi lAbho mahAphalastadutthitena mUlyena dravyAntarAviSayeNa punarlAbho sthAnAt vRddhikSayau kiyatyasya vRddhistiSThati kIdRzo vA kSaya ityetatsarva parIkSya svadeze krayavikrayau kArayet / yathA na vaNinAM pIDA bhavati nApi ketRNAM tathA'rgha vyavasthApayet // 402 // paJcarAtre paJcarAtre pakSe pakSe'thavA gate // kurvIta caiSAM pratyakSamarghasaMsthApanaM nRpH|| 403 // For Private And Personal Use Only Page #761 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org 718 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ aSTamaH AgamanirgamanAderdravyasyAnityatvAdupacayApacayAvardhasyAnekarUpau / tato'rghasaMsthA - panaM paJcarAtre paJcarAtre pratyakSIkArya na sakRtkRtaM mantavyaM nApi vaNijo vizvasitavyAH / kiMtArha svayaM pratijAgaraNIyaM / yaddaddravyaM cireNa niSkrAmati tatra pakSe'rghagaveSaNamanyatra pAJcarAtrikam // 403 // tulAmAnaM pratImAnaM sarva ca syAtsulakSitam || SaTsu SaTsu ca mAseSu punareva parIkSayet // 404 // tulAprasiddhamAnaM prastho droNa ityAdi / pratImAnaM suvarNAdInAM paricchedArthaM yatkriyate sarvatobhAge tatsulakSitaM rAjacinhairaGkitaM kAryam / svayaM pratyakSeNa paricchidya stramudrayA parIkSayet SaTsu SaTsu mAseSu punaH parIkSAM kArayedAptairadhikAribhiryathA 10 na vicAlayanti kecit // 404 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir paNa yAnaM tare dApyaM pauruSo'rdhapaNaM tare // pAdaM pazuca yoSicca pAdArdhaM riktakaH pumAn // 405 // nadItIre yAnaM gantrIzakaTAdi tareNa pAdaM dApyam / bhANDapUrNAnAmuttaratropadezA - dviktabhANDAnAM yAnAnAM yAnadravyAnayanArthamuttAryamANAnAmayaM rAjabhAgaH / pauruSavAhye 15 bhAro dravyAnayanArthamAnIyamAno'rdhapaNaM dApyaH / pazurgomahiSyAdiH pAdaM strIcariktako na kiMcidyo gRhItavAnbhAraM sa pumAnpAdArdhaM dApyaH / riktasya puMso nadIlaGghanasAmarthyAsaMbhAvanayA lAghavAdalpamAdAnaM / strI azaktatvAtsvayaM tareNa bahu dApyate tare taranimittam // 405 // bhANDapUrNAni yAnAni tArtha dApyAni sArataH // riktabhANDAni yatkicitpumAMsazcAparicchadAH || 406 // bhANDaM dravyaM vastratrIhyAdi tena pUrNAni yAnAni sAratastAyai tArArtha dApyAni / yadi mahArghaM vastrAdi tatra bahvAropitaM tadA bahu dApyAni atha vrIhyAdinA nAticAreNa tadAlam | evaM nadyAH sutaradustaratvena kalpanA kartavyA / riktabhANDAni yAnAni ytkicitpnnpaadaani| bhANDazabdo'tra dhanavacanaH / ye ca paricchadAkozato'paricchedAste na pAdArdhamapi tu 25 yatkicittato'dhikaM nyUnaM vA atra na zakyo niyamo'taH kalpanaiva zAstrArthaH // 406 // dIrghAdhvani yathAdezaM yathAkAlaM taro bhavet // nadItIreSu tadvidyAtsamudre nAsti lakSaNam // 407 // pArAvArottAraNe pUrve dAnam / ayaM nAvA grAmAntaragamane / dIrghAdhvani yojanAdiparimANenAgantavye / yathAdezaM yasmindeze yattaridAnaM nAvikaiH sthApitaM tadeva / yathAkAlaM 30 kAlo varSAdi bahUdakastatrAnyanmUlam / svalpodakAyAM sariti cireNa grAmaprAptau nAvikAnAmadhikatarAyAsavatAmadhikamUlyaM taramUlye kAraNe kAryazabdastare bhavediti yAvadyAvaddIrgho dezastAvattarapaNa vardhate / etacca nadItIreSu vidyAt / samudre sAgare nAsti taralakSaNam / For Private And Personal Use Only Page #762 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] manusmRtiH / na zakyate lakSayituM kati yojanAni nauyUMDhA yena tadanusAreNa mUlyaM kalpante / nadanadISu zakyate jJAtumayaM panthA yojanamAtro dviyojana iti / tatra hi tatra grAmAH parimANacinheM tatraikayojane'dhvani yanmUlyaM dviguNaM tadviyojane / samudre tu bahuvAhyA nau na ca suSTu zakyate yojanAdiparicchedaH kartum / ata evoktaM samudre nAsti lakSaNamiti // 407 // garbhiNI tu dvimAsAdistathA pravrajito muniH|| brAhmaNAliGginazcaiva na dApyAstArikaM tare // 408 // dvAbhyAM mAsAmyAmRtudarzanasya vyaktagarbhA strI bhavati tasyA anugrAhyatvAttarapaNo na prAyaH / pravrajitazcaturthAzramI munistApasaH / brAhmaNAliGgino brahmacAriNo brAhmaNagrahaNaM vizeSaNam / tena bAhyapravrajyAliGgadhAriNAM naiSa vidhiH / taraprayojanaM tArikaM paNAdi taranimittaM na dApyAH / vRttAnurodhAttArikamiti siddhe taragrahaNam // 108 // yannAvi kiMciddAzAnAM vizIryetAparAdhataH // tahAzaireva dAtavyaM samAgamya svtoN'shtH|| 409 // nAvyAropitabhANDaM taraNikAyAM yadi dAzAnAM nAvikAnAmaparAdhAdAvartamAnajalena pradezena nayatAM vA tatsthAnaM jJAtvA dRDhabandhanajalapravezamakarvatAM vadhyAdinahanIbhirayomayIbhizcarmavandhaiH sUtrabandhairvA zithilIkRtavAtAM yadi bhANDaM vizIryeta vinAzyeta 15 tadA taireva dAtavyaM svato'zataH svarAjAnnabhAgAdbhANDasvAmine samAgamya yAvanto nAvyArUDA dAzAH // 409 // eSa nauyAyinAmukto vyavahArasya nirnnyH| dAzAparAdhatastoye dauvake nAsti nigrahaH // 410 // naubhiryAnti tacchIlA nauyAyinasteSAmeSa vidhirukto yathA dAzAparAdhAdatta- 20 bhraSTamudake taddaburdaivike doSa utpAte vAtAdinA naubhaGge nAsti nAvikAnAM dravyanAze nigrahaH / eSa sthale bhANDavAhakAnAM mArikANAM vA nyAyaH yadyapramAdena prakrAmati bhAriko gahItadaNDAvalaMbano dRDhavandhoparibhAgokasmAdRSTyA pathi kardamIkRte patitasya bhANDaM nazyenna bhArikasya doSaH syAt // 410 // vANijyaM kArayedvaizyaM kusIdaM kRSimeva ca // pazUnAM rakSaNaM caiva dAsyaM zuddha dvijanmanAm // 411 // iha kecinyAcakSate / anicchantAvapi vaizyazUdrau balAdeva tAni karmANi kArayitavyau yata etayoH svadharmo'yam / satyapi dRSTArthatve'dRSTArthatA vidyate niyamavidhitvAt / evaM ca sati brAhmaNo'pi haThAtpratigrAhayitavya ityApatati pakSa eva doSatvenAyamukta iti cedatrApyeSa eva pakSastayuktam / satyAM dharmArthitAyAM zAstrato niyamaH / na tu vidhibandhanaiva 30 pravRttiryatra svayaM prayojakamasti tatra vidhiH prayoktRtvaM niyamAMze tu vidheApAraH / sa cedIdRzo niyamaH / vaizyameva kArayedvANijyamanyaM kurvANamasatyAmApadi daNDayet / evaM brAhmaNa 25 For Private And Personal Use Only Page #763 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 720 [ aSTamaH meva pratigrahaM tathA ca pratigrahasamartho'pi saMtoSaparazca syAdityApadyate / yadapi zrUyate - nicchatAvapIti so'rthavAdaH / zUdrameva dAsyamityevaM sarvatra niyamarUpatA draSTavyA // 411 // kSatriyaM caiva vaizyaM ca brAhmaNo vRttikarzitau // vibhRyAdAnRzaMsyena svAni karmANi kArayan // 492 // brAhmaNasya ca hatyA karzitau brAhmaNo vibhrayAdbhaktadAnAdinA kSatriyavaizyayorbharaNaM kuryAdAnRzaMsyenAnukampayA svAni karmANi kArayet / brAhmaNasya yAni svAni samitkuzodakuMbhAharaNAdIni athavA kSatriyavaizyayoryAni svAni kSatriyo grAmarakSAdau niyoktavyo vaizyaH svakRSipazupAlyAdau mahAdhano yo brAhmaNo mahApariSacca sAmarthyAttasyaiSa 10 vidhiH / svAni karmANIti vacanAt dAsyaM kArayitavyo garhitocchiSTamArjanAdi // 411 // dAsyaM tu kAraya~lAbhAdrAhmaNaH saMskRtAdvijAn / / anicchataH prAbhavatyAdrAjJA daNDyaH zatAni SaT // 412 // 20 www. kobatirth.org 25 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / saMskRtA upanItA / yadyapi dvijagrahaNAdevaita labhyate tathApi traivarNika jAtyupalakSaNArtha na vijJAyIti yo brAhmaNaH samAnajAtIyAndAsyaM pAdadhAvanocchiSTAvakaraNaM saMmArjanA15 dikaM rUpamanicchataH prabhavato vAcaH prAbhavatyaM prabhutvaM zakyatizayayogato balAdinA yaH kArayati sa SaTzatAni daNDyaH / lobhAdetadveSAdibhistvadhiko daNDyaH / zatrantasya bhavaterbhAvapratyaye prAbhavatyAditi rUpaM prabhutveneti vacanAdgurorna doSa: / anicchata iti vacanAdicchatAmanyo daNDaH || 413 // 30 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir zUdraM tu kArayeddAsyaM krItamakrItameva vA // dAsyAyaiva hi sRSTo'sau brAhmaNasya svayaMbhuvA || 414 || krItamakrItaM bhaktAdyupanataM vakSyamANasya vidheranuvAdo'yaM / dAsyA yaivetyrthvaadH|| 414 // na svAminA nisRSTo'pi zUdro dAsyAdvimucyate // nisargajaM hi tattasya kastasmAttadapohati / / 415 // yamAzritaH saptabhiH dAzayonibhistena nisRSTo'pi / dAsyAyaivetyarthavAdaH / na svAminA nisRSTo'pi kiMtu nisargajaM sahajaM jAtisahabhAvikaM / tasmAcchUdro dAsyamapoityapanayati yathA zUdrajAtirna tasyApanetuM zakyaivaM dAsyamapi / arthavAdo'yaM / yato vakSyati nimittavizeSe zUdrasya vA dAsyAnmokSaH // 415 // dhvajAthRto bhaktadAso gRhajaH krItadatrima || paitriko daNDadAsazca saptaite dAsayonayaH || 416 // dhvaja grahaNaM vAhanopalakSaNArthaM / dhvajinI senocyate / tata AthRtaH / saMgrAme jitaH sandAsIkRtaH / kiMpunaridaM kSatriyasya vacanam / yuddhe jitaH kSatriyo dAsIbhavati / neti / zUdrasyaiva prakRtatvAt / " dAsyAyaiva hi sRSTo'sau " iti svAminaM jitvA brUmaH adhyAya 5 zlo, 22-43 ! For Private And Personal Use Only Page #764 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] manusmRtiH / 721 tadIyo dAsa AtdRtaH / AhaturdAsyaM pratipadyate / nanu zUdrasya vizeSeNaiva dAsyamuktaM "nisarganaM tattasya" iti naiva / tathA satyavyavasthA syAtkasyAsau dAsa iti na vijJAyate / sarve hi traivarNikAstasya dAsAH pUrvAparanaravatazcAniyamo'vidhitvAt / tasya tu na te sarva evottare paricareyuriti kSatriyAdInAmapi dAsyamasti tadasat / anyadAsyamanyA paricaryA / nikRSTakarmakAritvamapyajJAtasya dAsyaM / sarvasyApreSitasyApratibandhaH / paricaryA tu zarIra- 5 saMvAhanamarthadArAdinA / nAradena caitatprapaJcitaM / bhaktalAbhArtha dAsyaM pratipanno bhktdaasH| gRhe jAto gRhajo dAsyAmutpanno garbhadAsaH / krIto mUlyena svAminaH sakAzAt / datrimaH prItyA'dRSTArtha vA dattaH / kramAgataH paitrikaH / atha gRhanasyAsya ca ko vizeSo gRhajastadIyAyAmeva dAsyAM jAta itarastu kramAgataH / daNDadAso rAjJe daNDa dAtumazakto dAsIkriyate / " karmaNA'pi samaM kuyot" ityavarNasyApi dAsyamicchanti 10 tayuktaM / anyaddAsyamanyacca tatkarmakAritvaM / na cAyaM daNDo yenAntarbhavet / na ca dAsayonipuruSadhAraNamuktaM kevalaM karmaNApIti / tathA dAsakarmA'pyasti / nanu ca dharmopanato'pi zadro dAsa iSyate / tatra kathaM sapta dAsayonayaH / naiSa doSaH / na tasyotpattikaM dAsatvamicchAdhInatvAddharmArthino na hi tasya dAnAdhAnakriyA yujyante krItagRhanAdidAptavat / evaM yuktaM yathAyathA hi sadvRttamiti tenaivaM bruvataitatpradarzitaM bhavati / na tasya nityaM dAsyaM 15 kiM tarhi phalavizeSArthinaH tatazcAnicchato dAsyamasti / ato yadi zadro vidyamAnadhanaM svAtantryeNa jIvedrAhmaNAdhanapAzrito ne jAtu dupyet // 416 // bhAryA putrazca dAsazca traya evAdhanAH smRtAH // yatte samadhigacchanti yasya te tasya taddhanam // 417 // ete trayo'nitadhanA apyadhanAH svAmino dhanaM yatkicitte dhanamarjayanti / 20 taddhanaM tasya svaM yasya te satvamApannAH / bhAryAdhanaM bhartuH pituH putrasya svAmino dAsasya / nanu ca yadyete nirdhanAH kathameSAM karmabhiradhikArastatredaM nopapadyate / putrau cedAhitAgnI syAtAM yebhyaH pitA dadyAttebhyaH putra iti / dampatyorapi sahajadharmazcaritavyaH / "dharme cArthe ca kAme ca nAticaritavyA tvyti"| yadi ca nirdhanaH ko'nyArthe'nati caarH| zadrasyApi pAkayajJaiH svayaM yajeteti nirdhanatve virudhyate / svacchandazUdraviSayatvena virodho na bhavet / 26 asti tAvadAsAnAM svadhane svAmyaM yadA svadhanamiti vyapadizyate na hyasati saMbandhe vyapadezaH / arjanaM ca svatvaM nApAdayatIti vipratiSiddhaM tasmAdviruddhamidaM yatte samadhigacchanti / na tatteSAM svAmini yathAkazcidvyAdyasyA ahaM putraH sA mama jananIti tAgetat / asati vA strINAM svAmye patnyavAnagamanaM kriyate "patnI vai pAriNahyasyeza" ityAdi zrutayo nirAlambanAH syuH / atrocyate / pAratantryavidhAnametat / asatyAM bharturanujJAyAM 30 1 a. 5 zlo. 22-43 / 2 pha-tatvena / 91-92 For Private And Personal Use Only Page #765 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 722 medhAtithibhASyasamalaMkRtA. [ aSTamaH 10 pAsa na strImiH svAtantryeNa yatrakvaciddhanaM viniyoktavyaM / evaM putradAsyorapi draSTavyam / anye tu manyante bhAryAputragrahaNadAsAthai tasya caitadvacanamuttarArtha Apadi tAsAM dhanagrahaNena vicikitsitavyaM bhartureva hi tatsvam // 4 17 // visrabdhaM brAhmaNaH zUdrAdravyopAdAnamAcaret // na hi tasyAsti kiMcitsvaM bhartRhAryadhano hi sH|| 418 // tathA ca kazcidAha dharmopagatazUdraviSayamidaM taduktaM vizeSe pramANAbhAvAttasmAtsarvasya dAsaH zUdrastasyaiva prtigraahytvmucyte| visrabdhaM niHzakaM zUdradhanaM kathaM pratigRhNIyAtpratiSiddhaM hi tadityeSA zaGkA kartavyA / yato na tasya kiMcidartho yasya nicayaH syAdityuktaM bhavati svAmI na hriyate dhanasya etadevArjane tasya prayojanaM svAmI hIyate'to vizrabdhaM dravyopAdAnadravyagrahaNaM kuryAttenopanIyamAnamapi svagRhasthamiva viniyuJjIta / sati prayojana etadyuktaM bhavati / avidyamAnadhanasya dAsAcchUdrAtpratigRhNato na doSaH // 4 18 // vaizyazanau prayatnena svAni karmANi kArayet // tau hi cyutau svakarmamyaH kSobhayetAmidaM jagat // 419 // karma vyatikrAmantaH kSobhayeyurAkulIkuryurnagadataste prayatnena svakarmabhyazcAvayedanalpa 15 evAtikrAme bhUyasA daNDena yojanIyA vaizyA api bandhanaM nAstyapi dhanazakyaH svadharmaH // 419 // ahanyahanyavekSeta karmAntAnvAhanAni ca // Ayavyayau ca niyatAvAkarAnkozameva ca // 420 // rAjadharmANAmanusandhAnArtha karmAntAH kRSizulkasthAnAdapavAhanam / hastyAdyAya20 vyayamidamasya praviSTamidaM niryAtamityeva satataM gaveSaNIyaM / AkarA dhAtavaH suvarNAdyutpAde bhavanti bhUmayaH / kozo dravyanizcalasthAnam // 420 // evaM sAnimAtrAjA vyavahArAnsamApayan // vyapohya kilviSaM sarva prApnoti paramAM gatim // 421 // iti mAnave dharmazAstre bhRgupoktAyAM saMhitAyAM 25 rAjadharme vyavahAranirNaye sAmAnyavyavahAro nAma assttmo'dhyaayH||8|| uktena prakAreNa vyavahArAnRNAdInsamApayannirNayAvasAnaM kurvanyatkiJcittatsarvamavijJAtadoSaM tatsarvaM vyapohyApanudya pApaM paramAM gatimabhipretAM svargApavargabhUmiM prAmoti labhate // 421 // iti bhaTTamedhAtithisvAmite manubhASye'STamodhyAyaH // For Private And Personal Use Only Page #766 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / 522 a.. nvmo'dhyaayH|| puruSasya striyAzcaiva dharye vartmani tiSThatoH / saMyoge viprayoge ca dharmAnvakSyAmi zAzvatAn // 1 // strIsaMgrahaNAnaMtaraM vivAdapadanirdezaH "strIpuMdharmo vibhAgazceti " tadidAnImucyate / atyanta + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + grupamRSTena bhatroM 6 kathaMcidapi bAdhyamAnayA tena saha rAjani vivaditavyamiti + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + vidha eva nyAyAnuvartini na dveSamatsarAdimatibhAryAyAM tathA ca vizIla + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + ti tathAvidhasya patyurupacaryoktA na bhAryA prati prabhutvaM upacArazca bhRtyacchuzrUSApAdasaMvAhanAdi + + + + + + + + + + strIpuruSazabdau ca yadyapi liGgAvizeSAvacchinnamanuSya- 10 jAtivacanau tathApIha sambandhini jAyApatyA + + + + + + + + + " asvatantrAH triyaH kAryAH puruSaiH svairdivAnizamiti" (zlo. 2) svagrahaNena saMbandhitAM lakSayati vartamAnapratijJAvacana + prayojana + + + + + + bhartuH striyAzca jAyAyAH saMyoga ekatra saMbaMdhinidhAne tathA viprayoge pravAsaprAyeNa + + + + + dharme yA vRttiH prasAdhanaM zarIrarakSA hi + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + 15 + + + tAnvakSyAmi zAzvatagrahaNazrutiH / dhamrye varmani tiSThatoranuvAdo'yaM nyAyyaH / dharmazAstrAcAranirUDho mArgaH // 1 // asvatantrAH striyaH kAryAH puruSaiH svairdivAnizam // viSayeSu ca sajjantyaH saMsthApyA Atmano vaze // 2 // svecchayA strINAM dharmArthakAmeSu vyavahA~ na deyaM / yatkiMcana dhanaM dharmAdau vini- 20 yujyate tatra yathAvayaH svapuruSAH patyAdayo'nujJApanIyAH / svapuruSArakSAdhigatAH " pitA rakSatI " tyAdinirdiSTAH / viSayeSu hi gItAdipvanyataH prasaGgaM kurvantya Atmano vaze sthApyAstato nivAraNIyAH / yadyapyasvatantrA ityanenaiva sarvakriyAviSayAsvAtantryanivRttirupadiSTA bhavati tathApi punarviSayavyAvRttirupadiSTA bhavati vacanaM yatnataH parihArArtha maavijnyaayii| yatnebhya eva parapuruSasaMparkAdibhyo nivaarnniiyaaH| gRhAvasthitAstu madyapAnAdi- 26 saktA na duSyanti / cazabdena tAvadayaM dharmaH puruSANAmuktaH / svAtantryaM strINAM tAvanna deyam arthAttu tAbhirapi svatantrAbhirna bhavitavyamityuktaM bhavati / evaM ca For Private And Personal Use Only Page #767 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 122 Da. medhAtithibhASyasamalaMkRtA [navamaH yAdRzaM bhajate hi strI sutaM mUte tathAvidham / tasmAtmajAvizuddhayarya striyaM rakSetprayatnataH // 9 // "stAM prasUtimiti" ( zlo. 7 ) yaduktaM taddarzayati / na caivaM mantavyaM yAdRza dvitIyaM puruSa seveta sutaM sUte putraM janayati tathAvidhanAtIyaM nApi guNasAdRzyamabhipretaM yataH zUdrAdijAtasya caNDAlAdijAtiM ca + + mAnajAtIyajAtasyApi naiva tajjAtIyatvaM " patnIpvakSanayoniSviti" vacanAt guNasAdRzye'pi vizIladaridrapatikAyA utkR + + namanujJAtaM syAt / yadA tvayamarthavAdastadA yAdRzaM tathAvidhamityakulAnurUpamiti nIyate // 9 // na kazcidyoSitaH zaktaH prasahya parirakSitum / / etairupAyayogaistu zakyAstAH parirakSitum // 10 // vakSyamANopAyaprazaMsArthaH zlokaH / prasahya balenAvaSTabhya zuddhAnnAvarodhAdinA parapuruSAdhidhyAnAdinA na zakyA rakSituM / kiMtvetairupAyayogaiH zakyAH / yogAH prayogA upAyaiH prayujyamAnairityarthaH // 10 // arthasya saGgrahe cainAM vyaye caiva niyojayet / zauce dharme'nnapaktyAM ca pAriNAhyasya cekSaNe // 11 // artho dhanaM / tasya saMgrahaH saMkhyAdinA paricchidya rakSArtha vezmani nidhAna rajjvAyasabandhAdinA saMyamya sthApanaM mudrAGkamityevamAdi / vyayo visargastasyaiva idametAvadbhatArthamidaM ca sUpArthametAvacchAkArthamiti / zaucaM darvipiTharAdizuddhibhUmilepanAdizca / dharma AcamanodakatarpaNAdidAnaM strIvAsagRhakAdau balikusumavikArairdevArcana annapaktiH prasiddhA / pAriNAhyaM yasyAsaMdIkhaTAdi tatpratyavekSaNe niyoktavyA // 11 // arakSitA gRhe ruddhAH puruSairAptakAribhiH / AtmAnamAtmanA yAstu rakSeyustAH surakSitAH // 12 // AptaM prAptaM kAle taM kurvantyAptakAriNo'vadhAnavanta ucyante zuddhAntAdhikAriNaH / kaJcakena sve gRhe ruddhAzcAsvatantrokRtA yatheSTaM vihAraniSedhena rakSyamANA na rakSitaH bhavanti / kiMtvAtmanA''tmAnaM rakSanti / tAH kathaM rakSanti / yadyeteSu kAryeSu niyujyante / 25 uktopAyaprazaMsA nopAyAntaraniSedhaH // 12 // For Private And Personal Use Only Page #768 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| 723 pAnaM durjanasaMsargaH patyA ca viraho'Tanam // svamo'nyagehavAsazca nArIsaMdUSaNAni SaT / / 13 // aTanamApaNabhUmiSu zastrazAkAdikrayArtha devatAyataneSu ca jJAtikule bahUnyapyavasthAnaM / anyagehavAsaH nArIsaMdUSaNAni strINAmete cittsNkssobhhetvH| ete hi zvazurAdibhayaM janApavAdabhayaM ca tyajanti // 13 // naitA rUpaM parIkSante nAsAM vayasi saMsthitiH / surUpaM vA virUpaM vA pumAnityeva bhuJjate // 14 // nAyamabhimAno voDhavyaH subhagaH svAkRtistaruNo'haM mAM hitvA kathamanyaM kaamyissyte| yato naitA darzanIyo'yaM puruSAkRtirayamityeva vicArayanti / pumAnayamityetAvataiva bhuJjate saMyujyante tena // 14 // pauMzcalyAJcalacitAca naisnehyAJca svabhAvataH // rakSitA yatnato'pIha bhartRSvetA vikurvate / / 15 // yasminkasmiMzca puMsi dRSTe dhairyAccalanaM kathamanena saMprayujyeyeti retaso vikAraH strINAM tatpazcalyaM anyatrApi dharmAdau kArye'sthiratA calacittatvAt / ya eva dveSyaH sa eva spRhyata iti bhrAtRputrAdiyoM dRSTastasmA eva kAmukatvena spRhayanti / sneho rAgastRSNA 15 ca bhartari putrAdau mAnavivaddhahRdayA bhavanti / etaiGiyogAdvikurvate vikriyA bhartRSu gacchati / tasmAt // 15 // evaM svabhAvaM jJAtvA''sAM prajApatinisargajam / / paramaM yatnamAtiSThetpuruSo rakSaNaM prati // 16 // prajApatirhiraNyagarbhastadIye nisarga utpattikAle jAtam / ziSTaM spaSTam // 16 // 20 zayyAsanamalaGkAraM kAmaM krodhamanArjavam // drohabhAvaM kucaryA ca strIbhyo manurakalpayat // 17 // zayyA zayanaM svapnazIlatvaM / AsanamanabhyutthAnazIlatA / alaGkAraH zIlamaNDanaM / kAmaM puruSopabhogaspRhA / krodho dveSaH / anAryatA snigdhe'pi dveSo dviSTe'pi snehaH / AkArasaMvaraNaM nirddhamatA drogdhRbhAvo dregdhRtvaM bhartRpitrAdeH puruSavyasanIyatayA'dharmAtmakatvaM 25 bhAdInAM / duheH kartari tRA bhAvazabdena samAsaH / kucaryA nIcapuruSasevanaM / eSa svabhAvaH strINAM manunA sargAdau kalpitaH / zayyAsanAlaGkArA drohakucaryayodRSTAntatvenopadIyante / yathate padArthAH svabhAvabhUtA avicAlitA evaM kucaryAdayo'pi // 17 // For Private And Personal Use Only Page #769 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 724 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [navamaH nAsti strINAM kriyA mantrauriti dharme vyavasthitiH // nirindriyA hyamantrAzca striyo'nRtamiti sthitiH // 18 // kecidevaM manyante / satyapi pramadAvyabhicAre vaidikena jApena rahasyaprAyazcittAdinA zuddhimApsyanti tato nAsti doSa iti / tanna / na hi strINAM mantraiH kriyA japo'pyasti / yena vRttavyatikrame'prakhyAtau svata eva vaiduSyAcchuddhimApnuvanti tasmAdyatnato rakSyA ityetacchepamevaitat / aMto ye kecidavihitamantre mantrapratiSedho'yamiti varNayanti tatazca yatra striyaH kartatayA saMbadhyante sAyaMbaliharaNAdau tathA saMskAryatayA caDAdiSa saMpradAnatayA zrAddhAdau tatra sarvatra mantrapratiSedhAdamantrakaM strINAM zrAddhAdi kAryamiti te te yuktavAdino'nyaparatvAdasyArthavAditayA yadasti tadAlambananyAyena vihitapratiSedhamantrasaMbandha10 mantracUDAsaMskArApekSaM vyAkhyeyametat adhyayanAbhAvAcca prAyazcittamantrajapAbhAvaH prekSayA nirindriyA indriyaM vIrya dhairyaprajJAvalAdi tAsAM nAstyato'nicchantyo'pi kadAcitpApAcArairbalenAkramyante / taMto rakSituM yuktAH / striyo vRttamiti zIlasnehatvAsthiratvAdanyadvacanena nindyate // 18 // tathA ca zrutayo baDhyo nigItA nigameSvapi // svAlakSaNyaparIkSArtha tAsAM zrRNuta niSkRtIH // 19 // svabhAvato'zuddhatdRdayAH striya ityasminnarthe vaidikAni mantrArthavAdarUpANi vAkyAni sAkSitvenopanyasyati / tathA ca yathA mayoktaM 'striyo'nRtam ' iti tathaiva nigameSu vedeSu zrutayaH santi / nigamazabdo vedaparyAyaH dRSTaprayogazca / " babhUthAtatantha " ityAdinigame vedArthavyAkhyAnAGgavacano'pyasti / nigamaniruktavyAkaraNAnyaGgAnIti nirukte hi prayogo 20 nigamA ime bhavantIti / tasyeha zrutigrahaNAdvA vakSyamANAdAharaNAcca saMbhavo'to vedavacano nigamazabda iha gRhyate / samudAyAvayavabhedAccAdhArAdheyabhAvaH / teSu nigameSu zrutaya ekadezabhUtA vAkyAni niItA adhItAH saMzabditAH paThyanta iti yAvat / nityapravRtte ca kAlAvibhAgAdiniruktaH " pAThAntaranigadA" iti / nigadA mantravizeSAH / zrutayo brAhmaNavAkyAni / mantreSu brAhmaNeSu cAyamartho darzito yadanRtA striya iti / bavhyastAH saMtI25 tyasminpakSe'dhyAhArastAsAM zrutInAM yA yA niSkRtirUpA vyabhicAraprAyazcittabhUtAstAH zrRNuta / kimarthamudAhriyanta iti cetsvaalkssnnypriikssaarth| svalakSaNaM nityasaMnihitasvabhAva 1-Na-ra-kadAciyameva manyeta / 2 Na-ra-prannAdizeSa / 3 nn-r-jpaarkssyaasti| 4 Na-ra-ato ye kecidavizeSeNa pratiSedhaM manyamAnA yatkicitstrIsaMbaMdhi karma yenakenacitstrI tatsaMbaMdhena tatra sarvatrA pratipAdavihitamaMtre ataHparaMNa-ra-pustakayona kiMcidapyasti 19zlokArghaTIkAparyantaM |5ph-ekaadshbhuutaani / 6 Na-ra-ca nirutaH / For Private And Personal Use Only Page #770 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH1 mnusmRtiH| 725 statpratipAdanArthamaGgadakuNDalAdilakSaNaM tatparibhUtamidaM svalakSaNaM svabhAva ityarthaH / etadAsAM svalakSaNaM yadarvyabhicArAtmakam // 19 // yanme mAtA pralulubhe vicarantyapativratA // tanme retaH pitA IktAmityasyaitannidarzanam // 20 // iti kAraNAntena pAdatrayeNa mantraikadezo'nukRtaH / yanme mAtA apativratA 5 patyuranyapuruSe nai kAmazcetasApIti yasyA vrataM niyamaH sA pativratA / tadviparItA'pativratA vicarantI paragRhAngacchantI tatrojvalaveSaM dRSTvA pralulubhe / lobhaM spRhAmanyapuruSaM prati kRtavatI tatpApaM mamotpattyA vA tatpituH saMvandhi yadretaH zukraM tadvatAmapanudatu / tadretasA sa doSo'pamRjyatAM / reta iti SaiSThI sthAne prathamA vyatyayena / athavA reta eva pitRtvena parikalpate / aparityaktasvaliGga eva retasA sAmAnAdhikaraNyamanubhavati / 10 " dyaumeM piteti" (Rgvede 2 / 3 / 20) yathA / athavA mAtRbIjamapyucyate / tadretaH pitA janako vRzAM zodhayatAM / dosapAdyattvaM pitRnabIjaprabhAvena mAtRdoSo'panudyatAmityarthaH / asya vyabhicArAtmakasyaitannidarzanaM dRSTAntaH / sarve jApamAnA etaM mantramuccArayanti / yadi ca sarvAH striyo duSTasvabhAvAstato mantrasya nityavatprayogopapattiritarI pAkSikaH syAcAturmAsyeSvayaM mantro viniyuktaH pAdyAnumantraNe ca zrAddhe // 20 // dhyAyatyaniSTaM yatkiMcitpANigrAhasya cetasA // tasyaiSa vyabhicArasya nihnavaH samyagucyate // 21 // pANigrAho bhartA / tasya cetasA yadaniSTamapriyaM parapuruSasaMparkAdikaM strI cintayati tasya mAnasasya vyabhicArasya ninhavaH zuddhiranena mantreNa karmaNi niyuktenocyate / prasaGgAnmantraprayojanaM darzitaM / yadyapi karmaguNataiva karmAGgamantraprayojanaM tathApi 10 japAdau viniyogAnmAnasavyabhicAranivRttyarthanA'pyucyate // 21 // yAdRgguNena bhI strI saMyujyeta yathAvidhi // tAharaguNA sA bhavati samudreNeva nimnagA // 22 // bhAryAsaMrakSaNakAmena dauHzIlyAdAtmA rakSitavyo nApyetayaiva kevalayA pApato duHzIlasya bhAryA'pi tathAvidhairbhavati guNavataH zIlavatI yathA samudreNa nimnagA nadI 15 saMyujyamAnA kSArodakA bhavati madhurarasApi satI // 22 // akSamAlA vasiSThena saMyuktA'dhamayonijA // zAraGgI mandapAlena jagAmAbhyahaNIyatAm // 23 // 1-ra-dvayobhicArAtmakaH / 2 Na-ra-tanme / 3 Na-ra-puruSeNa / 4 ja-ra-matA utpannA mama ca zuddhAbhASyaM tatpunaH saMbaMdha yadretazukra / 5Na-ra-piteti / 6 Na-ra-SaTyA / 7 Na-ra-taM doSaM saMpAdaya tu pitR / 8 ph-jp| 9Na-ra-yetAH 10 nn-r-mntrsthaa| 11 Na-ra-itarathAH / For Private And Personal Use Only Page #771 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 726 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ navamaH hInajAtIyA'pyakSamAlA vasiSThabhAryA tatsaMyogAdabhyarhaNIyatA prAptA / zArDI . tiryagjAtiH caTakA mandapAlena muninA saMyuktA tathaiva pUjyA / ato hInajAtIyAH kanIyasyo'pi bhUyo bhartRvatpUjyAH / tathA coktaM " vayasi striya" iti // 23 // etAzcAnyAzca loke'sminnvkRssttprsuutyH|| utkarSa yoSitaH prAptAH svaiH svairbhartaguNaiH zubhaiH // 24 // avakRSTA nikRSTA prasUtirutpattiyAMsAM tA avkRssttprsuutyH| anyAzca gaGgAkAlIprabhRtayaH / dvayoH prakRtatvAdetA iti bahuvacanaM cazabdena tRtIyAmAkSipya dvivacanaM vA ete ca // 24 // eSoditA lokayAtrA nityaM strIpuMsayoH zubhA // 1. pratyeha ca sukhodakAnmajAdharmAnivodhata // 25 // lokayAtrA lokavRttaM lokAcAro lokasiddhametat / nAyaM vidhilakSaNo'rtho yadevaM zakyate rakSituM nAnyatheti / aparikSitAbhizca tAbhiH prasUtyAdidoSa bhavatIti / idAnI prajAdhAnnibodhata / kasya prajA bIjino vA kSetriNo veti / udaka AgAmIkAla: sa sukho yeSAM sarve hi vastvavasAne viramante / te tu naivamiti prazaMsA / nanu ca kA 15 sukhodakatA prajA dharmasya yA ca pranA'syAdhInA striyazca bahubhirdoSairAvRtatvatyAgArhAH // 25 // na hi -- gRhe sarvAnvibhUyAt ' ityetannivRttyarthamAha prajanArtha mahAbhAgAH pUjArhA gRhadIptayaH // striyaH zriyazca geheSu na vizeSo'sti kazca na // 26 // zakyapratividhAnatvAdoSANAM puujaarhaaH| yadetaddoSaprayojanaM tannAvajJAnArthaM parivarjanArtha 20 vA'bhizastapatitAdi ca / kiM tarhi / rakSArtha doSANAM / na hi bhikSukAH santIti sthAlI nAdhizriyate / na ca mRgAH santIti yanA nopyanta iti prayojanaM garbhagrahaNAtpramatyapatyaparipoSaNaparyanto vyApAro'bhipretaH / tathA ca vakSyati " utpAdanamapatyasya jAtasya paripAlanam ' iti / gRhe daptiya iva / na hi gRhe sevA stribhivinA kAcidastIti suprasiddhametat / satyapi zrIvibhave bhAryAyAmasatyAM sutdRtsvajanAdiSvAgateSu na gRhasthAH 25 pratipuruSa bhojanAdimirAvayituM samarthAH / yathA daridre na bhavati zaktirataH striyAH zriyazca na vizeSo gRheSviti // 26 // utpAdanamapatyasya jAtasya paripAlanam // pratyahaM lokayAtrAyAH pratyakSaM strInibandhanam // 27 // For Private And Personal Use Only Page #772 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / atrasthAnIyasya pUrvazlokasya bhASyasyAvimau zlokau strInibandhananimittamapatyospAdanAdau pratyakSametat / lokayAtrA gRhAgatAnAmannAdidAnenAvarjanamAmantraNanimantraNAdi / asya pratyarthaM sarvasminnarthe strInibaMdhanaM / pratyahamiti pAThaH / pratyakSazabdo'ntaraGgavacanaH / antaraGgamityarthaH // 27 // / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir apatyaM dharmakAryANi zuzrUSA ratiruttamA / dArAdhInastathA svargaH pitRNAmAtmanazca ha / / 28 / / prAgdarzitAtho'yaM zlokaH // 28 // patiM yA nAbhicarati manovAgdehasaMyatA || sA bhokAnAprati sadbhiH sAdhvIti cocyate // 29 // vyabhicArAttu bharttaH strI lorke prApnoti nidyatAm // sRgAlayoniM cAnoti pAparogaizca pIDyate // 30 // paJcame zlokAvimau vyAkhyAtau // 29 // 30 // putraM pratyuditaM sadbhiH pUrvajaizca maharSibhiH || vizvajanyamimaM puNyamupanyAsaM nibodhata // 31 // upanyAso vicAryavastuprakSepaH / vicAro vA / taM nibodhata / putraM prati putramadhi- 15 kRtyoditamuktaM sadbhirvidvadbhirmaharSibhizca / vizvajanyaM sarvebhyo janebhyo hitaM / puNyaM kalyANakaraM strIstutyA vyavadhAnAt ' prajAdharmaM nibodhata ' ityasyArthas pApi punarAdarArthamupanyAsaH / upanyAsaM nibodhateti // 31 // bhartuH putraM vijAnanti zrutidvaidhaM tu kartari // kSetrabhUtA smRtA nArI bIjabhUtaH smRtaH pumAna / / kSetrabIjasamAyeogAtsaMbhavaH sarvadehinAm // 33 // 727 AhurutpAdakaM kecidapare kSetriNaM viduH // 32 // bhoDhA / vivAhasaMskAreNa saMskRto yena yA nArI tasyAM yastasmAdeva jAtastaM putraM tasya vijAnantyamyupagacchanti sarva eva vidvAMso nAtra vipratipattiH / siddhAMto'yam / zrutidvaidhaM tu kartari / yaH karteva kevalamutpAdayitA'nyadIyakSetre na tadvoDhA tatra zrutidvaidhaM matabhedastaM darzayati / AhurutpAdakamapatyavantaM kecit / apare kSetriNaM yasya sA bhAryA tasyAmanutpAdakamapi / evamAcAryavipratipatteH saMzayamupanyasya kAraNakathanena 25 tameva samarthayate // 32 // I 1 For Private And Personal Use Only 10 20 1 Na-ra-lokAnApnoti ninditAn / 2 zlo. 165 / 3 Na-ra-idaM / 4 pha-bhartari / 5 Na-rasaMskRtA / 6 Na-ra-anyadIye / 7 Na-ra-iti / Page #773 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 728 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ navamaH kSetramiva kSetrabhUtA nArI brIhyAderutpattisthAnaM bhUmibhAgaH kSetraM tattulyA nArI / yathA kSetre bIjamuptaM tatra vidhriyamANaM jAyate evaM nAryAmapi niSiktaM reto bIjabhUta evaM pumAn / atrApi bhUtazabda upamAyAM / tadIyaM retAbIjaM na sAkSAtpumAn tadadhikaraNattvAttu tathAvavyapadizyate / samAyogAsaMbandha aadhaaraadheylkssnnH| tataH saMbhava utpattiH sarvadehinAM zarIriNAM caturvidhasya bhUtagrAmasya svedajAnAmapyAkArazaH kSetraM bIjaM svedo'to yuktaH saMzayaH / ubhayamantareNa sNbhvaanupptteH| apatyotpattau ubhayoApAraH / vinigamanAdyAvaddhatvabhAvAtkasya tadubhayoH anyathAnyatarasyeti saMdehaH / sarvasya ca prakaraNasyAyamartho nAnumAnaparicchedyo'patyApatyavadbhAvaH / tathA ca vibhAgazloke vakSyAmaH // 33 // viziSTaM kutracidvIjaM strIyonistveva kutracit // ubhayaM tu samaM yatra sA prasUtiH prazasyate // 34 // bInasya vaiziSTayaM vyAsaRSyazRGgAdInAM maharSINAM dRSTaM / strIyoniSveva kSetrajAdiputreSu dhRtarASTrAdiSu brAhmaNAjjAtA api mAtRjAtayaH kSatriyAste / ubhayaM tu samaM ekasvAmikamekajAtIyaM samaM sA prasUtiH prazasyate vipratipattyabhAvAt taduktameva " bhartuH putraM vijAnantIti " // 34 // bIjasya caiva yonyAzca bIjamutkRSTamucyate // sarvabhUtaprasUtirhi bIjalakSaNalakSitA // 35 // evamupapAdite saMzaye bIjaprAdhAnyapakSaM pUrva parigRhNAti / tatprAdhAnyAdyasya bIja tasyApatyaM tasya ca prAdhAnyaM brIdyAdevyasya kSityAdyanekakAraNatve'pi taddharmAnuvidhAna darzanAt / atazca sphuTamadRSTavIjAnuvidhAnasyApatyasya kAryatvAdrIhyAdInAmiva taddharmAnuvi20 dhAyitvaM yuktamabhyapagaMtuM / tathAhi sarvatra kArya aikyarUpyaM na tyaktaM bhavati / tathA ca bIje prAdhAnyaM tadarzayati / sarvabhUtaprasUtirhi sarveSAM bhUtAnAM prasUtirutpatti/jalakSaNalakSitA bIjasya yallakSaNaM rUpavarNasaMsthAnAdi tena lakSitA cihnitA tadrUpAnuvidhAyinIti yAvat // 35 // yAdRzaM tUpyate bIjaM kSetre kAlopapAdite // tAdRgrohati tattasminbIjaM svairvyaJjitaM guNaiH // 36 // anantarasyaivArthavistaratvena zloko'yaM vatkrAnvayapradarzanena / yAdRzaM zabdasyArtha vyAkhyAsyati / vrIhayaH zAlaya ityAdinA kAlopapAdite kAle varSAdau vapanakAla utpAdite kaSTasamIkSaraNAdinA saMskRte tAgrohati jAyate / svairguNairvarNasaMsthAnarasavIryAdibhirguNaivyaJjitaM paridRzyarUpam // 36 // 1Na-ra-tata evN| 2 Na-ra-vinigamanAyAM vAhapatrAvAM / 3 Na-ra-sthAnAdi / For Private And Personal Use Only Page #774 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| 729 iyaM bhUmihi bhUtAnAM zAzvatI yonirucyate // na ca yoniguNAkAMzcidvIjaM puSyati puSTiSu // 37 // bIjaguNAnuvRttiH pUrveNoktA / anena kSetraguNAnAmabhAvamAha / eSA bhUmibhUtAnAM sthAvarANAmoSadhItRNagulmalatAnAM yoniH kSetramucyate / na ca tadguNAsteSu bhUteSu kecana dRzyante / na mRdaH pAMsavo vA tatropalamyante / bIjaM puSyati puSTiSu / bIjazabdo'trAGkura- 5 nirgatabrIhyAdivacano na mUlavacanastadapi hi punarupabhuktazeSamupyamAmaparasminvatsare bhavatyeva bIjaM tacca puSyati nAnuvartate / puSTayaGgaM bhUtAyAmanuvRtau / puSyativartamAnaH sakarmakatvaM dvitIyAnimittaM / yonirguNAnprApyati vA bhajate / puSTiSu tadavayaveSu nimittaM na puSyati nAnuvartate / yadi puSyaGgA'nuvRtirAkhyAtenocyate puSTiSvityanyArthakaM tasmAdanekArthatvAddhAtUnAmanyavacanamAtra evAkhyAtanAnuvyAkhyeyaH / zlokapUraNArtha vA puSTiSviti 10 kathaMcitpaunaruttyaM parihArya sAmAnyavizeSabhAvena vA'nvayo vaktavyaH / svapoSaM puSTa iti yathA // 37 // bhUmAvapyekakedAre kAloptAni kRSIvalaiH / / nAnArUpAni jAyante bIjAnIha svabhAvataH // 38 // anantarokto'rtha udAharaNAyAkriyate / ekakedAre'pi paratra yojanIyaH / eka- 15 sminnapi kSetre bhUmeH kAle yasya bIjasya yo vaikakAlastasminnuptanikarSakaibhinnarUpANi jAyante bIjAni svabhAvAnuvidhAnAdityarthaH / yadi ca kSetre prAdhAnyaM syAtkSetrasyaikatvAsarvANyaikarUpANi syuH // 38 // trIhayaH zAlayo mudgAstilA mASAstathA yvaaH|| yathA bIja prarohanti lazunAnIkSavastathA // 39 // tAni nAnArUpatvena bIjAni darzayati / yathA vA biijsvbhaavaabhiptyaa| sarvatra jAtyAkhyAyAM bahuvacanam // 39 // anyaduptaM jAtamanyadityetannopapadyate // upyate yaddhi yadvIjaM tattadeva prarohati // 40 // eSa evArthaH zabdAntareNa nigamyate / anyadunaM jAtamanyadityanenopapadyate / 25 yaddhi yadIjaM tadeva prarohati mudreSapteSu vrIhayo jAyanta ityetannAsti / pratiSedhamukhenoktasya vidhimukhena punaH pratipAdanamucyate / yaddhi yahIjam // 40 // For Private And Personal Use Only Page #775 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 730 www. kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / 41 // tatprAjJena vinItena jJAnavijJAnavedinA // AyuSkAmena vaptavyaM na jAtu parayoSiti // evaM pUrvapakSe siddhAntamAha / kSetraprAdhAnyamanenocyate / nanu ca nAtra kSetraprAdhAnyAmidhAyakaM kiMcitpadamasti kevalaM parakSetropagamananiSedhaH zrUyate / vaptavyaM na jAtu parayoSitIti paradAreSu bIjaniSeko na kartavya ityasyArthaH / na punaryasya kSetra tasyApatyamityanenoktaM bhavati / satyam / " tathA nazyati vai kSiptaM bIjaM paraparigraha " ityanenaikavAkyatvAt dRSTapatyApahAralakSaNadoSAnimitto'yaM pratiSedho nAdRSTArtha upagamanapratiSedhaH / sa hi caturthe vita eva / " na hIdRzamanAyuSyam " ityAdinA / tasmAdanyazeSatayA pratiSedhazruteranantareNaikavAkyatvAdasati svAtantrye yuktA kSetraprAdhAnyapratipAdana. 10 paratA / prAjJena sahajayA prajJayA / vinItena pitrAdibhiranuziSTena / jJAnavijJAnavedinA karaNasAdhanau jJAnavijJAnazabdau / jJAnaM vedAGgazAstrANi / vijJAnaM tarkakalAdiviSayaM / etaduktaM bhavati / yasya kAcidbuddhirvidyate tenaivaM na kartavyaM yataH sarvazAstreSveSA sthitiH / yastu mUrkhastiryakprakhyaH so'tra nAdhikRta evetyanuvAdo'yaM / AyuSkAmeneti cAturthikasya pratiSedhasya pratyabhijJAnArthametattatazca pRthakpratiSedhazaGkA nirastA bhavati // 41 // atra gAthA vAyugItAH kIrtayanti purAvidaH / yathA bIjaM na vaptavyaM puMsA paraparigrahe // 43 // gAthAzabdo vRttavizeSavacanaH / yathoktaM piGgalena " atrAsiddhaM gAtheti " / atrigItAH paraMparAgatAH zlokA apyucyate / tadeSApi yajJagAthA gIyata ityuktvA zlokA uttaratra vede paThyante / yadasya pUrvapamaraM tadasyeti vAyunA gItAH paThitA vAyuproktAH purAvidaH 20 purANakalpAntaravedinaH paraparigrahe parakSetre // 42 // nazyati puryathA viddhaH khe viddhamanuvidhyataH / / tathA nazyati vai kSipraM bIjaM paraparigrahe // 43 // tA idAnIM gAthA darzayati / iSuH zaraH / sa nazyati khe chidre anyeneSvAsena viddha mRgamanuvidhyataH pUrvasya vedhakasyAtra svAmyaM / athavA''kAze khe zaraH kSipto lakSyamantareNa 29 nazyati niSphailo bhavati viddhaM cAnuvidhyataH / evaM parastriyaM tejo niHkSiptaM tasya bIjinaH kSetrasvAmino'patyaM bhavati // 43 // pRthorapImAM pRthivIM bhAryAM pUrvavido viduH / / sthANucchedasya kedAramAhuH zalyavato mRgam // 44 // 15 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only [ navamaH 1 Na-ra-dRSTApahAra / 2 zlo. 134 pR. 347 / 3 Na-ra-vizeSatayA / 4 Na-ra-lakSaNa / 5 Nara tathA viSaM yo'nuvidhyati tathA nazyati vipraM bIjaM nikSiptaM nazyati / Page #776 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] manusmRtiH / IdRzo'yaM purANakRto jAyApatilakSaNasaMbandho yadbhinnAvapi tAvekIkRtAviva darzayati / tathAhi anekavarSasahasrAtItapRthusaMbandhA mahI tenaiva vyapadizyate pRthivIti / tasmAdanyA'pi strI yasya bhAryA tasya putro'nyenApi jAtaH sthANucchedasya kedAraM svamAhuH saMbandhAntarasyAbhAvAt / svasvAmisaMbandhaM SaSThI pratipAdayati / sthANurgucchagulmalatAdiprarUDho yatra bhavati tacchinatti yaH sa sthANucchedaH tasya tatkSetraM yena prarUDhagulmalatA- 1 vIrudhaH chittvA bhUmiH kSetrIkRtA tatra karSaNavapanajAtaM phalaM tasyaiva / zalyavato mRgamAhurityanuSajyate / bahUnAM mRgamanudhAvatAmAkheTakArya yasyaiva saMbaMdhi zarazalyaM mRge dRzyate tasya tamAhuryaH prathamaveddhazca sa bhavatItyuktaM " nazyatISuH" ityatra // 44 // etAvAneva puruSo yajjAyAtmA prati ha // viprAH prAhustathA caitadyo bhartA sA smRtAGganA // 45 // yuktaM ca yasya bhAryA tasthApatyaM yasmAdbhAryAyA bhartuzcaikatvameva prajA'pyAtmabhUtaiva kathaM vA'nyasyAtmA so'nyasya bhavet / evaM tAvadRSTametalloke zAstrajJA apyevameva viprAH prAhuriti // 45 // na niSkrayavisargAbhyAM bharturbhAryA vimucyate // evaM dharma vijAnImaH prArajApatinirmitam // 46 // atha manyeta dhanAdidardAnena krItvA svIyAH kariSyante parabhAryAyAM tato vinivRtte duHsvAmye tajjAto janayituH putro bhavatItyetanna yato na zakyA bhAryAtvena niSkasahasrairapyanyadIyAH svatvamAnetuM / nApi bha; tyaktA prahINadravyatayA pratigrahItaH svatvamApadyate / yata " udvaheteti " kaJabhiprAyakriyAphalaviSayAdAtmanepadAliGgAnnAnyeva saMskRtA'nyasya bhAryA bhavati / yathA nAhavana yAdaya AdhAturanyasya kriyAdinA''havanIyAdivyapadezyA 20 niSkrayo vikrayo vinimayazca visargastyAgastAbhyAM na mucyate na bhAryAtvamasyA apaiti||46|| sakRdaMzo nipatati sakRtkanyA pradIyate // sakRdAha dadAmIti trINyetAni satAM sakRta // 47 / / ayamanuzayavidhAvaSTame vyAkhyAtaH / vibhAgakAle hi samaviSamAMzabhAgbhiH samaviSamAMzabhAgakeSu parikalayya vibhAgaH kartavyaH / tatra kRte yo vipratipadyeta tasya 25 pratiSedhArthamidaM / tatrApi yadyasAvayathArthatAM kasyacidaMzasya prajJApayettadA'syaiva punrvibhaagH| atha bahunA kAlenAyathAkRtatAM brUyAdyAvaditaH sveSu sveSu bhAgakeSvanyanivezazIrNaprati1pha anena 2 Na-ra-dAnena / 3 Na-kRtvA / 4 Na-ra-parabhAryA / 5 Na-ra-tato golkH| 6ph-nii| For Private And Personal Use Only Page #777 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 732 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ navamaH saMskArAdi kRtaM bhavedvastrahiraNyAdi copayuktaM syAttadA samatAmAtrakaraNe prabhavati na punaH sarva samavApavibhAgaM / anye tu klIbAdInAmarhitavibhAgakAnAM pazcAdabhAgaharatvanimittaklIbatvAdiparijJAnAnnAsti bhAgopahAra iti sakRnnipAtaprayojanaM vadanti / evaM dvitricaturbhAga harANAM yadRcchayA ye samatAM prakalpayeyuH pazcAdanuzayanAtprAktanaM vyavasthAnamatikramyApahartu ___ labheran / patitasya tu labdhabhAgasyApyapahAraM vakSyAmi / sakRtkanyA pradIyate / yadyapi cAnena vAgdAnottarakAlaM prAgapi vivAhAdbhartuH svtocyte| tathApi " dattAmapi haretkanyAM" "teSAM tu niSThA vijJeyA vidvadbhiH saptame pada" ityAdiparyAlocanayA vishissttvissytaiv| sA ca vyAkhyAtA / sakRdAha dadAmIti gavAdayo hi yenaiva rUpeNAtmanaH svaM tenaivAnyasmA Apadyante / kanyA tu duhitRtvena svaM satI 10 bhAryAtvenAnivRttasvasaMbandhA dIyata iti pRthagupanyAsaH / / nanu cAnivartamAne pituH svasaMbandhaH kathaM kanyAdAne nivartate / etaddhi dAnasya rUpaM yadekasya saMbandho nivartate'nyasyopajAyata iti / naiSa doSaH / dvAvatra saMbandhAvapatyApatyavadbhAvaH svasvAmisaMbandhazca / tatrApatyApatyavadbhAvo na nivartate / itarastu nivartate / tathA ca "bAlye piturvaze tiSThat" iti pituzcAtra svAmyanivRttimAha " pANigrAhasyeti " 15 bhartustadutpattim // 47 // yathA gozvoSTradAsISu mahiSyajAvikAsu ca // notpAdakaH prajAbhAgI tathaivAnyAGganAsvapi // 48 // ye'kSetriNo bIjavantaH prkssetrprvaapinnH|| te vai sasyasya jAtasya na labhante phalaM kacit // 49 // prasiddhamevaitat / akSetriNo bIjavanto vrIhyAdivIjasvAminaH sasyasya mudgamASAde rjAtasya na labhante phalaM parakSetre cedrutpattiH // 49 // yadanyagoSu vRSabho vatsAnAM janayecchatam // gominAmeva te vatsA moghaM skaMditamASebham // 50 // pUrveNa sthAvareSu dharmaH prasiddhavadudito jJApito vA / anena tiyA parigRhIteSu 25 gavAdiSu nidazyate / anyadIyo vRSabho yadyapyanyagISu vatsAnbahUnapi janayena vRSabha svAmyekamapi vRSabhaM labheta sarva eva te vatsA gominAM gosvAminAM ArSabhamRSabhasaMbandhiskaMditaM bIjaniSeko moghaM vRthA niSkalam // 50 // tathaivAkSetriNo bIjaM parakSetrapravApiNaH / kurvanti kSetriMNAmartha na bIjI labhate phalam // 51 // 1Na-ra-A vApa / 2 pha-zayatAt / 3 a. 5 zlo, 148 / 4 a. 5 zlo. 156 / For Private And Personal Use Only Page #778 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / pUrvasya nirdezo'yam / yathA gavAdiSu sthAvareSu caivaM manuSyeSvapi kurvanti kSetrasvAminAmartha prayojanaM bIjakArya saMpAdayanti // 11 // phalaM tvanabhisaMdhAya kSetriNAM bIjinA tathA // pratyakSaM kSetriNAmoM bIjAdyonirbalIyasI // 52 // avizeSeNoktaM kSetriNAM phalaM na biijinstsyaavshissttvissytvmaah| anbhisNdhaayeti| 5 abhisaMdhAnaM bIjakSetriNoritaretarasaMvibyavasthApanaM naSTAzvadagdharathavat / ubhayorAvayoH phalamastviti yatra vacanavyavasthA na bhavati tatra kSetriNa eva pratyakSo'rtho nizcitaM phalaM / pratyakSazabdena niHsaMdigdhatAmAha / yato bIjAdyonirbalIyasI kSetramadhikabalaM saityAM tu saMvidi // 12 // kriyAbhyupagamAtvetaddhIjArtha yatpradIyate // tasyeha bhAginau dRSTau bIjI kSetrika eva ca // 53 // anabhisaMdhAya kSetriNaH phalamuktamabhisaMdhAne kiMbIjina utobhayoriti saMzaya ubhayorityAha / kriyAyA abhyupagamo'GgIkaraNamevamevaitaditi saMvilakSaNaH yo nizcayaH sA kriyA'bhipretA tAmabhyupagamayya bIjArtha bIjakAryaphalaniSpattyarthaM yatpadIyate sAmarthyAhInamiti gamyate / tasyeha dvAvapi bhAginau // 13 // oghavAtAtdRtaM bIjaM yasya kSetre prarohati // kSetrikasyaiva tabdIjaM na bIjI labhate phalam // 54 // parakSetre vaptu/janArza uktastatra manyeta~ puruSAparAdhAttasya yuktopahAro nUnamasau kSetraM jihIrSati / no cetkimiti parakSetre vapatIti yena tu svakSetre vyutamoghavAtAbhyAmanyatrAMnItaM tamya ko'parAdho yadi svaM dravyaM hArayati tadarthamAha / oghavAtAtdRtaM bIjaM sarvatra 20 kSetraprAdhAnyamityarthaH / ogho jalaniSekaH / tena vAyunA cAhataM nItaM yasya kSetre prarohati tasyaiva tadbhavati / etenaiva siddhe vispaSTArtha na bIjI labhate phalamiti // 54 // eSa dharmo gavAzvasya dAsyuSTrAjAvikasya ca // vihaGgamahiSINAM ca vijJeyaH prasavaM prati // 55 // apatyAdhikArAttAdvaSayataiva mAvijJAyIti gavAzvAdigrahaNam / yadi vA bIjaphala- 25 vyavahAraH sasyAdiviSayatayA prasiddhatarastannivRttyarthamAha / dvipadAM catuSpadAM pakSiNAM sthAvarANAM ca sarvatraiSa dharmaH / eSa iti / dvayaM pratyavamRzyate / anabhisaMdhAne yasya kSetraM tasya 1Na-ra-sarvasya / 2 kSAtraNaH / 3 -ra-satyatva bhavAdati / 4 Na-ra-caivaM / 5 pha-vaptA / 6pha-bApa / 7 -ra-manyate / 8 ra-e-la-puruSApatrasya / 9ph-atH| 10 pha-nItaM / 11phasarva / 12 pha-tataM / 13 pha-viziSTAya / 14 pha-rasya / 15r--l-anbhisNghaanite| For Private And Personal Use Only Page #779 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 734 medhaatithimaassysmlNkRtaa| [ navamaH phalamabhisaMdhAne cobhayoH udAharaNArthatvAcca gavAzvAdigrahaNasya zvamAArAdiSvapyayameva nyAyaH / tarhi kimartha " yadyanyagoSu " iti / prAyeNa gAvaH puruSANAM bhavanti / na tathA vihaGgamAdaya iti prasiddheranuvAdo'sau / dAsyaH sptbhirdaasyonibhirupgtaaH| prasavaH kAyajanma / taM prati tatretyarthaH // 55 // etadvaH sAraphalgutvaM bIjayonyoH prakIrtitam / ataH paraM pravakSyAmi yoSitAM dharmamApadi // 56 // sAraM pradhAnaM phalgvasAram / upasaMhAraH pUrvaprakaraNasya / uttarArdhena vakSyamANasUcanam / ApajjIvanasthitihetubhUtabhojanAcchAdanAbhAvaH saMtAnavicchedazca // 56 // bhrAtujyeSThasya bhAryA yA gurupatnyanujasya sA // yavIyasastu yA bhAryA snuSA jyeSThasya sA smRtA // 57 // zlokadvayena prAkRtavyavasthAmanuvadannApadi niyogaM vidhAtuM jyeSTho'ye jAtaH anujaH pazcAjjAtaH kanIyAnyavIyAnanuja eva // 17 // jyeSTho yavIyaso bhAryA yavIyAnvA'grajastriyam / patitau bhavato gatvA niyuktAvapyanApadi // 58 // itaretarabhAryAgamane jyeSThAnujayoH pAtityamanApadi satyapi niyoge // 58 // devarAdvA sapiMDAdvA striyA samyaGiyuktayA / prajepsitA'dhigantavyA saMtAnasya parikSaye // 59 // sarvavizeSeNa viziSTo'nena niyogo vidhIyate / saMtAnasya prikssye| niyuktayA devarAdibhyaH samyak prajotpAdayitavyeti / yaduktaM " yoSitAM dharmamApadi" iti seymaapt| 20 saMtAnasya parikSayaH saMtAnazabdene putra ucyate / duhitA ca putrikA / sA hi pitRvaMzaM tanoti nAnyA / tasya parikSayo'nutpattirutpannanAzo vA putrikAyAzca karaNaM / kevalAyA na hi putrikAyAzca putrasya karaNaM na hi striyAH kevailAyAM putrikAyAmanyasminvA putrapratinidhAvadhikAra iti vakSyAmaH / niyuktotpAdayedanujJAtayA gurubhiH / kutaH punaH / gurubhiriti smRtyantaranidarzanAt / athavA niyogazabdAdeva niyoge hi guru25 saMbandhI loko'pyucyate / na hi vizeSeNa niyukto'dhyApayatItyucyate / AcAryeNa niyuktaH karotyanuvadati / guravazva zvazrUzvazuradevarAiyo bhartRtagotrA draSTavyAH / na pitrAdayaH / etenApatyenApatyavantaste ucyante / tarhi vizeSeNa yeSAM copakArastatkRta aurdhvadehiko 1pha-vAnu / 2 ra-Na-la-tattarhi / 3ra-Na-la-phalgurasArArthaH / 4 Na-ra-prAkRtI / 5ra-NasaMtAnaparikSaye / 6 Na-ra-zabde / 7 Na-ra-putrAzca / 8 Na-ra-nahi kevalAyA putrikAyA / For Private And Personal Use Only Page #780 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| bhavati / yadyevaM mAtAmahasyApi dauhitropakAro'sti / tataH pitrA duhitA niyoktavyetyApannaM uktaM yenApatyavanta ucyante / devarasapiNDagrahaNatvena tadgotrA eva tdRdayamAgacchanti / mahAbhArate ca tatra tatra niyoktRbhAvo bhartRpakSiNAmeva darzitaH / ata eva bhrAtRputre sati na niyogaH kartavyaH / ye hi na yuktAsteSAmeva saMtAnopakAraH putrajanite snehe patyopakAramarthayamAnA adhikriyante / na mRtasyAdhikAro'sti kathaM tarhi tasyApatyamiti vyapadizyate 5 kathaMcitpiNDadAne sa upakaroti / vacanAditi ca brUmaH / na hyapatyamutpAdayitavyamityeSa vidhistenAnuSThita iti tathApi tadIya kSetre niyogavidhinAtena piNDadAnAdi kartavyamiti zAstrArthaH / tatazca tasyopakArakamavagataM yathA caitattathA purastAnnipuNaM vakSyAmaH / devaraH ptibhraataa| sapiNDaH patyanvayaH / sa eva striyAM smRtyantare jAtimAtrAccetyuktaM bhavati / samyagiti ghRtAktAdiniyamaM vakSyamANamanuvadati / prajepsitAdhigantavyA 10 vidhau kRtya Ipsitazabdena kAryAkSamatAmAha / tato duhitaryandhavadhirAdau ca jAte punarniyogo'nuSTheyaH // 59 // vidhavAyAM niyuktastu ghRtAkto vAgyato nizi // ekamutpAdayetputraM na dvitIyaM kathaMcana // 6 // vidhavAgrahaNamatantraM / klIvAdiniyogo jIvapa'tyA apyeSa eva vidhiH / yato vakSyati 15 "niyuktAM yo vidhiM hitveti" / etadeva tasya prayojanaM niyamo'tra viSayANAM / na niyamAnAmanyathA vijnyaayet| prakRtatvAdvidhavAyA eva syuH| nizi prdiipaadyaaloknivRttyrthmett| vacanAntareNa divopagamanapratiSedhAt / anye tyAhuH puruSArtho'sau pratiSedhaH karmArthastvayaM tenAhi gamanena kSetrajamekamutpAdayetputraM na dvitIyam // 60 // dvitIyameke prajanaM manyante strISu tadvidaH // anivRttaM niyogArtha pazyanto dharmatastayoH // 61 // asya pratiprasavaH / dvitIyaH putra ityekeSAM mataM / tadvidaH kSetrajotpattividhijJAH / anivRttaM niyogAthai pazyato niyuktayA prajotpAdayitavyetyasya vidhirekasyotpAdanena saMpattiM manyante / kasteSAmabhiprAyaH / ekavacanamavivakSitaM manyante / dravyapradhAnatvAt karmaNo guNAbhAvAdavivakSAgrahaikatvavat / nanu cAnupAttopadeze satyapi dvitIyayA dravya- 25 prAdhAnyAvagame saMkhyAdivizeSeNa vivakSA sthitaiva / " udvaheta dvijo bhAryAm" iti / liGgAdapatyavidhAvekatvasaMkhyAtikramo " dazAsyAM putrAnAdhehIti " (Rgvede 9108 ) / yadevaM na dvitva evAvasthAnaM asyAmevAzaGkAyAM dvitIya iti vacanaM anyanivRttyarthamarthavatA 1nn-r-jiivptyaa| For Private And Personal Use Only Page #781 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ navamaH tasyApyayamabhiprAyaH / aurase na liGgavivAhaprakaraNe tu mantrapAThAt / iha tvekatvAtikramaH / aputra ekaputra iti ziSTapravAdAt / athavA'syA eva smRterdvitIyaputrastutikalpanAt / dharmataH ziSTAcArataH // 61 // vidhavAyAM niyogArthe nivRtte tu yathAvidhi // guruvacca snuSAvacca varteyAtAM parasparam // 62 // iha tu niyogaviSayo yatra niyujyate sa ca saMprayogAbhimardaparyavasAna upagamanalakSaNastasminnitte pUrvaiva vRttirguruvatsnuSAvajjyeSThasya bhAryAyAM guruvadyavIyasasnuSAvatparasparagrahaNAt snuSAvadvarteta strIpuruSe jyeSThe devare guruvat // 62 // niyuktau yo vidhiM hitvA varteyAtAM tu kAmataH // tAvubhau patitau syAtAM snuSAgagurutalpagau // 63 // vidhi " ghRtAkta " ityAdistadatikrame pAtityaM / niyukto jyeSThaH snuSAgaH pumAngurutalpagaH kanIyAn // 63 // nAnyasminvidhavA nArI niyoktavyA dvijaatibhiH|| anyasminhi niyuJjAnA dharma hanyuH sanAtanam // 64 // pUrveNa vihitasya niyogasya pratiSedho'yaM / tatra kecidvidhavAgrahaNAnmRtabhartRkAyAH pratiSedhaH klIvena tu patyAdaniyoktavyeti vidhipratiSedhau vibhaktaviSayAviti pratipannAH / anye tu vidhivAkye santAnavicchedasya nimittazravaNAttasya ca klIvavyAdhitayoma'tasyApyupapattibhedaH / na ca vidhyabhAvapratiSedho'pyaviziSTa eva / apetadhavasaMbandhA vidhavetyucyate / tattulyamubhayatrApi / avazyaM caitadevaM vijJeyaM itarathA ghRtAbhyaktAdiniyamo'pi klIbena 20 niyujyamAnAyA na syAt / tatrApi hyAmananti " vidhavAyAM niyuktazca ghRtAkta " iti / tasmAdvihitasyAvizeSaNa pratiSedho'pyaziSTaH / atazca viSayasamatve vidhiniSedhayorvikalpaH / ayaM ca nityo'patyotpAdanavidhina vikalpa eva kalpate grahaNAgrahaNavat / yadA tu " putreNa jayati " ityevamAdiphalotpAdanavidhistadA'satyapatye tatkAryasyau@dohikasyopakArasyAbhAvAdbhinnaphalayoH kuto vikalpaH / samAnaviSayau vidhiniSedhAvekArthe vikalpete / SoDazIgrahaNAgrahaNayoriti kecit / uktamaGgabhUyastve phalabhUya tvaM / pradhAnakAryasiddhau tvavizeSaH tasmAdasminpakSe putropakArAbhAvamAha / upakAravizeSArthenAsya pravRttau pratiSedhAtikramaNa zyenatulyatA / idaM tvatra nirUpyaM / yo'sau niyujyate sa kimiti pravartate / na hi tasya vidhirasti / ' niyuktena gantavyam' iti / striyA punarvidyate "samyak striyA niyuktayeti" / 1 pha-nivRte / 2 Na-bhAvApratiSedho / For Private And Personal Use Only Page #782 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| na tu devarAdiSu pravartamAneSu striyA niyogasiddhirityarthaH / teSAmapi vRddhistadvidhinA kSetrana Ipsita iti vAcyaM / yato rAgataH pravRttirudyate / ghRtAktAdiniyamavidhAnamanarthakamiti cennAnarthakaM / tathAniyamairutpanne kSetranavyapadezo nAnya iti / yadapi guruvacanaM kartavyamiti kecitpravRttinivandhanamAhuH / evaM sati surApAnAdiSvapi gurvicchayA pravRttiH prApnoti na cAsau gururakArye yaH pravartayati "gurorapyavaliptasya kAryAkAryamajAnataH / utpathapratipannasya parityAgo vidhiiyt"|| iti smaraNAt parityAgazca gurukAryAnnivRttiH / etenaitadapi pratyuktaM yanniyamAtikramapAtityavacanaM niyamapUrvikAM vRttimanunAnAti " tAvubhau patitau syAtAm" iti / itarathA sarvaprakAraM gacchataH pAtityamiti vizeSapatityamanupapannaM yatastanna kevalasya puMsaH zruyate kiM tarhi striyA iti tasyAzca putrArthinyA niyogo vihitastadapekSyaM hi vyatikame patita- 10 vacanaM "tAvubhau patitau syAtAmiti" / asati vyatikrama ekaH patitaH pumAnevAtikrame tu dvAvapItyevamapi liGgAni gacchantyeva / tasmAddevarAdividhilakSaNaH pravRttiH kathamiti vaktavyaM / ucyate / vyAsAdidarzanenApatyapiNDadAna iva kSetrajotpattyarthaM sapiNDAnAM guruniyogApekSA tadA nApagamena stutirastItyanumantavyaM / na hi mahAtmanAM rAgalakSaNapravRttirabhyupagantuM nyAyyA / yaccoktaM niyamAtikrame patitatvavacanaM liGgamiti tadayuktaM / yataH puMsaH paMtitatve 15 patitotpannasyAdhikArAbhAvAdutpAdanamanarthakaM tasmAdasti devarAdividherAbhAso'yam // 34 // nodvAhikeSu mantreSu niyogaH kIrtyate kacit // na vivAhavidhAyuktaM vidhavAvedanaM punaH // 65 // udvAhanaM karma tatra ye mantrAH prayujyante " aryamaNaM nu devaM kanyA agnimayakSata" ityAdayastathAnye'pi tatsaMbandhAH " mayA patyA jaradaSTiH" iti " mayA patyA prajAvatIti" 20 tatra sarvatra voDhuvarayituH svApatyaM bhavatItyAhuH / na tatra zrUyate mayA yatra niyujyase tato janayeti mantragrahaNenaitadarzayati / mantrArthavAdA api naivaMvidhAH santi / dUrata eva tadarzayati / na vivAhavidhAyuktaM vidhavAvedanaM punH| AvedanaM gmnmbhipretmntre| atha vivAha eveyaM vA saMyujyate vivAhayiSyati devaro bhrAtRjAyAM tato'yaM niyogo vivAhavihita eva / na tvatra vivAhavidhAviti pUrvazeSo'yamarthavAdaH // 15 // ayaM dvijairhi vidvadbhiH pazudharmo vigarhitaH // manuSyANAmapi prokto vene rAjyaM prazAsati // 66 // 1ra-pAtitatve / 2 ra-udvAhakara karma / 3 Rgvede 108 / 4 ra-devarabhrAtRjAyAM / For Private And Personal Use Only Page #783 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 738 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ navamaH ayamapyarthavAda eva niyogapratiSedhazeSaH / ye'vidvAMsaH samyak zAstraM na jAnate tatra vyavahAriNo liGgAdyanvayaparatvaM ca na jAnate tairayaM pazudharmaH sa cAtyantagarhito manuSyANAmapi proktaH pravartitaH / sa cedAnIMtana Adi vene rAjJi prazAsati rASTraM paalyti| nanu ca liGgAni naiva santItyuktaM / naivamudvAhakeSu mantreSu tu santItyuktam / anyatra 5 tu dRzyate / " ko vAM'zayutrA vidhaveva devaraM mayaM na yoSA kRNute sadhastha A" ityAdi / yathA vidhavA strI devarapatiM manuSyaM kurute samAnazayana eva ko vA manasvinau kurute yena nAgacchataH ko vizeSu vivAhamantreSu sa kimapatyotpattividhyanukramarUpa ityabhiprAyaH / anyaividvadbhiriti paThitaM garhito manuSyANAM proktaH / pazUnAmeSa dharmo bhrAtRstrIgamanaM nAma / sa ca pravRtto venasya rAjye // 66 // sa mahImakhilA bhuJjana rAjarSipravaraH purA // varNAnAM saMkaraM cakre kAmopahatacetanaH // 67 // bhuJjanpAlayan / kathaM punarvarNasaGkaraM pravartayan rAjarSINAM pravaraH / uktaM mahImakhilAM bhunakti yaH mahArAjatvAt / kAmena rAgAdilakSaNenopahatA nAzitA cetanA cittasthairya yasya saH // 67 // tataHprabhRti yo mohAtpramItapatikA striyam // niyojayatyapatyArtha taM vigarhanti sAdhavaH // 68 // aspaSTArtho'rthavAdaH // 18 // yasyA mriyeta kanyAyA vAcA satye kRte patiH // tAmanena vidhAnena nijo vindeta devaraH // 69 // niyogarUpatvAtkanyAgato'yaM dharma ucyate / vAcA satye kRte vAgdAne nivRtta ekena dattA'pareNa pratigRhItA / tAmanena vakSyamANena vidhAnena nijasodaro devaro vindeta vivAhayet // 69 // yathAvidhyadhigamyainAM zuklavastrAM zucivratAm // mitho bhajetAprasavAtsakRtsakahatAtau // 70 // 25 yathAvidhi yathAzAstraM / vaivAhyo vidhistathA vivAhya vAcaniko'yaM vivaahH| punarbhUzca tathocyate / navA vyUDhA'pi satI bhAryA bhavati / kevalaM parArtho'syA vAcaniko vivAhaH / tathA ca darzayati ( agre 71 zloke ) " na datvA kasyacitkanyAM punaranyasya dIyata" iti / nAsau devarAya dIyata ityarthaH / adattA cAsvabhUtA kathamiva bhAryA bhavet zuklavastrAM niyamo gamane'nyasminnapi niyoge dharmo'yamiSyate // 70 // 1 Rgvede 10 / / 2 pha-kovAsaputro vidhaveva devaraM mayAnudoSo kRNute / 3 ra-sya / 4 r-vivaahsNskaarH| For Private And Personal Use Only Page #784 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 739 adhyAyaH] mnusmRtiH| na datvA kasyacitkanyAM punardadyAdvicakSaNaH // datvA punaH prayacchan hi pAmoti puruSAnRtam // 71 // " teSAM niSThA tu vijJeyA vidvabhiH saptame pada " iti prAgvivAhAnmRte vare dattAyAmapi punardAnAzaGkAyAM pratiSedho'yam / viziSTe tu punarnacanaM tathAvidhAyAH punarbhUruktA / nAnyasmai datvA tasminmRte'nyasmai dadyAttathA kurvanprApnoti puruSAnRtaM manuSyaharaNe yatpApaM tasya 5 bhavati // 71 // vidhivatsatigRhyApi tyajetkanyAM vigarhitAm // vyAdhitAM vipraduSTAM vA chadmanA copapAditAm // 72 // vidhizAstraM tadarhatIti vidhivat / yAdRzaH zAstreNa vidhiruktaH "adbhireva dvijA gryANAm" iti sa ca kaizcidudakAdhikAraH kanyAviSaye smaryate / tena pratigRhyApi tyaje- 10 kanyAM prAvivAhAdvigarhitAM durlakSaNAM viduSTAM pUrva pratigRhItAM manojJAmapi tathA nirlajjA bahupuruSabhASiNIM vyAdhitAM kSayavyAdhigRhItAM praduSTAM rogiNyAdizabditAmanyagatabhAvAM ca tyajet / kSatayoni vipraduSTAM vyAcakSate / na te samyaGmanyante yadi tAvatpuruSAnupabhuktA strI kanyAdivikRtA tadA naiva duSyati / atha puruSasaMyuktA tadA kanyaiva na bhavati / tatra " tyajetkanyAmiti " sAmAnAdhikAraNyAnupapattiH / uktazca tasyAstyAgaH / 15 chAnA copapAditA nyUnAdhikAGgI yA hetuniyuktA / akathiteSu svalpeSvapi doSeSu kRtavaraNA'pi tyAjyaiva // 72 // yastu doSavatI kanyAmanAsyAyopapAdayet // __tasya tadvitathaM kuryAtkanyAdAturdurAtmanaH // 73 // kanyAdoSA uktAstAnanAkhyAyAnuktvA prayacchati dadAti tasya taddAnaM vitathaM 20 niSphalaM kuryAtpratyarpaNena / ukta evAyamarthaH pUrvazlokenAtispaSTIkRtaH // 73 // vidhAya vRtti bhAryAyAH prvsetkaaryvaannrH|| avRttikarzitA hi strI praduSyetsthitimatyApa // 74 // yadA pravasettadA bhAryAyA vRttiM vidhAya pravasediti vidhi vidhAyetyevamartha draSTavyaM / " pravasanbhAryAyA vRttiM vidadhIteti" tathA kuryAdyathA'syA yAvatpravAsaM vRttirbhavati / zarIra- 25 sthitihetubhojanAcchAdanagRhyopakaraNAdi / tAM vidhAya pravasetsvadezAddezAntaraM gacchet kAryavAnkArya puruSArtho dRSTo'dRSTazca / adRSTo dharmo dRSTAvarthakAmau / tathA vakSyati (76 zlo.) " proSito dharmakAryArtha " ityAdinA / antareNaitAni nimittAni bhAryA 1 r-vispssttiikRtH| For Private And Personal Use Only Page #785 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ navamaH hitvA pravAso niSidhyate / avRttikarzitA hi dRSTadoSapradarzanamathavAdaH / avRttyA daridreNa karzitA pIDitA praduSyet puruSAntarasaMpAdinA / sthitimatyapi sthitiH kulAcArastatsaMpannA kSurdhAvasare dInA doSamavApnuyAdanyaM bhartAramAzritya jIvatIti bhAvyata etat / saMbhAvanAyAM liG // 74 // vidhAya proSite vRttiM jIveniyamamAsthitA // proSite tvavidhAyaiva jIvecchilpairagarhitaH // 75 // niyamo yathA nihate bhartari parigrahaprayANAdiniSedha evaM proSite'pi AsthitA AzritA gRhItavatI akRtvA tu vRtti proSite zilpai vetati kartananAlikAkaraNAdinA / garhitAni vastUni vijanAdIni / eSa eva vidhavAdInAM nijazramajanyo vRttyupAyaH / / 75 // poSito dharmakAryArtha pratIkSyo'STau naraH samAH // vidyArtha SaDyazo'rthaM vA kAmArthaM trIstu vatsarAn // 76 // yaduktaM kAryavAnpravasoditi tAni kAryANi darzayati / tadvizeSeNa pratIkSAkAlabhedaH / paratastvidaM tayA kartavyamiti coktaM / tatra kecidAhuH / prakaraNAdagahirjIvodati / tadayuktaM / prAgasmAtkAlAdagarhitairitIyaM kiM mriyatAM na hyasyA AtmatyAga iSyate / puMsa 15 iva pratiSiddhatvAt / tasmAtprAgapyasmAtpratIkSaNavidheragarhitaiH zilpairajIvantI garhitairjIvet / anye vyabhicAramicchanti / tathAca smRtyantare (nAradasmR0 a0 12 zlo0 97 ) " naSTe mRte prabajite klIbe ca patite patau / paJcasvApatsu nArINAM patiranyo vidhIyate // " anye'pyAhuH / nAsyAjJAne brahmacaryamapanetuM zakyate / strIdharmepu hi tadasyA vihitaM manunA'pi " na tu nAmApi gRhNIyAtpatyau prete parasya tu " iti / mRte bhartari nAsti vyabhicAraH / kimaGgaproSite / patizabdo hi pAlanakriyAnimittako grAmapatiH senAyAH patiriti / atazcAsmAdabAdhanaiSA bhartRparataMtrA syAt / api tvAtmano jIvanAtha sairNdhriikrnnaadikrmvdnymaashryet| tacca yadA SaNmAsamatyA saMvatsarabhRtyA vA kasmiMzcidAzrite bhartA yadyAgacchettadAnIM tAM cedvazIkuryAdvazIkartuM zaknuyAttyaja tvaM bhAryAmiti yAvadbhavati kAlo na pUrvaH prAk patyureva sA paMcame carvitamanyat / 25 anye'pyarthamimamAhuH / purve tu puna vRttamicchanti / yA patyA vA parityaktA bhavati yasyAH kila patiriyantaM kAlaM nihitavRttiko nAgacchati sA tena tyaktaiva bhavati / tatazca yadi sA punarbhUdharmeNAnyenoDhA bhavettadA bhartA'bhyAgato na kiMcidvyAtpunarbhavasyeyaM bhAryeti / tadayuktaM / na niSkrayavisargAbhyAm" iti tasya zlokasyArthavatvaM darzayiSyAmaH / 1 ra kSudhA tadbhAve kSudhAvasare / a. 5 zlo. 157 / For Private And Personal Use Only Page #786 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 741 dharmazca tatkAryaM ca dharmakArya / so'rthaH prayojanaM pravAsasyeti dharmakAryArtha / kutaH na gRhasthasya dharmArtho dIrghakAlaH pravAsaH / avazyaM hyagnayastena paricaraNIyAH / pAMcayajJikamanuSTheyaM / kuto gantavyaM " vasante vasante jyotiSA yaSTavyamiti " tIrthasnAnAdInyapi smArtAni ca zrautAvirodhInyanuSTheyAnyasaMvidhAya proSitasya vA bhavatIti yenocyate saMvidhAyApi pravAsa AparvaNaH svayaM parvaNi juhuyAdRtvijAmekatarakAla iti yuktaM / anAhitAgnestIrtha- 5 yAtrAyAM pAMcayAjJikasya tulyatve'pi smAtatve bhAryAsahitasyopapatteH na tattyAge tIrthagamanaM yuktamucyate / guruvacanena yaM guravo dharmArjane rAjopasevAyAM vA sukAryAya preSayanti sa dharmArtha pravAsaH / prAyazcittaM vA tapovanadezabhramaNena / athavA'rthArjanArthameva dharmakAryArthamabhipretaM daridro'haM kutazviddhanamarjayiSye / vidyArtha / nanu snAtasya ca bhAryAdhigamaH / kRtavidyasya ca snAnaM / tatra kutaH kRtavivAhasya vidyArthitA / darzitametat / ISadavagata- 10 vedArtho vivAhe'dhikriyate / nizcite snAnAdau naitayuktaM / kRtAyAM dharmajijJAsAyAM snAnaM jijJAsA ca vicArapUrvakasaMzayacchedananizcitArthA / satyaM / nAyaM vidhividyArthitAyAH / tathA ca sati dharmakAryArthamityanenaivAvagatA syAt / utpanne'pyadhikAropayoginyavagame'bhyAsAtizayArtha vizeSArtha cAnyAsu vidyAsu kSipraM zauryayazaHkhyApanArtha bahiH savizeSavidyAtvakhyApanArtha / dezAntarapravasane yazohetuH pravAsaH / kAmArtha rUpAnIvAnugamo'bhi. 15 pretatarAM bhAryAmudroDhuM / smRtyantare prasUtAbhedena ca kAlabhedaH smaryate / tathA ca viSNuH " aSTau viprasUtAH SaT rAjanyAH caturo vaizyA dviguNaM prasUteti // na zUdrAyAH kAlaniyamaH syAtsaMvatsaramityeka " iti // 76 // saMvatsaraM pratIkSeta dviSANAM yoSitaM patiH // Urdhva saMvatsarAttvenAM dAyaM hatvA na saMvaset // 77 / / dveSyaH patiryasyAstAM dviSANAM / etena tu saniSkAsanaM kuryAt / samapUrvasya vaserenAmiti ca dvitIyAnupapattervAsayediti nirbhasayet / pAtake'pi tasyA niSkAsanaM nAsti " nirandhyAdekavezmani " iti vacanAt / prAyazcitte'pyasminnimitte vinayAdhAnArthopahAra ipyate / na sarveNa sarva Atyantika AcchedaH / / 77 // atikrAmetpramattaM yA mattaM rogArtameva vA // ___sA trInmAsAnparityAjyA vibhUSaNaparicchadA / / 78 // atikramastaduparyA'vajJAnaM pathyauSadhAdiSvatatparatA na puruSAntarasaMcAraH / mAsatrayaM parityAgazca saMbhogasyaiva pUrvasmAdeva hetoH hArakaTakAdivibhUSaNairviyuktA kartavyA / paricchadAparigraheNa bhANDakuNDAdinA dAsIdAsena vA // 78 // 1 ra-dharmazcAsau / 2 ra-grahaNaM / 3 Na-ra-kha-udIkSeta / 4 pha-dviSantIM / 5 pha-aparicchAdI / 21 For Private And Personal Use Only Page #787 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [navamaH unmatraM patitaM klIbamabIjaM pAparogiNam // na tyAgo'sti dviSatyAzca na ca dAyApavartanam // 79 // klIbabInazabdau napuMsakamAhatuH / bhedastu vAtaretA apravRttendriyoparaH yAdRzaM yo dveSTi tasya nAsti nigrahaH pUrvokta apavartanamapahAraH proSitapratiSiddhAnnAdayaH smRtyantara5 niSiddhAH // 79 // madyapA'sAdhuttA ca pratikUlA ca yA bhavet // vyAdhitA vA'dhivettavyA hiMsA'rthanI ca sarvadA // 80 // madyapA'sau madyapAnaratA / paktisaMskAragRhakAryAnuSThAnAsamarthA tatparijAgaraiyA sA parivedanAyAmarhati / yA tu gurubhiH pratiSedhamApadyamAnA tasyA daNDaM vakSyati " prati10 SiddhAM pibediti " / svayaM niyamasya tvanyaniyamavyatikramavatprAyazcittena pratyApattiyuktA punaradhivedanaM ca / tathA ca dharmAnuSThAnaprajotpattigRhakAryopaghAtanimittAnyadhivedananimittAni paThyante " pratikUlA vyAdhitArthanIti " / brAhmaNyAstu zAstreNa pratiSiddhamadyAyAstataH pAnaprAyazcittameva bhUyaH atipravRttau pAtityaM tu bhrUNahantri hInasevAyAM strI patatIti pari saMkhyA nAnnamadyapAne pAtityamiti / tadekAdaze vakSyAmaH / uktaM ca paJcame asatyavRttA'15 sAdhvAcArA bhRtyeSvasatparuSavAk balikarmaNAM prAgeva bhute / daivapitryayorbrAhmaNabhojanAdau na zraddhAvatI ativyayazIlA bhANDopaskaraNaM na parirakSati analpamUlyena krINAti hiMsAnAkulazaGkayA / syAdevAtitADaNazIlA / anvAhikasya vyayasyApahantrI / adhivedanaM tasyA uparyanyAvivAhaH // 8 // vandhyASTame'dhivedyA'bde dazame tu mRtprjaa|| ekAdaze strIjananI sadhastvapriyavAdinI // 81 // anyAsAmapyadhivedanamAha / tatra vandhyA'STame'nde'dhivedyA dazame tu mRtpnaa| nAdhivedane'patyotpatyabhAvAddhi vandhyAyA anuSThAnaparipAtanaM syAt / apatyotpattividhi rAdhAnavidhizca nAputre hyAdhAnaM zrUyate / evaM mRtaprajAyAH strIjananyA apriyavAdinyAstu doSAbhAvena nAdhivedane satyAM kSamAyAM zramaniyamaH // 81 // yA rogiNI syAttu hitA saMpannA caiva shiiltH|| sA'nubApyAdhivettavyA nAvamAnyA ca karhicit // 82 // bhatre hitA paricaryAparAnujJApanAvamAnayoriha vidhAnayoH pUrvAsAmetadbhAvAt rogiNI 1-Na-ra-dviSANAyAzca / 2 ja-ra-jAgaraNayA / For Private And Personal Use Only Page #788 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 743 grahaNaM vandhyAstrIjananyAvapi lakSayati prakRtatvAvizeSAdavamAnanimittAbhAvAcca karhicitkadAcivamA nanaM ziSTayartha paribhASaNAdi / / 82 // adhivinA tu yA nArI nirgacchedruSitA gRhAt // sA sadyaH sanniroddhavyA tyAjyA vA kulasannidhau // 83 // krodhenAdhivedanahetunA nirgatAyAstyAgasaMnirodhau vikalpato vidhIyate / nanu yathopapanna hetunA bhojanAcchAdanAbhitADanAdinA tatra prItyA krodhAvamArjanaM zvazrUbhiH zvazurAdibhirvA paribhASaNaM / saMnirodho rakSipuruSAdhiSThAnaM / tyAgo vyAkhyAtaH / asaMbhogaH sahazayyAvarjanaM / kulaM jJAtayaH tatpitRpakSAH spapakSAzca / / 83 // pratiSiddhA'pi cedyA tu madyamabhyudayeSvapi // prekSAsamAjaM gacchedA sA daNDyA kRSNalAni SaT // 84 // 10 pratiSedhe gurusaMbandhi vyayaM daNDaH kSatriyAdistrINAM / na zAstrIyo brAhmaNInAM / na hi tatra daNDamAtreNa mokSaH / kiM tarhi mahatA / na ca tatrAbhyudayeSu pAnAzaGkA / apratiSiddhamadyAnAM tu niyamenotsavasamAgatAnAmAdaravatI pravRttirdRzyate / yAM samyaniSedhatyabhyudayedhvapIti daNDazcAyaM bha; dIyate / satyapi rAjavRttitve " strINAM bhartA prabhuH" iti vijJAyate / anyeSAmapi parigrahavatAM bhRtyAdiviSaye kiyati daNDaH svAtantrye'bhyudayaH putra. 15 janmavivAhAdaya utsavAH / prekSA naTAdidarzanaM / samAjo nitAntamapi janasamUhaH / tatra kutUhalinyA ayaM daNDaH // 84 // yadi svAzcAparAzcaiva vinderanyoSito dvijaaH|| tAsAM varNakrameNa syAjjyaiSThayaM pUjA ca vezma ca // 85 // kAmataH pravRttA yadi samAnajAtIyAzca vinderanvivAhayeyustAsAM varNakrameNa 20 jAtyanurUpaM jyaiSTayaM na vayasto na ca vivAhakamataH / phalAdidAnanimitte pUjA prathama brAhmaNyAstataH kSatriyAvaizyayorityeSa varNakramaH / vezma pradhAnaM gRhaM / tadbrAhmaNyAH savarNAnAM vivAhakamo nizcalaH smRtaH // 85 // bhartuH zarIrazruzrUSAM dharmakArya ca naityakam // svA caiva kuryAtsarveSAM nAsvajAtiH kathaMcana // 86 // 25 zarIrazuzrUSA bhaturupayogipAkAdilakSaNA dAnabhojanapratinAgaraNaM svA svaiva kuryaat| pRSThapAdasaMvAhananirNejanAdau tvaniyamaH / yugapatsaMnidhau tu zarIrAvayavakramo varNakrameNa / 1Na-ra-kiM tanme mhtaa| For Private And Personal Use Only Page #789 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 744 medhAtithimASyasamalaMkRtA / [ navamaH naityakaM dharmakArya " sAyaM tvannasyetyAdi " agnizaraNopalepanAcamanodakatarpaNadAnAdi / asyA nindArthavAdaH // 86 // yastu tatkArayenmohAtsajAtyA sthitayA'nyayA // yathA brAhmaNacANDAlaH pUrvadRSTastathaiva saH // 87 // yastvetatkarmA'nyayA'samAnajAtIyayA kArayetsanAtIyAyAM sthitAyAM brAhmaNa eva sa caNDAlaH pUrvasmAdRSTaH // 87 // utkRSTAyAbhirUpAya varAya sadRzAya ca // aprAptAmapi tAM tasmai kanyAM dadyAdyathAvidhi // 88 // utkRSTAyAbhirUpAyeti vizeSaNavizeSyabhAvaH / utkRSTAyAbhirUpatarAya ityarthaH / 10 athavotkRSTAya jAtyAdibhirabhirUpAyeti pRthagvizeSaNaM / rUpamAkRtimAbhimukhyena prApnoti rUpasvabhAvavacano vA svabhAvaH vidvAnapyabhirUpa ucyate / sadRzAya jAtyAdibhirvaro voDhA jaamaataa| aprAptAmapyayogyAmapi kAmavazatvena vA'lamaprAptaM kaumAraM vayaH smRtyantare'nagnike tyucyate / kAma spRhA yasyA notpannA sA cASTavarSA SaDvarSA vA na tvatyantabAlaiva / tathAhi liGgam " aSTavarSAmiti" / idameva liGgaM dharmaprayukte tAmapi vivAhasyeti / anyathA 15 rAgasyaiva prayojakatve kuto'prAptAyA vivAha ityAhustadayuktaM / dhanArthino'pi bAlAM vivAhayanti / nAzAstrIyaiva sarvA prayuktistRtIye nirUpitA // 88 // . kAmamA maraNAttiSThedgRhe kanyamityapi // na caivainAM prayacchettu guNahInAya karhicit / / 89 // prAgRtoH kanyAyA na dAnaM Rtudarzanepi na dadyAdyAvadguNavAnvaro na prAptaH / 20 guNovidyAzauryAtizayaH zobhanAkRtirvayomahatvopetatA lokazAstraniSiddhaparivarjanaM kanyAyAmanurAga ityAdiH // 89 // trINi varSANyudIkSeta kumAyUtumatI stii|| UrdhvaM tu kAlAdetasmAdvindeta sadRzaM patim // 90 // retoRtukAlaM tadvatyapi trINi varSANi tadgRhe AsIta / ataH paramamutkRSTAbhAve 29 sadRzaM samAnajAtIyaM svayaM vRNuyAt // 9 // adIyamAnA bhartAramadhigacchedyadi svayam // nainaH kiMcidavAmoti na ca yaM sAdhigacchati // 91 // For Private And Personal Use Only Page #790 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| 745 varSatrayAdUrdhvamadIyamAnA yaM bhartAraM vRNute tasya doSo na kanyAyAH pUrveNaiva doSAbhAva ukte triyamANasya doSArthamidaM RtudarzanaM ca dvAdazavarSANAmiti smaryate // 91 / / alaGkAraM nAdadIta pitryaM kanyA svayaMvarA // mAtRkaM bhrAtRdattaM vA stenA syAdyadi taM haret // 92 // bhrAtrAdimiryadAdau dattaM svayaMvaraNAbhiprAyaM tasyA ajAnadbhistadalaGkaraNaM teSAmeva 5 pratyarpayet / yadi tu tathAvidhAyA eva dadAti tadA na tyAgaH / tenAsmai na vayamenAM dAsyAma ityevamabhiprAyaM yadbhUSaNaM na tasminnanyathAtvamApanne yuktaM / " stenaH syAditi" pulliGgena pAThAntaraM varasya cauratvamAhustasmAttena pitrA nAlaGkArastyAjayitavyaH // 92 // pitre na dadyAcchulkaM tu kanyAmRtumatI haran // sa hi svAmyAdatikAmehatUnAM pratirodhanAt // 93 // 10 zulkadeyAyA RtumatyAH zulkanirodho'yaM sa ca svAmyAdatikrAmet / " bAlye piturvaze tiSThet " ityuktaM / vayontaraprAptau vedayituH pituH svAmyaM nAsti / zulkAdeyAyA api hetoH samAnatvAtpituH svAmyanivRttiH / apakramaNaM nivRttiH / pratirodhanaM pratirodho 'patyotpattikArye kecidAhuH amAnavo'yaM zlokaH // 93 // triMzadvarNodvaretkanyAM hRyAM dvAdazavArSikIm // vyaSTavarSo'STavarSI vA dharme sIdati satvaraH // 94 // iyatA kAlena yavIyasI kanyA voDhavyA na punaretAvadvayasa eva vivAha ityupadezArthaH / athApi na yathAzrutavarSasaMkhyaiva / kiM tarhi / bahunA kAlena yavIyasI voDhavyA / na hyetadvivAhaprakaraNe zrutaM / yena saMskAryavizeSaNatvena tadaGga kAlo dazAdivarSApaJcaviMzatyAdivarSa ca nivartayet / nanu ca vAkyAntarasthasyApyaGgavidhirbhavatyeva / satyamiha prakaraNotkarSeNa 20 pAThAdAcAryasyAbhiprAyAntaramanumIyate / tathA ziSTasamAcAraH / sutasya ca punArakriyAyAM naiSa kAlaH saMbhavatIti " punarikriyAM kuryAt " iti nopapadyate // 94 // devadattAM patirbhAryA vindate necchayAtmanaH // tAM sAdhvIM bibhRyAnnityaM devAnAM priyamAcaran // 95 // sAdhvI bhAryA prAtikUlyApriyavAdAdidoSayuktA'pi bha; na tyAjyeti zlokArthaH / 25 avaziSTA prazaMsA / yAM tu nirudhyAdekavezmanItyasAcyA api vihitaM tatsakRyabhicAre / abhyAse tu tyAga eva / nAnyathA tAM sAdhvIM biMbhRyAdityanena kiMcitkRtaM syAt / yadapi "hatAdhikArA malinAM piNDamAtropanIvinIm / paribhUtAmadhaHzayyAM vAsayeyabhicAriNI // " 1ra-Na-tasmAttena pvitraanlngkaaraaNstyjyitvyaaH| 2 a. 5 zlo. 148 // 3ra-Na-vedakRtaH / 4 nn-r-ttiH| 5 yAjJavalkya sma. A. 70 / For Private And Personal Use Only Page #791 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ navamaH tacca satyAM zaktau patyuricchA sA / anicchAyAM tu tyAga eva / yaccedaM patitAsvapi vastrAnnadAnaM deyaM cetyAdi vakSyati tadbrahmahatyAdiSu prAyazcitteSu bhaikSyabhojanArambhe nivAsaprAptau pratiSedhavacanamiti vakSyAmaH / sarvathA tu punarvyabhicAriNyA bharaNaM nAsti / na cAtra tyAgaH zruto yena saMbhogaviSayatayA kalpeta / " somo'dadat" ityAdimantrArthavAdebhyo devatAnAM dAtRtvaM pratIyate / athavA vivAhe devatAbhAryA bhavatyata ucyate / devadattAmiti / vindeta nAtmana icchayA yathAnyadgohiraNyAdyApaNabhUmau lamyate neyaM bhAryA / ata ucyate necchayAtmana iti / devebhyo hitaM tyaktAyAM bhAryAyAM vaizvadevAdikriyAnimitte nAsti devahitaM / atastAM dvigANAM dviSatImapi bibhUyAt / pAtitye tAmadhikAraprAptAM pativindeta // 95 // prajanArtha striyaH sRSTAH saMtAnArtha ca mAnavAH // tasmAtsAdhAraNo dharmaH zrutau panyA sahoditaH // 96 // prajanaM garbhagrahaNam / santAno garbhAdhAnam / tasmAddhetorapatyotpatterubhayAdhInatvAdvede strIpuMsayoH sAdhAraNo dharmaH panyA saha puMsa uktaH / ataH kevalasyAdhikArAbhAvAt / striyo dveSyA api na tyAjyAH // 96 // kanyAyAM dattazulkAyAM mriyeta yadi shulkdH|| devarAya pradAtavyA yadi kanyA'numanyate // 97 // yasyAH pitrAdibhirgRhItaM zulkaM na ca dattA kevalavacanena deyatvena vyavasthitA atrAntare sa cenniyeta tadA'nyadravyavaddevareSu prajArtheSu vA yudhiSTharAdivat tadabhAve sapiNDeSvato vizeSArthamidamucyate / devarAya pradAtavyeti na sarvebhyo bhartRbhrAtRbhyo nApi sapiMDebhyaH / 20 kiM takasmai devarAyaiva / tatrApi kanyAyA anumatau satyAM / athAsatyAM kanyAyAH zulkasya ca kA pratipattiH / yadi kanyAyai rocate brahmacarya tadA zulkaM kanyApitRpakSANAmeva / atha patyantaramarthayate tadA prAggRhItaM zulkaM tyaktvA'nyasmAdAdAya dIyate // 97 // AdadIta na zuddho'pi zulkaM duhitaraM dadan // zulkaM hi gRhNankurute channaM duhitRvikrayam // 98 / / icchAtaH zulkagrahaNe pUrveNa vidhiruktaH kasyacittata evA''zaGkA syAdadoSaM zulkagrahaNaM zAstre gRhItazulkAyA vizeSa ukto yato'ta imAmAzaGkAmapanetumAha / 1 Rgvede 8 / 3 / 28 // 2 Na-ra-iti / 3 Na-ra-prAptA sarveSu vA yudhiSThirAdidattA / For Private And Personal Use Only Page #792 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 747 adhyAyaH] mnusmRtiH| AdadIta na zadro'pi zulkamiti icchAtaH pravRttau zAstrIyo niyamo na tu zAstreNa padArthasyaiva kartavyatoktA / yathA madyapItasya prAyazcitte madyapAnaM zAstreNAnujJAtaM bhavati / zulkasaMjJena yadevoktaM " gRhNanhi zulka lobhena " iti / yena tu vizeSeNa punaH pATho'sau pradarzita eva // 98 // etattu na pare cakrunApare jAtu sAdhavaH // __ yadanyasya pratijJAya punaranyasya dIyate // 99 // taduktaM gRhIte zulke na kanyecchAyAM satyAM mRte tu zulkade'syA anyatra dAnamiti taniSedhati / yadanyasya zulkadasyAnujJayA punaranyasmai dIyate punaH zulkaM gRhItveti varaM svayaMvaraM tu kaaryetknyaa| eSa evArthaH // 99 // nAnuzuzruma jAtvatatpUrveSvapi hi janmasu // zulkasaMjJena mUlyena channaM duhitRvikrayam // 100 // * na kutazcidasmAbhiH zrutaM pUrveSu janmasu kalpAntareSvityarthaH // 10 // anyonyasyAnyabhIcAro bhvedaamrnnaantikH|| eSa dharmaH samAsena jJeyaH strIpuMsayoH prH|| 101 // avizeSeNa vacanavityA sarvakriyAsvavyabhicAraH / tathA cApastambaH "dharme 15 cArthe ca kAme ca nAbhicaritavyA" iti / etAvacca zreyo dharmo'rthaH kAmaH / tathA coktaM / "trivarga iti tu sthitiH" iti / yaccAhuraparityAgo'trAvyabhicAra itarathA strIvatpuruSasyAnekAbhAryApariNayanaM na syAttadyuktam / asti puruSe vacanaM " kAmatastu pravRttAnAM " tathA "vandhyASTame'dhivettavyA " iti / na tu striyAH / tathA ca liGgAntaraM syAt " ekasya bravyo jAyA bhavanti naikasyai bahavaH saha pataya " iti (aitareyabrAhmaNe 3 / 3 / ) / AmaraNAnte 20 bhava aamrnnaantikH| anyataramaraNe'pi tasyAnto'stItyarthaH / eSa saMkSepeNa strIpuMsayoH prakRSTo dharmo veditavyaH // 101 // tathA nityaM yateyAtA strIpuMsau tu kRtakriyau // yathA nAticaretAM tau viyuktAvitaretaram // 102 // yateyAtAM prayatnavantau tathA syAtAM yathetaretaraM parasparaM nAticaretAM / ati- 29. cAro'tikramaH / dhrmaarthkaamessvshbhaavH| kRtakriyau kRtavivAhAdisaMskArau niyuktau / tataH paropasaMhAraH zloko'yaM nAnuktArthopadezakaH // 102 // eSa strIpuMsayoruto dharmo vo rtisNhitH|| ApadyapatyaprAptizca dAyabhAgaM nibodhata // 103 // 1 Na-ra-syAzulkadasyA / * Na pustake na dRzyate / 2 Na-ra-kriyA / 3 pha-bhi / For Private And Personal Use Only Page #793 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 7.48 10 20 www. kobatirth.org vibhAgasyAvasaraH // 103 // 19 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ navamaH pUrvoktaprakaraNayoH saMbandhazloko'yaM ukteSu strIpuMsayozcApatyotpattau ca dAyadharmasya saMkrAmati // 104 // jyeSTha eva tu gRhNIyAtpitryaM dhanamazeSataH // zeSAstamupajIveyuryathaiva pitaraM tathA / / 105 // jyeSThena jAtamAtreNa putrI bhavati vAnavaH // pitRRNAmanRNazcaiva sa tasmAtsarvamaIti // 106 // yasminnRNaM sannayati yena cAnantyamaznute // sa eva dharmajaH putraH kAmajAnitarAnviduH // 107 // itarAnityarthavAdo'yaM / yathAzrutitAtparyaM zrutigrahaNAddhi kanIyasAmabhAgArhataiva syAt / tatazca vakSyamANavirodhaH // 107 // 1 19 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir UrdhvaM pitu mAtuzca sametya bhrAtaraH samam // bhajeranpaitRkaM rikthamanIzAste hi jIvatoH // 104 // bhajeranniti prAptakAlatAyAM liG / tathA paJcame prapaJcitaM / athavA yasmin zayane piteva pAlayetputrAn jyeSTho bhrAtRn yavIyasaH // putravaccApi varteran jyeSThe bhrAtari dharmataH // 108 // putravatpAlanIyA na tu bAlA iti dhanAdinA garhaNIyAH / tadAha putravaccApi varteranniti // 108 // jyeSThaH kulaM vardhayati vinAzayati vA punaH // jyeSThaH pUjyatamo koke jyeSThaH sadbhiragarhitaH / / 109 // aparA prazaMsA / ya eva guNajyeSThaH sa vardhayati kulaM / ayameva nirguNastatkulaM vinAzayati / zIlavati jyeSThe kanIyAMso'pi tathA~ vartante / te'pi guNahInA vivadanti // 109 // yo jyeSTho jyeSThavRttiH syAkSmAteva sa piteva saH // ajyeSThavRttiryastu syAtsa saMpUjyastu bandhuvat // 110 // jyeSThasya vRttiH / putre ca snehaH kanIyAMso'pi tathaiva vartanteti pAlanaM zarIradhaneSu tadIyeSu svavadanupekSAkAryebhyo nivartanaM yastvanyathA vartate tatra bandhuvatpratyutthAnAbhivAdanaiH mAtulapitRvyavatsaMpUjA kartavyA'nyakaraNa vidheyatAnuvRttiH // 110 // 1 Na-ra-guNo / 2 Na-ra-tathaiva / 3 Na-ra-guNAdInA vadanti / 4 Na-ra-anyAkaraNAnuvedatApavRttiH / For Private And Personal Use Only Page #794 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra adhyAyaH ] www.kobatirth.org 66 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir manusmRtiH / evaM saha vaseyurvA pRthagvAdharmakAmyayA || pRthagvivardhate dharmastasmArddharmyA pRthakriyA // 111 // svecchAniyojyatvAbhAvAnnirapekSyasya dravyasAdhyeSu jyotiSTomAdiSvasaMbhavAttatsiddhyartho'yaM nyAyaprApto vibhAga ucyate / pRthagvA dharmakAmyayeti na punaravibhAgAdadharmo vibhAga evAgnihotrAdivaddharmaH / nanu ca dharmAnuSThAnapratibandhahetutvAdadharmataivAvibhAgasya / naiSa doSaH / adhikRtasya nanuSThAne pratyavAyaH / na cAvibhaktadhanasyAdhikAro'gnimatvAbhAvAt / vibhAgakAla evAgniparigrahasya vihitatvAt / yastu jIvatyeva pitari kRtavivAhastadaiva ca parigRhItAgnistasyAdhikRtatvAnnaivAvibhAgaH / so'pi yadi vicyutaH parigrahAdanyato vA vihitAnuSThAnaparyAptadhanastadA naiva saha vasanpratyaveyAt / na hi vibhAgAvibhAgayordharmAdharmyaM tatsvarUpeNAstItyuktaM / nanu ca " bhrAtRNAmavibhaktadhanAnAmeko dharmaH pravartata " iti vaca- 10 nAdapatyoriva sahAnuSThAne prAgvibhAgAdastyeva dharmavyaktiH / sAdhAraNyAddravyasya sarvaiH saMbhUya kartavyamiti naitadagnihotrAdyAhavanIyAdiSu hyagnihotrAdayaH saMskAranimittAzcAhavanIyAdaya AtmanepadadarzanAdanyatarasya saMbandhitAM pratipadyante / parakIye vA'gnau juvhataH pratiSedhadarzanamasti / nAnyasyAgniSu yajateti na smArte hyapi gRhye'gnau vidhAnaM / gRhazabdasya viziSTopAdAnAdagnivacanatvAdeSa eva nyAyaH / atithyAdibhojanadAne mahAyajJamadhyapAThAt // 15 vaivAhike'gnau kurvIta gRhyaM karma yathAvidhi // paJcayajJavidhAnaM ca itigRhya evAdhikAraH / tenaitadvacanameko dharma iti zrAddhapUrtannAdimAtraM vijJeyam // 111 // jyeSThasya viMza uddhAraH sarvadravyAcca yadvaram // "" tatosi madhyamasya syAttarIyaM tu yavIyasaH // 112 // 749 For Private And Personal Use Only iyamuddhAraniyogasmRtiratikrAntakAlaviSayA / na tvadyatve'nuSTheye niyata kAlatvA - 20 tsmRtInAmiti kecit / anuSTheyatvavyapadezo dIrghasatravajjJAnAdabhyudayo yathA syAditi / na hi dIrghasatradyat kecidAharamANA dRzyante / adhIyate tu tadupadezaM brAhmaNAH / tathAca " anye kaliyuge dharmA " ityuktaM tena dezaniyamavatkAlaniyamo 'pi dharmANAM drssttvyH| na hyupadiSTo dharmaH sarvatra deze'nuSThIyate / tathAhi dezadharmA niyatadezavyavasthitA ucyante / anyathA sarvAnuSThAne na dezavyapadezyatA dharmANAM / tathA ca paThati ( a. 9 25 zloka 66 ) " ayaM dvijairhi vidvadbhiH " ityAdi / tasmAduddhAraniyogagovadhasmRtaya upadiSTA nAnuSTheyAstadetadapezalaM / na hyevaMvidhaH kAlaniyamaH kvacidapi zrUyate sAyaMprAtaH 1 Na-ra-dharmAt / 2Na-ra-anuSThAne / 3 Na-ra-taM / 4 Na-ra-vyavasthAdeze / Page #795 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 750 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ navamaH parvAdiniyamAdanyatra / yacca " anye kRtayuge dharmA " iti tatprathama eva vyAkhyAtaM / na hi yugabhedena dharmavyavasthAhetudezaniyamo'pi prAcInapravaNAdivyatirekena madhyadezaH pUrva dezakRto naivAstItyuktaM / " nijAn janapadadharmAnsaddhirAcaritAn " ityatra dIrghasatreSvadyatve'pyanuSThAnasaMbhavaH / saMvatsarazabdastvahaHsu prathama eva darzitaH / yattu nAdyatve 5 kecidanutiSThanto dRzyanta iti upadiSTArthasya nityavadAmnAtasyApi bahubhiH prakArairanuSThAnasAdhanAzaktyAphalAnicchayA vA nAstikatayA vA yattu "vene rAjyaM prazAsati " tadA prabhRtikaM mahApaurvakAlikamanuSThAnaM darzayatItyarthavAdo'sau na kAlopadezaH / jyeSThasya viMzaH jyeSThasya madhyadravyAdvA viMzatitamo bhAga uddhRtya dAtavya eva / madhyamasya tadardha catvAriMzattamo bhAgaH / evaM kaniSThasya turIyo jyeSThApekSayA'zItitamo bhAgaH / evarmuddhRte 10 pariziSTaM tridhA kartavyaM / tatra sarvebhyo dravyebhyo yadvaraM zreSThaM tajjyeSThasyaiva / athavA " dravye1 dhvapi paraM varam " iti pAThaH / uttamAdhamamadhyamAni yAni dravyAdIni santi tatastasmAdyadekaM zreSThaM tattasyaiva taduktaM bhavati / yatra gAvo'zvA vA santi ekaH zreSTho jyeSThasya dAtavyo na dravyAntareNa mUlyena vA svIkartavyaH / trayANAM sarveSAM guNinAmayamuddhAravidhiH / guNavatAmuddhAradarzanAt // 112 // 1 www. kobatirth.org 15 jyeSThazcaiva kaniSThazca saMharetAM yathoditam // ye'nye jyeSThakaniSThAbhyAM teSAM syAnmadhyamaM dhanam // 113 // tribhyo'dhikaputrasya jyeSThakaniSThayorguNavatoryathoktamuddhRtya bahUnAmapi madhyamadhyamAnAM guNava~to madhyamasya yazcatvAriMzattamo bhAga ukto'nantara lokairbahubhirapi madhyamaiH saMvibhajanIyaH / samaguNAnAM tu madhyamAnAM sarveSAmekaikasya pUrvavacanAccatvAriMzattamo bhAga ukta uddhArthaH / 20 teSAM syAnmadhyamaM dhanamiti ubhayathA vacanaM vyajyate / madhyamadhanaM yadanantara loke nirdiSTaM tatsarveSAM samavAyena dAtavyaM / yadi vA pratyekameva jyeSThakaniSThatAmapekSya tatra prathamapakSo nirguNeSu yuktastena bahudhanAha dvitIyo guNavatsveva // 113 // 25 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sarveSAM dhanajAtAnAmAdadItAyyamagrajaH // yacca sAtizayaM kiMcidazata zrAyAdvaram / / 114 / / AdyenArdhazlokena "sarvadravyAcca yadvaram" ityuktamanudavati / jAtazabdo jAtiparyAyaH prakAravacano vA / agrajo jyeSThaH / anyaM zreSThaM / yacca sAtizayamekamapi vastramalaGkAraM vA dazato dazAvayavAdvA varamekamAdadIta / yadi dazagAvo'zvA vA santi tadA ekaM zreSThamAdadIta / arvAgdazAvayavAdvA na labhate / varge dazazabdaH / anye tu svArthe tasiM cAcakSyate / 1. Na-ra-uddhRtapaziSTaM / 2 Na-ra-sarvatra guNAnAm / 3 Na-ra-mato / For Private And Personal Use Only Page #796 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| " dazaiva dazato varAn" iti bahuvacanaM paThanti / dazavarAnAdadIta anyastadviziSTAnsmarati " dazataHpazUnAmekazaphadvipadAnAm " iti // 114 // uddhAro na dazasvasti saMpannAnAM svakarmasu / / yatkicideva deyaM tu jyAyase mAnavardhanam // 115 // dazasu pazuSu yaH pUrvatroddhAra uktaH sa nAsti / ye bhrAtaraH svakarmasu zrutAdhyayanAdiSu 5 saMpannA vizeSavaMto dazasviti copalakSaNaM vyAkhyAnayanti / dazasu yatra zloka uddhAra uktaH sa sarva eva nAsti / karmasaMbandhAt / kiMtu tairapi yatkicidevAdhikamupAnIvIghamAnavardhanaM pUjAkaraM jyeSThAya deyam // 115 // evaM samuddhatoddhAre samAnaMzAnprakalpayet // ___uddhArenuddhate tveSAmiyaM syAdaMzakalpanA // 116 // samuddhate pRthakkRta uddhAre'dhike bhAge'vaziSTe dhane samAnaMzAprakalpayet / anuddhRte vakSyamANA bhAgakalpanA // 116 // ekAdhikaM harejyeSThaH putro'dhyardhaM tto'nujH|| aMzamaMzaM yavIyAMsa iti dharmo vyavasthitaH // 117 // ekenAMzenAdhikaM svAMzaM haretsvIkuryAt dvAvaMzau pratipadyetetyarthaH / tato'nujastada- 15 nantaramadhyardhamardhadvitIyaM yavIyAMsastasmAdagjiAtAH sarve samamaMzaM nAdhikaM kiMcinnAlpamityarthaH // 117 // svebhyo'zebhyastu kanyAbhyaH pradArdhAtaraH pRthak // svAtsvAdaMzAccaturbhAgaM patitAH syuraditsavaH // 118 // kanyAzabdaH prAyo'nUDhAsu prayujyate / kAnInaputraH smRtyantare copAttAnAmiti 20 paThyate / ato'nUDhAyAmayaM bhAga ucyate / svAbhyaH prajAbhya ityapekSayA svAbhyo bhrAtaraH kanyAbhyazcaturbhAgamaMzaM dadyuH svAdazAt / yatra bavhyaH kanyAH santi tatra samAnajAtIyabhrAtrapekSayA caturthIze kalpanA kartavyA / tathA cAyamarthaH / trInaMzAnputra AdadIta caturtha kanyeti / yadapi kaizciduktaM mahAnupakAraH pitRkaraNaM kanyAnAmadattAnAM yena jIvati pitari tadicchayA mUlyenApi dhanena saMskriyante mRte tvaMzaharA iti tatputre'pi tulyavAcanike cArthe 25 keyaM nodanA athAbhiprAyasamAcAra udvAhamAtraprayojanaM dAnamityAcAro durbalaH smRteriti / na vaikAntikaH anaikAntikatve ca smRtito'yaM niyamo yuktaH / yadapIdaM kenaciduktamudrohamAtraprayojanaM deyaM na cAturtho bhAgo yathAzrutamiti ca / idaM vAcyo nodvAhe 1Na-ra-samartha eva / 2 kha-mupapAnavidhi / 3 Na-ra-keyaMto nodanA / 4 pha-uddhAra / For Private And Personal Use Only Page #797 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 752 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ navamaH 10 parimitadhanadAnamasti / tasya dvAdazazataM dakSiNetivat kevalamAcchAdyAlaMkRtAM vivAhayet / saudAyikaM vA'syA dadyAditi zrUyate / alaGkAratvaM suvarNamaNimuktApravAlAdiranekadhA bhinnAmati / tatra na jJAyate kiyadAtavyaM dhanaM kIdRzo vA'laGkAra ityatazca parimANArtha mevedaM yuktaM svAdaMzAccaturbhAgamiti / na cAsminnarthe zAstravirodho yuktivirodho vA / 5 smRtyantarANyevameva pakSamupoddalayanti / [yA. va. smR. vya. 124 ] "asaMskRtAstu saMskAryA bhrAtRbhiHpUrvasaMskRtaiHbhiginyazca nijAdazAhatvAM'zaM tu turIyakam ||iti| tathA " A saMskArAddharedbhAgaM parato vibhRyAtpatiH" iti / asyAyamarthaH / yatra svalpaM dhanamasti bhrAturbhaginyAzca na caturbhAge kanyAyA bharaNaM bhavati tatra samabhAgaM kanyA haredA saMskArAt / paratastu smRtyantarAccaturbhAgaM gRhNIyAtsvalpamapi / kathaM tarhi bharaNamAtraM kuryAdata uktaM " parato bibhUyAtpatiH" iti / bhrAtRgrahaNaM sodaryArtha vyaacksste| ko'bhiprAyaH / bhrAtRzabdo nirupapadasodarya eva mukhyayA vRttyA vartate / pRthakvacanaM ca liGgam / yasyAstu hi sodayoM nAsti tasyA ayaM dAyaH saudAyikasya prApnoti / vaimAtreyo / dAsyatIti cennAsati vacanAntare dadAtyayaM / bhrAtRzabdA ekAtmamAtRkAzca gRhyante / paitRSvastreyAdiSu tUpacArAdvartata iti yuktaM / evamekazabdasyAnekArthatvaM nAbhyupagataM bhavati 15 smRtyantarasamAcArazceti zreyAn / tatra hi paThyate " yacchiSTaM pitRdAyebhyaH pradAnikam " iti / nAtra bhaginIzabdo bhrAtRzabdo vA zrUyate / yata iyamAzaGkA syAt / yattu pRthagiti tadekaikasyaiva samUhabhAgaH sarvAbhya ityevamapi yujyate / yadapyucyate adadatAM pratyavAyAnna tu haThAddApyante / yata ucyate patitAH syuraditsava iti / yo hi yatra yAvatyaMze svAmI sa haredityucyate / na punaranenAsmai dAtavyamiti / yathA vocyate bhrAtA bhrAtre 20 dadyAditi cocyate na punarasvAmibhyaH // 118 // ajAvikaM saikazarpha na jAtu viSamaM bhajet // ajAvikaM tu viSamaM jyeSThasyaiva vidhIyate // 119 // ekazaphamazvAzvataragardabhAdayaH vibhAgakAle samasaMkhyayA yadvibhaktumajAvikaM na zakyate jyeSThasyaiva syAnna tadanyadravyAMzapAtena samatAM nayedvikrItaM vA tatastanmUlyaM dApa25 yet / ajAvikamiti pazudvandvAMvadhavikavadbhAvaH // 119 // yavIyAoSThabhAryAyAM putramutpAdayedyadi // samastatra vibhAgaH syAditi dharmo vyavasthitaH // 120 // jyeSThasya niyogadharmeNa pitRvatsodare'tideze prApte tannivRttyarthamucyate / samastatra 1 etarthameva nAradIye a0 13 zlo0 27 / For Private And Personal Use Only Page #798 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 753 vibhAgaH syAt / na coddhAraM na caivAdhikaM harejyeSTha iti / nApi yatkicideva deyamiti / samaH syAtkenotpAdakena pitRvyakeNa kanIyasA aniyuktAsutasya tvabhAgArhataiva vakSyate / idaM ca liGga bhrAtari sahite satyapi bhrAtRzabde bhAtaputreNApyasati bhrAtari saha vimAgaH kartavyaH // 120 // upasarjanaM pradhAnasya dharmato nopapadyate // pitA pradhAnaM prajane tasmAddharmeNa taM bhajet // 121 // upasarjanamapradhAnaM kSetraM kSetrajasya pradhAnasyaurasasya tulya ityetadvAzritya taddharmataH zAstrato na yujyate / aurasaH kila pitRvajjyeSThAMzaM kRtsnaM labhate / ayaM tu kSetrajopradhAnaM tasmAddharmeNa taM bhajet / dharmaH pUrvoktA bhAgakalpanA / nanu cAyamapi jyeSThaH putro bhavati kimityaurasavanna lamate'ta Aha pitA pradhAnaM prajane / pitA janako'trAbhi- 10 pretaH / sa pradhAnamapatyotpAdane / ayaM cApradhAnaH kanIyasA janitaH / upasarjanapradhAnasya samamityevADhatya zloko gamyate / arthavAdo'yaM pUrvasya jyeSThAMzaniSedhasyArthavAdatvAcca pradhAnopasarjanazabdayoryatkicidAlambanamAzritya vyAkhyA kartavyA / anye paThanti " tasmAddharmeNa taM tyajet " iti tadyuktaM sarvatra samabhAgasyoktatvAt / arthavAdatvAcAsya na vikalpAzaGkA kAryA // 121 // putraH kaniSTho jyeSThAyAM kaniSThAyA ca pUrvajaH / kathaM tatra vibhAgaH syAditi cetsaMzayo bhavet // 122 // jyeSThA prathamoDhA / pazcAdUDhA kaniSThA / tayorjAtAnAM kiM mAturudvAhakrameNa jyaiSThyaM syAtsvajanmakramaNeti saMzayamupanyasyottaratra nirNepyate saMpratipattum // 122 // ekaM vRSabhamuddhAraM saMhareta sa puurvjH|| tato'pare'jyeSThaSAstadUnAnAM svamAtRtaH // 123 // pUrvasyAM jAtaH pUrvajaH / kanIyAn vRSabhasyokto bhAgavAn / tato vRSAdanye ye vRSabhA ajyeSThAste bahUnAmekazaH kRtvA deyAH / atazca jyeSThine yasyaitAvaduktamadhikaM yacchreSTho vRSo guNamAtreNAdhikyaM na saMkhyayA tadUnAnAM tasmAtpUrvajAdUnAnAm / kiyatAmityAha / svamAtRtaH punarmukhyatvoDhatvAttenAtra mAtRjyaiSThayamAzritaM bhavati na janmataH // 123 // 25 jyeSThastu jAto'jyeSThAyAM harendRSabhaSoDazAH // tataH svamAtRtaH zeSA bhajeraniti dhAraNA // 124 // uddhArAntaraM vaikalpikameSAmucyate / ajyeSThAyAM jyeSTho jAtaH paMcadaza gA haret / 1 -ra-pitRvyena / 2 Na-ra-tAM / 3 ja-ra-pitRputregApi / 4 Na-ra-la / 5 r-no| For Private And Personal Use Only Page #799 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 754 www. kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA [ navamaH SoDazo vRSabho vRSabhasaMbandhAdgAvo labhyante / yathAsya gordvitIye nArtha iti anye zeSA gA hareransvamAtRtaH yathaivaiSAM mAtA garIyasI kanIyasImAharet / athavA jyaiSThineyasyAyamuddhAro'dhika ucyate / pUrvastu sthita eva / nAtrAnaDutprazleSaH / zeSAH kanIyAMsaH svamAtRto hareran / svAmAtRta iti vivicyate / lokadvayasyArthavAdatvAnna viveke yatnaH / upakramamAtrametat / siddhAntastvayamucyate // 124 // 25 sadRzastrISu jAtAnAM putrANAmavizeSataH // na mAtRto jyaiSThayamasti janmato jyaiSThayamucyate // 125 // sadRzaH samAnajAtIyaH // 125 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir janmajyeSThena cAhvAnaM subrahmaNyAsvapi smRtam // yamayozcaiva garbheSu janmato jyeSThatA smRtA // 126 // arthavAdo'yaM janmajyeSThatAmabhyupagamayati / subrahmaNyA nAma maMtro jyotiSTome chandogaiH prayujyata indrAhyanAya subrahmaNyo indra AgacchetyAdiprayoge bahutvAdbahuvacanaM tatredamucyate / prathamaputreNa pitaraM vyapadizya hUyate / devadattasya pitA yajate janmano jyaiSThyaM mukhyam / anyatra tu mAtRvivAhasaMbandhAdgauNaM / yamayorgarbha ekakAlaniSiktayorapi 15 janmato jyaiSThayam // 126 // 1 * aputro'nena vidhinA sutAM kurvIta putrikAm || yadapatyaM bhavedasyAM tanmama syAtsvadhAkaraM / / 127 // yadapatyamasyAM jAyeta tanme mahyaM svadhAkara maurdhvadehikasya zrAddhAdiputra kAryalakSaNArtha H svadhAzabdo na tvayamevoccAryaH / tathA ca gautamaH / pitotsRjetputrikAmana20 patyogniprajApatiM ceSTvAsmadarthamapatyamiti saMvAdAdyabhisaMbandhamAtrAdiyogena vinA'pi bhavati putrikA / nanu saMvAdAbhAvena yadyapyabhisaMbandhe hRdayAtkRtamucyate sutavacanena yAvanna jJApitastAvajjAmAtA vipratipadyeta kurvIta putrikAmeSa tasyA vyapadezaH // 127 // anena tu vidhAnena purA cakre'tha putrikAH // vivRddhayarthaM svavaMzasya svayaM dakSaH prajApatiH / / 128 // prajotpAdanavidhijJaH prajApatirdakSaH sa evodAhiyate / arthavAdo'yaM parakRtirnAma // 128 // 1 Na - ra garIyasI mAharet / 2 Na-ra-jyeSTatA smRtA / * abhrAtRkAM pradAsyAmi tubhyaM kanyAmalaMkRtAM // asyAM yo jAyate putraH sa me putro bhavediti // 1 // For Private And Personal Use Only Page #800 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 755 dadau sa daza dharmAya kazyapAya trayodaza // somAya rAjJe satkRtya prItAtmA saptaviMzatim // 129 // satyeti tadatra vidhIyate / dazetyAdiliGgAdanekaputrikAkaraNamapIcchanti // 129 // yathaivAtmA tathA putraH putreNa duhitA samA // tasyAmAtmani tiSThantyAM kathamanyo dhanaM haret // 130 // " yadapatyaM bhavedasyAM tanmama syAt " ityuktaM / apatyaM ca RkthabhAk / ataH pitari mRte putrikAyA anutpannaputrAyA dhanaharatvamaprAptaM vidhIyate'rthavAdena / tasyAmAtmani putranimittaM tiSThantyAmeva dhanaM na putrotpattistadIyAya yujyate / athavA tasyAmAtmabhUtAyAM pitRrUpAyAmiti putreNa duhitA sameti sAmAnyavarcano duhitRzabdaH prakaraNAtputrikAviSayo vijJeyaH // 130 // mAtustu yautakaM yatsyAtkumArIbhAga eva saH / / dauhitra eva ca haredaputrasyAkhilaM dhanam // 131 // yautakazabdaH pRthagbhAvena ca strIdhane / tatra hi tasyA eva kevalAyAH svAmyam / anye tu saudAyakameva tatsaMbandhastrIdhanaM / tatra hi tasyAH svAtantryam / " saudAyikaM dhanaM prApya strINAM svAtantryamipyate" / na bhaktabhUSAdhupayoginaH 15 AnvAhikAdbhartRdattAddhanAdupayuktazeSameva / yuktyA svIkRtaM yautakamAhuH / kumArIbhAga eva kumArIgrahaNAdUMDhA nAsti / evakArasya ca prasiddhAnuvAdakatvAtprakaraNabAdhakatvamatazca putrikAkumArIviSayamapi yautakam / evaM ca gautmH| " strIdhanaM tadapatyAnAm " ityuktvA''ha " duhitRNAmaprattAnAmapratiSThitAnAM ceti" / tatrApratiSThitA yA uDhA anapatyAnidhAnA bhartRgRhe yAbhiH pratiSThA na labdhA / dauhitra eva ca haredaputrasyAnaurasaputrasyA- 20 khilaM dhanaM haret / sati tvaurase yAvAnaMzastaM vakSyati / atrApi putrikAputra eva dauhitro na sarvatra pUrvavatprakaraNatyAgasya yautakaviSayatva eva pramANasaMbhavAt // 131 // dauhitro hyakhilaM rikthamaputrasya piturharet // sa eva dadyAhI piNDau pitre mAtAmahAya ca // 132 // aputramAtAmahapramAtAmahAya pUrveNaiva pautrikeyadauhitrasyAkhilaM rikthaharatvamukta. 25 mato'yaM zlokastadanuvAdena piNDadAnavidhAnArtha iti kaizcivyAkhyAtaM / haredyadIti ca te paThanti yasminpakSe sarva harettasminneva pakSe dadyAdAtuH " samastatra vibhAgaH syAt " iti pakSastadA dadyAdanyathA " yo yata AdadIta sa tasmai dadyAt" ityanenaiva piNDadAnena 1 Na-ra-+ api / 2 pha-dUno'sti / ' danUDhA strI ' ityevaM tu yuktaH pAThaH / 3 Na-ra-evakArasya ca evaM prsiddhaanu| 4.a. 28 sU. 22 / 5Na-ra-taH / For Private And Personal Use Only Page #801 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 756 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ navamaH siddhe punrvcnmnrthkm| akhilarikthagrahaNAnuvAdRzyAnarthaka eva / tadayuktaM / " aputrasya piturharet " ityayamevArtho'vagItazcirantanapAThaH / pitRzabdazca janake prasiddhataro na mAtAmahe / atazca putrikAyA bhartA na tu tadanyabhAryAputraputrikA ca putravatI / tadA'nenaiva putreNa jAtena pitA pitAmahazvobhAvapi travantau veditavyau / yadA tu bIjItarA jAtaH putrastadA putrikAputraH samAnajAtIyAyAmUDhAyAM jAto'pi naiva vIjino rikthaM harenApi piNDaM dadyAt / anyo hi janyajanakabhAvo'nyazcApatyApatyavatsaMbandhaH / ajanakA api kSetrajAdibhirapatyavanto janakAzca vikrItApaviddhAdirpitairo nIvAjIgartAdayaH putravantastathA caurasalakSaNaH svakSetra iti svagrahaNaM kSetraM ca putrikApitureva / bhartA hi tasya cAnuvidheyavara iti mAtRkule svAmI / tasmAdevaM tadvaktavyam / yasminpakSe vidyamAnAnyaputraputrikA10 bhartA putrikAputrazcAkhiladravyahArI tasminpakSe " aJjasA ayaM prayuGketi " rUDhAyA ai prAthamikAtsaMprayogAdanapagatamevAnuSajyeta / prAyeNa hyatra zAstre kanyAzabdaH pumAMsaM prayogamAcaSTe / arthasaMskArahIneti / tadapi na / yataH prathamameva vacanamevaM smaraNAbhiprAyeNa tatra saMbhavipramANAntaravazAlakSaNayA hitA ityatra pratIyate / yathoktaM / "pANigrahaNakA mantrAH kanyAsveva pratiSThitAH / nAkanyAsu kvacinnRNAM luptadharmakriyA hi tAH||" 15 iti / atra dharmalopavacana liGgAtpuruSopabhuktA'kanyetyucyate / tadviparyayeNAnupabhuktA kanyeti sarvatraiva mukhyArthamanurudhya kriyamANA dharmA lakSyante / te ca na sarve / kiM tarhi / yAvatAM pramANamasti / tathA hi kAnIna iti pituH svatAsaMskArAbhAvazca pratIyate / kevale hi saMskArAbhAve coDhAsvairiNIputrAH kAnInAH kevalAyAM ca pitRsvatAlakSaNAyAM putrikAputro'pi kAnIna iti vyapadizyate / tathokte svadAratastu niyamAtikramaH prApnotIti / na hyasyAyamarthaH 20 svadArebhyo'nyA gantavyeti / parastriyaM ca kAmayate na cAparAM dArAMstathA satyanenaiva gatatvAtparadArapratiSedho 'narthakaH syAtkitarhi svadAreSu ratirdhArayitavyA ratibhAvanayAssbhyAsAtprItyatizayotpatteH / striyaM ca na kAmayate na cAparAndArAMstathA sati dharmebhyo na hIyata ityanuvAdo'yam / athavA svadAranirato'pi parvavarjana menAM vrajeyurasau suSuptyaivamapatyazeSa eva paradArApratiSedho'pi nAsti / anUDhatvAtkenaciddAravyapadezAbhAvAt / 25 kiM punaraputrayuktamA vivAhyeti aSTau hi vivAhAste ca svIkArabhedena brAhmAdivyapadezabhedaM pratipadyante / na cAsyAsvakaraNaM bharturasti / pitureva svatvAnativRtteH / abhrAtRkAyAM ca vivAhapratiSedhe putrikAmavivAhyAM darzayati / yathA nAbhrAtRkAmupayaccheta tokaM hyasya tadbhavatIti prAkaraNikazcAyaM pratiSedhastadapratiSedheSUpalabhyamAna mUlatvAtprakaraNAdhIno'pi 1 Na-ra-to / 2Na-ra-rau / 3 a. 8 zlo, 227 / 4pha - tAH kanyAsvapitRRNAM hi yA hitA / 5 pha+akSarANi ? For Private And Personal Use Only Page #802 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| saMskAratvamapanudati / tathA ca ziSTAdarzanIyakanyAbhAve kapilAdirUpAmupayacchanti / tathA ca svadharmAnuSThAnamAcaranti / kSatayonyanyapUrvAbhAvo'tra samAnapravarAdikayoDhayApi kathaMcinna patnIkArya kurvanti / etadarthameva kaizcinnodvahetkapilAmityatra dRSTadoSopavarNanaM prAkaraNikatve'pi sapiNDAdipratiSedhasya caikarUpyaM mA vijJAyIti / kathaM punaH spRSTipratiSedho bhrAtRkAmupayacchate tasminnoddhArazaGkA ucyate / asya pratiSedhasya vAkyazeSaH zrUyate'patyaM 5 hyasya tadbhavatIti anena tatazcApatyotpattAveva putrikA na bhAryA / dharmArthamarthakAmayostvastveva sahAdhikAra iti bhavatyaparihArastu svakaraNAbhavAdavivAhaH / nanu tasminpakSe kAnIna eva putrikAputraH syAt / na hyasau pituH svasyAdasaMskRtayozcApatyamiti / saMskArapakSe tu pitRsutAsaMskArabhAvo na dharmalakSaNapratyayAdanyataradharmAmAve kAnInAdbhidyata iti yuktam / atrocyate / na vayaM putrikAputrasya kAnInasya lakSaNaM tadasya nAstIti brUmaH / idaM hi 10 tasya lakSaNaM __ "pitRvezmani kanyA tu yaM putraM janeyadrahaH / taM kAnInaM vadennAmnA voDhuH knyaasmudbhvm||" iti / asya cArthaH / ya evaMlakSaNaH sa ihazAstre kAnInagrahaNeSu grahItavyaH / sa ca kasyApatyamityapekSAyAM 'voDhuH kanyAsamudbhavam ' iti dvitIyaM vAkyaM / athavA neha padArtho lakSyate / kiM tarhi ? saMbandhitA niyamyate / ya evaMvidhaH kAnInastaM voDhuH saMbandhinaM vadedityeka- 15 vAkyataiva / saMbandhitA ca padArthabhede cApyupAdhibhedAdbhidyata eva / rahaH prakAzabhedena caiva mAtAmahasya / anye cAhuriti padArthastu tadA kAnInazabdasya zabdArthasaMbaMdho'vadhita evAvagantavyaH / te cedapatyamAtre kAnInaM smaranti / bhavatu paitRke kAnIne vyavahAraH / anye tu smRtimeva vizeSaniSThAmAhuH / na hi kanyApatyamAne sarvakAnInazabdaH prayujyate / kiM tarhi mAnavasmRtirlakSyate / etadapyanumanyAmahe nizcite prayogAbhAve'vazeSasmaraNe'pi 20 puNyasiddhacAditadvizeSAvagatiH prayogato nyAyyaiva // 132 // pautradauhitrayorloke na vizeSo'sti dharmataH // tayohi mAtApitarau saMbhUtau tasya dehataH // 133 // pUrvazeSo'yamarthavAdaH / kathamavizeSastayohi mAtApitarAviti // 133 / / putrikAyAM kRtAyAM tu yadi putro'nujAyate // samastatra vibhAgaH syAjyeSTatA nAsti hi striyAH // 134 // samastatra turuyo vibhAgo jAtena putreNa jyeSThAMzaniSedhaH / jyeSThatA nAsti hi striyAH rikthabhAga eva jyeSThatA niSidhyate na tvasyAM guruvRttau // 134 // 1 a0 9 zlo0 172 / 2 Na-ra-jyeSThitA / For Private And Personal Use Only Page #803 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 71 medhAtithimASyasamalaMkRtA / [ navamaH aputrAyAM mRtAyAM tu putrikAyAM kathaMcana // dhanaM tatputrikAmA haretaivAvicArayan // 135 // __ asvAminyAstu putrikAyA bharturaprAptadhanasaMbandha ucyate / atha kiM putrikAvivAhena saMskriyate / utAho na kiMcana yadi saMskriyate bhAvAsau bhavati / bhAryAkaraNo hi 5 vivAhaH / tatazca taddhanaM *........ na saMstUyate kanyAgamanaM prApnoti -- svadAranirataH sadA' iti niyamAtikamazca yathecchasi tathAstu / *........ nanu cAsminpakSe zloko'ya. manarthakaH / naiSa doSaH / aparipUrNatvAyArthavatvasya yathaitadayamapatyaM na bhartuste na vetyAzaGkAnivRttyartho yukta eva zlokArambhaH / bahavazvArthavAdino mAnavAH zlokAH / athavA punarastu na saMskriyata iti / na tu cAsminpakSe kanyAgamanaM prApnoti / kiM kRtaM tathAvidhAyAM 10 jAto mAtAmahasya putra itaHsAdhyaM gaMturvidhyAtikamanirUpaNena prAkaraNikaM / na ca tAni nAmAni na patanIyAni / *........ kiM punarbhavAM kanyAzabdArtha matvA codayati kanyAgrahaNaM prApnotIti / tridhA hi kanyA ekA tAvadapravRttapuprayogA / tathA *........ devahitAH prathame vayasi vartamAnA ca tatra yadi tAvatpuMsA saMprayuktA yena kAryamataH piNDadAnaM yadA tu bIjI sa putraH saMpadyate tadA sa putrikAputro naiva bIjine piNDaM 15 dadyAt / na tu dauhitra ityucyate / pautrikeya ityarthaH / yathA mAtAmahapakSe piturapi yo harettatrApi sa dadyAditi zrUyate / na punaH pakSAntare'pi niSedhamanumApayati / pitre pitAmahAya cetyubhayoraprAtatvAt dyotanaM parisaGkhyeti anudyamAne dyotanamanyasmA eva dadyAttadyugapadubhAbhyAmanenAyamanuvAdaH / yathaiva pitre mAtAmahAya ca evaM pitAmahAya prapitAmahAya ca / tathaiva ca tataH parAbhyAM dvAbhyAm // 135 // 20 akRtA vA kRtA vA'pi yaM videtsadRzAtsutam // pautrI mAtAhastena dadyAtpiNDaM hareddhanam // 136 // adhastanoparitanavAkyapayolocanayA putrikAputraviSaya evAyamatizayoktyA pratIyate / akRtAyA api duhituH putro mAtAmahadhanabhAgityuktaM / kiM punaH kRtAyA ityevamanyazeSatvAtputrikAyA vidhiSvAnarthakyaprasaGgaganna dauhitrasya rikthaprAptyarthaH / nanu ca smRtyantare dauhitramAtrasya dAnAdhikAraH zrUyate " mAtAmahAnAmapyevamiti" / ihApi karaNaM hitvA zrutivAkyasAmarthyena dauhitramAtraviSayataiva pratipattuM nyaayyaa| dadyAtpiNDa hreddhnmiti| tathAparamukta "dauhitro hyakhilaM riktham" ityaadi| atrocyate yaduktaM mAtAmahAnAmiti tadbahuvacanaM kiM vyakyapekSyamuta lakSaNayA pramAtAmahAdyabhiprAyeNa vyaktipakSa ekasyaiva 1Na-ra-saMjJAyate / * atra kAnicidakSarANi galitAnyeva dRzyante / bahunA'pi prayalenApi naivAdyApi zuddhaM pUrNa ca kaMcidapi pustakaM prAptaM / bhAgyavazAyadi prApyeta tadA preSayiSyata eva / 2 yAjJavalkIye a0 243 / 3 zlo. 132 / For Private And Personal Use Only Page #804 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 759 mAtAmahasya piNDadAnaM prApnoti zrAddhAdivat / tacca sapiNDIkaraNe kRte viruddhaM / evaM hyAhuH 'ata Urdhva tribhyo dadyAt ' iti / athApi pituranyasya sapiNDIkaraNameva na kariSyaMta ityucyate tadapi niSedhAbhAvAt lakSaNayoH sannikarSoM vizeSAbhAvAllakSaNavizeSAparijJAne'navagamatvameva smRtyAdibalena ca kAraNatyAgasyeti virodhaprasaGgastaM nivezo hi padArthaprakaraNAdutkRSyate dvAdazopasado hInasyetivat / akRtAvetyasya cAnyaparatvamuktaM / 5 tasmAtpautrikeyaviSayametat // 136 // putreNa lokAJjayati pautreNAnantyamaznute // atha putrasya pautreNa braghnasyAnoti viSTapam // 137 // putreNa jAtena tatkRtenopakAreNa lokAnsvargAdIndaza vizokAn jayati prApnoti / tatrotpadyata iti yAvat / evaM pautreNAnantyaM teSveva cirantanakAlamavasthAnaM 10 labhate / pautrasya putreNa anasya viSTapamAdityalokaM prApnoti / prAkAzyamaznute na kenaci. ttamasA viyate // 137 // punnAmno narakAdyasmAtrAyate pitaraM sutaH // tasmAtputra iti proktaH svayameva svayaMbhuvA // 138 // apatyotpAdanavidhizeSo'yamarthavAdaH / puMnAmanarakaM caturvidhabhUtotpattiH pRthivyAM 15 vyapadizyate / tatastrAyate putro jAtaH devayonau jAta ityarthaH / tasmAddhetoH putra iti vyapadizyate // 138 // pautradauhitrayorloke vizeSo nopapadyate // dauhitro'pi hyamutrainaM saMtArayati pautravat // 139 // atrApi dauhitraH putrikAputra eva vijJeyaH / dauhitro'pi hyamutrainaM saMtArayati 20 pautravat / ayamapyarthavAda eva vihitatvArthasya etayorvizeSo nAsti / ekasya mAtA'nyakulInA'parasya pitA tasmAddauhitro'pyamutra loka enaM pretaM santaM satataM saMtArayati narakAtpUrvasmAt // 139 // mAtuH prathamataH piNDaM nirvapetputrikAsutaH // dvitIyaM tu pitustasyAstRtIyaM tu pituH pituH // 140 // 25 ' sa eva dadyAtpiNDaM ca pitre mAtAmahAya ca ' ityatra putrikAputrapiNDadAnaM mAtAmahaprakramamuktaM / tasmAdayamaparaH kaimaH putrikAputrapiNDadAnasya mAtuH prathamataH piNDaM nipedityevamAdi / dvitIyaM tu punaH pituH| tasyA evetyanumantavyaM |"ye tu paThanti 1 Na-ra-taH / 2 Na-ra-niSedhabhAvAt AkRtAvetyasya lakSaNAyAmapi sannikarSAdivizeSAta lakSavizeSAparijJAne anavagamatvamevaM zrutyAdibalena prakaraNatyAgaH / sati virodhe asaMbhavanivezohi padArthakaraNAtkRSyate dvAdazo. pasaMtAhinasyetivat / 3 Na-ra-vizeSaparijJAne / 4 nn-r-hotrike| 5 Na-ra-upapadyate / 6 Na-ra-pAda / 7 Na-ra-putra ityartha iti / 8 Na-ra-putrA |9nn-r-putrik / 10 Na-ra-asyArthasya / 11Na-- punarvacanAt / 12 Na-ra-yattu / For Private And Personal Use Only Page #805 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 760 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [navamaH 'pitustasyeti ' tatprathamaM putrikAyai nirUpyaM janakAya nirvapanti / pituH pituriti ca janakasyaiva pitre tRtIyamasmiMstu pakSe mAtAmahAya piNDadAnaM noktaM syAt // 14 0 // upapano guNaiH sarvaiH putro yasya tu datrimaH // sa haretaiva tadrikthaM sNpraapto'pynygotrtH|| 141 // ___ "na bhrAtaro na pitaraH putrA rikthaharAH pituH" iti sarvaputrANAM rikthaharatvamuktaM / mati tvaurase pranIvanamAtrabhAktaM kSetramAdInAM / "eka evaurasaH putraH pitryasya vasunaH prabhuH / zeSANAmAnRzaMsyAthai pradadyAttu prjiivnmiti"| (9 / 163) / ato'sti siddhameva datrimasya rikthaharatvaM / idaM tu vacanaM satyevaurase prAptyartha10 manyathA na kiMcidanena kriyate |kiyaaNstu tasya bhAga iti viMzadaMzAbhAvAtsama auraseneti kecit| tadayuktaM / sAmye hyabhidhIyamAne yathaiva putrikAprakaraNe paThitamevamatrApyapaThiSyat " samastatra vibhAgaH syAt" iti| tasmAtkSetrajavaSaSThASTamAdibhAgakalpanA kAryetyucyate / atrApyasti vaktavyaM / yathaiva bhAgavizeSa uktaH kSetrajasya "SaSThaM tu kSetrajasyAMzam " iti tathaiva kRtrime vkssyti| tasmAtpunarvacane prayojanaM cintyaM / upAdhyAyastvAhopunarvacanAdvizeSanirdezAbhAvAca 15 kSetramAnyUnA kalpanA yuktA na tvabhAgatA nApi samabhAgatA na kSetramatulyateti // 141 // gotrarikthe janayiturna hareddatrimaH kacit // gotrarikthAnugaH piNDo vyapaiti dadataH svadhA // 142 // itazca bhAgaharatvaM datrimasya tUktaM / yato janayituH sakAzAdgotraM dhanaM cana harati / vaMzAdapetatvAt / gotrarikthagrahaNAbhAve ca piNDamapi janayitre na dadAti / 20 gotrarikthAnugo hi piNDo gotrarikthe'nugacchati / yadIye gotrarikthe gRhyete tasmai piNDodakadAnAdyaurdhvadehikaM kriyate / vyapaiti tasmAnivartate svadhAkArasAdhanaM piNDazrAddhAdi lakSyate / tadvadete yo'nyasminsvaputraM dadAti tasmAnnivartate / na tasya kartavyamityarthaH / eSa eva nyAyaH kRtrimAdInAM sahoDhIpaviddhavyAmuSyAyaNAnAmubhayopakArakatvaM / anye tu na harenna harayedityanta vitaNyarthaM vyAcakSate / tenobhayasyApi vyAmuSyAyaNavadupakartavya25 mityAhuH / uttarastUpakAropakramaH / tamevaM gamayanti / yadi gotrarikthe na haretputrastadA tu vyAkhyeyaM na caitaduktaM na hyAntarabhAve pramANaM vaktavyam // 142 // aniyuktAsutazcaiva putriNyAptazca devarAt // ubhau tau nAhato bhAgaM jArajAtakakAmajau // 143 // aputre bhartari mRte putrotpAdane striyA guruniyogo'pekSitavya ityuktN| tasyaivAyamanuvAdaH / 1Na-ra-anujanakAya / 2 pha-na pituH pituriti / 3 Na-ra-aurasi prajAvataH saarvbhktkssetraadii| 4 Na-ra-zruto satyorasasiddhameva / 5 Na-ra-punarvacanAt / 6 Na-ra-saMvi dAnukalpAt / 7 Na-ra-dAharayet / 8 Na-ra-tatyuktaM / For Private And Personal Use Only Page #806 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / 72 yA gurubhiraniyuktA putrArthinI putramutpAdayet kSetraM kilAhaM bhartuH kSetrajazca putrastadarthahara ityanayA bhrAntyA sa tasyAM samutpanno na rikthaharaH / yadyapi kSetrAdiviziSTena vidhinotpannasya zAstre kSetrajavyapadezAt naiva cAsya kSetrajasya rikthaharatvamatra vAryate piNDadAnaM tu na niSidhyate / yadyapi patitotpanno bhavati / nAradastu vizeSaM smarati ( a0 13 zlo0 19-20 ) // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir I " jAtA ye tvaniyuktAyAmekena bahubhistathA / arikthabhAjaste sarve bIjinAmeva te sutAH // "dadyuste bIjine piNDaM mAtA cecchukato rahatA / azulkopanatAyAM tu piNDadA vodureva ta // iti| sutavacanAtkRtrimAdivadutpattividhyabhAvAtputramadhye cAparigaNitatvAt traivarNikAnAM ca bIjajAH prajIvanamAtrabhAgA na rikthaharAH / yato'vizeSeNa sarvaputrANAM bhartari prete smaryate / Urdhvamapi pituH putropakartavyaziSTasya dhanasya vibhAjyatvAllabheranneva prajIvanaM / 10 evamevaurasAdiputrasya sapiNDabIjakAH prajIvanamAtrabhAgAH kartavyAH / rikthaharatvaM tu nAsti parigaNitaputravizeSoddezenAzravaNAt / uktaM caitat / uktAnAM " yadyekarikthinau syAtAmiti " / atrAnena caturdazenAniyuktAsUtAdaya itaratrAnaMzatvAdvIjino rikthaM lameranniti rikthaM prajIvanaparyAptametadvijJeyaM / uktatvAdasyA bhAgArtha eva dAsIva bhaNyate / yA " saptaitA dAsayonaya " iti nirUpitA yAsAM prayogArthamavagantavyaM kriyate / 19 tasyAM jAto na dAsaH sutavyapadezAbhAvaH zUdrasyApi tajjA brAhmaNAdivatprajIvanabhAjaH / I anyastvAha / niyatakarmakarA api dAtA bhavanti / yathA snApakaH prasAdhakaH pAcakaH pAvaka iti / evaM kAmato'pyavaruddhA bhaktAcchAdanena poSyamANA vAsye bhavanti / evaM putriNyAvidyamAne putre Apto devarAnniyuktayA'pi kathaM punaH putravatyAbhiyogaH / devara eva kAmArthaM niyuktaH putrotpAdanavyapadezenetyabhiprAyaH / jArajAtakasvamubhayoH kAmajatvaM 20 tu putravatyAM jAtasya AdyArthAyAM putrArtheva pravRttirna kAmato yena // 143 // niyuktAyAmapi pumAnnAryAJjAto'vidhAnataH // naivAIH paitRkaM rikthaM patitotpAdito hi saH // 144 // avidhAnataH zuklatrastrAdiniyamatyAgo vidhAnAbhAvaH / sa nArhati rikthaM nAsI kSetra ityarthaH / niyamatyAgena devarabhrAtRjAyayoH putrotpAdane pravartamAnayoryuktaM patitatvaM / 21 zAstreNa niyamitayorgamanAnujJAnAt // 144 // harecatra niyuktAyAJjAtaH putro yathaurasaH / kSetrikasya tu tadvIjaM dharmataH prasavazca saH // 145 // 1Na-ra-pretaM / 2 Na-ra-aprApto / 3 Na-ra-jane / 96 For Private And Personal Use Only Page #807 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 762 www.kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ navamaH tharasa ityetadatra vidhIyate jyeSThAMzaprAptyarthamanyadA nocyate / anena vidhAnena jyeSThAMza uddhArakSetrajasya prApyate jyeSThabhAryAjAtasya / atazca yatputrasamAMzabhAktvamupasarjanaM pradhAnasyetyanena tasyAyamapavAdaH / ubhayasya ca prAmANyAt vikalpitasya ca guNApekSayA vyavasthAne hyanyadasya zlokasya prayojanamasti prAguktatvAt sarvasya kSetrikasya kSetrasvAminastadvIjaM tatkAryakaratvAt prazaMsayaivamucyate / ata evAha dharmataH dharmeNa zAstrIyayA vyavasthayA / tatra pramANAntaraM dRzyeta / rUpeNa prasavaH / apatyArthavAdaH zlokaH // 145 // dhanaM yo vibhrayAMnA turmRtasya striyameva ca / so'patyaM bhrAturutpAdya dadyAttasyaiva taddhanam || 146 // vibhaktadhanasya bhrAturrabhAve vidhirayamucyate / pUrvastu saha vasataH / etAvAnpUrvottarayo10 rvidhyorvizeSaH / so'patyaM bhrAturutpAdya niyogadharmeNeti vyAkhyeyaM / na dadyAttasyaiva na punastadIyAyai ca mAtre / anenaiva ca darzanena striyo bharaNA / na tu / patidhanaizvarya iti / anyathaiva vakSyamANatvAttasya vacanaM dadyAditi // 146 // yA niyuktAsnyataH putraM devarAdvA'pyavApnuyAt // taM kAmajamarikthIyaM vRthotpannaM pracakSate // 147 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 15 aniyuktena ca prazleSo draSTavyaH / pUrvoktena ca virodhe yatastathA satyanarthaka iti ceduktaH paunaruktyaparihArastatra tu pUrvAnumatamicchanti / tatazceyaM vyAkhyA / niyuktAyAmapi jAtaH paitRkaM rikthaM nArhati jArajamiti / yattu uttara ucyate yadyapi niyogAtpravartate na kAmAttathApi tatra kAmo'vazyabhAvyucyate / taM kAmajamiti mithyotpannaM yadarthamutpAditastatkAryAnarhasvAdevamucyate / evaM ca pUrvoktasya bhAgArhatvasya pratiSedho'yamatazca 20 vikalpitaM pAThe / punaH pAThAnna saMgacchetetarAmityupAdhyAyaH // 147 // etadvidhAnaM vijJeyaM vibhAgasyaikayoniSu // arry caikajAtAnAM nAnAkhISu nibodhata // 148 // ekayoniSu ekajAtIyajAnAM sarvaharatvameva / nAnAstrISu nAnAjAtIyAsvidAnI vyAcakSate / bahvISvityanuvAdaH / anye tu vivakSitaM manyante'nena nAnAjAtIyAyA 25 jAtAnAM vakSyamANau caturaMzAnharedityAdi bhAgavyavasthA / ekasyAM tu vijAtIyAyAM jAtIyAnAM sarvaharatvameva // 148 // 1 Na-ra-bhAve / brAhmaNasyAnupUrvyeNa catasrastu yadi striyaH // tAsAM putreSu jAteSu vibhAge'yaM vidhiH smRtaH // 149 // For Private And Personal Use Only Page #808 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] manusmRtiH / anupUrvagrahaNaM tRtIye darzitasya kramasyAnuvAdaH / ayamapi vakSyamANasaMkSepapratijJAnArthaH // 149 // kInAzo goSo yAnamalaGkArazca vezma ca // vipasyauddhArikaM deyamekAMzazca pradhAnataH // 150 // ekasyAM tu vinAtIyAyAM kadarye'pi prayujyate / tasyehAsaMbhavAdagrahaNaM / tathA ca 5 mantraH " indra AsItsurapatiH kInAzA AsanmarutaH yathA sutaM kInAzA abhiyaMtu vAhariti " / yAnaM ganvyAdiH / alaGkAraH pitRdhRtAGgulIyakAdiH / vezma pradhAnaM / ekAMzazca yAvanto'zAstrata ekaH pradhAnabhUtastasya dAtavyaH / etanmadhyakAduddhRtya jyeSThasya ziSTaM vakSyamANakalpanayA vibhajanIyam // 150 // vyaMzaM dAyAddharevipro dvAvaMzI kSatriyAsutaH // vaizyAjaH sArdhamevAMzamaMzaM zUdrAsuto haret // 151 // satyapyekatvazravaNAddhi bahupvapi samAMzeSveSaiva kalpanA darzitA / viSamasaMkhyeSvakalpanA // 151 // sarva vA rikthajAtaM taddazadhA parikalpya ca // dharmya vibhAgaM kurvIta vidhinA'nena dharmavit // 152 // 15 RkthajAtaM dhanarUpaM dharmapravacanAddharmya pUrvoktaM nAnumanyate / vakSyamANapratijJAzlokAt // 152 // cturoN'shaanhredvipstriinNshaanksstriyaasutH|| vaizyAputro haret vyaMzamaMzaM zUdrAsuto haret // 153 // ihAvizeSeNApi kSatriyAdiputrANAM bhAgazravaNe smRtyantare viziSTAyAgamAyASTabho 20 bhAgavizeSaH zrUyate (bRhaspatismR.) "na pratigrahabhUrdeyA kSatriyAyAH sutAya vai / yadyapyeSAM pitA dadyAnmRte viprAsuto haret " / / iti / pratigrahopAttA pratigrahabhUH / krayAdyupAttAyA na niSedhaH / tathA'nyatra paThyate / " zUdrAyAM tu dvijAjjAto na bhUme gamarhati " iti bhUmimAtrasya zUdrAputre niSedhaH / etacca yatrAnyaddhanamasti tadviSayaM draSTavyaM / anyathA dazamAMzavacanamupatiSTheta / dhanAntarAbhAve ca 25 jIvikaiva na syAt / ahaM tu bruve bhAgadAnaM tu niSidhyate / prajIvanArthatvaM copakalpanamanivAritameva / ko vizeSa iti cet bhAgapakSe sarveNa sarva svarikthotpattau dAnavikrayAdiSvapi yujyate / itaratra tUpajIvanaM tadutpannasya brIhyodanaM ca prajIvanaM brAhmaNIputrAdeva zudro 1ra-tu kalpanA; Na-na klpnaa| For Private And Personal Use Only Page #809 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 714 medhaatithimaassysmlNkRtaa| [ navamaH labhyate / kiMbhUmibhAgakalpanayA / tathA coktaM " labhate tadvRttimUlamaMtevAsividhineti" / satyaM / pitRdhananimittaM tu tasya prajIvanaM kalpayitavyaM / bhAgakAle ca yadi na kalpeta tadA dvijAtayo bhrAtaraH kadAcidasadvRttayo nimittAntarato vA daanvikryaadinaa'phreyuH| ucchidyeta tadA'sya jIvanaM / vikalpite tu tadIyAmanujJAmantareNa labhate'nyatra niyuktam // 153 // yadyapi syAttu satputro'pyasatputro'pi vA bhavet // nAdhikaM dazamAddadyAcchUdrAputrAya dharmataH // 154 // satputro vidyamAnaputraH brAhmaNIputra eva vA / vidyamAno vivakSito na dvijAtiputramAtramatazcAsati brAhmaNaputre kSatriyavaizyayoH satorapyaSTamAMzaM labhate / kevale ca vaizyaputre tRtIyaM / anye tvavizeSeNa dvijAtiputrAbhAve putrapadenokta ityAhuH / asminpakSe sapiNDagAmi 10 dazamAMzazeSadhanaM / iyaM tu draSTravyavasthA bahuvacanaM yogakSeme tadA dazamAMzaM harecchaudraH / atha katipayajanajIvanaparyAptaM tadA zUdraputrasyaiva / kSatriyAdInAM samAnamAvanAtIyAstrIjAtAnAM smRtyantare vidhidarzitaH / " kSatrajAstriokabhAgA viDnAH syuvyekbhaaginH"| kSatriyAjAtAsvajAtIyavijAtIyAsu zUdraparyantAsu varNakrameNa jyAdibhAgaharAH / tadA tena svadhanaM kSatriyasya zUdrAH SaSThamaMzaM labhante / vizazca tRtIyam / anye tvasya zlokasya sAmarthyamAhuH / zUdraputrAya yadA dadAti tadA'nena dhanaM saGkalayya dazo'zo dAtavyo na tadadhikaH / satyapi svAtantrye / yathA vakSyati " yadevAsya pitA dadyAt " iti / asminpakSe sa putro dadyAditi samAnAdhikaraNe pade upapannatare itarathA yasya sadasatputraH pitA sa dadyAditi saMbandho duzliSTaH syAt / saputrapadenAsya putrAde rabhidhAnaM dadyAditi jIvataH putrasapiMDAdeH / tatazca yadi kSatriyavaizyAputrau na staH kevalau 20 brAhmaNazadrau tadA na zUdrasya dazama evAMzaH kiM tatyalpaM nAdhikataraM dhanaM labhate / yatra daza gAvaH santi tatra catasro brAhmaNasyaikA zUdrasya paJca kSatriyavaizyayoH / yadA tau na staH tadA paJcagAvastayaiva kalpanayA brAhmaNazUdrAbhyAM vibhajanIyAH / yadi sarvA brAhmaNa AdadyAnna cAMzaharaH syAnna caturaMzaharastasmAccaturoM'zAnharediti caturSu bhrAtRSu satsu kalpanA / zUdrasyApi dazamIM'zaharatvaM caturveva / dvayostriSu caturvRbhayo gaadhikym||154|| brAhmaNakSatriyavizA zUdrAputro na rikthabhAk // yadevAsya pitA dadyAttadevAsya dhanaM bhavet // 155 // na rikthabhAk dvijAtInAM shuudraaputrH| kiM sadA netyAha / yadevAsya pitA dadyAttat asya pitrA dazamAMzakalpanA kRtA tadeva tattasya tadadhikaM paitrikaM nAnyallabhate / tatrApi 1 gautamasU. 28137 / 2 kha-yadyaputro'pi / 3 yAjJavalkya smR. vya. 125 / 4 pha-mo' / For Private And Personal Use Only Page #810 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| zavenoktaM " na zUdraputro'rthamAgI / yadevAsya pitA dadyAtsa eva tasya bhAgo gomithunaM tvaparaM dyuH " / vibhAgakAle bhrAtara iti vAkyazeSaH / anye tvanUDhAyAH zUdrAyAH putrasyemaM vidhimicchanti / na patra vivAhaliGgaM kiMcidastIti / jAtivizeSavacanaH zUdrAzabdo'to yadevAsya pitA dadyAt ato yadasya prajIvanaM pitrA dattaM tadeva dAtavyaM / atha tena kA vibhAgakalpanA kRtA yAvajjIvaM jIvanAya tadA tadevAsya dhanaM na bhrAtRbhiH kiMcidAtavyaM / 5 yathA gautamaH zudrAputraprakaraNa aivAha / " aparigrahItAsvapi zuzrUSA cellabhate vRttimUla. mantevAsividhinA" iti / teSAM mate kSatriyavaizyayoranUDhayormAtA rikthaharAH prApnuvanti / tatra ca kiyAnaMza iti na jJAyate / yAvAnaMza UDhayoriti cettatrApi noDhAgrahaNaM na liGgaM vacanaM vAsti / " eka evaurasaH putra " iti dharmapatnIpvauraso na cAnUDhayorjAtAnAmaurasalakSaNamasti / uktaM ca ' aniyuktAsutazcaivetyAdi / abhrAtRjAyAviSayametat / tatra kila 10 niyoge vihate'niyuktAsuta iti pratiSedhe'pi tadviSayA buddhirupajAyate / atrApyasti tarhi jAtamAtreSviti / tasmAtparastrISu niyogena vinA'niyuktAsutAH sarveSAM ca teSAM prajIvanamuktam // 15 // samavarNAsu ye jAtAH sarve putrA dvijanmanAm // ___uddhAraM jyAyase datvA bhajeranitare samam // 156 // 15 vAzabdo dvitIyaM vikalpamantareNAnupapadyamAnaH prakRtamapekSya nirAkAso bhavati / samavarNAsvasamavarNAsu vA zUdrasyaiva sarvadhanaharatvaniSedhAvdijAtiviSayameva vijJAyate / tena brAhmaNasyAsati brAhmaNIputre kSatriyAdinAtAH sarvadhanaharA bhavantItyuktaM bhavati / evaM kSatriyavaiizyAputraH na tvayamarthaH uddhAraM jyAyase datvA sarve'savarNA jAtAH samaM savarNAputrairbhajeran prAguktaikAMzApacayavirodhAt / yadyapyuktaM nirguSeNu savarNAputreSu guNa- 20 vatsvitareSu yuktameva sAmyaM / tathApyuktaM sarvaNAputro anyAyavRtto na labhate keSAmiti tadetadasat / jAteratyantamAnyatvAt " utpanno vA'rthasvAmyamityAcAryA " iti teneyamatra vyAkhyA / asatsu saMvarNAsvasavarNAsvapi jAtAste'pi jAyAMzamuddhAreNa savarNAdvibhajeran // 156 // zUdrasya tu savarNaiva nAnyA bhAryA vidhIyate // tasyAM jAtAH samAMzAH syuryadi putrazataM bhavet // 157 // pratilomAvivAhaH zadrasya neSyate / uktAnuvAdo'yaM / tasyAM jAtAH samAMzAH syuriti / paJcamasya jAtyantarasyAmAvAdevamuktaM savarNaiva tasya bhAryA nAnyA'stIti // 17 // 1Na-ra-+vadataH / 2 Na-ra-zUdra / 3 a0 28 sU0 37 / 4 Na-ra-na liGgavacanaM naasti| 5ra-diti / 6 pha-ra-aniyuktAsu tAH sarveSAm / 7Na-ra-zabdA / 8 Na-ra-putra na khymsyaarthH| 1 Na-ra-vRttau / 10 pha-sarvavarNeSvapi ye yAtAste'pi / For Private And Personal Use Only Page #811 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra ' www.kobatirth.org oft medhAtithimASyasamalaMkRtA / putrAndvAdaza yAnAha nRNAM svAyaMbhuvo manuH // teSAM SandhudAyAdAH SaDadAyAdabAndhavAH / / 158 / / vakSyamANasUtrasthAnametat / bandhuzabdo bAndhavaparyAyaH / gotraharA dAyaharAzca SaDitare viparItAH / yadatra tattvaM tadupariSTAnnidarzayiSyate // 158 // aurasaH kSetrajacaiva dattaH kRtrima eva ca // gUDhotpanno'paviddhazca dAyAdA bAndhavAzca SaT / / 159 / / kAnInazca sahodazca krItaH paunarbhavastathA / svayaMdattazca zaudrazca SaDadAyAdabAndhavAH / / 160 / / zlokadvayena saMkhyA nirdezo vargadvayapradarzanArthaH // 119 // 160 // yAdRzaM phalamApnoti kulavaiH saMtaraM jalam // tAdRzaM phalamomoti kuputraiH saMtaraMstamaH // 169 // kSetrajAdInAmaurasena sahopadezAttu nAzaGkA / tanniSevArthamidaM / na tulyamaurasenopakAraM kartuM zaktAH kuputrAH kSetrajAdayaH / asatyapi vizeSazravaNe prakRtatvAdevaM vyAkhyAnayanti / anye tu kuputrAnabhiyuktAsutAnmanyante / etaduktaM bhavati / naiteSu satsu putravAnahamiti 19 kRtinamAtmAnaM manyante / kiM tarasotpAdane punarapi yatnavatA bhavitavyaM tamapAralaukikaM duSkRtakarmajaM duHkhamRNApAkaraNAnimittaM "saprajayA pitRbhya" iti // 169 // yadyekarikthinau syAtAmaurasakSetrajau sutau / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir [ navamaH yasya yatpaitRkaM rikthaM sa tadgRhNIta netaraH / / 162 / / lobasya prAgupAtte kSetra yattalpa pramItasya vyAdhitasya veti pazcAdauSadhe kathaMcit 20 klIbatvanivRttau saMbhavati tadIyamevAsau rikthaM labheteti / janayituryadi nAma pitRvyapadezaH syAdapi janako hetuH tasmAdapi putraH sutoyamupacArAtkSetra ityuktastatraurase bAle mAtRdhane gRhIte kathaMcidapacAriNaH putramapatyamutpAditaM bhavatIti / na ca tadAyattameva prItyAdinA dhanaM kRtaM na cAsya sapiNDAH santi / asyAmavasthAyAM yadyasya pitryamupapadyate etadeva liGgamaniyuktAsutAdayo'satsu sapiNDeSu janayitU rikthaharA bhavatIti / anye 25 tu vyAcakSate / sati dAyAde samutpannaH kSetrajaH sa janayiturlabhate rikthaM na kSetrikAt satyaurase uktazca tasya satyaurase bhAgaH " aurasakSetrajau putrau pitU rikthasya bhAginau " iti / tatha " SaSThaM tu kSetrajasyAMzam " iti / ekarikthinau eka hastasthadhanau yathA ca tau bhavatastathA darzayati // 162 // 1 For Private And Personal Use Only 1 Na-ra-guNaM / 2 Na-ra-asatyapi / 3 evaM mUle / 4 Na-ra-ataH parAlaukika / 5 agre 0 165 / 6 zlo0 164 / Page #812 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| eka evaurasaH putraH pitryasya vasunaH prabhuH // zeSANAmAnRzaMsyArtha pradadyAttu prajIvanam // 163 // satyaurase kSetranAdanye sarve'dAyAdAH prajIvanamaurasAlabharen / AnRzaMsyamapApaM adadatpApamApnoti // 163 // SaSThaM tu kSetrajasyAMzaM pradadyAtpaitRkAddhanAt // auraso vibhajandAyaM pijyaM paJcamameva vA // 164 // kItAdiputravatprajIvanamAtre prApte kSetrajasya bhAgavikalpo'yamucyate / sa ca guNApekSaH // 164 // aurasakSetrajau putrau pitRrikthasya bhAginau // dazApare tu kramazo gotrarikthAMzabhAginaH // 165 // Adyo'yaM zlokaH pUrvoktavidhyanuvAda eva / punarvidhyantaramaurasena sAmyaM kSetrajasya neSyate / gotrabhAgino rikyAMzabhAginazca / rikthAMzaH pranIvanasaMmita ityuktaH / dattake ca kSetranavat / smRtyantaramudAharanti kramazaH / aurasakSetrajau yugapadbhAgaharAvanyeSAM tu pUrvAbhAva uttarasya bhAgaharatvaM / yadyeSAM SaT dAyAdAH SaDadAyAdA iti vargadvayapratibhAgena dAyAdAdAyAdayoranayo rikthavacanamanupapannaM / satyaurase'dAyAdA iti AdyAH SaNmahopa- 15 kArA itare SaT nyUnA iti / AdyA aurasAdanye samAnAphailA evamuttare SaT tato nyUnA avAntarApekSayA tulyA eva / na pUrvottarapaThitAnAM bhedo'sti // 165 // svakSetre saMskRtAyAM tu svayamutpAdayeddhi yam // tamaurasaM vijAnIyAtputraM prathamakalpitam // 166 // .. AtmIyavacanaH svazabdo na samAnajAtIyatAmAha / etena svayaM saMskRtAyAM jAta 20 aurasa itarathA'saMskRtAyAM nivRttiparaH saMskRtazabdaH saMbhAvyate / tatazcAnyena saMskRtAyAmanya aurasaH syAt / uktArthe ca svazabde kSatriyAdiputrA apyaurasA bhavanti / na hi teSAmanyatputralakSaNamasti / anye tu prAthamakalpikamaurasavizeSaNaM caturaiH kSatriyAputrAnaurasAn saMpUrNalakSaNAnmanyante / evaM tu vyAkhyAne yathA svakSetre saMskRtAyAmasaMpUrNalakSaNa aurasastacca sve'saMskRtAyAM prApnoti kiM punaH kSatriyAdInAmaurasatvena putrAstAvadbhavanti 25 parimitAMzabhAjazca / athocyate / asatyaurasakSetranAdilakSaNe dvAdazasaMkhyAniyamAtkathaM putratvamiti / atrocyate / kimu lakSaNena lokato vyavahAraprasiddheH / tathAhi yo yato jAtaH sa tasya putra iti laukikA vyavaharanti / tathA ca janake kazcipitRvyavahAraM 1Na-ra-kramazau gotrarikthasaMbhAginau / 2ra-AdyArthaH / 3 evaM mUle / 4 Na-ra-prAthama; ra-kalpikaM / 5Na-ra-catvAraH / 6Na-ra-kimalakSaNena / For Private And Personal Use Only Page #813 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithimaassysmlNkRtaa| [ navamaH kurvannanyo neti bodhyate naiSa te pitA na hi tvamanena jAta ityanvayavyatirekAbhyAM janakaH pitA janyazca putra ityetadavagamyate / vizeSavyapadezArthastu lakSaNArambhaH / ye tukSetrajAdinanake vA putratvamiti tatkAryanibandhanamaputrasyApi kAryavidhAnAtputratvaM putratvasya tanniSedhAnna jAtatvamiti / tathA caite pratinidhaya ucyante / tairatrAyaM janmanibandhe hi putratve aurasapunarbhavaniyuktAsutAnAM vizeSo na syAjanmanastulyatvAt / kiMca putrakAryakAraNAnnaiva kazcidaputraH syAt / yastu laukiko vyavahAraH asau janake'pi pitRvyavahAradarzanAvyabhicArI / tena satyapi prayoga indrAdizabdavallokato'rthAtizayAcchAstre cotpattividhAnAdbhAryAdivyavahAravat putravyavahAro'vagaMtavyaH / tatra ca yadaurasasya prAthamakalpikatvavacanaM tatra vyavahAro'vagantavyaH / na vyavahAre kiM tamupakAre'pi piturupakAreNa dRSTo yathauraso bhUyAMsaM zaknotyapakartumiti jJApayati / upakArApacayo hi prAyazcitapratinidhivyavahAraH / na hyeSAM pratinidhitA saMbhavati / prArabdhasya karmaNo'GgopacArapratinidherna ca putrakarmAgamo'patyotpAdanakarmaNo guNakarmatvAt / tena satyeva kSetrane pratinidhitvavacanamaurasatvaprazaMsAthai / yathA'pazavo vA'nye go'zvebhyaH pezavA go'zvAniti pazUnAmapazutvavacanaM gavAcInAM prazaMsituM / yadA ca yo yadIyAdvIjAjjAtaH sa tasya putra iti / tathA ca darzitaM mahAbhArate / 15 dvaipAyanAjjAtAH pANDudhRtarASTravidurAdayo naite vyAsaputrA iti vyapadizyante / atha svayaM prayo janaM kSatriyAdiputrANAmaurasatvaM tathopapAditaM / atha kSatriyAputrikAputratve dvAdazasaMkhyAtireka Apnoti / bhavatu ko doSaH / trayodazo'yaM putro'stu / aurasena tulyaphalatvAt tadgahaNamatastatsAmyAcca / tathA casmRtyantaraM (yAjJavalkya smR0vya0 128) " tatsamaH putrikAsutaH" iti / / 166 // yastalpajaH pramItasya klIvasya vyAdhitasya vA // svadharmeNa niyuktAyAM sa putra: kSetrajaH smRtaH // 167 // vyAdhitasyApratIkArarAjayakSmAdivyAdhitasya / avaziSTaM spaSTam // 167 // mAtA pitA vA dadyAtAM yamAdbhaH putramApadi // sadRzaM bhItisaMyuktaM sa jJeyo datrimaH sutaH // 168 // ca zabdaH paThituM vA yukto " mAtA pitA ceti" na hyubhayorapatyamanyatarAnicchAyAM dAtuM yuktaM / athApi vAzabdaH paThyate / tathA coktaM / "mAtA pitA vA dadyAtayorapi pitA zreyAn " iti / kAryAntaraviniyogaviSayametat / nanu sattvApattau mAtuH svamiti pitari putraM pratidAtRtvaM naasti| satyaM pitRta iti vacane "abhAve bIjinAmiti" 1ja-ra-ye / 2 Na-ra-dRSTaM / 3 Na-ra-aguNa / - Na-ra-kSetrajAdInAM putratve pratinidhi / 5Na-ra-pazakaH pazavo / 6Na-ra-vAzca / 7-sa svayaM prayojana / For Private And Personal Use Only Page #814 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / 769 1 169 // yogavizeSaviSayatvAtsadRzamityuktaM / Aha ca vasiSThaH (a0 11 sU0 1) "na strI putraM dadyAtpratigRhNIyAcca " iti / sadRzaM na jJAtitaH / kiM tarhi kulAnurUpairguNaiH kSatriyAdirapi brAhmaNasya dattako yujyate / pratigrahaNalobhAdinA pratiSedhArtham // 168 // sadRzaM tu prakuryAdyaM guNadoSavicakSaNam // putraM putraguNairyuktaM sa vijJeyazca kRtrimaH // atrApi sadRzo guNata eva vijJeyaH / sa tu sadRzaM savarNa vyAcakSate / teSAM sajAtIya iti eSa pATho yukto yadyayamartho'bhipretaH / nanu jAtyA sAdRzyamapi tUktameva / guNadoSavicakSaNaM kecidAhustAvanna kriyate yAvanna prAptavyavahAraH / na hyasau guNadoSAn jAnAti / tathAtvevaM jAnAti yenAhaM jAto yena ca saMprati putratayA bharaNaM me kriyate tasyApyahaM putra ityabhyupagataputrAbhAvAttathaiva grahItavyo'pi tvanyataratve vizeSo nAsti // 169 // 10 utpadyate gRhe yasya na ca jJAyeta kasya saH // // sa gRhe gUDha utpannastasya syAdyasya talpajaH // 170 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir na ca jJAyeta mAtA yadyuddhAntyA bahuzo gatA vA tadA na jJAyate kA punastasya jAtiryataH pUrvairuktaM avijJAtavIjino mAtRtaH / etacca yatra hInajAtIyapuruSazaGkA nAsti / tadAzaGkAyAM hi pratilomasaMbhavaH / pratilomatvAnna kvacitpuruSakAryAdhikAriNaH // 170 // 15 mAtApitRbhyAmutsRSTaM tayoranyatareNa vA / / yaM putraM parigRhNIyAdapaviddhaH sa ucyate / / 171 / / bahuprajAtayA bharaNAsamarthenAtyantadurgatyA kenacidvA doSayogena mAtAtitRbhaktihInatvAdinA na punaH pratyakSatvena tasya na kvacideva putrakArye'dhikAra iti darzitaM / anyatvamapyanyatareNotsargaH parigrahaH putrabuddhyA na tu tajjIvitecchayA ca // 171 // pitRvezmani kanyA tu yaM putraM janayedrahaH // 20 taM kAnInaM vadennAmnA voduH kanyAsamudbhavam / / 172 // ayaM zlokaH prAk svayaMdattakRtrimApaviddheSu / asya ca bhAgakalpanA prAk nirUpitA / pratigrahabhUminiSedhazca satyasmindhanena tAvat // 172 // yA garbhiNI saMskriyate jJAtA'jJAtApi vA satI // boduH sa garbho bhavati sahoDha iti cocyate // 173 // krINIyAdyastvapatyArthaM mAtApitroryamantikAt // sa krItakaH sutastasya sadRzo'sadRzo'pi vA / / 174 // 1 Na-ra-lobhatapAdinA / 2 Na-ra ye / 3 Na-ra anyatramAya / 97 For Private And Personal Use Only 25 Page #815 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra Gee www.kobatirth.org 10 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / yA patyA vA parityaktA vidhavA vA svayecchayA // utpAdayetpunarbhUtvA sa paunarbhava ucyate / / 175 / / sA cedakSatayoniH syAdgatapratyAgatA'pi vA / / paunarbhavena bhartrA sA puna: saMskAramaIti / / 176 // mAtApitRvihIno yastyakto vA syAdakAraNAt // AtmAnaM sparzayedyasmai svayaMdattastu sa smRtaH // 177 // yaM brAhmaNastu zUdrAyAM kAmAdutpAdayetsutam // 1 sa pArayanneva zavastasmAtpArazavaH smRtaH / / 178 // kAmAdityanuvAdaH " kAmatastu pravRttAnAm " ityasya / pArayan piNDadAnAdinA upakurvannapi dazavatulyaH / anupakArakaH / asaMpUrNopakArakatvAt // 178 // dAsyAM vA dAsadAsyAM vA yaH zUdrasya suto bhavet // so'nujJAto haredaMzamiti dharme vyavasthitaH // 179 // zUdrasyAnUDhAyAmaniyuktAyAmapi jAtaH suta eva / evaM yadyapi dAsasya dAsI - tyarthe'pi vacanAttasyAM jAto na dAsasya dAsasvAminaH / so'nujJAtaH pitrA samamaMzamaurasena harejjIvitabhAge kriyamANe anyathA vA yadi brUyAdeSa vaH samAMza iti / yadA tu pitA nAnujAnAti / tatsmRtyaMtare paThitaM ( yAjJava0 smR0 vya0 133 ) 15 " jAto'pi dAsyAM zUdreNa kAmatoM zaharo bhavet " / kAmato yAvantamaMzaM pitA'nujAnAti / " mRte pitari kuryustaM bhrAtarastvardhabhAgikaM " I taM kuryuH / svAMzApekSayA AtmanA dvau dvau parigRhNIyurbhAgau tasyaikaM dadyuH / " abhrAtRko haretsarvaM " / asatsvau raseSu sarva rikthaM sa eva haredyadi dauhitro na syAt / sati tasminnaurasavatkalpanA / dauhitrasyAnyasyAzrutatvAttasya ca prakRtatvena buddhau sannivezAt / brAhmaNAdInAM tu 20 dAsIsutAH prajIvanamAtrabhAjo na rikthabhAja iti sthitiH // 179 // kSetrajAdIn sutAnetAnekAdaza yathoditAn // putramatinidhInAhuH kriyAlopAnmanISiNaH // 180 // 66 [ navamaH For Private And Personal Use Only mukhyAbhAve pratinidhiH / ato sasyaurasa ete kartavyA ityuktaM bhavati / eteSAM smRtyantare'nyAdRzaH kama uktaH / yathA gUDhotpannaH kaizcitpaMcamo'paraiH paSTha iti / tatra 21 pAThakramo nAtrAGgamata evAniyamapAThAtprayojanaM cottaratrAnaGgatve darzayiSyAmaH / kriyAlopAddhetoH kriyate'patyamutpAdayitavyamityasya vidhilopo mAbhUditi / yo vidhiH / sa yathAkathaMciggRhasthena saMpAdyaH / tatra mukhyaH kalpa aurasaH tadasaMpattAvete kalpA AzrayitavyAH // 180 // 1 etatu Na-ra-pustakayoreva dRzyate / 2 Na-ra-bhrAtrau / 3 Na-ra-ataH paraM patracyutiH / Page #816 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 771 adhyAyaH] mnusmRtiH| ya ete'bhihitAH putrAH prsnggaadnybiijjaaH|| yasya te bIjato jAtAstasya te netarasya tu // 181 // pUrvoktasyAbhAve vidhipratiSedho'yamiti vyAcakSate / ya ete aurasAbhAve pratinidhayaH kartavyatayA uktAste na kartavyAH / yataste'nyabIjajAtAstasyaiva te putrA netarasya / yena kriyante tasya te na bhavantItyarthaH / atazca pUrveNa vidhiranena pratiSedha iti viklpH| 5 sa ca vyavasthito rikthagrahaNe / kAnInasahoDhapunarbhavagUDhotpannA na rikthabhAjaH / dattakAdayastu rikthabhAjaH / asatyaurase kAnInAdayazca satyapyaurase na pitRdhanaharAH / grAsAcchAdanamAjaH kevalaM / satyasati caurase / yata uktaM (agre zlo. 202) "sarveSAmapi ca nyAyyaM dAtuM zakyA mniissinnH| grAsAcchAdanamatyantaM patito hyadadadbhavet // sarveSAmapi klIbAdInAM ca prakRtatvena darzitamiti / atyantaM yAvajjIvamityarthaH / 10 zarIradhAraNArthatvAdrAsAcchAdanasya bhRtyAdestadupayoginaH paricArakasyApi vetanadAnaM vijJeyaM / na hyandhAdeH paricArakamantareNa jIvanasaMbhavaH / yeSAM dArakaraNaM mataM teSAM sabhAryANAM bharaNaM dAtavyaM zaknoti dhanAnurUpeNa bhojanavastrAdi deyaM patita ityarthavAdaH // 181 // bhAtRNAmekajAtAnAmekazcetputravAnbhavet // sarvAMstAMstena putreNa putriNo manurabravIt // 182 // sarvAsAmekapatnInAmekA cetputriNI bhavet // sarvAstAstena putreNa pAha putravatIrmanuH // 183 // zreyasaH zreyaso lAbhe pApIyAnrikthamarhati // bahavazcettu sadRzAH sarve rikthasya bhaaginH|| 184 // na bhrAtaro na pitaraH putrA rikthaharAH pituH // pitA haredaputrasya rikthaM bhrAtara eva ca // 185 // *trayANAmudakaM kArya triSu piNDaH pravartate // caturthaH saMpadAtaiSAM paJcamo nopapadyate // 186 // x anantaraH sapiNDAyastasya tasya dhanaM bhavet / / ata Urca sakulyaH syAdAcAryaH ziSya eva vA // 187 // 25 * asutAstu pituH patmyaH samAnAMzAH prakIrtitAH / pitAmahyazca tAH sarvA mAtRkalpAH prkiirtitaaH||1|| x hareranRtvijo vApi nyAyavRttAzca yAH striyH||1|| For Private And Personal Use Only Page #817 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 772 medhaatithimaassysmlNkRtaa| [ navamaH sarveSAmapyabhAve tu brAhmaNA rikthbhaaginH|| vidyAH zucayo dAntAstathA dharmo na hIyate // 188 // ahArya brAhmaNadravyaM rAjJA nityamiti sthitiH // itareSAM tu varNAnAM sarvAbhAve harennRpaH // 189 // saMsthitasyAnapatyasya sagotrAtputramAharet / tatra yahakthajAtaM syAttattasminpratipAdayet // 190 / / dvau tu yo vivadeyAtA dvAbhyAM jAtau striyA dhane // tayoryadyasya pitryaM syAttatsa gRhNIta netrH|| 191 // jananyAM saMsthitAyAM tu samaM sarve shodraaH|| bhajeranmAtRkaM rikthaM bhaginyazca sanAbhayaH // 192 // yAstAsAM syurduhitarastAsAmapi ythaarhtH|| mAtAmahyA dhanAtkiMcitpradeyaM prItipUrvakam // 193 // adhyagnyadhyAvAhanikaM datvaM ca prItikarmaNi // bhrAtRmAtRpitRprAptaM SaDvidhaM strIdhanaM smRtam // 194 // anvAdheyaM ca yaddattaM patyA prItena caiva yat // patyau jIvati vRttAyAH prajAyAstaddhanaM bhavet // 195 // brAhmadaivArSagAndharvaprAjApatyeSu yadvasu // aprajAyAmatItAyAM bhartureva tadiSyate // 196 // yattvasyAH syAdanaM dattaM vivAheSvAsurAdiSu // aprajAyAmatItAyAM mAtApitrostadiSyate // 197 // striyAstu yadbhavedvittaM pitrA dattaM kathaMcana // brAhmaNI taddharetkanyA tadapatyasya vA bhavet // 198 // na niryAraM striyaH kuyuH kuTuMbAbahumadhyagAt // svakAdapi ca vittAdi svasya bharturanAjJayA // 199 // patyau jIvati yaH strIbhiralaGkAro dhRto bhavet / / na taM bhajerandAyAdA bhajamAnAH patanti te // 20 // anaMzau klIvapatitau jAtyandhabAdhirau tathA // unmattajaDamUkAzca ye ca kecinirindriyaaH||201|| 1ph-ye| For Private And Personal Use Only Page #818 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| sarveSAmapi tu nyAyyaM dAtuM zaktayA manISiNA // grAsAcchAdanamatyantaM patito hyadadadbhavet // 202 // yadyarthitA tu dAraiH syAlIbAdInAM kathaMcana / / teSAmutpannatantUnAmapatyaM dAyamarhati // 203 // arthitA saMprayogecchAratinimittaM tasyAM satyAM vivahet / tatrotpannasaMtAnAnAmapatyaM 5 putro duhitA vA dAyaM rikthavibhAgamarhati / duhituryAvAnbhAgaH prAguktaH / vAntaretAstu yaH klIbastasya bhavatyeva maithunecchA / kutaH punastasya jaMtUtpattiH / uktaM ca " tasya yastalpajaH na pramItasya klIbasya vyAdhitasya " iti / rAgaprayuktatA vA tena zlokena vivAhasya darzitA / dharmaprayuktatve hyanadhikRtAnAM karmasu kuto vivAha upaneyatA ca / jAtyandhapazUnAM vAtaretasazca svakIyasya za (!) darzitA / unmattAdayastvamuneyAH 10 kutasteSAM vivAhaH / AdigrahaNaM coktaviSaye caritArtha / yadi hi AdigrahaNAsAmarthyAtsarva eva gRoranpatito'pi gRhyeta tasya sarva eva gRhyeranpatito'pi smRtivirodhAnneSTaM athavA kRtAdhyayanAnAM 'kRtavivAhAnAmunmattAdirUpe' samupajAte vidhireSa vijJeyaH / __nanu ca kRtavivAhAnAM 'yadyarthitA tu dArairiti' noppdyte| naitadevaM kRtavivAhAnAM unmattAdirUpeNa samupajAte vidhirayaM vijJeyaH / nanu kRtavivAhAnAM jAyArthitAyAH saMbhavAt pUrvaistu 15 dharye'pi vivAhe'sya prayojanaM dRSTaM / tatazca klIbasya smArteSvadhikArAttadartho vivAho'satyAmapyarthitAyAM yukta eva / zrauteSu tu jAtatrapusyAdhAnAtklIbasya nAdhikAraH / yasya ca prayojakatvaM yuktaM tadarzayitavyam // 203 // ___ yatkicitpitari prete dhanaM jyeSTho'dhigacchati // bhAgo yavIyasAM tatra yadi vidyAnupAlitaH // 204 // pitRkramAgatAnmitrAdrAnAmAtyapurohitAdeva kSetrAdvA kayAcidyuktyA'dhikotpatti janayettatsarveSAM sAdhAraNaM naiva mantavyaM / mayaitadbuddhayA pitrA prAganupArjitA mayaitallabdhaM mamaivetaditi vidyAnupAlina iti vacanAdvidyAjIvinAM zilpikArukaprabhRtInAmeSa vidhivaidyanaTagAyanAdInAm // 204 // avidyAnAM tu sarveSAmIhAtazceddhanaM bhavet // samastatra vibhAgaH syAdapicya iti dhAraNA // 205 // avidyA kRSivANijyArAjopasevAdi / tatra ISanyUnAdhikabhAvo na gaNayitavyaH / tatrApi yadi kenacidapi barjitaM tadA'styeva vibhAgatA / jyeSThasya tu jyeSThAMzaniSedhArtha 1Na-nimittAMtarasyA; Na-ra-nimittAntarasyAsatyAM / 2 evaM mUle / 3 pha-virodheneSTaM / 4 ja-rachAyArthitAyAM saMbhavAt / 5 ra-naH / 6 pha-mahatazceddhanaM / 20 For Private And Personal Use Only Page #819 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra lfy@ 10 20 www.kobatirth.org 25 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ navamaH vacanaM / ISadAdhikye tu sarveSAM samAMzakalpanA / apitrye'pi hetuvacanAdanapatyadhanasyApyeSa eva vidhiH // 209 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir vidyAdhanaM tu yadyasya tattasyaiva dhanaM bhavet // maitryamaudvAhikaM caiva mAdhuparkikameva ca // 206 // 1 vidyAyA adhyApanAdinA zilpakauzalena vA tathA mitrAdrarjitamaudvAhikaM sAntAnikatayA labdhaM caiva mAdhuparkikamAtrtvijyena / yadyapyetadapi vidyAdhanaM bhavati tathApi jAyamAnena nimittenopAdIyamAnatvAdbhedena vyapadizyate / zvazuragRhalabdhamaudvAhikamapare udvAhanimittena yatastallabhyate // 206 // ye bhrAtaraH saha vasanti vidyamAna pitRdhanAzca kRpyAdinA vyavaharanti teSAM yadyeko na vyavaharettasyeyaM nirbhAjyatA paThyate / sa nirbhAjyaH svakAdaMzAditi / bhAgAnnetavyo'pasArayitavyaH / svakAdaMzAdyAvadhikaM tadIyAddhanAdvayavahAreNotpannaM tattasya na dAtavyaM na tu mUlasya paitRkasya niSedhaH / tatrApi na sarveNa sarve nirmAjyaM kiMcidanyopajIvanaM klezaphalamAtmano 15 gRhItvA ziSTamasmai dAtavyam / athavA nirbhAjyaH pRthakkAryaH saha vastuM / na ceyaM kadAci - duttarakAlazaktisAdhAraNyena ghanenArjitatvAtsamAMzatA / tatra bhAgakalpanA nAradena darzitA / tatra vacanenodgatasya bhUyAnbhAgo gRhyate'nuktasya svalpa iti // 207 // bhrAtRRNAM yastu neheta dhanaM zaktaH svakarmaNA // sa nirbhAyaH svakAdaMzAtkiMciddatvopajIvanam // 207 // anupamanpitRdravyaM zrameNa yadupArjitam / / svayamIhitalabdhaM tannAkAmo dAtumaIti // 208 // vidyAnimittasya svayamarjitasyAdAnamuktaM / anena vyatiriktasya kRSyAdilabdhasyAdAtavyatocyate / nanu cAyameva zloko na vaktavyaH / svayamIhitena svayaM ceSTayA yallabdhaM tannAkAmo dAtumarhatIti / kiM vidyAdhanAdizlokena ucyate / mantre vivAhAdau na sarvasya svymiihe| papattiriti bhedena vyapadezaH // 208 // paitRkaM tu pitA dravyamanavAsaM yadApnuyAt // na tatputrairbhajetsArdhamakAmaH svayamarjitam // 209 // grahaNAdanyadarthayanpitrA svayamarjitaM tadAkAmo na vibhajanIyo'dhikAraprAptairapi putraiH kaH punarjIvati pitari putrANAM vibhAgakAla ucyate / yadA tAvatsvayaM pitA putrAnvibhajate tadoktaM / (nAradasmR. 13 -2) "mAturnivRtte rajasi" iti "jIvati cecchatIti" 1 Na-ra-yadA / For Private And Personal Use Only Page #820 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| 776 tathA pitaryagataspRhe " nivRtte vApi ramaNa" iti / anyathA tu yadaiva prAptAH putrA bhavanti yataste pitAmahadhanasyezate / tathA coktaM ( yA. va. smR. vya. 121) "bhUryA pitAmahopAttA nibandho dravyameva vA / tatra syAtsadRzaM svAmyaM pituH putrasya cobhyoH"|| iti / ____ satyapi ca putrasya svAmye yAvadaprAptAstAvat sarvathA vizeSAbhAvAtsarve satyapi pitAmahadhanabhAnaH / svatvapUrvakatvAdvibhAgasya bandhakrayAdikriyAsu pitRdhanaM 5 jAtaputreNa niyoktavyaM / yogakuTuMbabharaNAdau tu viniyogo darzitaH / AcAre cAsyAmavasthAyAM putrANAM svAmye putrakAmena vA vibhaktAviti nindAdarzanAdbalAdvibhAjayantaH pApA itynumiiyte| yathA'satpratigraheNa bhavati svAmyaM doSastu puruSasya tenAnvayAgatamitIdRzamazuddhameva / ataH saMbhavatyupAyAntare na pitA'rthanIyaH / adharmo hi tathA syAt / svayamarjitamapi dhanamadhikAraprAptAnguNavataH putrAn jJAtvA vibhaktavyameva / uktaM ca / 10 " vayasi sthitaH pitA putraanvibhjet| jyeSThaM zreSThAMzenetarAnsamairazaiH" iti / na caitatpitAmahadhanaviSayaM / na hi tatra pitA jyeSThasyAdhikAMzadAnAya prabhavati / tulyatvAdumayoH svAmyasya / yattvidaM (yA. va. smR. vya. 116 ) "nyUnAdhikavibhaktAnAM dhayaH pitRkRtaH smRtaH" iti tatpitAmahe'pi svalpayA mAtrayecchanti / yatra na paripUrNa bhAgadvayaM gRhItaM svayamarjitaviSaye hyapavAda eva syAt // 209 // vibhaktAH saha jIvanto vibhajeranpunaryadi // samastatra vibhAgaH syAjjyaiSThyaM tatra na vidyate // 210 // spaSTArthaH zlokaH / vibhAgadharme vibhAgasyoddhArapratyAzaGkAnivRtyartha " svapitrya iti" 'dhAraNeti / vacanAt pitryasya sarvadhanasyoddhAraH / iha tu bhUtaH sarvagatyA pitrya nAstItyAzaGkayA vacanam // 210 // yeSAM jyeSThaH kaniSTho vA hIyetAMzapradAnataH // niyetAnyattaro vApi tasya bhAgo na lupyate // 211 // yeSAM bhrAtRNAM jyeSThaH kaniSTho vA bhrAtAM'zapradAnAdIyate / aMzapadAnaM vibhAgakAlaH hIyate pAdetyAdyavibhAgArthaM ca hetumAsAdayet mriyeta vA tasya bhAgo na lupyate tasyeyaM pratipattiH // 211 // sodaryA vibhajeraMstaM sametya sahitAH samam // bhrAtaro ye ca saMsRSTA bhaginyazca sanAbhayaH // 212 // sodo bhrAtaro yeSAM saMsRSTArthe gRhNIyuH / bhaginyazca snaabhyH| sodaryA 'aputrAstA hi sanAbhivyapadezyAH pravRttAH punaH pratigotramAvamanubhavantIti na bhrAtRNAM For Private And Personal Use Only Page #821 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / ( navamaH sanAmayaH / ye ca saMsRSTA iti cazabdo bhaginI samuccinoti tviyamAzaGkA kartavyA / sodaryA gahlIyurye ca bhrAtaraH saMsRSTA iti tathA satyasodANAmapi saMsRSTAnAM bhAgaH prasajyeta / santyeva sodaryA asaMsRSTAH saMsRSTAzca / sodaryA yatra santi tatrobhayorapi vibhAgena vibhAgaM gRhNIyuH / na cedaM virudhyeta " anyodaryastu saMsRSTI nAnyodaryo dhanaM haret / asaMsRSTo'pi vAdadyAtsodayoM nAnyamAtrikaH" / 10 asyAyamarthaH / sApatno bhrAtA satyapi saMsRSTitvena gRhNAti / yadA . sodayo'saMsRSTo'pi vidyate sodaryANAM madhyAyena saMsRSTaH sa eva nAnyaH satyapi sodaryatve / taduktaM " saMsRSTinastu saMsRSTI sodaryasya tu sodaira " iti / yadA tu sodarA naiva santi tadA yaireva sApatnaiH saMsRSTasta eva gRhNIyurna vitare / sodaryavibhaktAnAM saha vasatAM mahAnikaTamAvasatyapi sAnnidhyaM vizeSakAryasAmAnyotthavibhaktAnAmapi vijJAyata 15 ityAhuH / tena vibhaktAnAmapyanyataraprameyasodarya eva gRhNIyAnnAsya bhAgaH parilupyate / na caitaccodanIyaM naivAsya tadAnIM bhAga utthitaH paraloko vA cintyate yata uktaM / " samutpanne vAcyaH svAmIti " | " anIzAste hi jIvatoH" iti // 211 // yo jyeSTho vinikurvIta lobhAdrAtRRnyavIyasaH // so'jyeSThaH syAdabhAgaca niyaMtavyazca rAjabhiH // 213 // tatra piturUz2a samanantarameva putrANAM svAmyaM drshyti| vinikAro rAjapUnAdiSvavajJApare dhanena vaMcanaM ajyeSTho bandhuvatpUjya ityuktaM / na sarveNa sarve jyeSThavRttiniSedho'bhAgakatvaM ca jyeSThAMzanihatvaM niyantavyamavizeSopadezAt / vAgdaNDadhigdaNDAbhyAM dhanaM cArthAnurUpe'parAdhe // 213 // sarva eva vikarmasthA nAhanti bhrAtaro dhanama // 25 na cAdasvA kaniSThebhyo jyeSTha kurvIta yautakam / / 214 // vikarmasthAH pratiSiddhAcaraNAH / kuTuMbArthe cAnutiSThamAnAnAM teSAmanyeSAM bhrAtRNA saMbandhyupaviSTaM sthApayedyatte vakSyante kutastadvardhanamiti tadA mUlaM darzayiSyAmIti tAdRzavRddhisahitamapi sarveSAmapi dApayet / yadi tu tasminneva kAle bhrAtRNAM darzayedidamadhikaM dRzyate tadyathAMzaM gRhNItAhamapi svatastatpRthakkRtya vRddhiM neSyAmIti tadA nAsti teSAM bhAgastasyaiva tadyautakam // 214 // bhrAtaNAmavibhaktAnAM yadhutthAnaM bhavetsaha // na putrabhAgaM viSamaM pitA dadyAtkathaMcana // 215 // 1 yA030 smR* vya0 139 / 2 yA 30 smR. vya. 138 / 3 Nara-paja / For Private And Personal Use Only Page #822 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / 1 yaduktaM " nyUnAdhikavibhaktAnAM dharmyaH pitRkRtaH smRta " iti temyo'sminviSaye pratiSedhaH / sahotthAnaM sarva eva dhanamarjayantItyarthaH / kazcitkRSyAdinA kazcitpratigraheNa kazcitsevayA kazcidyathAhRtaM parirakSati yathopayogamasannihiteSu viniyukte tatsarvamekIkRtya samaM vibhajanIyaM / na snehAdinA kasmaicitpitrA'dhikaM deyam // 215 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir Urdhva vibhAgAjjAtastu pitryameva hareddhanam // saMsRSTAstena vA ye syurvibhajeta sa taiH saha // 216 // vibhAgottarakAlaM pitrA yadvibhAgadvayaM gRhItaM " dvAvaMzau pratipadyeta" | iti tadeva satyA pituricchAyAM grahItavyaM / piturUrdhvaM vA na tatra bhrAtRbhirvAcyaM kimityayaM dvAvaMzau gRhNAtIti / atha ca nAsti pituricchA tadA samaM ca svasamo'sya bhAga uddhartavyaH / piturUrdhva saMsRSTAsteSAmeva sa paitRkoM'zastadutthaM dadyAdapareSAM svAMzaM " jAtasya ca mRtasya ca " iti / 10 jAtasya saMsRSTina eva dadyuH / piturUrdhvaM tadIyamaMzaM ca taM evameva vibhaktAH saha ityanayAnubuddhyA " bhaginyA A prasavAnnaiva vibhAgo'sti " iti vasiSThena darzitam // 216 // anapatyasya putrasya mAtA dAyamavApnuyAt // mAtaryapi ca vRttAyAM piturmAtA hareddhanam // 297 // vyAkhyAto'yaM zlokaH // 217 // RNe dhane ca sarvasminpravibhakte yathAvidhi // pazcAdRzyeta yatkicittatsarvaM samatAM nayet // 298 // avijJAnAnnayUnamadhikaM vA vibhaktaM parato jJAtaM samAMzakI kartavyaM / kiMca vibhAgottarakAlaM labdhe nAsti jyeSThasyoddhAra iti // 298 // vastraM patramalaMkAraM kRtAnnamudakaM striyaH // yogakSemaM pracAraM ca na vibhAjyaM pracakSate / / 219 // 1 Na-ra evaM vAhanaM / 98 777 For Private And Personal Use Only vastrapatrAlaGkArakRtAnnodakAnAmekatvaM vivakSitaM / patraM vAhanaM mantrIzakaTAdi / alaGkAro'GgulIyakAdi / vastraM samamUlyaM na tu mahArgha / udakaM kUpavApyAdi / striyo dAsya yogakSemaM yato yoge kSemo bhavati mantripurohitAmAtyavRddhAvAstucArAdibhyastato rakSA bhavati / smRtyantare ca paThyate ' vAstuni vibhAgo na vidyate' / pracAraM yatra gAvazcaranti 21 prakSetretyAha tena yatpaitRkenoktaM na hyatra dharmAtikramaH kazcidastIti tadanupapannaM darzayati / adRSTAsu hi te pratiSedhAstadatikramAdadharmo na syAt // 219 // 15 Page #823 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra ' 778 15 www.kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtAM / ayamukto vibhAgo vaH putrANAM ca kriyAvidhiH // kramazaH kSetrajAdInAM dyUtadharme nibodhata // 220 // dyUtaM samAhayaM caiva rAjA rASTrAnnivArayet // rAjAntakaraNAvetau dvau doSau pRthivIkSitAm // 221 // prakAzametattAkaryaM yaddevanasamAhRyau // tayornityaM pratIghAte nRpatiryatnavAnbhavet // 292 // amANibhiryatkriyate talloke dyUtamucyate // prANibhiH kriyate yastu sa vijJeyaH samAhvayaH / / 223 // dyUtaM samAhvayaM caiva yaH kuryAtkArayeta vA // tAnsarvAnghAtayedrAjA zUdrAMzca dvijaliGginaH || 224 | kitavAnkuzIlavAnkrUrAnpASaNDasthAMzca mAnavAn || vikarmasthAn zauNDikAMzca kSimaM nirvAsayetpurAt // 225 // ete rASTre vartamAnA rAjJaH pracchannataskarAH // vikarmakriyA nityaM bAdhante bhadrikAH prajAH / / 126 // dyUtametatpurAkalpe dRSTaM vairakaraM mahat // tasmAdyUtaM na seveta hAsyArthamapi buddhimAn // pracchannaM vA prakAzaM vA taniSeveta yo naraH // tasya daNDavikalpaH syAdyatheSTaM nRpatestathA // 228 // 227 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir vividhaH kalpo vikalpaH / sama eva rAjJeocyate ' dyUtadharme nibodhata ' iti tata 20 Arabhya dvitrAH zlokA vidhAyakAH / sarvo'pyarthavAdaH // 228 // kSatraviTzUdrayonistu daNDaM dAtumazaknuvan // AnRNyaM karmaNA gacchedvimo dadyAcchanaiH zanaiH / / 129 // kSatriyAdayo nirdhanA na saMbandhenAvasAdayitavyAH / kiMtarhi ? karmaNA yadyasyocitaM karma rAjopayogi tena daNDadhanaM saMzodhayitavyAH / brAhmaNastu kuTuMbAnAmavirodhena zanai29 dayo bandhatAnakarmaNI tasya niSidhyete / dhanikaviSayaH prAguktaH zlokaH / daNDaviSayo 1 'yamapaunaruktyam // 229 // strIbAlonmattavRddhAnAM daridrANAM ca rogiNAm // ziphAvida larajjvAdyairvidadhyAnnRpatirdamam // 230 // 1 Na-ha-vidhiH / 2 Na-ra-rocate / 3 Na-ra-nRpatidhruvam / [ navamaH For Private And Personal Use Only Page #824 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 779 damaH karmakaraNe'pyasamA daridrA eva gRhyante / mahApAtrakinAM sAmyAttacchiSyAdimistAhanaM / ziphA latA / vidalaM vRkSatvak // 230 // ye niyuktAstu kAryeSu hanyuH kAryANi kAryiNAm // dhanoSmaNA pacyamAnAstAniHsvAnkArayenRpaH // 231 // ye kAryiNAmarthipratyarthinAM kAryeSu vyavahAradarzitAdiSu niyuktA adhikRtA 5 rAjasthAnIyapramRtayaste dhanoSmaNA pacyamAnA anyasmAddhanaM gRhItvA kAryANi nAzayeyustAnniAsvAnkArayetsarvasvaharaNaM teSAM kArya / satyAnAmabhyAsena vartamAnAnAM satyapi vakSyamANo daNDAntaravidhAveSa eva daNDo nyaayyH| ye'pyanye senApatiprabhRtayaH kasyacitsAhAgyake niyujyante tatazcArtha gRhItvA zayanti te'pyevameva daNDyAH / anye tu 'ye 'niyuktA' ityakAraprazleSaM paThanti / ye rAjavallekhyAbalAtizayAdvA'nyasya sAhAyyaM kurvanti 1. kAryanAzanArtha dvitIyasya teSAmayaM daNDaH / dhanoSmaNetyavivakSitaM / aniyuktA ityetadeva pradhAnam // 231 // kUTazAsanakartazca prakRtInAM ca dUSakAn // strIbAlabrAhmaNAMzca hanyAviTsavinastathA // 232 // kuTazAsanasya kartAro yannaiva rAjJAdiSTaM tadrAjakRtamiti vadanti / zAsanaM 15 rAjAdezaH / etasya gRhe na bhoktavyamasya cAyaM prasAda AjJAta iyaM vA sthitI rAjJA kRteti patrakaM rAjAdhikRtalekhakalikhitamasti zAsanaM rAjAdezasaMbAdhazAsanaM tatkUTaM kurvanti pAlayanti / prakRtInAM kruddhalabdhAnAM dUSakA bhedkaaH| strIbAlayorbrAhmaNayorapi hntaarH| dviTsevino rAjazatrusevinaH pracchannaM gatAgatikAn // 232 // * tIritaM cAnuziSTaM ca yatra kacana yadbhavet / kRtaM tadarmato vidyAnna tadbhUyo nivartayet // 233 // yatra vacana rAjAdhikAraNe vyavahArapadaM tIritaM pAratIrakarmasamAptau nizcitamasau yatra prayuJjIteti na kevalaM vAcA satyairuktaM yAvadanuzabdaM daNDapraNayanaM kRtaM tadrAjA kRtameva vidyAnna punarnivartayedantareNa dviguNaM daNDaM yathAha "dviguNaM daNDamAsthAya tatkArya punaruddharet" iti / dhanagrahaNasaMbaMndhena pUrva niHsviikrnnN| ayaM tu nimittAntareNAjJAnAdinA // 233 // 29 1g-r-raakssaa| * tIritaM cAnuziSTaM ca yo manyeta vikrmnnaa| dviguNaM daNDamAsthAyatatkAya punruvret||1|| For Private And Personal Use Only Page #825 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 780 medhAtithimASyasamalaMkRtA / [ navamaH amAtyAH prADivAko vA yatkuryuH kAryamanyathA // tatsvayaM nRpatiH kuryAttAnsahasraM ca daNDayet // 234 // dhanagrahaNasaMbandhena pUrva niHsvIkaraNaM arthatastu nimittAntareNa prajJAdinA'mAtyo rAjasthAnIyAdistaM sahasraM ca daNDayet |grgshtdnnddnvtsmudaayen vaakyprismaaptiH||234|| brahmahA ca surApazca steyI ca gurutalpagaH // ete sarve pRthak jJeyA mahApAtakino narAH // 235 // surApo brAhmaNa eva mahApAtakI / taskaro brAhmaNaH suvarNApahArI / na yaH kazcit uktArthakathanamuttarArdham // 235 // caturNAmapi caiteSAM prAyazcittamakurvatAm // zArIraM dhanasaMyuktaM daNDaM dharmya prakalpayet // 236 // nanu ca surApo brAhmaNa eva pAtakI / tasya ca zarIrasaMyukto daMDo nAsti " na zArIro brAhmaNo daNDa " iti / tatra caturNAmapIti kathaM kecidAhuH / patitaH saMprayukto gRhyate pUrvamanupAtto'pi catuHsaMkhyAsAmarthyAt / anye ca kartanaM zarIrasaMyuktamityAhuH / taJca brAhmaNasyApyasti / anye tvapizabdAtpaJcAnAmayaM daNDa ityAhuH / caturNAmapi / 15 apizabdAtpaJcamasyApi tatsaMsargiNo brAhmaNasya vadhe pUrvatra zarIradaNDa ukta eva / strIbAlabrAhmaNAnAMzca hanyAditi / anenAntaHzarIrayuktamaGkanamevocyate / dharmyamityaparAdhAnurUpeNa gurutaralAghavaM kAryamityarthaH // 236 // gurutalpe bhagaH kAryaH surApAne surAdhvajaH // steye ca zvapadaM kArya brahmahaNyazirAH pumAn // 237 // lalATAGkanamapratiSedhavidhau " nAGkayA rAjJA lalATeSu " iti tacchravaNAt // 237 // asaMbhojyA hyasaMyAjyA asaMpAThyAvivAhinaH // careyuH pRthivIM dInAH sarvadharmabahiSkRtAH // 238 // sarvadharmagrahaNAdevAsaMbhojanAdInAM siddhe pratiSedhe doSagurutvakhyApanArthameSAmupAdAnam / saMbhoga ekatra asanaM gItAdizravaNaM ca / saMyojanaM teSAmeva yojanaM taiH saha yAjanaM vaa| 25 evaM saMpATho'pi draSTavyaH / asaMpAThyAvivAhina iti / asaMpAThyAzca avivAhinazceti dvandvaH / dInA iti / satyapi svavatve tatsaMbandhiniSedhabhikSAdibhojanena parayA'vajJayA ca vastrakhaNDAdivarjanam // 238 // 1pha-Na-ra-brAhmaNasuvarNApahArI / 2 pha-zArIra / 3 nn-r-pttau| 4 pha-rokinaH shriimukt-| 5 pha-pUrva / 6 ph-antrshriiraatsmaangkrmevocyte| y-r-nn-l-apraadhaanuttmyai| 8 pha-vihitA; kSa-atigarhitA / 9 Na-ra-svaratvena / For Private And Personal Use Only Page #826 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| jJAtisaMbandhibhistvete tyaktavyAH kRtalakSaNAH // nirdayA nirnemaskArAstanmanoranuzAsanam // 239 // kRtalakSaNA iti nizcite kAryakAraNatve ityarthaH / vyAdhyAdiyogepyeSu dayA na kartavyA / jyeSThyAdiguNayoge'pi ca naite namaskAryAH pratyutthAnAdibhiH / eSa eva vacanasAmarthyAddha vijJeyaH // 239 // prAyazcittaM tu kurvANAH pUrvavarNA yathoditam // nAGkathA rAjJA lalATe syurdApyAstUttamasAhasam // 240 // zUdrAdAvanye pUrvavarNAsteSAM prAyazcittaM kurvatAmaGkanaM nAsti daNDastUttamasAisaM paNasahasraM dApyAH // 240 // Agassu brAhmaNasyaiva kAryo mdhymsaahsH|| vivAsyo vA bhavedrASTrAtsadravyaH saparicchadaH // 241 // prAyazcittaM tu kurvANA ityetadatra nApekSate / eteSu brahmahatyAdipvaparAdhiSu brAhmaNo madhyamasAhasaM daNDyaH / akAmata ityutarazlokAdapakRSyate / daNDayitvA prAyazcittaM kaaryitvyH| spricchdH| guNavato braahmnnsyaanugraahysyaitt| akAmaM vaa'nirvaasyH||241|| itare kRtavantastu pApAnyetAnyakAmataH // sarvasvahAramarhanti kAmatastu pravAsanam // 242 // itare kSatriyAdayo varNA etAni pApAni mahApAtakAnyakAmato'nicchayA kRtavantaH sarvasvaharaNAH kAryAH / kecitprAyazcittamapi kurvatAmetaddaNDaM pUrveNa vaikalpikamicchaMti kAmatasteSAM vadha uktaH / zUdrasyAkAmato'GkanasarvasvaharaNe kAmato vadhaH // 242 // nAdadIta nRpaH sAdhurmahApAtakino dhanam // AdadAnastu tallobhAtena doSeNaM lipyate // 243 // nanu dhanena daiNDanaM rAjJo vRttiriti sthApitam / kathamiha taddhanasyAgrahaNaM uktam rAjanidhUrtadaNDA ityatrAntare // 243 // apsu pravezya taM daNDaM varuNAyopapAdayet // zrutavRttopapanne vA brAhmaNe pratipAdayet // 244 // 1pha-tatkAryakaratvamityarthaH / 2 pha-jyeSThAdi / 3 ph-dosse| 4 ya-ra-Na-la-guNavato brAhmaNasyAnuprAya syAnatuM kAma vA raassttraanirvaasyH| 5 Na-ra-uttamaH / 6 ya-ra-la-ja-tena doServikalpyate; ya-vilipyate / Na-ra-bandhanaM / 8 ya-ra-la-Na-vRttilikhitasya / 9Na-ra-na sthApinaM / 10Na-ravacanasya / 11 ya-ra-la-Na-rAjabhiH kRtadaNDA; bhidhRtadaNDA / For Private And Personal Use Only Page #827 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithimASyasamalaMkRtA / [ navamaH varuNAyedamiti manasA dhyAyanAsu dadyAdapsu nikSipet / bAmaNAya vA vidhAzIlasaMpannAya dadyAt // 244 // Izo daNDasya varuNo rAjJAM daNDadharo hi saH // IzaH sarvasya jagato brAhmaNo vedapAragaH // 245 // pUrvasya pratipattividherarthavAdo'yam / mahApAtakinaM daNDasya varuNa ISTe / yato rAjJAM sa daNDadharo netA Iziteti yAvat / evaM brAhmaNo'pi taddhanasyezo'nena grAhyaH // 245 // yatra varjayate rAjA pApakRdbhayo dhanAgamam / / tatra kaoNle na jAyante mAnavA dIrghajIvinaH // 246 // niSpadyante ca sasyAni yathoptAni vizAM pRthak // bAlAzca na pramIyante vikRtirna ca jAyate // 247 // prasiddhAvimAvapyarthavAdazlokau / kAle na jAyanta iti vartamAnajanma na vivakSitaM jAtA janiSyamANAzca / vikRtiH karacaraNAkSivihInam // 247 // brAhmaNAnvAdharmAnaM tu kAmAdavaravarNajam // hnyaacitrairvdhopaayairudvejnkrairnRpH||248|| 15 avaravarNajaH shuudrH| bAdhanaM dhanArdhAharaNaM zarIropaMpIDanaM c| citrA vividhopAyAH galA. ropaNaM raktachedaH aMgakalpanaM khaDgaprahArakartRkA ityAdyAH / udvejanakarairdIrghakAlapIDAkaraiH248 yAvAnavadhyasya vadhe tAvAnvadhyasya mokSaNe // adharmo nRpatedRSTo dharmastu viniyacchataH // 249 // ___avadhyavadhe yo doSastattulyo vadhyamokSaNe rAjJo'yuktasya SaDbhAgaharasya svakarmAkurvataH 20 pratyavAyena avazyameva bhavitavyaM / kurvatastu na kadAcidadRSTasiddhiH / yastvayaM dharmastu viniyacchata iti evamAdidharmapravAdaH sarvo'sau svakarmAnuSThAnaprazaMsArtho'rthavAdaH / rAjyanigrAhyasaMskArArthastvayaM vadhopadezaH / ato yathAzruticitravadhopAyaiH kartavyaH / iSTArtheSu rAjyatantrasiddhayarthavadhazravaNaM yathA hi sAdhanazca hanyAdityuktaM / tatra dRSTaprayo janasvAdupadezasya ne niyato vadhaH / evaM ca satyupAyAMtareNApi bandhanAdinA niyacchato 25 na doSaH // 249 // 1ya-ra-la-Na-nadhAdiSu / 2 y-r-l-nn-kul| 3 Na-ra-IzAnena prAyaH / 4 ya-ra-Nala-loke ca |5nn-r-ythaaptaani / 6 pha-vikRtaM na; Na-ra-naiva / 7 pha-karNAkSivihInam / 8 ja-mAnAstujAn / 9j-r-dhndaarhrnnN;nn-r-dhndaanhrnnN| 10 ph-shircchdo''klpn| khaDgaprahArakartikA ityaadyaaH| 11 Na-ra-rAjJA aprayuktezva; aprayukteSu; atha bhAgaharasya dharmAnakurvataH-1 12ja-ra-pratyabAdhenAvazyaM bhavitavyaM kurvatastu na kadAcidadRSTasiddhiH / 13 Na-ra-caitravadhopAyaiH / 14 pha-upadezeSu pravacanaM yathAdaptaM yodhaaNc-| 15 Na-ra-taniyato vdhH| - - - For Private And Personal Use Only Page #828 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| udito'yaM vistarazo mitho vivadamAnayoH // aSTAdazasu mArgeSu vyavahArasya nirNayaH // 250 // sarvavyavahAropasaMhArArthaH zlokaH // 250 // evaM dhAthi kAryANi smykurvnmhiiptiH|| dezAnalabdhAnlipseta labdhAMzca paripAlayet // 251 // alabdhAMllipseteti saMtoSapareNa na bhavitavyamityarthaH // 251 // samyaniviSTadezastu kRtadurgazca zAkhataH // kaNTakoddharaNe nityamAtiSThenadyamuttamam // 252 // dezanivezo durgakaraNaM yatsaptamAdhyAye uktaM / tatkRtyaM kaNTakoddharaNaM tenApi rASTrarakSA kriyate / kaNTakazabdaH pIDAhetusAmAnyAttaskarAdiSu prayuktaH // 252 // etadeva darzayati rakSaNAdauryavRttAnAM kaNTakAnAM ca zodhanAt // narendrAstridivaM yAnti prajApAlanatatparAH // 253 // - AryavRttaM zAstrenoditaM / kartavyo'nuSThAnaniSedhastavRttaye SAmityuttarapadalopI smaasH| te ca dInAnAthazrotriyA akarazulkadA gRhyante / tadrakSaNAddhi tridivagamanaM yuktaM / anyeSAM 15 tu vRttiparikrItatvAdakaraNe pratyavAyo yathottaratra vakSyate " svargAcca parihIyata" iti / rakSAnuvRttiniSkrayaNena pratyavAyAvimAtraM na tu svargaH / athavA vRttiniyamApekSaM tridivaprAptivacanaM yathoktaM prauM anyeSAM tu vRttiparikrItatvAdarzanamarthavAdamAtraM rAjJaH svargavacanaM avRttidaparipAlane'pi vRttiprayuktaM svarAjamAgasthAnIyasya tadrAjJo yathaiva ca zilpijIvinaH zilpino mAsi mAsyakaikaM kAmyaM kuryuriti vRtyarthaM zilpaM kurvANA rAjJA karma kAryante 2.. karagrahaNAya / evaM rAjApi vRttiyuktaH prajApAlanapravRtto nityakarmavadanAryaparipAlana kAryate / zAstreNa yathaiva hi kAmazrutito'gnyAhito nityAnyanutiSThati / na svargAdilAbhAya na hi tAni phalArthatayA noditIni atha ca kriyante tadvadetadRSTavyaM / ato yAvatI kAcitphalazrutiH" sA sarvArthavAda iti kovaraviSNusvAmI / yadatra tattvaM taddarzitamadhastAt // 253 // -- 25 1Na-ra-kAryANi dhANi / 2 Na-ra-viziSTadeza / 3 nn-r-sy| 4 Na-ra-vArya |5nnr-coditm / 6 pha-Na-ra-kartavyetarAnuSThAnavidhau / 7 nn-r-hte| 8 Na-ra-bakuryaktam / 9 nn-r-vRddhi| 10nn-r-rkssnnenuvRtt| 11 pha-bhAvAmAtreNa / 11 Na-ra-prAkanyeSAM mAsi mAsyekaikaM karmakuryuritivRttyartha zilpaM / 13 r-paalnevRtto| 14 Na-ra-codinAni / 15 ph-atho| 16 nn-r-iti| 17Na-rakAcana vissnnusvaamii| Na-ra-kAvara viSNusvAmI / For Private And Personal Use Only Page #829 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ navamaH azAsaMstaskarAnyastu baliM gRhNAti paarthivH|| tasya prakSubhyate rASTra svargAca parihIyate // 254 // zAsanaM yathAzAstraM vadhAdidaNDamantareNa taskarANAM nigraharakSA na zakyate / ato vRtti gRhItvA yastaskaravadhAjjugupsate tasyobhayo dossH| iha rASTrakRto'mutra svargaparihAniH / 5 yuktA ca baliparigRhItasya tanniSkRtimakurvato doSavattA // 254 // nirbhayaM tu bhavedyasya rASTra bAhubalAzritam // tasya tadvardhate nityaM sicyamAna iva drumaH // 255 // prasiddhamevaitacchuoke taskaradharmavizeSatayAnUdyate // 255 // dvividhAMstaskarAnvidyAtparadravyApahArakAn / prakAzAMzcAprakAzAMzca cAracakSurmahIpatiH // 256 // cArAH pracchannA rASTra rAjakRtyajJAninaste cakSuSI iva yasya sa cAracakSuH / prakAzastaskarANAM nAti taskaravyavahAro yathA loke'nyeSAmaTavIrAtricarANAmAptastaiH sAmAnyopAdAnaM tadvannigrahArtha kriyate // 256 // prakAzavaMcakAsteSAM nAnApaNyopajIvinaH / / pracchannavaJcakAstvete ye stenATavikAdayaH // 257 / / tatra ye krayAthai mAnatulAdinA muSNanti dravyANAmAgamasthAnanirgamanApekSArtha kurvanti te prakAzakA vnnijkaaH| pracchannAstu ye rAtrau muSNanti te stenA ATavikA vinane pradeze vasanti / apare tu prasahya hAriNo na kevalameta eva kiMta_me cAnye yAnUrva vakSyAmaH // 257 // utkocakAcaupadhikA vazcakAH kitavAstathA // maGgalAdezavRttAzca bhadrAzvekSaNikaiH saha // 258 // utkocakAryeNa kasyacitkAryeNa kasyacidrAjAmAtyAdeH pravRttI grahaNAtikAryasiddhau pravartate / aupadhikAH chadmavyavahAriNaH / anyabruvantyanyadAcaranti / pratyakSa prIti darzayitvA haThopakAre vartante / vinApyarthagrahaNena nimittAntarataH anyato'parasya kArya25 siddhimavazyaM vijJAya mayA tavaitakriyata iti paraM gRhNanti bhISikAMpradarzanaM vA upadhAvana grahaNArthe sadA devina ityarthaH / pRthagarthe vA pAdavaJcakA vipralambhakAH / idaM kAryaM vayameva 1Na-ra-daNDAnAM / 2 Na-ra-bali vRti / 3 nn-r-ubhyordossH| 4 j-r-hi| 5 nn-r-lok| 6-ra-na taskaravadhavidhizeSatayA / 7 Na-ra rAjakRtyavAM jJAninaH / 8 pha-prAkAza / 9 pha-javanikA / 1.pha-garanuharati / 11ja-ra-bhItikA / For Private And Personal Use Only Page #830 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 785 kariSyAmastava nAnyatrasthA ityuktvA na kurvata upetya nAnAkAraNanAnAvidhairupAyaiAmiNAnmuSNanti zivamAdhavAdayaH zivamAdityaM jIvanti / maGgalAdezavRttA yAntyupadezikA jyotissikaadyH| athavA etAM devatAM tvadarthenAhaM prINayAmi durgA mArtaNDaM ceti tathA''nyAnAM dhanamupajIvanti / athavA maGgalaM tathA'stviti vAdinaH / AdezavRttAH sarvasya karavardhane abhadrAmadrAprekSaNakAH prazaMsipuruSalakSaNAH / / 258 // asamyakAriNazcaiva mahAmAtrAzcikitsakAH / / zilpopacArayuktAzca nipuNAH paNyayoSitaH // 259 // mahAmAtrA mantripurohitAdayo rAjanikaTikAste cedsmykaarinnH| cikitsakA vaidyAH / zilpopacArayuktAH citrapatrachedarUpakArAdayaH / upacAra upAyanamanupayujyamAnasvazilpakauzalaM darzayitvA'nuSThAya dhanaM nayanti / evaM paNyayoSito nipuNAzcApakAreNAsa- 10 tpItidarzanena asamyakAriNa iti sarvatrAnuyujyate // 259 // evamAdInvijAnIyAtprakAzAMllokakaNTakAn / nigUDhacAriNazcAnyAnanAryAnAryaliGginaH // 260 // evamAdyA na zakyante dhUrtAnAM paradravyApahArANA prakArAnsaMkhyAtumityAdyagrahaNaM tathA hyazakyaM kathayanti avadhArayantImanurAgiNI tathA bhRtyo bhRtyavadAtmAnaM darzayitvA 15 na yadi hiraNyamRnuprakRterna vArthabhRtastvaM brahmA tvaM bRhaspatirityuktvA mUrkhAdyAnnayanti dehi prasAdena katipayairvA'hobhiH pratyarpayAmIti siddhe prayojane tanutaro bhavati priyavAdyapriyavAdi saMpadyate / nigUDhacAraNastutyakarmakAribhirvidhApUrva ye tatkarma kRtavantaH / athavA saMpratyeva taskarma kAryante antarbhAvasiddhayartha labdhAntarA Agatya kathayiSyanti // 26 // tAnviditvA sucaritairgudaistatkarmakAribhiH // cAraizcAnekasaMsthAnaH protsAdya vazamAnayet // 261 // tathAdyairapi cAraistatkarmakAribhiranekasaMsthAnaiH // 261 // teSAM doSAnabhikhyApya sve sve karmaNi tatvataH // kurvIta zAsanaM rAjA samyak sArAparAdhataH // 262 // na hi daNDAhate zakyaH kartuM pApavinigrahaH // stenAnAM pApabuddhInAM nibhRtaM caratAM kSitau // 263 / / sabhA prpaapuupshaalaaveshmdyaanvikryaaH|| catuSpathAzcaityavRkSAH samAjA prekSaNAni ca / / 264 // 1Na-ra-yathA / 1 Na-ra-taddhitaH / For Private And Personal Use Only Page #831 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 786 10 15 w' 25 www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / jIrNodyAnAnyaraNyAni kArukAvezanAni ca // zUnyAni cApyagArANi vanAnyupavanAni ca / / 365 / / evaMvidhAnRpo dezAngulmaiH sthAvarajaGgamaiH // taskarapratiSedhArthaM cAraithApyanucArayet // 266 // tatsahAyairanugatairnAnAkarmapravedibhiH // vidyAdutsAdayeccaiva nipuNaiH pUrvataskaraiH // 267 // bhakSyabhojyopadezaizca brAhmaNAnAM ca darzanaiH // zauryakarmApadezaizca kuryusteSAM samAgamam // 268 // ye tatra nopasarpeyurmUlapraNihitAzca ye / tAnprasahya nRpo hanyAtsamitrajJAtibAndhavAn // 269 // na hoDhena vinA cauraM ghAtayeddhArmiko nRpaH // sahoDhaM sopakaraNaM ghAtayedavicArayan // 270 // grAmeSvapi ca ye kecicaurANAM bhaktadAyakAH // bhANDAvakAzadAcaiva sarvAstAnapi ghAtayet // 279 // rAdheSu rakSAdhikRtAnsAmantAMcaiva coditAn // abhyAghAteSu madhyasthAn ziSyAccaurAniva drutam // 272 // yazcApi dharmasamayAtpracyuto dharmajIvanaH // daNDenaiva tamapyoSetsvakAddharmAddhi vidhyutam // 273 // grAmadyA hitAbhane pathi moSAbhidarzane || zaktito nAbhidhAvanto nirvAsyAH saparicchadAH || 274 // zaktau satyAmAlasyAdinA te nirvAsyAH / ye tu cauraiH kRtasaMketAsteSAM pUrvatra vadha ukto ghAtayediti / paricchado gavAzvAdiH / tadapi nirvAsyenApahartavyaM nAsatparicchadaH kartavyo dhanaM tu hartavyam // 274 // rAjJaH kozApahartazca pratikUleSu ca sthitAn // ghAtayedvividhairdaNDairarINAM copajApakAn / / 275 / / [ navamaH For Private And Personal Use Only kozo rAjJAM dhanasaMcayasthAnaM tatrApahartAro dravyajJAtiparimANAmapekSameva vadhyAH / ye ca prAtikUlyena vartante yadrAjJAM dezAntarAdAnetumabhipretaM taddezadurlabhamAjAneyAzvAdi prAcyAnAmudIcyAnAM kaliGgadezodbhava hastyAdi tadAnayamapratibandhe ye vartante / tathA yAni I 1 pha-pA / Page #832 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAya ] mnusmRtiH| mitrANi tAni zatrUnkurvate kRtvA zatrubhiH saMyojayanti / arINAmupajApakAH protsAhakAstAn ghAtayet svatantraprayojanatvAnnAvazyaM ghAtanamityuktam // 275 // sandhi bhittvA tu ye caurya rAtrau kurvanti tskraaH|| teSAM chisvA nRpau hastau tIkSNe zUle nivezayet // 276 // aGgulIgranthibhedasya chedayetprathame grahe // dvitIye hastacaraNau tRtIye vadhamarhati / / 277 // asthi bhinattIti grnthibhedH| bhedanaM mokSo granthairvastraprAntAdau granthiH / yadgA yavyaM gRhItaM tatkenacicchalena granthimavamocya ye ninISanti te granthibhedAH / teSAM prathamAyAM pravRttAvakulInAM cchedaH / dvitIyasyAM pravRttau hastacaraNayostRtIyasyAM mAraNam // 277 // agnidAnbhaktadAMzcaiva tathA zastrAvakAzadAn // saMnidhAtUMzca moSasya hanyAJcauramivezvaraH // 278 // sItApanodanAdyartha ye'gniM dadati zastraM kartarikAdi mokSasya sannidhAtAraH kartAraH sarve cauravat jJeyAH / zastrAvakAzadagrahaNaM prAguktamapyupasaMhArArthamucyate // 278 // . taDAgabhedakaM hanyAdapsu zuddhavadhena vo // yadvA'pi pratisaMskuryAdApyastUttamasAhasam // 279 // 15 taDAgagrahaNamupalakSaNArtha / nadhudakaharaNe'pyayaM doSa iti kecit / tadayuktaM / mahAnhi taDAgabhedane'parAdhaH / svalpo nadIbhedane / taDAgasya hi vaprabhedanenodake'pyayameva vidhiH // 279 // koSThAgArAyudhAgAradevatAgArabhedakAn // hastyazvarathahartRzca hanyAdevAvicArayan // 280 // yastu pUrvaniviSTasya taDAgasyodakaM haret // AgamaM vApyapAM bhidyAtsaM dApyaH pUrvasAhasam // 281 // samutsRjedrAjamArge yastvamedhyamanApadi // sa dvau kArSApaNau dadyAdamedhyaM cAzu zodhayet // 282 / / rAjamArge grAmanagare rathyAyAmamedhyaM mUtrapurISaM samutsRjedanyato vA''nIya 25 caNDAlAdinikSipet / anApadi ApadvegenAtyarthamuktaM bhavati / caNDAlAdermUlyaM datvApAsayetsvayaM vA'nyAsaMbhave // 282 // 1Na-ra-zatrUnanukurvanti / 2 ph-c| For Private And Personal Use Only Page #833 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithimaassysmlNkRtaa| [ navamaH Apadgato'thavA vRddhA garbhiNI bAla eva vA // paribhASaNAmarhanti taca zodhyamiti sthitiH // 283 / / ApadgataH pUrvoktaH / vRddhAdayo ye bahiAmaM nirgantumazaktA gRhyante zoNitamapi kartumityAzaGkayante medhyamapi vyapadeSTaM na punarevaM kartavyaM / punaH karaNe rAjato mahAnpratyavAyo 5 bhavati / krodhagarbhamIdRzavacanaM paribhASaNaM taca zodhyamiti rAjJa upadezaH / yadyutsraSTAro na jJAyante tathA ca rathyAcaNDAlAdibhirapAsanIyA // 283 // cikitsakAnAM sarveSAM mithyApracaratAM damaH // amAnuSeSu prathamo mAnuSeSu tu madhyamaH // 284 // cikitsakA bhiSajasteSAM mithyApracArANAmauSadhadAnamubhayathA saMbhavati / yadi 10 vA'vijJAtazAstraprayogatayA zAstre paricite'pi vA'nanyaratayA'rthalipsayA'mAnuSeSu gavAzva hastyAdiSu prathamaH sAhasazabdonuSaktavyaH / evaM mAnuSeSu tu madhyama iti / tathA pracAreNa yadyAzveva vipadyeta tadA mahAndaNDaH kalpanIyaH // 284 // saMkramadhvajayaSTInAM pratimAnAM ca bhedakaH // pratikuryAcca tatsarvaM paJca dadyAcchatAni ca // 285 // 15 yena saMkrAmanti mArgeNAvataranti jalopasparzAdinA nimittena zubhraM vAsaH saMkramadhvaja cinhaM rAjAmAtyAdInAM devAyataneSu ca yaSTiH / IdRze ca / pratimAnAmiti vyAkhyAtaM / pratikuryAtsamadadhItApratyApattiM nayet // 285 // adUSitAnAM dravyANAM dUSaNe bhedane tathA // maNInAmapavedhe ca daNDaH prathamasAhasaH // 286 // 20 yAni svayamaduSTAni dravyANi lAbhArthI dUSayati tathA dhAnyavikrayI kSetre nirdoSa dhAnyamuttamaM tRNabusaryojayati kuMkumAdezca tena kuMkumAdinA dravyAntareNaikIkaraNaM maNayo muktAsteSAM bhedanaM dvidhAkaraNaM / atra vedhatirbhedane vidyate / anekArthatvAddhAtUnAM vidhate rUpametat / maNayo hInamadhyamotkRSTatamA bhavanti / tatra daNDakalpanA kartavyA / madhyameSu madhyama uttameSUttamaH // 286 // samaihi viSamaM yastu caredvai mUlyato'pi vA // samAmuyAimaM pUrva naro madhyamameva vA // 287 // yeSAM dravyANAM samatvena vinimaya ukto yathA " tilA dhAnyena tatsamA" iti / tatra yadi viSamamamAcarati vyavahArArtha tilaM datvA bahudhAnyaM brIhyAdi gRhNIyAdasati vA 1Na-ra-pratyApattiM / 2Na-ra-sAhasaM / For Private And Personal Use Only Page #834 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 789 vinimaye mUlyataH krayavyavahAreNa brIhyAdidhAnyebhyo'dhikena mUlyena krINAti / athavA kasyaciduttarIyamupabarhaNamasti vikretavyaM kasyacidantare zATakAstatra yasyopabarhaNamasti tasyAntara upayujyante upabarhaNena ca te samamUlAstatra tadIyAM kAryavattAM jJAtvA samatvena udAtyadhikamUlyaM gRhNAti sa ucyate samairviSamaM carati / mUlyena tayoH keturviketuzca tau daNDau carati mUlyata ityekArthastathaiva vAzabdo'sminpakSe pAdapUraNa eva / prathama- 5 madhyamokto krayavikrayau vikalpitau dravyasArApekSayA // 287 // ___ bandhanAni ca sarvANi rAjA mArge nivezayet // duHkhitA yatra dRzyeranvikRtAH pApakAriNaH // 288 / / prasiddha rAjarathyApradeze bandhagRhANi saMnnivezayetkuryAt / duHkhitA yatra dRzyerAnityanyatrApi saMnivezanaM tatpradezabhramaNaM darzayati / etenAnyA api bandhasaMsthAnAM pIDAH 10 kartavyA ityAha / zarIrAtyantakArzAdyavasthAMtarApattyA vikRtA abhojaneneSadbhojanAdinA / zeSa spaSTam // 288 // prAkArasya ca bhettAraM parikhANAM ca pUrakam // dvArANAM caiva bhaGkAraM kSiprameva pravAsayet / / 289 / / durgatAnAM prAkArAdInAM vinAzane pravAsanaM dnnddH| parikhA bhUbhAgAH khaataaH||289|| 15 abhicAreSu sarveSu kartavyo dvizato dmH|| mUlakarmaNi cAnApteH kRtyAsu vividhAsu ca // 29 // adRSTenopAyena mantrAdizaktyA mAraNamabhicAraH / tatra pravRttAnAmamRte'bhicAraNIye daNDo'yaM anabhivAraNIyAbhicAreSu naitAvatAmucyate / tatra manuSyamAraNadaNDaH sa vijJeyaH / sarvagrahaNaM laukikavaidikayoravizeSeNa daNDArtha / vaidikA zyenAdayaH / laukikAH pAdapAMzu- 20 grahaNasUcIbhedanAdayaH / mUlakarma vazIkaraNAdi / AtAH pautrabhAryAdayastato'nye'nAptAH / kRtyA abhicAraprakArA eva mantrAdizaktaya uccATanasutdRdvandhukulAddhi vicitrIkaraNAdi. hetavo bhUtAdyAdharAH prasiddhAH // 29 // abIjavikrayI caiva bIjotkraSTA tathaiva ca // maryAdAbhedakazcaiva vikRtaM prAmuyAdvadham // 291 // abIjaM bIjamityuktvA vikrINIte svarUpalopena dhAnyazAkAdInAM bIjAni ciraproSitAni kSetre prarohanti na ca tAni zakyante vandhyAnIti / kSetrAttu bInaM yatkarSati 1Na-ra-samamUlye / 2 nn-r-raajmaarge| * etenaiva tu karmANi zrAntaH zrAntaH punaH punH|| karmANyArabhamANaM tu puruSaM strI niSevate // 1 // For Private And Personal Use Only Page #835 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 790 medhaatithibhaassysmlNkRt| [ navamaH zobhanaM yadvInaM kSipnaM prarohati tadutkRSya tadAbhAsaM pratidhAnyAdi kSiptvA vikrINIte / athavA nyuptaM bIjaM kSetrAdevoddhRtya nayanti maryAdA zAstradezAcAranirUdA sthitiH / vikRtaM karNanAsAdikartanam // 291 // sarvakaNTakapApiSThaM hemakAraM tu pArthivaH // pravartamAnamanyAye chedayellavazaH kSuraiH // 292 // yAvantaH kecana kaNTakAH pUrvamuktAsteSAM pApatamaH suvarNakAraH / yadi nirdhAraNe psstthii| kathaM na "na nirdhAraNa" iti samAsAbhAvaH / tasya ca pApatamatvaM svalpenaivApaharaNena mahata enasotpattiAhmaNasvarNApaharaNe ca mahApAtakamatastamanyAye pravartamAnaM chedayetkhaNDazaH parivartanatulAntaratApacchedAdibhiH / apaharanti gRhNate na cAtra hriyamANadravyaparimANApekSA 10 na svAmijAtyapekSA abhyAsastvapekSyata iti mahattvAddaNDasyAnyAye tu pravRttau dhanadaNDena kSuramAMsalavacchedo vinirmAtavyaH / zArIranigrahe nigRhyamANAnAM pApamapaitIti pratipAditam // 292 // sItAdravyApaharaNe zastrANAmauSadhasya ca / kAlamAsAdya kAryaM ca rAjA daNDaM prakalpayet // 293 // 15 kRSyamANA bhUmiH sItA tadvyANi lAGgalakuddAlakAdIni / tadapaharaNe daNDaH prakalpyaH / kiM icchayaivaM / netyAha / kAlamAsAdya kArya ca karSaNakAle pratyAsanne mahAn daNDaH / akRSTe ca yadA tasminmahataH phalasya nAzastadA bhUyAneva / AsAdyAsannaM jJAtvatyarthaH / anyadA tu dravyajJAnAdyanurUpaH / evaM zastrANAM ca khaDgAdInAM yuddhakAle auSadhasya bheSajArthamupayogakAle tena cauSadhena tdRtenAnupayuktena yadyAturasya mahatI pIDA jAyate'nyacca 20 tasminkAle na labhyate tallabhyamapi bAdhakAdisaMskArApekSayA cireNopayogArthamevamAdyapekSA rAjadaNDaprakalpanAyai prabhavet / zastrANAM rAjopakaraNAnAM / anyathApi janapadasya bhAtRvya. taskarAzaGkinastadA mahAndaNDaH / svaspe svalpaH // 293 // svAmyamAtyau puraM rASTaM kozadaNDau sutdRttathA / sapta prakRtayo hyetAH saptAGgaM rAjyamucyate // 294 // samAptAyAM kaNTakazuddhau kevalaM rAjyatantropayogI rAjadharma ucyate / yathaitasminanuSThIyamAne rAjyAnAzaH / evaM vyavahAradarzane kaNTakazuddhau vA kriyamANAyAM tulyo raajyaanaashH| kiM ca mahiSIkumArarAjavallabhasenAdhyakSAzritAH prAyeNa bhavanti kaNTakAstAn kadAcidanayA buddhyA noddharet prakRtakSobhazaGkAyAM mahattamamaprayojanaM / senAdhyakSeNa sAma1Na-ra-bhUtavidyA / 2 ga-ra-maMtavyaH / For Private And Personal Use Only Page #836 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir Acharya Shri ka adhyAyaH ] manusmRtiH / ntena ca kimanena nigRhItena rASTrAparAdhinA tadarthamucyate tulyaM rASTra svAmyAditi rAjyaprakRtitvena tatparihartavyaM rASTraM tato durbalAnkenacidupAyena vA yodhayitvA kaNTakazuddhiM kariSyAmIti na sahasA pravartitavyaM / ataH saptamAdhyAyopadezato'pyutkRSyAsminnavadhAbudhyate / svAmI rAnaiva amAtyo mantripurohitaH / senAnI puraM nivAsanagaraM rASTraM janapadAH kozo rUpyasuvarNarUpakAdidhanasaMcayaH hastyazvarathapAdAtaM daNDaH dharmadaMDAdiva sutdRtsamAna- 5 kAryaH / yathoktaM " mitraM tasmAdanantaramiti" / etA rAjyasya prakRtayaH kAraNamavayavA yathA ghaTasya kApAlini : svabhAvavacano vA prakRtizabdaH / evaM tadAtmakameva rAjyaM samastaM kSipraM / asyaiva bhedo vistAro dvAsaptatistatrApi yojyo bhedaH sa ukta eva // 294 / / saptAnAM prakRtInAM tu rAjyasthAsAM yathAkramam // pUrva pUrva gurutaraM jAnIyAdyasanaM mahat // 295 // 10 mitravyasanAtsvavalavyasanaM garIyaH / svabalasaMpanno hi zaknoti mitramanugrahItuM / evaM daNDAt kozaH kozanAze hi daNDo'pi nazyatyeva / evaM kozarASTraM / rASTanAze hi kutaH kozotpattiH / punaH rASTAvinAzakArya puraM yattato rakSitavyaM / tatra hi sarvAvayavasAdhanAdi saMbhavati / purAdamAtyaH pradhAnaM pradhAnAdamAtyanAze hi sarva balaM bhajyate / AtmanAze sarvanAza ityetprasiddhemeva taduktaM "AtmA tu sarvato rakSya" iti // 295 // 15 saptAGgasyeha rAjyasya viSTabdhasya tridaNDavat // anyonyaguNavaizeSyAnna kiMcidatiricyate // 296 // kAcitprakRtiradhiketyarthaH / evaM prakRtinAze sarvanAzaH tathA ca dRSTAntaH / viSTabdhasya tridaNDavadityavaSTabdhasyAnyonyasyAdhArabhAvenaitadevAha / anyonyaguNavaizeSyAt parasparasyopakAryopakArakAbhAvenaikaikasya vinAzotpattaiH bhUmibIjodakasAmagryo iva aMkurajanane tasmAtsarveSAM tulyatA'trocyate / astveAtra gurulaghubhAvaH / yattu na kiMcidatiricyata iti tadanAdareNa mitrAdirakSAyAM vartitavyamityevaMparametat / mitranAze'cireNa rAjyanAzo yadA balavatoparodho na tu tadAnImevetyalaM balalaghIyastAyAH // 296 // teSu teSu tu kRtyeSu tattadaGgaM viziSyate // yena yatsAdhyate kArya tattasmin zreSThamucyate / / 297 // 25 nAsti sadvastu yadrAkSo nopayujyate / bhavati hi tatkArya yannikRSTena sAdhyate na 1Na-ra-yonyo / 2Na-ra-rASTrasyAsAM yathA kramaH / 3 Na-ra-pitR / 4 pha-gRhAyIt / 5 Na-ra-amAtyaH / 6 pha-zra / 7Na-ra-bhAvamasthitAM etadevA / 8 ph-vishomepchti| 9 phasAmagrena kuMjara / 10 pha-pUjyatAm / 11 ph-stye| 12 -ra-na cireNa / 13 pha-AlaMbanarUpIyastvayA / 14 pha-parA hi / 15 -ra-prAjJo / 20 For Private And Personal Use Only Page #837 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 792 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ navamaH mahatA / tasmAtsarvAH prakRtayo yatnataH pAlanIyAH / asaddaNDAdinA na rASTaM karzanIyaM / corAgrupadravebhyazca yatnato rakSyamiti tAtparyArthaH / ataH kaNTakazuddhizeSo'yam // 297 // cAreNotsAhayogena kriyayaiva ca karmaNAm // svazakti parazaktiM ca nityaM vidyAtparAmanoH // 298 // parasyAtmanazca nityaM zakti vidyAt / kimayaM prAripsate / kiMca mama kartu zaktiH kiM cAhamasminniti etannityaM veditavyaM / kathaM caitacchakyate vedituM cAreNa saptamAdhyAyoktena / utsAhayogena dAnAdiparitoSitA utsAhena yujyante / saMpannakRSyAdiphalAzca kriyayaiva ca karmaNAM / karmANi vA nivezAdIni / tadAraMbhena zaktimAn ripuravagamyate / tAni hyarthasaMpatkarANi tataH sAmaryotpatteH / / 298 // 10 pIDanAni ca sarvANi vyasanAni tathaiva ca / Arabheta tataH kArya saMcintya gurulAghavam // 299 // pIDanAni narakadurbhikSapAtAdIni / tathA'varSAdivarSaparjanyamUSikazalabhAzaniprabhRtayaH vyasanAni kAmakrodhasamutthAni / svaputrasaMprAptadaivavighaTanayopanyAsena vA / tathApi na nityamutsAhena bhavitavyaM / athavA na saMtoSiNA bhavitavyaM / atha tAvatSAguNyacintA 15 anvAhiko cAyavyayau kayAcinmAtrayA gatau ca rASTravRttaM prakRtisamahItaM caramukhAvadhRtam / Arabhetaiva karmANi zrAntaH zrAntaH punaH punH|| karmANyArabhamANaM hi puruSaM zrIniSevate // 300 // . karmasUdyuktaH puruSaH zriyA yujyate iti siddhAnuvAdaH / yadyapi kutazcitkarmaNo. naSThitAtkathaMcitphalaM na saMprAptaM tathApi nirutsAhe na bhavitavyam / athavA na 20 saMtoSeNAnvitavyamAdyAtakSAguNyacintAkRtA / AnvAhikAyavyanau kathAcinmAtrayopagato rAjyavRttaM prakRtisamIhitaM caramukhAdavAptaM gItAdisukhAnubhavavyApArAntareNa vA punaH karmANi veditavyAni / puruSagrahaNaM tiSThatu tAvadAjAno'pi janapada udyogazriyopacIyante etaryuktam " AmRtyoH zriyamanvicchet" iti // 300 // kRtaM tretAyugaM caiva dvAparaM kalireva ca // 25 rAjJo vRttAni sarvANi rAjA hi yugamucyate // 301 // 1pha-mahIpatiH / 2 Na-ra-parasparAtmanazca / 3 pha-mayi / 4 ph-shktH| 5 Na-ra-pracAra maNDalasyetyatra prayuktaM / 6Na-ra-zUnya vivezAdini / 7-ra-zakiryApunaravagamyate / 8 -ra-ttiH / 9nn-r-vaa| 10 Na-ra-maraka / 11 pha-paryaya / 12Na-ra-vyasanAnikAmakrodhasamutyAni |svpraatmnoH saMcitya tathA gurubhAvaH tayo kasyaitadguru kasyAlpamiti / tata Arabhata kArya / saMdavigrahAdinaivameva / 13Nara caiva vighaThanApatyAsema navA / 14 pha-viSayeSu bhAvane / 15 Na-ra-gurugrahaNaM 16 adhyAya zlo0 137 // For Private And Personal Use Only Page #838 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 793 itazca karmAraMbhapareNa bhavitavyaM / anAraMbhI kaliH syAtsa ca mahAndoSaH / na caivaM mantavyaM rAjJA kalirnAma kAlavizeSa itihAsaprasiddhaiH / kathamahaM syAmiti yato rAjJo vRttAni sarvANyetAni yugAni taduttareNa nirdizyate // 301 // kaliH prasupto bhavati sajAgradvAparaM yugam // karmasvabhyudyatastretA vicaraMstu kRtaM yugam // 302 // .: 9 anutthAnazIlaH prasuptaH klirbhvti| jAnAnazcotkarSAbhyupAyAnAtiSThansajAgrahAparaM bhavati / vyavasitakarmaprayogastretAyugaM bhavati / vizvasya sarvarUpANi yathAzAstraM karmaphalasaMpAdAkRtayugaM bhavati // 302 // indrasyArkasya vAyozca yamasya varuNasya ca // candrasyAneH pRthivyAzca tejovRttaM nRpazcaret // 303 // tejaH zukraM kArya sAmarthyamityarthaH // 303 // vArSikAMzcaturo mAsAnyathendro'bhipravarSati // tathAbhivaretsvaM rASTra kAmairindravrataM caran // 304 // mAtra prakaraNe mAsaniyamo'bhipretaH / kevalaM caturpu mAseSu santatavarSI parjanyo bhavati / ataH santataM sarvakAlaM svarASTraM kAmaiH pUrayedityuktaM bhavati / tathA kartavyaM yathA 15. svarASTriyA anuraktA bhavanti // 30 // aSTau mAsAnyathAdityastoyaM harati razmibhiH // tathA haretkaraM rASTrAnnityamavrataM hi tat // 305 // stokaM stokamapi rasamIpattApenAdatte yathA''dityastathA karamAdadyAdityeSa upamArthaH // 305 // pravizya sarvabhUtAni yathA carati mArutaH // tathA cAraiH praveSTavyaM vratametaddhi mArutam // 306 // yathA yamaH priyadveSyau prApte kAle niyacchati // tathA rAjJA niyantavyAH prajAstaddhi yamavratam // 307 // aparAdhena priyadveSyayonigrahasamatvena vartitavyam // 307 // gharuNena yathA pAzairbaddha evAbhizyate // tathA pApAbhigRhNIyAgutametaddhi vAruNam // 308 // 1-2-vikalaM sukRtaM yugam / 2 pha-vizeSata / 3 Na-ra-ddha / 4 pha-di / 5 Na-ra-vikRtaM sukRtaM yugam / 6 pha-ThAna / -ra-mapIDayantrI pattApena / 4 . For Private And Personal Use Only Page #839 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 795 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| navamaH avazaGkitA eva kAryakAriNo nigrahItavyA yathA na palAyante // 308 // paripUrNa yathA candraM dRSTvA tdRSyanti maanvaaH|| tathA prakRtayo yasminsa cAndravratiko nRNaH // 309 // akrodhanena prasAdhanAlaGkAravatA pratdRSTavadanena prajAdarzanakAle bhavitavyaM / nirvArtA 5 ApanaparitApA bhavantItyarthaH // 309 // pratApayuktastejasvI nityaM syAtpApakarmasu // duSTasAmantahiMsrazca tadAneyaM vrataM smRtam // 31 // bhRzamudvejanIyo duSTa ityAgneyavrataM / sAmantA amAtyA eva bhusaadhnyuktaaH||310|| yathA sarvANi bhUtAni dharA dhArayate samam // tathA sarvANi bhUtAni bibhrataH pArthivaM vratam // 311 // dharA pRthvI / tadvaddInAnAthAzca vaMzAzca bharaNIyAH // 311 // etairupAyairanyaizca yukto nityamatandritaH // stenAnrAjA nigRhNIyAtsvarASTra para eva ca // 312 // upasaMhAraH zlokaH / etairdevavratairanyairlokato'vagamyaiH // 312 // parAmapyApadaM prApto brAhmaNAnna prakopayet // te hyenaM kupitA hanyuH sadyaH sabalavAhanam // 313 // yaH kSINakozo balIyasA ca rAjJA daNDyate tathApi na brAhmaNadhanamapyApadi grahItavyaM / na cAvajJAnAdinA prakopanIyAH // 313 // yaiH kutaH sarvabhakSyo'gnirapeyazca mhoddhiH|| kSayI cApyAyitaH somaH ko na nazyetprakopya tAn // 314 // prAguktArthasiddhaye brAhmaNamAhAtmyaM itihAsaM lokaprasiddhamanuvadati / eSvartheSvAlyAnAni mahAbhAratAdavagamayitavyAni // 314 // lokAnanyAnsajeyurye lokapAlAMzca kopitAH // devAnkuryuradevAMzca kaH kSiNvaMstAntsa mUbhuyAt // 315 // 25 kSiNoti chAdayati tadavizeSAtsmRtInAM kSiNvanhi saMkSepo'pyuttamAnAmeveti yudhiSThireNa gANDIve vikSipte vyAsamuninA darzitam // 315 // yAnupAzritya tiSThanti lokA devAzca sarvadA // brahma caiva dharma yeSAM ko hiMsyAttAjijIviSuH // 316 // 1Na-ra-nirvAtaparitApAbhavantItyarthaH / 2 pha-NDi / For Private And Personal Use Only Page #840 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / lokAstrayaH pRthivyAdayaH / devA AhutidvAreNa brAhmaNopAzritAH / adhyApanAdhikyena karmabahutvena brAhmaNo devAnAmAzrayo na tathA kSatriyavaizyau // 316 / / avidvAMzcaiva vidvAMzca brAhmaNo daivataM mahat // praNItazcApraNItazca yathAgnirdaivataM mahat // 317 // jAtimAtrAzrayANAmanavajJAnaM na vidvattAmapakSeta / nAdikriyAsviva yathA caitanna 5 pAdataH kuryAdityagrau // 317 // zmazAneSvapi tejasvI pAvako naiva duSyati // hUyamAnazca yajJeSu bhUya evAbhivardhate // 318 // gatArtho'yaM durAcAro'pyavijJeya ityarthaH // 318 // evaM yadyapyaniSTeSu vartante sarvakarmasu // sarvathA brAhmaNAH pUjyAH paramaM daivataM hi tat // 319 // aniSTheSu pratiSiddheSu vartamAnA mRdUpakramairyathAzAstraM daNDyA na sahasA''kramya varNAntaravat // 319 // kSatrasyAtipravRddhasya brAhmaNAnprati srvshH|| .. brahmaiva sanniyaMtR syAtkSatraM hi brahmasaMbhavam // 320 // kSatriyasya brAhmaNAnpratibAdhituM pravRttasya brAhmaNA eva sNniyntaarH| zrImadAvaliptAvasthAbhaGgena vartamAnAH kSatriyA japahomAdizApAdinA brAhmaNairmArge vyavasthApyante / atra hetuH kSatraM brahmasaMbhavaM brAhmaNajAteH sakAzAtkSatriyANAM saMbhavaH / atrArthavAda evAyaM // 320 // nanu yo yasyotpattihetu sau tasya nAzakaH / naivaM anyo'gnibrahmataH kSatramazmano lohamutthitam // teSAM sarvatragaM tejaH svAsu yoniSu zAmyati // 321 // adbhaya oSadhivanaspatibhya eva jAyata ityevamagniradbhaya eva utpannastasya sarvagaM tejaH sarvadAhyaM dahati tejasA'bhibhavati apaH prApya tadasya tejaH zAmyati / azmano lohaM khaDgAdi tena sarva vidAryate azmasaMpAtAtsphuTati / evaM kSatriyAH sarvajigISavo 25 vijayante brAhmaNeSu cedauddhatyena vartante tadA vinazyanti // 321 // nAbrahmakSatramRdhnotijAkSatraM brahma vardhate // brahma kSatraM ca saMpRktamiha cAmutra vardhate // 322 // For Private And Personal Use Only Page #841 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ navamaH .. yatkSatriyabrAhmaNarahitaM rAjyaM mantripurohitAdayo yatra na brAhmaNAstatra kutaH samRddhiH / evaM brAhmaNA api rAjopAzritAH kutaH saMpattiM labhante / ubhau yuktau jagajjayataH / brahmakSatrazabdau brAhmaNakSatriyanAtivacanau // 322 // datvA dhanaM tu viprebhyaH sarvadaNDasamutthitam // putra rAjyaM samAsRjya kurvIta prAyaNaM raNe // 323 // yadA tu rajasA'bhibhUyeta kRtakRtyaH syAttadA vasuni dhane sati sarvadaNDasamudbhUtaM brAhmaNebhyo dadyAt / mahApAtakidhanasya varuNAya pratipAdanamuktaM na rAjJA tadgRhItavyaM / anyattu daNDadhanaM rAjJA dRSTAdRSTakAryArthavAdAbahudhanamasti prayANakAlazca tadA sarvasyAyaM viniyogaH / anye tu daNDagrahaNaM karazulkAdInAmapi pradarzanArtha vyAcakSate / tathA sati 10 sarvasvaM dadyAdityuktaM bhavati / vAhanAyudhabhUmipuruSavarna sarva dAtavyaM / evaM tu vyAkhyAna 'putre rAjyaM samAsAdya iti' na ghaTate / na hi tasya kozasya rAjakaraNasaMbhavaH / kurvIta prAyaNaM raNe AtmatyAge saMgrAmaM kuryAt / yadi kathaMcidantyAvasthAyAM raNaM nopalabheta tadAgnyudakAdinA zarIraM jahyAt / phalAtizayasaMpattistu raNe samAsaM janamAropaNam // 323 // evaM caransadA yukto rAjadharmeSu pArthivaH // hiteSu caiva lokasya sarvAnbhRtyAniyojayet // 324 / / evaM caranviharanrAjadharmeSu yathAzAstropadiSTeSu tadAyuktastatparaH lokebhyastatparaH lokebhyaH svarASTrIyebhyo hiteSu sarvAnbhRtyAnniyojayet // 324 // eSo'khilaH karmavidhirukto rAjJaH sanAtanaH // imaM karmavidhi vidyAtkramazo vaizyazUdrayoH // 325 // AyenAnena zUdreNa kaNTakazuddhiparyanto rAjadharma upasaMhiyate / dvitIyena vaizyazUdrayorupacAre cetyuktamanusmArayanti // 325 // vaizyastu kRtasaMskAraH kRtvA dAraparigraham // ...vArtAyAM nityayuktaH syAtpazUnAM caiva rakSaNe // 326 // 25. kRtasaMskAra upanItaH kRtavivAhazca / vArtAyAM vakSyamANakAlasamudAyo vArtA / tatra niyuktaH syAt / yathA bArhaspatye vArtA samupadiSTA // 326 // prajApatihi vaizyAya sRSTvA paridade pazUn brAhmaNAya ca rAjJe ca sarvAH paridade prajAH // 327 // 1Na-ra-dharma / For Private And Personal Use Only Page #842 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / 797 pazurakSaNaM vaizyasya na kevalaM jIvikA yairyAvaddharmAya prItiM darzayatyarthavAdena / kathaM punardRSTe satyadRSTamuktaM prajApAlana va niyamAtparipAlanIyaM tvayeti niyogaparidAnaM kSatriyasya prajApAlane'dhikAro nirUpitaH brAhmaNasya prAyazcittopadezAdinA japahomAdinA ca " AdityAjjayate vRSTiH " iti sarvAdhikAraH / dRSTAntArthaM caitat / tathaiva dharma eva vaizyasya pazurakSaNAdiH || 327 // na ca vaizyasya kAmaH syAnna rakSeyaM pazu niti || vaizye cecchati nAnyena rakSitavyAH kathaMcana / / 328 // nanu ko jIvitArtha kAmaH yaduktaM yadyapyadRSTaM tadA dRSTAzritameva bhojane prAGmukhatAyAmeva tatra kathaMcididamucyate / na ca vaizyasya kAmaM syAditi na hyaburbhukSyamANaH pratyavaiti / satyameva kRSTA vikRSTaM pAzupAlyamiti jJApayituM / kazcinmanyate sarvANyetAni 10 niyamArthAni tulyaphalAnIti / tatra tulyaphalatve ca pakSe'kAmo'pi syAtkarmAntaraM kAmayamAnasya yadA tvanyebhyo guNavattaro yadA tadA tu tenAjIvenna karmAntare prakRtiH / ata eva tadAlaMbano jIvet // 328 // maNimuktApravAlAnAM lohAnAM tAtavasya ca // gandhAnAM ca rasAnAM ca vidyAdarghabalAbalam || 329 || lohazabdena tAmrAyaskAMsyAnyAha / arghabalAbalaM nyUnatA'rghasya nyUnatAdhikye dezakAlApekSe / kasmindeza idaM mahArghe kasminvA'pacitArthamevaM kAle'pi // 329 // bIjAnAmuptivica syAtkSetradoSaguNasya ca // mAnayogaM ca jAnIyAttulAyogAMzca sarvazaH || 330 // idaM bIjaM vistRtamucyata idaM saMhatamucyata ityenAmuptiM vidyAt / idaM bIjamasmin 20 kSetre prarohatIdaM na idaM ca balavatphalati evamAdayo guNadoSAH droNazUrpAkAdayo mAnavizeSAsteSAM yogA ye hastena mIyante // 330 // sArAsAraM ca bhANDAnAM dezAnAM ca guNAguNAn // lAbhAlAbhaM ca paNyAnAM pazUnAM parivardhanam // 331 // 15 For Private And Personal Use Only bhANDazabdena vikreyaM vastrA jinAnyucyante / tatra sArAsAratA yatkAlAntare 25 sthitaM ca na nazyati tatsAraM taditaradasAraM / asmindeze vrIhayo bhUyAMso asminkAle yavA asminnIdRza AcAra IdRzo jAnapadAnAM svabhAva evAmAdayo deze guNAguNAH / anena ca yavasenedRzena ca lavaNenAsminkAle prayuktena pazavo vardhanta iti // 331 // 1 Na-ra-bubhujyamAnA Page #843 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 798 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / / [ navamaH bhRtyAnAM ca bhRti vidyAdbhASAzca vividhA nRNAm // dravyANAM sthAnayogAMzca krayavikrayameva ca // 332 // bhRtyA dAsA preNyAdayaH / gopAlAjapAlamahAmAtrAdyAsteSAM ca kiyatI bhUtiriti vidyAt / mAlavakamagadhadraviDAdidezabhASAH etaddezA asminnartha IdRzamuccArayanti idaM 5 dravyamevaM sthApyata evaM saMvartata evamAtriyate'nena yojyata iyatA vikrIyate // 332 // dharmeNa ca dravyavRddhAvAtiSTheyatnamuttamam // dadyAcca sarvabhUtAnAmantrameva prayatnataH // 333 // bahu annaM dAtavyamityarthaH / anyathA rAjJA daNDyaH / evamarthamatrocyate mahAdhanasya caitat // 333 // viSANAM vedaviduSAM gRhasthAnoM yazasvinAm / / zuzrUSaiva tu zUdrasya dharmo nazreyasaH param // 334 // yazasvinAmiti sAdhvAcAro lakSyate / zuzrUSA paricaryaiva / tasya dharmaH paraM zreya Avahati // 334 // shucirutkRssttshushruussurmduvaagnhNkRtH|| brAhmaNAdyAzrayo nityamutkRSTAM jAtimanute // 335 // zuci mRdvArizuddhacendriyasaMyamanena ca utkRSTAntvarNikAn zuzrUdhurmuduvAGatarkAdizAstragandhitayA paruSabhASI / utkRSTa brAhmaNAdijAtimApnotItyarthaH / spaSTamuktaM prayonanaM punarbrAhmaNApAzrayagrahaNAt anyAnapyAzritasyAnyazuzrUSA kasyaitadavirodhena dharma eva // 33 // eSo'nApadi varNAnAmuktaH karmavidhiH shubhH|| 20 Apadyapi hi yasteSAM kramazastatribodhata // 336 // iti mAnave dharmazAsre bhRgupoktAyAM saMhitAyAM navamo'dhyAyaH // 9 // spaSTamuktaM prayojanaM ca // 336 // // iti bhaTTavIrasvAmimUnobhaTTamedhAtithikRtau manubhASye navamo'dhyAyaH samAptaH // 9 // 1 pha-vRtti / 2 ph-r-prH| 1Na-ra-mAnyAkApi iti bhaha / 2 idaM pustakaM mahAjanyupAkhyavIrezvarasya saM0 1851 For Private And Personal Use Only Page #844 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir // shriiH|| // shriignneshaaynmH|| // atha dazamo'dhyAyaH prArabhyate // adhIyIraMstrayo varNAH svakarmasthA dvijaatyH|| prabrUyAdAhmaNastveSAM netarAviti nizcayaH // 1 // "vedaH kRtsno'dhigantavyaH sarahasyo dvijanmanA" iti grahaNArthaM traivarNikAnAM svAdhyAyavidhirukto gRhItasya vedasya vA vismaraNamapyuktaM sarvAzramiNAM svAdhyAye nityayuktaH syAttathA " nityaM zAstrANyavekSeta " zAstraM pramukhyayA vRttyaiva zAsanAddhi zAstraM pramANAntarAnavagatavidhipratipAdanAcca veda eveti tadeva zAstramanyatragranthasaMdarbhasAmAnyAcchAstrazabdaprayogaH / tathA niyato vedamabhyaset / brahmoijhatA vedanideti / yastu brahmayajJaH sa ekenApi sUktena sAmnAnuvAkena khaNDena kANDikayA vaikayaiva yAvajjIvamadhItayA sidhyati na tena brahmasmaraNamAkSipyate / tadevaM nirviSayatvAdasya vidherainuvAdArthalaiva prabrUyAdrAhmaNasteSAM neta rAviti / kSatriyavaizyayoH pravacanaM nivartayitum / nanu ca " adhyApanaM brAhmaNasya " ityAdinA tayostadaprAptameva / naiSa doSaH / vRttikaraNasyAzrutatvAttadarthaiva nivRttiH sNbhaavyte| dharmArtha tu vidyAdAnaM tayorapyastyevetyAzaGkA nivartayati / athAsti sAmAnyena niSedhaH / evaM tarhi jJAtilakSaNaprasaGgajananAthai siddhmevocyte| evaM ca kRtvA'nukramaNIyaH saMbandho na hAtavyo'yamiti bhaviSyati / vaizyazUdropacAra ca " saMkIrNAnAM ca saMbhava" iti kazcidAha / adhyApanaM zabdoccAraNazikSaNaM / 15 pravacanaM tu tadartha vyAkhyAnamapi / ato bhinnatvAnnAdhyApananivRttyA tadarthavyAkhyAnanivRtti rbhavatItyataH punrupdeshH| nanu ca nAtra vedazabdo'sti / kutastatkarmatA / adhyayanakriyayA'tha laukikagadyapadyaviSayamapIdamadhyayanarmucyate / tathA satyadRSTArtho vidhiH syAt / yatazcAdhikArakalpanA prasajyata mUlakalpanA ca syAt tathA tu vyAkhyAtaM / upalabdhamUlaiveyaM smRtirbhavatIti 20 nAdRSTamUlakalpanAprasaGgaH / dvijAtaya hota siddha trayo varNA iti SAdapUraNamevaM svakarmasthA iti // 1 // 1ra-vidhi / 2r-+ucyte| For Private And Personal Use Only Page #845 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ dazamaH sarveSAM brAhmaNo vidyAdvRttyupAyAnyathAvidhi // prabeyAditarebhyazca svayaM caiva tathA bhavet // 2 // 'na cAsyopadizeddharmam ' iti na kazciddhamopadezaH zUdrasya kartavya ityuktaM / vRttidharmA upadeSTavyA iti tasyApavAdaH / vRttiH zarIrakuTumbAsthitistadarthA upAyAstAna 5 vidyAt / prabrUyAtsarvebhya itarebhya iti bahuvacanaM zUdrAvarodhArtha svayaM ca tathA bhavedyathopadiSTA vRttiniyamA anuSTheyA ityarthaH // 2 // vaizeSyAtprakRtizreSThayAtriyamasya ca dhAraNAt / saMskArasya vizeSAJca varNAnAM brAhmaNaH prabhuH // 3 // kiM punaH kAraNaM brAhmaNa eva prakRtatvenA'dhikriyate / na punaH kSatriyAdayo'pi / 10 yata etaccheSatayA prarocanaM paThati / vaizeSyAdviziSTatvAdityarthaH / guNAdhikyAditi yAvat / tadidAnImAdhikyamAha / prakRtizreSThayAduttamAGgodbhavAdidamuktaM / prakRtiH kAraNaM niyamasya ca dhAraNAnmadyapAnapratiSedhAdayameva niyamo'bhipretaH snAtakatratAni vA vaiNavadhAraNAdIni brAhmaNasyaiva saMskArasya ca vizeSo tdRdayaGgamAbhirityAdi grAma eva niyamo'mi pretaH / snAtakavratAni ca vizeSo tvadayaGgamAbhirityAderupanayanAdervA bAlasyaiva vidhAnAt 15 kSatriyavaizyayostvatItazaizavayorekAdazadvAdazato'to hetovarNAnAM brAhmaNaH prabhuH zAsitA // 3 // ke punarapI varNA nAma manuSyajAtivacano varNazabdo netyAha brAhmaNaH kSatriyo vaizyastrayo varNA dvijaatyH|| caturtha ekajAtistu zUdro nAsti tu paJcamaH // 4 // catvAro varNA brAhmAMdyAH zUdraparyantAH / anye tu barbarakaivartAdayaH saMkIrNayonayo yathA vakSyante / tatra caturNI trayo dvijAtaya upanayanasya teSAM vihitatvAt / ekajAtiH zUdro na hi tasyopanayanamasti / upanayanavidhau brAhmaNAdivarNavizeSasaMyogAt / " aSTame brAhmaNamupanayItaikAdaze rAjanyaM dvAdaze vaizyam " iti / na kasmiMzcitkAle zUdraM paThanti / nanu kAlavizeSAnupAdAnAdaniyatakAlaM zUdropanayanamastu / bhavedyadyasaMyuktA sAmAnyenopa25 nayanasyAtpattiH / syAdeva svavarNakAlavizeSayukto nimittArthaH / stutayaH syuH / na tu gRthagutpattirasyAsti / tatkasya pramANasya sAmarthenAsyopanayanamaniyatakAlaM kriyatAM / yadyevaM kiM tabanena caturtha ekajAtiriti / satyaM AzaGkAmAtranivAraNArtha mantravanai taducyata iti / amantrakasya niyatakAlasya prAptirAzaGkayate / manu ca pAkayajJavidhAvetadvAkyaH 1ra-iyamAbhiH / 2 ra-dayaH / 3 AzvalAyamIye gRhyasUtre 1 / 191, 3, 4, For Private And Personal Use Only Page #846 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / 801 tatsannidhau zravaNAttatra kRtArthe nAnyatra bhavitumarhati / ata evAzaGkAmAtramityuktaM / paramArthatastu vyavahAraniyamArthamayaM zlokaH // 4 // sarvavarNeSu tulyAsu patnISvakSatayoniSu // Anulomyena saMbhUtA jAtyA jJeyAsta eva te / / 5 // / ke punaramI brAhmaNAdayo nAma na hyeSAM parasparo bhedaH zakyo'vasAtuM / vyaktyadhInAdhigamA hi jAtayo na ca vyaktayaH svAvayavasannivezavizeSAvagamazUnyAH zaknuvanti tAsAM bhedamAvedayituM / na ca brAhmaNakSatriyAdInAM gavAzvasyeva vA''kAra medo'sti / yena rUpisamavAyAccAkSuSyaH syuH / nApi vilInaghRtatailagandharasAdibhedena kriyAntaragocarAH / nApi zaucAcAra piGgalakezatvAdibhirdharme zakyaM bhedAvasAnAsteSAM sarvatra saMkaropalabdheH / vyavahArazca puruSAdhIno vipralaMbhabhUyiSThatvAcca puruSANAM nAntato vastusiddhirityato jAtilakSaNamucyate / 10 sarvavarNeSvetallakSaNaM jAteryattulyAsu samAnajAtIyAsu bhartRsaMbhUtAsu patnIbUDhAsu jAtAsta eva jAtyA jJeyAH / prAyeNa mAtApitroryA jAtiH saivApatyasyoDhAyAM jAtasya veditavyA / saMbandhizabdatvAtpatnIgrahaNAsyAzrutopi voDhA pitA labhyate / tena yenaivoDhA tata eva yastasyAmeva jAtastadA tajjAtIyo bhavati / akSatayonigrahaNaM punarvivAhasaMskAreNa patnItvamAzaGkamAnaM nivartayati / sahoDhakAnInamAtRRNAM ca / nanu ca naivaitAsAM vivAha- 11 saMskAro'sti " pANigrahaNikA mantrAH kanyAsu " iti vacanAt / yadyapi " voDhuH sa garbho bhavati" iti vivAhazravaNena zAstrIyasaMskArapratipattiH prAptimAtravacanatvAttasya na vihitavacanIyaM pratyabhijJAnamasti tasmAtsvIkAramAtre dhAturvartate svIkarturityarthaH / pitrAdIn vaMcayitvA yenaiva svIkRtA tasyaiva sA bhavati tataH putrazceti tasyArthaH / punarbhUsaMskArAbhAvAt " sA cedakSatayoniH syAt " iti paThyate / gatapratyAgatAyAmapi punaH punaH zabdapratyabhi - 20 jJAnAddheturuktaH / na ca tAbhiH sahAbhiH sahAdhikAro'sti / yajJasaMyoge'sti patnIzabdaH / ato'kSatayonizabdo'tiricyate / atra pUrve patnIzabdaparyAyena nArISviti paThanti / tadapi na kiMcit / kevale hyakSatayonizabde tvasaMskRtAsvapi jAtAstajjAyAH syuH / patnIzabdapAThena zAstrIyeNa vidhinA yA saMskRtA bhAryAtvamApAditA sA gRhyate / yAstu kumArya evopagamyante bhavanti tA akSatayonayo na tu patnyaH / tasmAdakSatayonizabdasya prayojanavAcyaM ucyate / 25 yattAvaduktaM na tAH patnyo yajJasaMyogAbhAvAditi / yadi vivAhyeran sa eva yajJaH syAttatrApi pUpavaruNAryamNAmastyeva yAgaH / samAnArthI ca yAgayajJazabdau tasmAtsyureva patnyaH / akanyAtvAdadhivAhyatayaiva na patnya iti yuktaM / atazcAnarthakye'kSatayonizabdasya prayojana 1 kha- anyato / 2 kha -svatemavoDhA pitA labhyate / 3 a. 8 / 226 / 4 a. 9 / 173 / 5 kha-yAM / 6 bha. 9 / 176 / 7 kha - go / 101 For Private And Personal Use Only Page #847 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 802 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ dazamaH mucyte| dRzyate lakSaNayA'satyapi yajJasaMyoge patnIzabdaH prayujyamAno loke / rajakasya patnI yathA'nyatrAvaruddhAsu strISu gRhiNIzabdaH so'pi bhAryAvacana eva kenaciddharmasAmyena tatrApi prayujyate / yadyapi sati mukhya lakSaNA na nyAyyA tathApi mandadhiyAM suhRdbhUtvA AzaGkAmAtraM nivartayati / kiMnAma nAzaGkayate mUDhamatibhiH / AnulomyagrahaNamuttarArthaM ye'pi 'ta eva ta' iti paThanti teSAmapi sa evArthastajjAtIyA iti / atrocyate / kiM pramANamUlametatsmRtikArANAM smaraNamakAryarUpatvAnna dharmAdharmopadezatulyaM pramANaM taireva nAstItyuktaM smRtyantaramUlatve'ndhaparaMparAprasaGgaH pramANazlokairdarzitaH / ucyate / vRddhavyavahAra eva mUlaM sAdhutvasmRtivat / nanu ca puruSAparAdhA'sAvityuktaM / ata eva niyAmakAH smRtayaH phalavatyaH abhiyuktasmaraNamanyatheti na zakyate vaktuM / zAstrasthAH prasiddhAH pramANatarAH saMbhavati ca teSAmanAdivyavahAro mUlaM etatsmRtisaMskRtAnAM vAvagatAbhinanajAtIyAnAM pratyakSamabhyupapadyata iti keSAMciddarzanaM / etatsmRtiviveke prapaMcitaM / nanu ca smRtyantare nAyaM vizeSo'sti "savarNebhyaH savarNAmu jAyante hi sajAtayaH / anindyeSu vivAheSu putrAH sNtaanvrdhnaa||" iti / AyenArdhena jAtirlakSyate / uttareNa hi brAhmAdivivAhanAtAnAM saMtAnavacanatvAttatra savarNebhyaH savarNAsviti nAtra patnIzabdo'sti kathaM nAsti yAvatA "vinnAsveSa vidhiH smRta" 15 iti mA vA bhUt avizeSasmRtervizeSasmRtirbalIyasI / adarzanAdarzanaM balIyo yata ekena vizeSo na dRSTo'pareNa dRSTa iti saMbhavatyetat / ato'bhiyuktasmaraNaM saMbhavanmUlatayA pramANaM / nanu cAvyApteralakSaNametat / na hi sahoDhakAnInapaunarbhavAdInAmanena brAhmaNyaM bhavati / kuNDagolakayoH vA kSetrajasya ca / anabhipretameva tatteSAmiti cet kA tarhi teSAM jAtiH kaNDagolakayozca asati brAhmaNye zrAddhe prAptyabhAvAdanarthako niSedhaH syAt smRtyantara20 virodhazca / (yA0va050 133) " sajAtIyeSvayaM proktastanayeSu mayA vidhiH" iti / kiM yadeva lakSaNaM tadeva lakSyaM / anitiM lakSyaM bhavati / nitiM lakSaNaM / yathA ko devadatta iti saMzaye'GgadI kuNDalI vyUDhorasko vRttabAhuH / iha tu yathA kazcit brUyAtkaH kAka ityukte kAkAjjAta ityuttaraM tAdRgeva ko brAhmaNo yo brAhmaNAjjAta iti / janake'pi hi brAhmaNya maprasiddhameva nyAyavirodhazca sajAtIyAtsajAtIyAyAM jAtaH sa loke sajAtIyo bhavati / 25 yathA gorgavi gaurazvATUDavAyAmazvaH / atrocyate / yattAvaduktaM kA teSAM jAtiriti kimanyayA jAtyA manuSyAstAvadbhavanti puruSadhaAzcAdhikriyate anupAttajAtivizeSaiH putratvAcchrAddhAdibhizca done ca sarveSAmadhikAraH / nanu ca vizeSasyopadezena vinA vyavahAro na sidhyati sarvasAdhAraNatvAnmanuSyajAteH / asadetatsarvasyaiva svasaMjJAvizeSo vidyate / pratipuruSa 1ra-anya / 2 ra-phalam / 3 yA. va. AcAre 90|4r-prtissedhH / 5ra-AdAne / For Private And Personal Use Only Page #848 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH / mnusmRtiH| 803 devadatto yajJadatta iti / athApi saMbandhavyapadezaH kartavya iti "kAnInaH sahoDha" ityeva vyapadizyate / so'pi cAturvarNya sadbhAvAtsAmAnyarUpa eveti ceddevadattasya kAnIna ityAdi janakena vyapadezaH kariSyate / tasmAdasaMbaddhametadyaducyate vyapadezaH kathamiti / evaM tarhi sarva eva dharmAzcAturvarNya pratibodhyante / " antare prabhavAnAM ca " tatra bahutvaM brAhmaNAdijAticatuSTayaviSayaM / na caiteSAmapyekajAtiH sarvajAtiSvetasya lakSaNasya prvRtteH| 5 yathaiva brAhmaNAdUDhAyAM brAhmaNyAM jAto brAhmaNa evaM kSatriyAdayo'pi samajAtIyamAtRpitR. jAtAH / sarvavizeSAbhAve ca kataH sAmAnyaM / na hi ziMzapAdisarvavizeSAbhAve vRkSatvasaMbhavaH / antaraprabhavAzcAnulomapratilomAH / tatrAnulomA mAtRjAtIyAH / " pratilomAstu dharmahInA " anyatrAhiMsAdibhyaH / te ca sarve svasaMjJAbhirvizeSato nirdiSTAH / na caiSAM nAmApi tatrAsti / tatra katame te dharmA yairamI adhikriyeran / kataraM ca tadvacanaM yadetAnadhi. 10 kurvIta / na hi kazcijjAtivizeSaH svIyo dharmavidhirasti / sarvavarNAnAmantarabhAvAnAM ceti zAstrAdadhikRtatvAcca / ucyate / yattAvadahiMsAdiSu cAturvarNyavaMcanaM tannaramAtropalakSaNArthameva / satyapi pratilomAdhikAre mukhyArthavRtteH pratyuta sahacArijAtyantareNa tritvameva lakSayituM kSamaM nAntarA'vasthAtumarhati / tatraiva ca vakSyAmaH / idaM cAsti "zUdrANAM tu sadharmANaH sarve'padhvajAH smRtA" iti / apadhvaMso'saMskAraH / sa caassttvidhH| ' vyabhicAreNa 15 varNAnAm ' ityodinoktaH / vyabhicAraH parastrISu gamanaM / sajAtIyAsu anyadvakSyAmastasmAda. satyapi varNatve vAcanika eva teSAmadhikAraH / kSatriyasya tu mAtRjAtIyatvameva liGgadarzanAt putro vyAmuSyAyaNasya saMvidhAnAditikartavyAvizeSaH zrutaH / anyeSvapi zrauteSu tasya vidhAnAntaraM dRzyate / tasmAdeva brAhmaNAdijAtIya eva samabhAgaH svapitRvyeNa "tasmAddharmeNa taM bhanet" iti / na ca yathokte vidhau taduktaM / tadA hyayaM zUdradharmA / dhanasya yajJArthatAyA. 20 muktAyAM kutastasya tAvadbhAgaH / kuNDagolako kSetrajAveva / ziSTasamAcArazcaivameva / pANDudhRtarASTravidurAH kSetrajAH santo maatRjaatiiyaaH| ato yuktaH zrAddhe pratiSedhaH / kiM ca patito'pi tatra pratiSiddho yasya sarvadharmabahiSkRtatvAtprAptyAzaGkava nAsti / yattu sanAtIyeSvapi smRtyantaraM taduktAnuvAdatvAdyathAsaMbhavaM vyAkhyeyaM / kAryaputraviSayatayA vaa| yacca nitiM lakSaNaM bhavati tatki brAhmaNArtho naiva lokaprasiddhaH yatra brAhmaNAdizabdaH prayujyata evApadhvaMsa- 25 nivRttyarthaM ca / sa ca mAtApitroretadeva jAtilakSaNaM / na cAnavasthAnAditvAtsaMsArasya prastutanyAyavirodhastu sAkSAt vyavasAyagamyatvaM AsAM jAtInAM syAt / tAsu smRtilakSaNA yathAsmaraNaM bhavitumarhati / yathA vA vasiSThAdayaH zabdA antareNaivAdyatvaM dharmamanavacchinna1 kha-ndhi / 2 gautama dharmasU0 5 / 20 / 3 ra-kazcidajAtivizeSAsUryadharmavidhi- / 4 kha-viSayaM / 5 agre 24 zlo. / 6 ra-sa / 7 ra-tadyaktaM / 8 ra-virodhaH saptatyakSAvyavAsabhedatve / For Private And Personal Use Only Page #849 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 804 medhAtithimASyasamalaMkRtA / [ dazamaH 10 smRtipAraMparya kaizca viditArtheSu prayujyate bhavanti vyavahArahetavo vasiSThabrAhmaNA vAsiSThAH zRNvaMtIti tadvadetadraSTavyaM / yathA samAne brAhmaNatve kecindRgavo vatsA bhAradvAjA ityAdivizeSaH smRtyekapramANaH tathaiva samAne puruSatve'mI brAhmaNA amI kSatriyA ityAdirupapanno vyavahAraH / yairapi liGgadarzanatve jAbAlazrutiruktA " satyakAmo jAbAlo mAtaramapRcchatkiMgotro'hamasmIti / saivaM pratyabravIt banhahaM carantI paricAriNI yauvane tvAmAlame nAhaM tadvedeti / sa evamupazrutya hAridrumaM taM gautamamiyAya / taM hovAca brahmacaryaM bhavato vivatsyAmi / sa evamuvAca / kiMgotrastvamasIti / sa pratyuvAca / apRcchaM mAtaraM sA mAtA pratyabravIt 'yauvane tvAmi' tyAdi / gautamo na caitadbrAhmaNo vaktumarhati samidhaM somyAhara upa tvAneSye" / asyAyamarthaH / bahubhirahaM yauvane puMbhiH saMgatA'bhUva na jAne kena jAto'sIti / gautamastu satyavacanAnizcikAya brAhmaNenAyaM jAtastvatastamupaninye'to manyAmahe svairiNISvapyanUDhAsu samAnajAtIyAjjAtAsu tajjAtIyA bhavanti / tadetanna kiMcidyato yauvane tvAmAlabhe yauvane kila na smRtidRDhIbhavati / utkalikAbahulatvAdyauvane cetasaH / kiMca paricAriNIparicArikAjIvikAhetoH kSudhA pIDitA bahu vicarantI naikasmisthAne tato me na smRtirasti bhartuH kiM gotramiti / ataH 15 sthitametatsamAnajAtIyoDhAyAM jAtAstajjAtIyA iti / gautamamyApi na tato vacanA brAhmaNo'yamityavagamaH / prAgevAsau taM brAhmaNa iti veda / gotraM tu na veda / gotrapraznena caraNaprazno veditavyaH / tatra upanayanabhedo'sti / na tu gotrabhedenopanayane prayojanaM / nanu yathA kecidAhuH jAtiprazno'yamAminAtyAgotra eva jAtimavagamiSyAmi / sAkSAjjAnAti nanne hi mukharatA syAt // 5 // strISvanantarajAtAsu dvijairutpAditAnsutAn // sadRzAneva tAnAhurmAtRdoSavigarhitAn // 6 // anantarAsvavyavahitAsvAnulomyena ya utpannAH putrAste sadRzA jJeyAH / na tu tjjaatiiyaaH| yathA brAhmaNAtkSatriyAyAM ksstriyaadvaishyaayaaN| te na (?) sadRzA na tu ta eva / atra hetuH / mAtRdoSavigarhitAn tatsadRzagrahaNAnmAtRta utkRSTAmpitRto nikRSTAn / 25 dvijairiti bahuvacananirdezAnmAtRtazca grahaNAdAnulomyeSvetatsaMbhavati / prAtilomye pitRto grahaNena mAtRtaH piturnikRSTajAtIyatvAt / ata AnulomyagrahaNaM pUrvazloke yaduktamuttarArdhamiti tadihAnarthakaM itaHpareSu zlokeSupadizyate // 6 // ra-paritA / 2 ra-vicarati / For Private And Personal Use Only Page #850 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| anantarAsu jAtAnAM vidhireSa snaatnH|| hokAntarAsu jAtAnAM dhaya vidyAdimaM vidhim // 7 // AyenArdha zlokenoktamarthamanuvadati / dvitIyena vakSyamANasaMkSepaH / kAntarA vyantarA brAhmaNasya zUdrA / ekAntarA vaizyA / nAtIvazlokaH saprayojanaH // 7 // brAhmaNAdvaizyakanyAyAsaMbaSTho nAma jAyate // niSAdaH zUdrakanyAyAM yaH pArazava ucyate // 8 // ekAntarA brAhmaNasya vaizyA tatra jAto'vaSThaH / smRtyantare ' bhRjjakaNTha ' ityuktaH / yantarAyAM zUdrakanyAyAM nissaadH| pArazavazca niSAdazabdaH pratilomajAtIye'pi vartate / kanyAgrahaNaM strImAtropalakSaNArthamiti vyAcakSate / vaizyastriyAmityarthaH / evaM sarvatra draSTavyam // 8 // kSatriyAMcchUdrakanyAyAM krUrAcAravihAravAn // kSatrazUdravapurjanturuno nAma prajAyate // 9 // AcAravihArau kAyaceSTAvAgvyApArazca tAvasya krUrau bhavataH / svabhAvAnuvAdo'yaM / vapuHzabdaH svabhAvavacana eva / ubhayanAtisaMbhUtatvAdubhayadharmA bhavati // 9 // viprasya triSu varNeSu nRpatervarNayordvayoH // vaizyasya varNe caikasminSaDete'pasadAH smRtAH // 10 // atra tripAdI anuvAda eva / caturthastu pAdo'pasadAbhidhAnArthaH / ete traivarNikAnAmekAntaranyantarastrIjAtA apasadA ete veditavyAH / sadA putrArthaphaladA apazIrNAH samAnajAtIyaputrApekSAyA midyante // 10 // kSatriyAdvipakanyAyAM sUto bhavati jAtitaH // vaizyAnmAgadhavaidehI rAjaviprAGganAsutau // 11 // Anulomye pUrvo vidhiH / prAtilomye na tvayamucyate / kanyAgrahaNamuktArtha / vaizyAnmAgadhavaidehau yathAsaMkhyena rAjastriyAM mAgadhaH brAhmaNyAM vaidehaH // 11 // zUdrAdAyogavaH kSattA caNDAlazcAdhano nRNAm // vaizyarAjanyavimAsu jAyante varNasaMkarAH // 12 // atrApi yathAsaMkhyameva vaizyarAjanya iti nirdeze jAtipare'pi sAmarthyAttrIliGgapratipattiH / mRgakSIraM kuchaTANDa iti yathA vRttAnurodhAtstrIpratyayo na kRtH|| 12 // 1ra-zahAyo / 2 ra-niyaMte / For Private And Personal Use Only Page #851 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir www.kobatirth.org 06 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ dazamaH ekAntare tvAnulomyAdaMbaSThograu yathAsmRtau / / kSattRvaidehako tadvatprAtilomye'pi janmani // 13 // ekAntare varNe brAhmaNAdvaizyAyAmambaSThaH kSatriyAcchUdrAyAmugraH / etAvAnulomyena evamekAntare prAtilomyena zUdrAtkSatriyAyAM kSattA vaizyAbrAhmaNyAM vaidehaH / tau tulyau bhavanAdikriyAsu / na tvadhyayanAdiSu / caNDAla ekaH pratilomo'spRzyaH / yathA ca divAkIrtiraloke tatsparza evaM snAnaM vAnyeSu pratilomeSu sUtamAgadhAyogavAnAmanantarajAtAnAM caNDAladaNDApUpikAyAM siddhaH sparzAdisaMbandhaH // 13 // putrA ye'nantarastrIjAH krameNoktA dvijanmanAm / / tAnanantaranAmnastu mAtRdoSAtpacakSate // 14 // yathA brAhmaNAtkSatriyAyAM vaizyAyAM ca evaM kSatriyAdubhayostAnanantaranAmnaH prcksste| anantarA'nulomA yA jAtiH samAnA teSAM mAtRjAtIyA ityrthH| anantaragrahaNamavivakSitamata evAha mAtRdoSAditi / pitRjAtyutkarSeNa no duSyante / atazca satyapi varNasaMkaratve vacanAnmAtRnAtyAH smRtAH saMskArAsteSu kartavyA ityuktaM bhavati / tarkhetadvacanamantareNa kSatriyAdisaMskArAsteSu labhyante / azvataravajjAtyantaratvAt / vacanena tu mAtRnAtA15 vuktAyAmadoSaH // 14 // brAhmaNAdugrakanyAyAmAvRto nAma jAyate // AbhIroM'baSThakamyAyAmAyogavyAM tu dhigvaNaH // 15 // Ayogavazca kSattA ca caNDAlazcAdhamo nRNAm // prAtilomyena jAyante zUdrAdapasadAstrayaH // 16 // vaizyAnmAgadhavaidehI kSatriyAtsUta eva tu // pratIpamete jAyante pare'pyapasadAstrayaH // 17 // jAto niSAdAcchUdrAyAM jAtyA bhavati pukksH|| zUdbhAjjAto niSAdyAM tu sa vai kukkuTakaH smRtaH // 18 // ayaM niSAdo'smi~lloke na zUdrAyAM brAhmaNAjjAto yaH prAguktaH / kiMtarhi / 25 yaH pratilomo vakSyamANaH pratilomAdhikArAtpratilomAdipulkasA jAtiH prasiddhA / evaM ____zUdrAnniSAdyAM kukkuTakaH // 15 // 16 // 17 // 18 // kSattu tastathogrAyAM vapAka iti kIya'te / / vaidehakena tvaMbaSThayAmutpanno veNa ucyate // 19 // anulomAH striyaH pratilomAH pumAMsastayoH saMbhave zvapAkavenau pratilomajAtIyau // 19 // 1 jAtAMstu / 2 kha-na / 3 ra-pratiloko'dhikArAt / For Private And Personal Use Only Page #852 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 07 adhyAyaH ] mnusmRtiH| dvijAtayaH savarNAsu janayaMtyavratAMstu yAn // tAnsAvitrIparibhraSTAntrAtyAniti vinirdizet // 20 // naite pratilomavarNasaMkarAH syurato'sminvidhAvucyante dvijAtayo yAnsavarNAsu janayanti te vedavratA bhavanti / abrahmacAriNaH sAvitrIparibhraSTA upanayanahInAzca tadA vrAtyA iti tAnirdizet / avratAJjanayantIti nAyaM sNbndhH| na hi vratino'vratA vA 5 janyante / jAtAnAmupanayanasaMskAravidhAnAt / uktavrAtyalakSaNAnuvAda uttaravivakSayA yastvayaM pATho'vratAyAJjanayanti tAntrAtyAnvinirdizettadasat uktavAtyalakSaNavirodhAt // 20 // vrAtyAttu jAyate viprAtpApAtmA bhuurjknnttkH|| AvantyavATadhAnau ca puSpadhaH zaikha eva ca // 21 // svavarNAsvapi pUrva zlokAdanuvaya'te / iha strIjAteranupAdAnAdavazyaMbhAvAcca tadapekSAyAH 10 smRtyantare vaizyAyAM brAhmaNAjjAto bhRjjakaNTakaH smaryate / ato vizinaSTi pApAtmeti / sa hyanulomatvAnna pApAtmA / ayaM cAsaMskRtAtmano vrAtyAjjAto'nadhikAritvAdyaktaM yannindyate / na ca paryAyazabdA dezabhedena prasiddhaprayogabhedAH / pUrvaistu vyAkhyAtaM tatputrapautrANAmetA AkhyA bhRjakaNTako brAhmaNyAM jAta AvantyazcAvantyAM tasyAmeva vATayAno vATadhAnAtpuSpazekhara evamuttareSvapi // 21 // jhallo mallazca rAjanyAdrAtyAnicchivireva ca // naTazca karaNazcaiva khaso draviDa eva ca // 22 // vaizyAttu jAyate vrAtyAtsudhanvAcArya eva ca // kAruSazca vijanmA ca maitraH sAtvata eva ca // 23 // etAbhiH saMjJAbhiH prasidbhA evaMjAtIyA veditavyAH // 22 // 23 // vyabhicAreNa varNAnAmavedyAvedanena ca // ___svakarmaNAM ca tyAgena jAyante varNasaMkarAH // 24 // vyabhicAraH parastrIgamanaM / tatsamAnajAtIyAsu parakIyAsvanulomapratilomAsUDhAsvanUDhAsu ca tAsvayaM avedyAvedanamavivAhyAvivAhaH / avivAhyAH svasRnaptrAdayastadayonyaH / svakarmaNAM tyAga upanayanavedagrahaNAdInAM kSatravRttyAdayo'pi putrapautrAnvayina evamuktAH 25 kecit // 24 // saMkIrNayonayo ye tu pratilomAnulomajAH // anyonyavyatiSaktAzca tAnpravakSyAmyazeSataH // 25 // 1r-s| For Private And Personal Use Only Page #853 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 208 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ dazamaH vyatiSaGgaH saMbandhaH / itaretaramanulomAnAmanulomaiH pratilomaizcaivaM pratilomAnAmanyaiH pratilomairanulomaizca vakSyamANasaMAyai vacanam // 25 // sUto vaidehakazcaiva caNDAlazca narAdhamaH // mAgadhaH kSatRjAtizca tathA'yogava eva ca // 26 // uktalakSaNA ete prAtilomA uttarArdha punarupanyasyante // 26 // ete SaTsadRzAnva ye Su // mAtRjAtyAM prasUyante pravarAsu ca yoniSu // 27 // ete sUtAdayaH pratilomAH svayonisadRzAn janayanti tajjAtIyAnityarthaH / tadyathA / sUtaH sUtAyAM sUtameva janayati / evaM caNDAlaH caNDAlAyAM / ye ca mAtRjAtyAH prasUyante'nulomA mAtRjAtIyA ye pUrvamuktAstAnanantarAnAmna iti te'pi svayoniSu sadRzAneva janayanti / yathA'mbaSTho'mbaSThAM tathA vaizyAyAmAtmano hInA vaizyAJjanayanti / mAtRnAtitvasyoktatvAt / anye punaH paThanti -- mAtRjAtau prasUyante ' / arthazvAyaM / varNayoniSu ambaSThAdau mAtRjAtau ca vaizyAyAM sadRzAneva janayanti / yadyapi zuddhavaizyebhya utkRSTA ambaSThAdayastathApi sAmyamucyate / vaizyadharma ubhayeSAmadhikArAt / anulomagrahaNaM 15 mAtRjAtipadasAmarthyAllabhyate satyapi prakRtipratilomapratyavamarzakatve prasajyata iti / pravarAsu ca yoniSu pratilomA gacchanto janayanti hInataramityevaM jJeyaM vakSyamANaparyAlocanayA / na hi AyogavAdimiH svajAtIyAsu janitA AyogavAdi vyapadezaM labhante / sadRzagrahaNaM tu prAtilomyaM ca sAmAnyena hInataratvaM cAvAntaravizeSamanapekSya prayuktaM tenAyamatra vAkyArthaH / pratilomebhyaH samAnajAtIyAsUtkRSTajAtIyAsu ca pratilomA eva bhavanti // 27 / / yathA trayANAM varNAnAM dvayorAtmA'sya jAyate // AnantaryAtsvayonyAM tu tathA bAhyeSvapi kramAt // 28 // asya brAhmaNasya trayANAM varNAnAmAtmA jAyate dvayovarNayoH kSatriyavaizyayonitvaM jAyate tathA svayonau / evaM trayANAM varNAnAM brAhmaNo dvijAn janayati / evaM bAhyeSvapi prAtilomyena vaizyakSatriyAmyAM kSatriyabrAhmaNorAtmA dvijatvaM bhavati / sati ca 25 dvijatve upanayanaM kartavyaM / vakSyanti ca ete SaTvinadharmANa iti / etAvAMstu vizeSaH / anulomajA mAtRjAtyA mAtRjAtIyA / stutimAtramidaM vakSyAmaH // 28 // te cApi bAhyAnsubahUstato'pyadhikadUSitAn // parasparasya dAreSu janayanti vihitAn // 29 // 1ra-saMkSepa / 1 ra anantara / 3 ra-ca ma (sU?) ta iti / / pha-dRSTaM / te // For Private And Personal Use Only Page #854 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] , mnusmRtiH| ..... te cApyAyogavAdayaH SaT bAhyAn subahUn parasparadAreSu. janayanti / tadyathA''yogavaH kSatriyAyAM kSatrA''yoganyAM parasparamAtmApekSayA garhitAn janayanti / tadyathA''yogavaH kSatriyAyAmAtmano bAhyataraM janayati / tato'pi bAhyataraM caNDAlAbhyaH / evaM sarvatra // 29 // yathaiva zUdro brAhmaNyA bAhyaM jantuM prasUyate // tathA bAhyataraM bAhyazcAturvaNrye prasUyate // 30 // evaM parasparagamane strIpratilomAnAM pUrveNa bAhyatareNa bAhyA jAtAH / idAnIM cAturvarNya kathyate / sUyati ninAtyantasamAnArtho'tra prakaraNe prayuktaH / prasUyate janayatItyarthaH / taduttarazlokena nirdizyate // 30 // pratikUlaM vartamAnA bAhyA bAhyatarAnpunaH // 10 - hInAhInAnprasUyante varNAnpaJcadazaiva tu / / 31 // ekaikasya tu varNasya saMkIrNayonayo bhavanti / kasyacidanulomAH kasyacitpratilomAH ksycidnulomprtilomaaH| brAhmaNasyAnulomAH zUdrasya pratilomA eva / kSatriyavaizyayoranulomAH pratilomAH / kSatriyasya dvAvanulomau ekaH pratilomo vaizyasyaiko'nulomo dvau pratilomau / evamete dvAdazAnulomapratilomAH / eteSAmekaikasya caturpu gacchatazcatvAro 15 bhedA bhavanti te ca keciddhInAH kecidahInA / bAhyatarAstu sarva eva / bAhyataratvaM mAtApitRnAterviprakarSaH karmabhyo hInatvAttadetadudAharaNaiH sphuTIkriyate / pratilomAMstAvadgRhItvA vakSyAmaH / Ayogavo vaizyAyAM zUdrAjjAtaH zUdrAyAM vaizyAyAM kSatriyAyAM brAhmaNyAM caturo janayati / so'yamAtmanA - saha paMcadhA''yogavaH / evaM kSatriyacaNDAlA api / evaM zUdrAstrayaH paMcakAH paMcadazadhA bhavanti / evaM vaizyaprabhavau dvau pratilomau kSatriyAyAM 20 mAgadho brAhmaNyAM vaidehakaH zUdrAyAmanulomastatra yaH zUdrAyAM jAtaH sa yadA cAturvarNya janayati tadaiSa eva prakAraH / sa yadA zUdrAM gacchati tadA hInataro varNo jAyate tdpekssyaa| evaM vaizyAM gacchanhInataraM janayati / evaM kSatriyAyAM brAhmaNyAM ca kevalazUdrAjjAtA utkRSTA evamityapekSAvazAddhInAMzcAhInAMzca / evaM kSatriye brAhmaNe ca draSTavyaM / brAhmaNasya tvayaM vizeSaH / anulomA eva tasya bhavanti / evaM caturvarNAnAM pratyekaM paMcadazadhA bhedAH 25 SaSThiH saMpadyanto mukhyAzcatvAro varNAH sA catuHSaSTirbhavati / parasparasaMparkAtteSAmanye'nantabhedA bhavanti / taduktaM / " te cApi bAhyAMtsubahUn " iti (10 / 29 / ) / pratikUlaM . 102-103 For Private And Personal Use Only Page #855 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir <10 medhAtithimASyasamalaMkRtA / [dazamaH zAstravyatikrameNa vartamAnA mithunIbhavanti / hInAhInAnityakaM padaM / athavA hInAH santo'hInAnprasUyante janayantItyarthaH / varNAnpaMcadazaiveti * nAsti tu paMcama ' ( 104 ) iti paMcamasya varNAbhAvAtpaMcadazasu varNatvamupacArAdraSTavyam // 31 // prasAdhanopacArajJamadAsaM dAsyajIvanam / sairandhaM vAgurAgRttiM sUte dasyurayogave // 32 // prasAdhanaM maNDanamupacAro'nuvRttiH / kezaracanAkuMkumacandanAdinA'nulepanavicchittiH pANipAdavimardanaM prAptilAbhakarmakAryakSaprakAritA kAryANAmavasaramityAdividhijJa evamucyate / adAsaM dAsyajIvanaM vatsarabhRtyA SaNmAsabhRtyA ca kaMcana sevate / athavaitadvidhijJatayA :sarvopasthApako bhavati jIvanAya matA vAgurA vRttiArdvatIyo'yaM vRtyupAyaH vAgurA araNyapazuhiMsanaM / taccAryANAM devapitryartha kSudhArthaM ca / na tu vyAdhavatpazUnhatvA mAMsavikrayeNa jIvanaM rAjaniyogabihuprANivadho jIvikArthaH sairandhra nAmAnaM sUte utpAdayati varNakaH dasyurnAma vakSyamANaH ayogave jAtivizeSe sAmarthyAtstratvilAbhaH // 32 // maitreyakaM tu vaideho mAdhUkaM saMprasUyate // nanprazaMsatyajasraM yo ghaNTAtADo'ruNodaye // 33 // ... maitreyakaM nAmnA varNamAyogavyAM saMprabhUyate nanayati / vaidehanAmA brAhmaNyAM vaizyAjjAto yH| pAThAntaraM maireyakamiti / mAdhUkamupamApadametat madhUkakusamatulyaM / mdhurbhaassitvaat| athavA madhukAyatIti -- anyeSvapi dRzyate' ( vyA. sU. 3 / 2 / 101 ) iti DaH / anyeSAmapIti dIrghaH / svArthikena cAdivRddhistasya vRttiH / nan manuSyAn prazaMsanti atastaM sarvadA bandIti yaH kathyate / aruNodaye prabodhakAle ghaNTAM tADayatyAhanti 20 rAjJAmIzvarANAM cAnyeSAM prabodhAya / AyogavyAmevAyaM janayati prakRtvAt // 33 // niSAdo mArgavaM sUte dAsaM naukarmajIvinam / kaivarttamiti yaM prAhurAryAvartanivAsinaH // 34 // pratilomaprakaraNAnna yaH zUdrAyAM brAhmaNAjjAto niSAda pUrvamuktaH sa iha gRhyate / api tu dasyuvatpratiloma eva mArgavaM nAma pratilomaM mUte AyogavyAmeva yasyeme 29 apare nAmanI dAsaH kaivarta iti / AryAvartaH prasiddhaH / tasya vRttioM karmaNA nauvAhanena jIvati // 34 // mRtavastrabhRtsvanAryAsu garhitAnAzanAsu ca // bhavantyAyogavISvete jAtihInAH pRthak trayaH // 35 // 1r-srvmupsthaapko| 2ra-kha-sataM vAgurA-jIvanAya sasaMvAgurA vRtti- / 3 kha-anye 4ra-madhukAya tadvati; kha-madhukAzca iti / 5 ra-mArgAva / 6 pha-mRtavastrabhRtsu nArI / 7 kh-kriyaaH| For Private And Personal Use Only Page #856 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mnusmRtiH| adhyAyaH ] 811 ye'nantara upadiSTAstrayo mArgavaparyantAsteSAM mAtRjAti!ktA tatpratipAdanArtho'yaM shlokH| AyogavISu strISvete jAyante / tAsAM ca vizeSaNaM mRtavastrabhRtsu zavavAsAMsi paridadhatIvityarthaH / anAryA aspRzyAH garhitamucchiSTaM mAMsAdi cAnnamaznanti // 35 // kArAvaro niSAdAttu carmakAra prasUyate // vaidehikAdandhramedau bahimipratizrayau // 36 // uttaratra vaidehyAmeva jAyanta ityevakarakAraNAliGgAdihApi vaidehyAM niSAdAtkArAvaro nAma jAyata iti saMbaMdhapratItiH / vaidehikAddAvadheimadau kasyAM striyAM kArAvarIniSAdyau tayoratra sannidhAnAt vaidehyAM ca vaidehyAbhinnarNasaMbhavAdevaM vyAkhyAyete / strIbhedena caikasmAdvarNAdete dve jAtI / bahirgAmaM pratizrayo nivAso yayoH // 36 // cANDAlApANDusopAkastvaksAravyavahAravAn // AhiNDiko niSAdena vaidehyAmeva jAyate // 37 // cANDAlAta vadehyAM pANDusopAko nAma varNo jAyate / tasya vRttitvAsAravyavahAratvAt tvaksAro veNuH tabyavahAreNa vaMzakrayavikrayAdinA kaTAdikaraNa vA jIvati niSAdAttasyAmevAhiNDakastasya vRttireraivAnveSyA vA // 37 // cANDAlena tu sopAko mUlavyasanavRttimAn // 15 pukkasyAM jAyate pApaH sadA sajjanagarhitaH // 38 // vyasanaM duHkhaM tasya mUlaM mAraNaM tadvRttivadhyamAraNaM rAjAdezAdanAthazavavahanaM tadvastrAdigrahaNaM pretapiNDabhojanamityevamAdivRttiH / pukkasyAM cANDAlena jAyate / athavA mUlAdivRkSAdInAM tavyasanaM vibhAgakaraNaM sA vRttiya'vacchinneSu vRkSeSu yadanuvRttaM mUlaM taduddhatya vikrayAdinA jIvati // 38 // niSAdastrI tu caNDAlAtputramantyAvasAyinam // zmazAnagocaraM sUte bAhyAnAmapi garhitam // 39 // antyAvasAyinaM caNDAlameva vadanti / athavA niSAdyAM caNDAlAdutpannasyAntyAvabhAyIti nAmadheyam / zmazAnagocaraM zavadahanAdivRttirAhArAdIni karmANi taiH prasiddhaiH sopAkAdinAmatayA tajjAtIya eva so'tazcANDAlAdapi kutsitataro vijJeyaH / 25 tadetadAnantyAt saMkarANAM pradarzanamAtraM kRtam // 39 // saGkare jAtayastvetAH pitRmAtRpradarzitAH / / pracchannA vA prakAzA vA vedivyAH svakarmabhiH // 40 // 1 ra-travarNAsaMbhavaM / 2 ra-kadAdi / 3 ra-tajAtIyAtrivazazca atazcaNDAlAdapi / 4 r-pngkr| For Private And Personal Use Only Page #857 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 812 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ dazamaH yAnyetAnyanantaramuddiSTAni tvaksAravyavahArAdIni karmANi tairaprasiddhAH sopAkAdinAmatayA tajjAtIyA veditavyAH / pitrA mAtrA ca vibhAgena darzitAH / pracchannA vA prakAzA vA tajjAtIyA veditvyaaH| AyogavyAM mAtrA vibhAgo niSAdAdvaidehikAdAndhrabhedAviti pitrA darzito vibhAgaH // 40 // svajAtijAnantarajAH SaTsutA dvijadharmiNaH // zudrANAM tu sadharmANaH sarve'padhvaMsajAH smRtaaH||41|| svajAtIyAstraivarNikebhyaH samAnajAtIyAstu jAtAste dvijadharmANa ityetatsiddhamevAnadyate / anantarajAnAM tulyatAbhidhAnaM taddharmaprAptyartham / atantarajA anulomA brAhmaNAt kSatriyavaizyayoH kSatriyAdvaizyAyAM jAtAste'pi dvinadharmANa upaneyA ityarthaH / upanItAzca dvijAtidharmaiH sarvairadhikriyante / nanu ca "tAnanantaranAmna" iti mAtRjAtIyatvameSAmuktameva / tatazca tajjAtyA sameSuH dharmeSu siddha evAdhikAraH / satyam / anantaranAma iti nAmagrahaNAtsaMvaiSAM na tu jAtyatideza iti kasyacidAzaGkA syAdataH spaSTArtha " SaTsutA dvinadharmiNa" iti vacanArambhaH / dharmiNa itizabdasya dharmo'rthanIyaH / ye punarapadhvaMsa jAH saMkarajAste zUdrANAM sadharmANaH 15 samAnAcArAstaddhabhairadhikriyanta ityarthaH / pratilomAnAM tu vizeSo vakSyate / anantaragrahaNa manulomopalakSaNArthameva / tena vyavahito'pi brAhmaNAdvaizyAyAM jAto gRhyate / SaTasaMkhyAtirikta tvAnna zUdrAyAM pArazavaH // 41 // tapobIjaprabhAvaistu te gacchanti yuge yuge / utkarSa cApakarSa ca manuSyeSviha janmataH // 42 // 20 ta ete'nantarajAH tapaHsAmarthyena vIjasAmarthyena yugeyuge janmani janmani utkarSamapakarSe ca gacchanti / tadvakSyAmaH / zUdrAyAM brAhmaNA'jAta' ityatra // 42 // zanakaistu kriyAlopAdimAH ksstriyjaatyH|| vRSalatvaM gatA loke brAhmaNAdarzanena ca // 43 // yaduktaM ' svakarmaNAM tyAgeneti' tasyaivAyaM prapaJcaH / kriyAlopo yatra 25 saMskAryatayA saMbadhyate tathopanayanAdiSu yatra vA kartRtayA yathA nityAgnihotrasaMdhyo pAsanAdiSu tAsAM lopa ubhayAsAmapyananuSThAnamatazca na kevalamupanayanasaMskArAbhAvena jAtibhraMzaH / api tUpanItAnAM vihitakriyAtyAgenApi / tathA cAha zanakairiti putrapautrAdisaMtataH prabhRtizUdratvaM na tu jAtasyaitra / upanayanAbhAve tu tasyaiva 1 pha-svAjAtijA 2 pha-vacanAntaraM ( na0) / 3ra-dharmamarthanIyAH / 4 ra-yena / 5 agre 10164 / 6 kha-saMbhate / For Private And Personal Use Only Page #858 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| vyapadezAntaraM pravartate / yadyapi sA jAtirna nivartate tatputrapautrANAM jhajjakaNTakAdijAtyantarameva vyapadezaheturkamiti brAhmaNAtikrameNa brAhmaNavidhivihitAtikramaNetyarthaH / athavA zAstrArthasaMzaye prAyazcitte vA pariSadmanAbhAvaH // 43 // pauNDrakAzcauDdraviDAH kAmbojA yavanAH zakAH // pAradApahnavAzcInAH kirAtA daradAH khazAH // 44 // puMDUkAdayaH zabdAH paramArthato janapadazabdA iha tu kSatriyeSu mukhyAstatsaMbandhatvAjjanapadeSu vartanta ityetaddarzanamAzritaM / yathAlugvidhau tasya nivAso janapade lugiti na tu yathA lugyogAtprakhyAnAditi / naiteSu dezeSu bAhulyena cAturvaNyamastItyetadAlaMbanaM vRSalatvavacanaM / yadi vA puMDrAdayaH zabdAH kathaMciddezasaMbandhena vinA dRzyante tadaitajjAtIyA veditavyAH / mahAbhAratAdau kSatriyA varNyante / tathA''dyatve'pyete kSatriyA eveti kasya- 10 cit bhrAntiH syAdata evamuktamete vRSalA iti / ye caite digantavAsinaH kirAtavainadaradAdaya-steSAmaprAptarUpaM vedenAnUdyate na janaimiyAnnAMtamiyAditi // 44 // mukhabAhUrupajjAnAM yA loke jAtayo bahiH // mlecchavAcazcAryavAcaH sarve te dasyavaH smRtaaH|| 45 // asadavidyamAnArthAsAdhuzabdAnvayA vAk mlecchocyate / yathA zabarANAM kirAtAnA- 15 manyeSAM vaantyaanaam| AryavAca AryAvartanivAsinaste cAturvarNyAdanyajAtIyatvena prasiddhAstadA dasyava ucyante / etaduktaM bhavati / na dezanivAsena mlecchavAk saMkaratve kAraNamapi tu yathoktabarbarAdizabdaprasiddhirmukhAdijAnAM bahiH kriyate brAhmaNAdizabdairaprasiddhairityarthaH / te sarve dasyava ucyante // 45 // ye dvijAnAmapasadA ye cApadhvaMsajAH smRtaaH|| te ninditairvatayeyurdvijAnAmeva karmabhiH // 46 // apasadA anulomAH pratilomAH apadhvaMsajA gobalIvardavadbhedaH / dvinAnAmupayogibhiH preSyakarmabhirvartayeyuH AtmAno ninditaiH preSyakAryatvAnninditAni // 46 // tathA ca vakSyate * mUtAnAmazvasArathyamaMvaSThAnA cikitsanam // baidehakAnAM svIkArya mAgadhAnAM vaNikpathaH // 47 // svIkAryamantaHpurarakSAkAritvaM / vaNikpathaH sthlpthvaaripthaadiprsiddhH|| 17 // 1 ph-api| 2 kha-vAMdhra / 3 janapade lup (vyA. sU. 4 / 2 / 81) 4 pha-tamiyA / 5 pha -shbdtyaa| For Private And Personal Use Only Page #859 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org 814 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / matsyaghAto niSAdAnAM tvaSTistvAyogavasya ca // medAndhracucumanAmAraNyapazuhiMsanam // 48 // tASTirdArukSaNaM takSA karma // 4 // kSatrugrapukasAna bilauko vadhabandhanam 11 dhigvaNAnAM carmakArya veNAnAM bhANDavAdanam // 49 // bila kaso'hina kulagargarAdayaH / teSAM vadhabandhanaM kSatrAdInAM jIvikA / carmakArya kavacAdisIvainamupAnadrathanamityevamAdi / bhAMDavAdanaM murajArdhamurajAdInAm // 49 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir caityadrumazmazAneSu zaileSUpavaneSu ca // vaseyurete vijJAnA vartayantaH svakarmabhiH / / 50 / / bahirgrAmanivAsinaiH parvartalakSaNApradeze nivasedyaH vijJAtAvijJAticinhaM viduSAM yadyasya karma vihitaM sa tenaiva jIvet / utkRSTaM karmasaMkaraM kartuM na labhate // 10 // caNDAlazvapacAnAM tu bahirgrAmAtpratizrayaH / / apapAtrAzca kartavyA dhanameSAM zvagardabham // 51 // 1 pratizrayo nivAsasteSAM grAmAnniSkrAntaH syAt / apapAtrAzciravasAnIyAstairyeSu 19 pAtreSu bhuktaM tAni na saMskAryANi tyaktavyAni / sauvarNarAjatAbhyAmanyAni / tayoH zuddhi1 vizeSA uktAH / athavA'vapAtrAya tadIyeSu ca zakteSu pAtreSu saktubhaktAdi na dAtavyaM / bhUmiSThe pAtre'nyahastasthe vA datvA tatpAtraM bhUmau sthitaM tadgRhNIyuH bhinnaM vA pAtra vakSyati " bhinnabhANDe ca bhojanam" ityAdi / dhanameSAM zvagardabhagavAzvAdi suvarNarajatAdi dhanatvena gRhNIyuH // 51 // vAsAMsi mRtacelAni bhinnabhANDeSu bhojanam // kASrNAyasamalaGkAraH parivrajyA ca nityazaH / / 52 // sarvakAlaM parivrajyA naikatrasthAne vaseyuH // 52 // na taiH samayamanvicchetpuruSo dharmamAcarana || vyavahAro mithasteSAM vivAhaH sadRzaiH saha / / 53 / [ dazamaH 15 saha na kartavyA ityarthaH / vivAho dAragrahaNAdiH / so'pyevameva // 53 // samayaH saMketa ekakAryatA / saMgatirityanarthAntaraM / ekatra sthAnAsanavihArAstaiH annameSAM parAdhInaM deyaM syAdbhinnabhAjane // rAtrau na vicareyuste grAmeSu nagareSu ca // 54 // 1 ra-tarakSaNam / 2 ra zIvana / 3 ra nyaH / 4 ra - sphAsA lakSaNa - 5 pha-to / For Private And Personal Use Only Page #860 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / raatraaviti| tatsAkSAdeSAM na dAtavyaM / preSyaiH kaizcitpUrvoktena prakAreNa dApayitavyo rAtrau sparzAzaGkayA'ntAmanagaracaryApratiSedhaH // 54 // divA careyuH kAryArtha cinhitA rAjazAsanaiH // avAndhavaM zavaM caivaM nirhareyuriti sthitiH // 55 // divA vicaranti kAryArtha krayavikrayasvakAryasiddhayartha rAjakAryAya vA careyunagarotsava- 5 prekSAdinimittam / tatrApi ca cinhitarAjazAsanairupalakSitA rAjAdiSTairvajrAdicinhaivaMdhyavadhazAsanairvA parazukuThArAdibhiH skandhAropitaiH // 55 // tathA cAha vadhyAMzca hanyuH satataM yathAzAstraM nRpAjJayA / vadhyavAsAsi gRhNIyuH zayyAzcAbharaNAni ca // 56 // varNApetamavijJAtaM naraM kaluSayonijam // AryarUpamivAnArya karmabhiH svairvibhAvayet // 57 // varNAdapetaM cAturvAdRSTavyaM / avijJAtaM satyAM zaGkAyAM jArajAtaM vakSyamANaiH karmabhiH svabhAvAtizayaizca nizcinuyAt / hInakarmaratiH krUrakarmA ca satyAM zaGkAyAM kaluSayonijo jArajAto veditavyaH // 17 // anAryatA niSThuratA krUratA niSkriyAtmatA // puruSaM vyaJjayantIha loke kaluSayonijam // 58 // anAryoM dveSamatsarapradhAnaH / niSThuraH svArthaparaH / krUro lobhahiMsAparaH / niHkriyAtmA vihitakriyAvarjitaH / etaiH svabhAvaiH kaluSayonitA vyajyate // 18 // pivyaM vA bhajate zIlaM mAturvobhayameva vA // ___ na kathaMcana duryoniH prakRti svAM niyacchati // 59 // duryoniH saMkIrNajanmA / prakRti svAmAtmIyaM kAraNaM na niyamena gRhNAti // 19 // kule mukhye'pi jAtasya yasya syAdyonisaGkaraH // saMzrayatyeva tacchIlaM naro'lpamapi vA bahu // 6 // tasya zIlaM yena jAto na tu yasya kSetraM sa loke prasiddhaH // 10 // 25 yatra tvete paridhvaM sAjjAyante vrnnduusskaaH|| rASTriyaiH saha tadrASTra kSiprameva vinazyati // 61 // tasmAdvarNasaMkaro rAjJA parivarjanIyaH / rASTriyA jAnapadAH / rASTramamAtyAdayaH // 11 // For Private And Personal Use Only Page #861 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ dazamaH brAhmaNArthe gavArthe vA dehatyAgo'nupaskRtaH // strIbAlAbhyupapattau ca bAhyAnAM siddhikAraNam // 62 // anupaskRto dhanamagRhItvA abhyavapattiranugrahaH / bAhyAnAM pratilomAnAM siddhikAraNaM utkRSTajAtau janmasiddheH siddhihetutvamevamucyate / tAdRzaM janma labhante yathAdhikRtA 5 bhavanti / svargAdiprAptirvA siddhiH // 12 // * ahiMsA sayaMmasteyaM zaucamindriyanigrahaH // etaM sAmAsika dharma cAturvaNrye'bravInmanuH // 63 // zaucaM mRjjalAdibAhyagataM sAmAsikaM samastasya sarvamanuSyabhedanAteruktaM / na brAhmaNAdijAtivibhAgena vyAkhyAtamanyat / yadyahiMsApratilomAnAM dharmaH syAtkathaM tarhi taduktaM ___matsyaghAto niSAdAnAM bilauko vadhavandhanam / kSatrAdInAmaraNyeyaM pazuhiMsanameva ca" // kecidAhuH / ye jIvikAhetutayA vadhyatvenoktAstato'nyatrAhiMsA / anye manyante ahiMsAsteSAmabhyudayasAdhanahetutvena dharmo na tu pratiSedho hiMsAyAH saMmata iti / yathA " na mAMsabhakSaNe doSa" itivat / yadyahiMsAdharmasteSAM kathaM tarhi tairjIvitavyaM / yathA kutazcidavagamasteSAmutpannaH hiMsAnivRttioM dharmAyeti cettadA ko jIvanopAyaH / anyAzca 15 vRttayaH prativarNaniyatA adhyApanAdayastAvadatyantAsaMbhavAdaprAptAH kRpyAdayo'pi vaizya niyatAH / zudrasya sevA'nyA vA sAdhAraNI vRttirasti / yathA "varteranvidyAzilpaM" ityatra dayiSyAmaH / yadapIdamucyate " atininditairvartayeyurdvijAnAmeva karmabhiH " iti tatra kimasti ninditataramanyadato hiMsAyAH na ca matsyaghAto dvijAnAmupayujyate / zrAddhe'tithibhojanAdau ca kadAcitka upayogo na sArvakAliko jIvikAbhAvaH / tasmAnna 20 ghAtAdisvataMtram // 63 // zUdrAyAM brAhmaNAjjAtA zreyasA cetmajAyate // azreyAn zreyasI jAtiM gacchatyA saptamAyugAt / / 64 // garbhe gRhNAti garbhazca zravaNAjjAta iti pulliGganirdeze pitryarthe yogyatA vijJeyA / ata idamuktaM bhavati / zUdrAyAM brAhmaNAt yA jAtA kumArI sA cecchreyasA jAtyutkarSa25 vatA brAhmaNenaiva prajAyate vivAhAdisaMskRtA'patyotpattihetusaMbandhaM prApnoti / tasyAmapi yadi kumArIH jAyate sA brAhmaNenaiva vivAhyate / evamanayA paraMparayA saptame puruSa prApta brAhmaNyAM yastatra jAyate tasya bhavati zreyaseti yadyapyutkRSTajAtIyamAtre vartate tathApIha 1 kha-tyamakrodhaH 2 ra-evaM / 3 r-nvaanyaa| 4 ra-tAH, pha-taH / 5 kha-ga / 6pha-zreyase sati / zrAddhaM karmAtitheyaM ca dAnamasteyamArjavam // prajanaM sveSu dAreSu tathA caivAnusUyatA // 1 // For Private And Personal Use Only Page #862 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / brAhmaNapadasannidhAnAduttaratra ca "zUdro brAhmaNatAmeti" iti vacanAt brAhmaNyaprAptiH zUdravarNasya vijJeyA / anayaiva kalpanayA paJcame vaizyAyAM jAtasya varNasya tRtIye kSatriyAyAmatrApi strIta utkarSaH / evaM vaizyasya tRtIye kSatriyatvaM zadAyAM jAtAyAH kumAryA vaizyAntareNa saMyoge tRyIye janmani vaizyatvaM kSatriyanAtAyAH zudrAyAH paJcame yuga iti / yugazabdo janmavacanaH / azreyAnikRSTajAtIyaH zreyasImutkRSTAnAtiM gacchati prApnoti / AG 5 abhividhau / eva evArthaH // 64 // zUdro brAhmaNatAmeti brAhmaNazcaiti zUdratAm // kSatriyAjjAtamevaM tu vidyAdvaizyAttathaiva ca // 65 // zUdro brAhmaNatAmetItyukto'rthaH / brAhmaNazcaiti zUdratAm / brAhmaNo'tra pArazavo brAhmaNajAto vijJeyaH / sa coktalakSaNazUdrAM yadi pariNayate tadA'pakarSa janmani 10 prApnoti / tRtIya iti vyAcakSate / ete yathokte yugaparivarta utkarSa prAptaM yathAsaMskAraiH karmabhizcAdhikriyante // 65 // anAryAyAM samutpanno brAhmaNAttu yahacchayA // brAhmaNyAmapyanAryAttu zreyastvaM keti cedbhavet / / 66 // kiMzabdaH kSepe / yadi bIjaprAdhAnyAddhInajAtIyAsu jAtA mAtRjAterutkRSTAH krameNa 15 pitRjAtitAM prApnuvanti / idaM tarhi kSetraprAdhAnye'pi draSTavyaM / yathA kSetranaH putro'tazca yathA'nAyaryAyAM zUdrAyAM brAhmaNAjjAta utkRSTo bhavati yadRcchayA yathAkathaMcidanUdAyAmapi / evaM brAhmaNyAmanAryAcchUdrAkSetraprAdhAnyena zreyastvam / yathoktaM " kvacit bIjaM kvacidyoniH" iti // 66 // jAto nAryAmanAryAyAmAryAdAryo bhavedguNaiH // jAto'pyanAryAdAryAyAmanArya iti nizcayaH // 67 // nAryA striyAmanAryAyAM hInajAtIyAyAmAryAjjAta utkRSTajAtIyAdrAhmaNAdArya eva bhavet / kiM brAhmaNajAtIyatvaM netyAha / guNairguNato goNyA vRttyA / pAkayajJAdyadhikAramAtreNa vakSyamANAnAryApekSayA''rya ityucyate / anAryAcchUdrAdAryAyAM brAhmaNyAM jAto'nArya evaiSa nizcayaH / etaduktaM bhavati / yAvadvacanameva prAdhAnyamavatiSThate 25 nAnumAnena zakyamanyatprasaMjayitumataH samAnajAtIyAgamanameva yuktaM kSetraprAdhAnyaM kSetraja evamanyatra // 17 // 1r-tu| 2 kveti cedbhavet kenacidbhavet ( ya, la) For Private And Personal Use Only Page #863 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (18 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [dazamaH tAvubhAvapyasaMskAryAviti dharmo vyavasthitaH // baiguNyAjjanmanaH pUrva uttaraH pratilomataH // 68 // evaM ca kRtvobhAvapi caNDAlaH pArAzavazcAsaMskAryAvanupaneyau / atra hetumannigado'rthavAdaH / vaiguNyAjanmataH pUrva brAhmaNAdyaH zUdrAyAM jAtaH satyapi bIjaprAdhAnye 5 viguNametasya janma yonidoSAt / uttarazcaNDAlaH / sa pratilomo'tyantaprAtilomyAt satyapi kSetraprAdhAnye pitRdoSAt // 68 // subIjaM caiva sukSetre jAtaM saMpadyate yathA // tathA''ryAjAta AryAyAM sarva saMskAramahati // 69 // pUrvoktAvasaMskAroM svajAtinAstu saMskAryA ityubhayatrApyarthavAdaH / ata etadeva 10 sthitam / "kaciTThInaM kvacidyoniH" iti / yathopadezAt ekAntaraparigrahantu na yuktaH // 69 // bIjameke prazaMsanti kSetramanye mniissinnH|| bIjakSetre tathaivAnye tatreyaM tu vyavasthitiH // 70 // yathA traya ete pakSAsteSAM kazcitpakSaH kenacitparigRhItaH / kecidAhu/jameva 15 jyAyastathA ca brAhmaNAjjAtaH kSatriyAdistriSu mAtRjAtita utkRSTaH / anye punarAhuH / kSetraM zreSThaM yataH kSetriyo yatra kSetre jAtaH tajjAtIyo bhavati tasyaiva ca tadapatyaM / apare manyante / ubhaye bIjakSetre jyAyasI / taduktaM " suvInaM caiva sukSetra " iti / tadetatsarvamArocayamAna Aha tatreyaM tu vyavasthiti: iyamatra nirUpyAvasthitaM // 70 // akSetre bIjamutsRSTamantaraiva vinazyati // 20 abIjakamapi kSetra kevalaM sthaNDilaM bhavet // 71 // akSetre Upare utsRSTamuptamapi bInamantaravAdatvaiva phalaM nshyti| abIjakamayogyabIjaka kSetraM vA sthaNDilameva bhavetkevalaM tato na phalaM labhyata ityarthaH // 71 // yasmAdbIjaprabhAveNa tiryagjA RSayo'bhavan // pUjitAzca prazastAzca tasmAdvIjaM prazasyate // 72 // pUjitAH sarveNa kenacitpraNamyante / prazastAH stutivacanaiH stUyante / tasmAdvI viziSyata iti bIjaprAdhAnyavAdinastadetadayuktamityuktaM " tatreyaM tu vyavasthitiH" iti / athavA bIjaprabhAveneti na bIjaprAdhAnyaM darzitamapi tu dUSaNameva / yadA zakyante bInaprAdhAnyAnmandapAlAdInAM tiryagjA RSaya iti bIjaprAdhAnyaM taddarzanAt / na tatra bIjaprAdhAnyena tadapatyAnAmRSitvamapi tu tapaHzrutAdinena prabhAvena dharmavizeSeNa / / 72 // For Private And Personal Use Only Page #864 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] manusmRtiH / anAryamAryakarmANamArya cAnAryakarmiNam // saMdhAryAbravIddhAtA na samau nAsamAviti // 73 // anAryaH zUdraH / sa AryakarmA dvijAtizuzrUSAdiraMtaH pAkayajJayAjI ca devdvinnmskaarprH| AryoM braahmnnaadiH| sonAryakarmA pratiSiddhAcaraNo vihitkrmtyaagii| tAvubhau saMpradhArya tadguNatvenAvagamya tayoH kiM kasyacitsAtizayo guNaH kasyAzcidvA'nte nirUpaNabuddhiH saMpradhArya dhAtA prAjapatirmanurbuddhA nirUpyAbravIt na samau jAtergarIyasyA utkRSTaguNo'pi zUdratulyaH syAt / punarAha samau kiM jAtyA tUtkRSTayA'pi bahudoSAvagahItasyaitaduktaM bhavati / na jAtibalamAzritya naro mAnanIyaH kiMtu guNA maanniiyaaH| na guNahInaM jAtiH paritrAtumalaM / prAyazcittopadezavaiyarthyaprasaGgAt / "anAryAyAM samutpannaH" ityata Arabhya yAvadayaM zloko varNasaGkaranindAkarmaprazaMsAoM nAtra kiMcidvidhIyate 10 pratiSidhyate vA / nApUrvArtho jJApyate'bhilakSaNavat / tasmAtprazaMsA evaite // 73 // brAhmaNA brahmayonisthA ye svkrmnnyvsthitaaH|| te samyagupajIveyuH SaTkarmANi yathAkramam // 74 // ApaddharmANAmupoddhAto yoniH kAraNaM / brAhmaNA brahmayonisthAste SaTkarmANyupajIveyuranutiSTheyuH / anekArthA dhAtavo yathAkramaM yathAvikAraM yasminkarmaNi yo'dhi- 15 kArI kAnicidvidhyarthAni kAniciddaSTArthAni // 74 // __adhyApanamadhyayanaM yajanaM yAjanaM tathA // dAnaM pratigrahazcaiva SaTkarmANyagrajanmanaH // 75 // prathame'dhyAye zAstrastutyartha eSAM pAThaH / iha tu vidhyartham / yadyapi teSAM kevalAnAM vidhiruktastathApIha samasya nirdizyate sauhArdaina vidhyantarasApekSyamevedaM rUpaM vacanAccaiteSAM 20 karmaNAmato yathAvihitamanUdya vakSyamANo'rtho vidhIyate // 75 // . SaNNAM tu karmaNAmasya trINi karmANi jIvikA // yAjanAdhyApane caiva vizuddhAcca pratigrahaH // 76 // karmatrikavibhAgaH spaSTaprayojanaH / eka trikaM dRSTArthamupAttaM / sAmarthyAdanyasyAdRSTArthatA / vizuddho'pApakarmA / evaM zUdropi vizuddhaH prApnoti / ko bhavato matsaraH smRtyantara- 25 virodhaH prApnoti / prazastAnAM svakarmasu dvijAtInAM brAhmaNo bhuJjIta pratigRhNIyAceti / evaM tarhi yathA'virodho bhavati tathA vyAkhyeyaM / na hyavirodhe saMbhavati virodho nyAyyaH / api cAnuvAda evAyaM 'rAjato dhanamanvicchet' iti / evamAdAvasyArthasya vihittvaat||73|| 1 ph-ditH| 2 ra-sau hA deshyte| For Private And Personal Use Only Page #865 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 820 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / yo dharmA nivartante brAhmaNAtkSatriyaM prati // adhyApanaM yAjanaM ca tRtIyazca pratigrahaH // 77 // jIvikAkarmANyetAni kSatriyasya na bhavanti / yAni tvadRSTArthAnISTayadhyayanadAnAni na vivartante / vedasya ca prakRtatvAdetadadhyApanaM niSidhyate / na tu dhanurvedazilpakalAvidyAH // 77 // vaizyaM prati tathaivaite nivarteranniti sthitiH // na tau prati hi tAndharmAnmanurAha prajApatiH / / 78 / / pUrveNaitavdyAkhyAtaM / tau kSatriyavaizyau pratyete'dhyApanAdayo dharmA manunA prajApatinA noktA na smRtA ityarthaH // 78 // zastrAstrabhRttvaM kSatrasya vaNikpazuMkRSIrvizaH // AjIvanArthaM dharmastu dAnamadhyayanaM yajiH // 79 // idaM tayorjIvikAkarma zastraM khaDgAdi / astraM tanmantrAH dhanurvedaprasiddhAH / ayamapyuktAnuvAda eva / vaNikpazuzabdau vaNikkarmAntarbhAvena prayuktau / vaNijyA pazupAlanaM ca yadyapyadhyayanAdidharmAH sarveSAM santi tathApi prAdhAnyameteSAm // 79 // vedAbhyAso brahmaNasya kSatriyasya ca rakSaNam // 15 vArtA karmaiva vaizyasya viziSTAni svakarmasu // 80 // vedAbhyAso vRttiprakaraNAdadhyApanaM evaM viziSTAni svakarmazAstrapravRttikarmasvanyebhyo jIvanakarmabhya imAni zreyaskaratarANi // 80 // ajIvaMstu yathoktena brAhmaNaH svena karmaNA / 10 www. kobatirth.org 20 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir jIvetkSatriyadharmeNa sa hyasya pratyanantaraH // 81 // yadA'sya zarIra kuTuMbanityakarmAvasAdo bhavati na tebhyaH prAptaM dhanaM bhavati tadA yamajIvannityucyate yathoktenAdhyApanAdinA tadA kSatriyavat grAmanagararakSAdinA zastrAstragharaNena sati saMbhave sarvAdhipatyena jIvet / jIvatirvyAkhyAtArthaH / zarIramAtrasaMdhAraNe na vartate / kiM tarhi kuTuMbasvakarmanityakarmAvasthitimapi lakSayati / sa hyasya pratyanantaro'nantara eva 15 pratyanantaraH / hetuvacanAndyavahitanivRttiH pApakArI svavRttiparityAgepi naivaM mantavyaM zAstrAtikramakRtastatra na vizeSo vaizyazUdreSvapIti // 81 // tathA cAha ubhAbhyAmapyajIvaMstu kathaM syAditi cedbhavet / / kRSigorakSamAsthAya jIvedvaizyasya jIvikAm / / 82 / 1 pha - kaNikpazu kRSirvazaH, vaNikpazu, Na - kRvizaH / 2 ra NA / 3 ra karA / For Private And Personal Use Only [ dazamaH Page #866 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 821 ubhAbhyAmapyajIvaMstu kramo'nena prdrshyte| prathamamanantarA vRttistadabhAve vyavahiteti / kRSigorakSAgrahaNaM vaizyavRttimAtrapradarzanArtha / tathA ca vaNigyAyAmavikrayapratiSedhaM vakSyati " jIvedvezyasya jIvikAm" iti| " sAmAnyavizeSabhAvena kriyAyAH sAdhyasAdhanabhAvaH praaguppaaditH| tatra kRssivaannijykushiidaanynaapdyaivoktaanydhyaapnaadivt| "pramRtaM karSaNaM smRtam / satyAnRtaM tu vANijyam" iti / tu kecidAhuH (gau09|5-6)| "kRSivANijye 5. vA svayaMkRte / kusIdaM ceti" / uktaM svayaMkaraNamatrAbhyanujJAyate / yattvadhyApanAdivaditi sAmyamAzaGkitamatraiva parithataM yadi sarveSAM kRSyAdayaH samatvena syuH kathamidamucyate "vaNikpazukRSIrvizaH" AjIvanArtha brAhmaNakSatriyayorapi naa''jiivnaarthstdaa| kiMca 'yAjanAdhyApane caiva vizuddhAcca pratigrahaH' ityatra tAnyapi samAkhyAsyat / tasmAdadhyApanAdiniyamairjIvataH kRSyAdayaH pratiSiddhA eva / yastu prakaraNAdanyatraiSAmupadezaH sa tatraiva pradarzitaprayojanaH / / 82 // 10 vaizavRttyApi jIvaMstu brAhmaNaH kSatriyo'pi vA // hiMsAprAyAM parAdhInAM kRSi yatnena varjayet // 83 // kRSinindetaravaizyavRttistutyarthA na punastasyAmapratiSedhArthA / tathA ca sati upadezo vyartho'syApadyate // (3 // kRSi sAdhviti manyante sA vRttiH sadvigarhitA // bhUmi bhUmizayAMzcaiva hanti kASThamayomukham // 84 // kRSi lokAH sAdhveva karmeti manyante / na tu tadyuktam / karSataH puruSasya bahu dhAnyaM bhvti| tato'tithyAdibhyo'nnadAnenopakarotyataH sAdhvI / tathA coktaM " nAkRSyato'tithipriyaH / kRSi yatnena kurvIta maurvyA sarvatra yatnataH" / tathA "lAgalaM pavIravaM suzevaM sumamatitsaru / uditkRSatigAmavipraphaya' ca pIvarIm" ityAdi tena samyakU mnynte| sA hi 20 vRttiH sadbhinindyate / kasya hetobhUmiM hanti kASTamayomukha lAGgalAM bhUmizayAMzca bhUmau zerate ye prANinastRNajalUkAdayastAMzca hanti / nanu ca bhUmeH kIdRzaM hananaM na hi sA prANivatkASThavatpIDAmanubhavati / anubhavantI tu sarvavidAraNaM bhUmerdoSavaditi jJApayati // 8 // ___ idaM tu vRttivaikalyAtyajato dharmanaipuNam // viTpaNyamuddhRtoddhAraM vikreyaM vittavardhanam // 85 // idamiti vakSyamANasya prtinirdeshH| vizaH paNyaM viTpaNyaM vaizyAnAM yadvikreyaM tadapi vRttivaikalyA ddhAnAbhAvAbrAhmaNena vikreyaM / uddhAryANi dravyANyuddhArazabdenocyante / uddhRta uddhAro 1r-byaayaam| 2kha-khyAtaH / 3 vijJeyaM / For Private And Personal Use Only Page #867 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 822 www. kobatirth.org 15 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ dazamaH yasmin tadevamucyate / vakSyamANAni dravyANyata uddhRtyAnyAni vikreyANi / vittavardhanamiti bhAvAnuvAdaH / vANijyAyAM hi dhanavRddhiH prasiddhA / tyajato dharmanaipuNyaM dharme yA niSThA'tastena paNyavikrayo na kartavya iti jJApayati / atazcedamavagamyate sarvAsAM vaizyavRttInAM garhitA kRSiH / tato gorakSAdayaH // 85 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir sarvAn rasAnapota kRtAnaM ca tilaiH saha // azmano lavaNaM caiva pazavo ye ca mAnuSAH // 86 // madhurAdayaH SaDrasAH / tatpradhAnAni dravyANi guDadADimakirAtatiktAdI pratiSidhyante / na hi kevalAnAM rasAnAM saMbhavaH / yadyapi rasazabdo na svayaM dravye zuklAdizabdavadvartate sAmAnAdhikaraNyena tathApi lakSayati dravyaM 'gaMgAyAM ghoSa' iti / tathA 10 apoheta tyajenna vikrINIyAditi yAvat / kRtAnnaM siddhamannamodanAdi taNDulAdi ca tilaiH saha / tilA api na vikreyAH / na tu punastilakRtAnnayoH saha prayuktayoH pratiSedhaH kevalayorabhyanujJAnaM / azmAnaH sarvapASANAH / lavaNamapASANarUpamapi saindhavasya pASANazabdena grahaNaM rasapakSe lavaNasya nityArtha AraMbhastena madhurAdInAM pAkSiko vikrayaH / pazavo grAmyAraNyAH / mAnuSA manuSyAH || 86 ! / sarvaM ca tAntavaM raktaM zANakSaumAjinAni ca // api cetsyuraraktAni phalamUle tathaiauSadhIH / / 87 / / tAntavaM tantunirmitaM vastrapaTabRhatikAdi / raktaM lohitaM / lohite varNe raktazabdaH prasiddhataraH / tathAhi rakto gaulahita ucyate / yadyapi zuklasya varNAntarApAdanamapi rajerarthaH zANakSaumAjinAnyaraktAnyapi / yata Aha / api cetsyuraraktAni / 20 ziSTaM prasiddham // 87 // apaH zastraM viSaM mAMsaM somaM gandhAMzca sarvazaH || kSIraM kSaudraM dadhi ghRtaM tailaM madhu guDaM kuzAn // 88 // zastraM khaDgapAzAdi / gandhAstagarozIra candanAdayo dravyavizeSAH / rasazabdavadetadvyAkhyeyaM / kSIraM rasavikAraM smRyaMtaraprasiddhamato mastukilATodazvidAdInyapi na 25 vikreyAni / dadhighRtagrahaNaM prAdhAnyAdupAttam / madhu madhUcchiSTamekadezalopA devadatta datta itivat / smRtyantare hi tatpratiSiddham / iha ca kSaudrazabdena sAravasya niSiddhatvAnmAdhvIkasya ca madyagrahaNenottaratra pratiSedhAt / anye tu mAdhvIkasyaivAprAptamadyAvasthasya pratiSedhArthaM madhuzabdaM varNayanti / tadayuktaM / nAyaM nippIDitamRdvikArasavacanaH / kiM tarhi ? 1 pha - kSaumAvikAni zraumavikAri ( rAma0 ) / 2 madhu = majA (la) 1 For Private And Personal Use Only Page #868 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 823 madyarUpatayaiva vartata ubhau madhvAsavakSIvAviti prayogadarzanAt kSIvatAmadyakRtaiva guDasya rasatvapratiSedhe nivRtyarthagrahaNaM / anye tu khaNDamatsyANDikAdInAmanujJAnArtha vyAcakSate // 8 // * AraNyAMzca pazUnsarvAndaSTriNazca vayAMsi ca // madyaM nIliM ca lAkSAM ca sarvAzcaikazaphAMstathA // 89 // AraNyapazuzabdau guDalavaNenaiva vyAkhyAtau grAmyapazcanujJAnArtha grAmyA api 5 pazavo hiMsAyAM saMyoga iti niSiddhArthaH / daMSTriNaH zvazUkarAdayaH / vayAMsi pakSiNaH / ekazaphA azvA azvataragardabhAdayaH / bahUniti tathA zabdasthAne paThanti / ekasya vikraye tathA na doSaH // 89 // kAmamutpAdya kRSyA tu svayameva kRSIvalaH // vikrINIta tilAn zuddhAndharmArthamacirasthitAn // 90 // 10 " kRtAnnaM ca tilaiH saha" iti pratiSiddhAnAM tilAnAM svarUpaprayojanavizeSAzrayaH pratiprasavaH / zuddhAnacirasthitAniti ca svarUpavizeSaH / dharmArthamiti prayojanavizeSaH / zuddhI vrIhyAdibhiramizrAH / kRzarAdyartha mizrANAM vikrayAsaMbhavaH / acirasthitAH arthAdika lAbhamanapekSya mvalpaM mUlyamadyakAlAntareNAgAmI bahumUlyaM labheyetyevaM na pratIkSitavyaM / athavA zaddhA akRSNAH / kRSNatilAnAM pratiSedhaH / aciramthitAniti veyamarthe / 16 cirasthitaM hi kRSNaM bhavati / kRSNA utpAdya krAMtvA na vikreyAH / svayaM kRSyA kRSIvala iti / prAyiko'nuvAdo na vivakSitAni padAni pratigrahAdyanitAnAmapyapratiSedhaH / dharmaprayojane yavatilAn vikrIyante / iha ca rUpakairgAvo dakSiNAdyartha svAdhyAyAgnihotrAdyartha krIyante / brAhmAdayo vA darzapUrNamAsAdyarthaM sa dharmArtho vikrayaH / yasya vA tilA eva dAnAdidharmAyopayujyante bheSajatailopayoge vA ketuH so'pyevameva // 90 // 20 bhojanAbhyaJjanAdAnAdyadanyatkurute tilaiH|| kRmibhUtaH zvaviSThAyAM pitAbhiH saha majjati // 91 // prakRtatilevizeSavyatirekeNa tilavikrayapratiSedhe vizeSo'yamarthavAdaH / nanu coktaM pratiSedhAnAM doSasUcanaM phalatayaiva saMbadhyate tatki " bhojanAbhyaJjanAdAnAdyadanyatkurute tilaiH| kRbhibhUta" ityayamarthavAda ityucyate / asaMbhavinaH phalamya zAstrAntareNa 29 *trapusIsaM tathA lohaM taijasAni ca srvshH|| bAlAMzcama tathAsthIni sasnAyUni ca vrjyet||1|| 1 ra-hasta / 2 ra-daSTayAtu / 3 ra-zuddhA anyAtyu brAhyAdibhiH / 4 ra-vikreyAni / r-tilpraay| For Private And Personal Use Only Page #869 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 824 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [dazamaH viruddhasya ca zravaNAdevamucyate / tathA pitRbhiH sahetyucyate / na ca taiH kiMcidaparAddhaM / sukRtaduSkRtayoH phalaM hi kartRgAmi / na ca pitRRNAM kathaMcidapi kartRtvamityetatprAguktameva / kiMca " sadyaH patati mAMsena " iti patitatvavacanaM pareSAM na pAtityamiti niyamAt / tasmAdasti kiMcidaniSTamityetAvanmAtraM pratiSedhena sNbdhyte| yathAzrutameva yuktaM bhojanAdikriyA yatra tavyatirekeNa yadanyadvikrayasthAnAdi tatra tilaiyaH kurute sa kRmitvaM prApnoti yathoktena doSeNa saMyujyate // 91 // sadyaH patati mAMsena lAkSayA lavaNena ca // yaheNa zU dro bhavati brAhmaNaH kSIravikrayAt // 92 // uktArthaH // 92 // itareSAM tu paNyAnAM vikrayAdiha kAmataH // brAhmaNaH saptarAtreNa vaizyabhAvaM niyacchati // 93 // kAmata itivacanAdanApadityanumIyate / gurulaghutvadarzanaM mAMsAdInAM prAyazcittavizeSArtha guruNigurUNi laghunilaghUnIti vakSyAmaH // 93 // rasA rasainimAtavyA na tveva lavaNaM rsaiH|| 15 . kRtAnnaM cAkRtAnena tilA dhAnyena tatsamAH // 94 // _. rasAH pUrvoktAste rsairnimaatvyaaH| madhurasaM guDAdi datvA''mlAdirasamAmalakyAdi grahatitvaM / na kevalaM lavaNaM datvA rasAntaramAdeyaM / pAThAntaraM lavaNaM tilairiti / asminpAThe tilaireva lavaNasya pratiSedho na rasAntaraiH / kRtAnaM saktvodanAdyakRtAnnena pAyasAdinA nimAtavyaM / tilAstu dhAnyena brIhyAdinA tatsamAH prasthaM datvA prastha eva grahItavyo nArthApekSayA'dhikaM vAdeyaM / vinimayo nAma vikraya eva / krINAtistu dravyAvanimaye paThyate / na hi tadyuktaM / " vikraye prakRtivinimayamastviti" gautamenaivaM darzitaM / evaM tarhi prasiddhena rUpakAdinA dravyArpaNaM vikrayaH / tadanyadravyaparivRttau vinimayaH // 94 // jIvedetena rAjanyaH sarveNApyanayaM gataH / / na tveva jyAyasI vRttimabhimanyeta karhicit // 95 // 25 etena sarveNApi pratiSiddhapaNyapratiprasavo'yaM rAjanyasya / na kiMcittasyAvikeyaM vaizyavat / kiMtu satyapi svavRttityAgena jyAyasI brAhmaNavRttiM kadAcidapyabhimanyeta i mAM karomIti cetasi na kuryAt / pratikUlaM daivamanaya etadApadrupalakSaNArthaM gataH prAptaH / Apadgata iti yAvat // 95 // 1ph-dhnyen| . For Private And Personal Use Only Page #870 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 825 adhyAyaH mnusmRtiH| yo lobhAdadhamo jAtyA jIvedutkRSTamakarmabhiH // taM rAjA nirdhanaM kRtvA kSiprameva pravAsayet // 96 // yo jAtyA'dhamo nikRSTaH kSatriyAdiH / satyapi prakRtatve rAnanyasya sarveSAmayaM brAhmaNavRttipratiSedha evamevAyaM shlokH| utkRSTo nirapekSo brAhmaNa eva karmabhiradhyayanAdibhijIvati / daNDo'yaM sarvasvagrahaNapravAsanaiH // 96 // varaM svadharmo viguNo na pArakyaH svnusstthitH|| paradharmeNa jIvanhi sadyaH patati jAtitaH // 97 // pUrvasya vidhernindArthavAdo'yam / yo yasya vihito dharmo jAtyAzrayeNa viguNo'pyaparipUrNAGgo'pi yukto'nuSThAtuM na paradharmaH sarvAGgasaMpUrNo'pi / atra nindArthavAdaH paradharmeNeti // 9 // vaizyo'jIvansvadharmeNa zUdravRttyA'pi vartayet // anAcaranakAryANi nivarteta ca zaktimAn // 98 // svadharmeNAjIvato vaizyasya zUdravRttiranujJAyate pAdadhAvanAdizuzrUSayA / anAcaranakAryANi / ucchiSTApamArjanAdyakArya / tatparihartavyaM / zaktimAnnivarteteti sarvazeSaH / atra kenaciduktaM sAmarthyAt brAhmaNakSatriyayorapyetadatidizyate / tatrApareNa saMdihyate / 15 kathaM zUdravRttiM brAhmaNaH kuryAt / evaM hi zrUyate "utkRSTaM cApakRSTaM ca vidyate karmaNI tayoH / madhyame karmaNI hitvA sarvasAdhAraNe hi te // iti / taduktaM na tvasyAyamartho brAhmaNasya zUdravRttiranujJAyate sAmarthyAditi / kiM tarhi nivarteta ca zaktimAniti yadasmAbhiruktaM sarva zeSa iti // 98 // azaknuvaMstu zuzrUSAM zUdraH kartu dvijanmanAm // putradArAtyayaM prApto jIvetkArukakarmabhiH // 99 // kArukAH zilpinaH sUdatantuvAyAdayasteSAM karmANi pAkavayanAdIni prasiddhAni tainarjIveta / putradArAtyayastadbharaNAsamarthatA / etena dhanatantrabhaMgena tasyApadi vivAhAdikarmaNAmeSAM vidhAnAnnikRSTatA'numIyate // 99 // yaiH karmabhiH pracaritaiH zuzrUSyante dvijaatyH|| tAni kArukakarmANi zilpAni vividhAni ca // 10 // prcritairnusstthitaiH| zuzrUSyante sevyante / tadupayogIni yAni karmANi zilpAni / 104 For Private And Personal Use Only Page #871 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 10 826 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ dazamaH yadyapi zilpamapi kArukarmaiva tathApIha bhedenopAdAnAttakSa kivardhakiprabhRtayaH kAravasteSAM karmANi takSaNavardhanAdIni zilpAni yatra chedarUpakarmANyA lekhyAni // 100 // vaizyavRttimanAtiSThanbrAhmaNaH sve pathi sthitaH // avRttikarSitaH sIdannimaM dharma samAcaret // 101 // anAtiSThannicchayA / etaduktaM bhavati / kSatravRttyasaMbhave yadi vA vaizyavRttimAcaredasatpratigrahaM vA tulye ete vRttI / asatpratigrahAtkSatravRttiH zreyasI / athavA'nAtiSThan vaizyavRttirasaMbhave tatazcAsatpratigraho vaizyavRttehIMnataraH / sve pathi sthita iti bruvannApadvRttInAM samuccayo'stIti jJApayati / avRttyA karzitaM sIdannavasAdaM prApnuyAt // 101 // sarvataH pratigRhNIyAdrAhmaNastvanayaM gataH // pavitraM duSyatItyetaddharmato nopapadyate // 102 // www.kobatirth.org 15 25 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir nAdhyApanAdyAjanAdvA garhitAdvA pratigrahAt // doSo bhavati viprANAM jvalanAMbusamA hi te / / 103 // pUrveNAsatpratigraha uktaH / anena yAjanAdhyApane anujJAyete / garhitAditi siMhAvalokitavatpUrvAbhyAmapyabhisaMbadhyate / yathAgnirApazca sarvatra zuddhA evaM brAhmaNA apIti prazaMsA kecidAhuH / asatpratigrahavadasadyAjanAdhyApane apyanujJAyete / yadyabhaviSyatAM tadA 20 pUrvazloka evaM pratigrahavadapaThipyatAM / iha tu vidhipratyayAbhAvAddoSo bhavati viprANAmiti vartamAnapratyayena siddhanyapadezAdarthavAdatApratIteH / kiMca prativacanaM tAvadarthavAdaH pUrveNa siddhatvAttadeva vAkyatvApatteryAjanAdhyApane apyevaM bhavitumarhataH / vayaM tu brUmossaMbhave satpratigrahasya tatrApi vRttiryuktA / yataH prabhRtiH smaryate / yathAkathaMcitsa AtmAnamuddharedanyatra pratyavAyebhyaiH / karmArthastvApaddharmapAThaH // 103 // sarvata iti pratigrAhyajAtiguNAnAmapekSA na kartavyA / atrApi hInahInatarahIna - tameSu krameNa pUrvapUrvAbhAva uttarottara prAptirastyeva / yathA kSatravRttyabhAve vaizyavRttiH / pavitraM gaGgAstrotastadamedhyasaMsargeNa duSyati " nadI vegena zudhyati " ityuktaM / evaM brAhmaNo'pIti // 102 // " jIvitAtyayamApanno yo'nnamatti yatastataH / / AkAzamiva paGkenna na sa pApena lipyate // 104 // pUrveNAsatpratigraha ukto'nena pratigrahaduSTamannamabhyanujJAyate / tatastata iti jAtikarmAttadapekSamatra svAminamAha / zeSArthavAdazca // 104 // 1 ra vacanaM / 2 ra pravRtti / 3 ra patanAyetyaH / For Private And Personal Use Only Page #872 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| ajIgataH sutaM hantumupAsarpadrubhukSitaH // na cAlipyata pApena putpatIkAramAcaran // 105 // ajIgatoM nAma RssiH| sakSutparipIDitaH putra sutaM zunaHzepanAmAnaM haMtumumAsarpata pracakrame / na cAsau kravyAda iti yujyate / zaunaHzepamAkhyAnaM baDhaci suprasiddhaM / nAtra vistara Agamasyopayujyate / paramArthastu prakRtirUportha'vAdaH / evaM sarva ete draSTavyAH // 10 // 5 zvamAMsamicchannArtho'ttuM dhrmaadhrmaavickssnnH|| pANAnAM parirakSArtha vAmadevo na liptavAn // 106 // evaM vAmadevo nAma RssiH| sa ArtaH kSudhA zvAMsamattuM bhakSayitumaicchat // 10 // bharadvAjaH kSudhArtastu saputro vijane vane // bahvIrgAH pratijagrAha dhostakSNo mahAtapAH // 107 // vRdho nAma takSA apratigrAhyastato bahvIrgA bharadvAjo nAma RSiH pratijagrAha // 107 // kSudhAzcAttumabhyAgAdvizvAmitraH zvajAghanIm // caNDAlahastAdAdAya dharmAdharmavicakSaNaH // 108 // vizvAmitro nAma mahAmuniH prasiddhaH / sa kasmiMzcidavasare kSudhAduHkhena zvajAghanI caNDAlahastAdAdAyAttumabhyAgata AbhimukhyenAdhyavasitaH / na kevalaM pariduSTe'nne 15 doSo'sti yAvatsvabhAvaduSTe'pIti zvanAghanIgrahaNaM sarvadoSaduSTamapyApadi bhakSayitavyamiti zlokatAtparyArthaH // 108 // pratigrahAdyAjanAdvA tathaivAdhyApanAdapi // pratigrahaH pratyavaraH pretya viprasya garhitaH // 109 // ApadISadnahitayoryAjanAdhyApanayoH saMbhavena garhitapratigrahe vartitavyamiti shlokaarthH||109|| 20 ____ yAjanAdhyApane nityaM kriyete saMskRtAtmanAm // pratigrahastu kriyate zUdrAdapyaMtyajanmanaH // 110 // atraiva heturUpo'rthavAdaH / pravRttirevedRzI lokasya yadnupanItA nAdhIyate na ca yajante / ataH sussttaato'pi na zUdraM yAjayiSyatyadhyApayiSyati vA / dAnaM tu sArvavarNikaM prasiddhaM / zUdrAdapi pratigrahaH kartuM prApnotyataH sa pratyavaraH // 110 // japahomairapaityeno yAjanAdhyApanaiH kRtam // pratigrahanimittaM tu tyAgena tapasaiva ca // 111 // vyApanAdApe // For Private And Personal Use Only Page #873 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 828 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ dazamaH japena homena cainaH pApamapaiti vinazyati / te ca vakSyati pratigrahAdyadenasta. tyAgena tasya pratigrahasya tapasA vakSyamANena " mAsaM goSThe payaH pItvA" ityaadi||111|| ziloJchamapyAdadIta vimo'jiivnytsttH|| pratigrahAcchilaH zreyAMstato'pyuJchaH prazasyate // 112 // asyApyanuvAdo'rthavAdamevAha / mahadetadanyAyyaM yatparadravyagrahaNaM / tatra kadAcidazrUyamANasya grahaNe'pIdaM bhavaduSyato'pyetAvatA prazasyatvamatra bhayaH pratigrahaH samAnajAtIyaH / sa evAyaM prakarSapratyayaheturbhavati / pratigrahAcchilaH zreyAniti yato nikRSTamapekSyotkRSTatvanimittaM prakarSamanubhavati / na hi bhavati caNDAlAbAhmaNaH zreyAnataH ziloJchayorapi grahaNe prazasyatvagrahaNaM / tathApi ziloJchaH zreyaH / yadyapi zilocchavRttirityantotkRSToktA 1. tathApyasti pratigraheNa kiMcitsyAt / yatastatrAdhidevatAniSThitabhRtyAgataM kriyAvaikalyamasatprati grahe'pyAtmani graha upapannena kurvIteyamiti / tatretarasaMnihitadravyasyA''tmanigraho'taH ziloJchavRttirapi na niravadyA / tato yuktaM pratigrahAcchilaH zreyAnityAdi // 112 // sIdadbhiH kupyamicchadbhirdhane vA pRthiviiptiH|| yAcyaH syAtsnAtakaiviprairaditsaMstyAgamarhati // 113 // atra trINi nimittAni rAjapratigraha ucyante / sIdadbhiH kuTuMbAvasAdaM prAptairApadItyarthaH / kupyamicchadbhiH kuNDalakaTakAASNISAsanAdi kAJcanAdi anyadvA dhanaM gohiraNyAdi yajJopayogyanyatra vA nimittaiH pRthivIpatiryAcyo dezezvaro'bhyarthayitavyaH / atra yaduktaM ' na rAjJaH pratigRhNIyAt' iti sa duSTarAjaviSayaH pratiSedho draSTavyaH / tathA coktaM " lubdhasyocchAstravartina" iti / aditsan yAcitaH san dAtuM yo necchati 2. sa tyAgamarhati / tasya viSaye na vastavyam / athavA tyAgo hAniranyasya cAnirdezAddharmahAni prApnoti // 11 // akRtaM ca kRtAtkSetrAgaurajAvikameva ca // hiraNyaM dhAnyamannaM ca pUrva pUrvamadoSavat // 114 // akRtamakRSTaM kSetra prazasyaM ajAvikaM ca bhavati / parasparavizeSa uktArthaH 25 zloko gamyate // 114 // . sapta vittAgamA dhA dAyo lAbhaH krayo jyH|| .. prayogaH karmayogazca satmatigraha eva ca // 115 // dAyo'nvayAgataM dhanaM / lAbho nidhyAdeH pitrAdyanitAdvA nibandhAtsaMvibhAgaH / 1ra-AdApadItyarthaH / 2 r-vaa| For Private And Personal Use Only Page #874 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| yadyapi tatpitrAdikramAyAtaM tathApi na tadIyazabdena zakyamabhidhAtuM bahusAdhAraNyAt / tathA ca ' nibandho dravyamiti ' smRtyantare paThitaM / athavA mitrAcchazuragRhAdvA yallabdha prItyA sa lAbhaH / krayaH prasiddhaH ! jayaH saMgrAme / prayogakarmayogI kusIdakRSivANijyAnyatazca varNabhedenaiteSAM dharmyatvaM / tatrAdyAstrayaH sarvasAdhAraNAH / jayaH kSatriyasya / prayogakarmayogau vaizyasya / satpratigraho brAhmaNasya / vizeSazravaNe'pi prAdgarzananyAyo 5 vibhAgaH / kecitkraye vivadante tanna yuktaM sarvavyavahArocchedaprasaGgAt / jayaM yAnabandhenApi kecidicchanti sarvaviSayaM tadayuktaM / dyUtadhanasya smRtyantare svazuddhitvavacanAt pArzvakadyUtetyatra / tathApare prayogamavyApAramAhuH / tathA hi prayogo dRzyate ' jJAnapUrvaprayoga' iti / tatra zabdasya prayoga iti gamyate / tathA karmaprayogaH karmapracAra aavrjnH||115|| vidyA zilpaM bhatiH sevA gorakSyaM vipaNiH kRssiH|| dhRtibhaikSyaM kusIdaM ca daza jIvanahetavaH // 116 // sarvapuruSANAmApadi vRttiriyamanujJAyate / tatra vidyA vedavidyAvyatirekeNa vaidyakatarkabhUtaviSAsanavidyA sarveSAM jIvanAryA na duSyati / zilpaM vyAkhyAtaM / bhRtiH preSyakatvaM / sevA paravRttAnuvRttitvaM / dhRtiH sNtossH| dRSTAntArtha caitat / ato yathAvihitavRttibhAvenaite jIvanopAyAH saMkIryante / puruSamAtre viSayatvAt // 116 // brAhmaNaH kSatriyo vA'pi vRddhiM naiva prayojayet // kAmaM tu khalu dharmArtha dadyAtpApIyase'lpikAm // 117 // dharmArthamiti puurvoktaivaa''pnnivRttiveditvyaa| pApIyasa iti vacanAddhArmikAdalpA'pi na grahItavyA / yaduktaM adhyApanatulyAni kRSivANijyakusIdAni tadApadgatena // 117 // caturthamAdadAno'pi kSatriyo bhAgamApadi // prajA rakSanparaM zaktyA kilviSAtpatimucyate // 118 // rAjJaH kSINakozasya SaDbhAgagrahaNApavAdazcaturthabhAgo'bhyanujJAyate / pariziSTo'rthavAdaH / paramiti kriyAvizeSaNaM / parayA rakSayetyarthaH // 118 // svadharmo vijayastasya nAhave syAtparAGmukhaH / zastreNa vaizyAna rakSitvA dharnAmAhArayeddhalim // 119 // 25 vijayazabdena vijayaphalayuktaM svadharmatayA vidhiiyte| tathA cAhave na syAtparAGmukhaH bhaya upasthite parAGmukho yuddhe na syAdityarthaH / anena prakAreNa prajA rakSitvA 1 yAjJavalkIye nya. 121 / For Private And Personal Use Only Page #875 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 830 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ dazamaH vaizyAdbalirddhArayitavyaH / vaizyA mahAdhanA bhavanti / tatastathA haraNe niyuktAH kRtAparAdhA na hanyante // 119 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir dhAnye'STamaM vizAM zulkaM viMzaM kArSApaNAvaram || karmopakaraNAH zUdrAH kAravaH zilpinastathA // 120 // dhAnyavyavahAriNaH zUdrAH karma upakaraNamupakAro yeSAM na te kiMciddApayitavyAH / evaM zilpinaH kAravastadevamuktaM prAkU ' zilpino mAsimAsi' ityAdi / adhikabhAgaNArtho'yaM zlokaH // 120 // 1 zudrastu vRttimAkAMkSankSatramArAdhayedyadi // dhaninaM vA'pyupArAdhya vaizyaM zUdro jijIviSet // 121 // 10 zUdrastu vRttimAkAMkSettadA kSatramArAdhayet / vRttigrahaNAjjIvikArthameva kSatrArAdhanaM / na dharmArthe / brAhmaNArAdhanaM tUbhayArthamapItyuktaM bhavati / evaM dhaninaM vaizyamArAdhya jiivet|| 121 // svargArthamubhayArtha vA viprAnArAdhayettu saH // jAtabrAhmaNazabdasya sA hyasya kRtakRtyatA / / 122 / / ArAdhayedityuktaM / tadAha / jAtabrAhmaNazabdasya brAhmaNo'yamiti yadasya viziSTaM 15 karmaiSa zabdo bhavati / tadAsau kRtakRtyaH kRtArtho veditavyaH / athavA jAtabrAhmaNavyapadezasyeti vyAkhyeyaM / brAhmaNAzrito'yamiti yadasya vyapadezo jAyate // 122 // visecaiva zUdrasya viziSTaM karma kIrtyate // yadato'nyaddhi kurute tadbhavatyasya niSphalam / / 123 // brAhmaNazuzrUSaiva mukhyaH zUdrasya dharmaH / tato yadanyadratopavAsAdi kurute tadasya 20 niSphalaM / na tu dAnapAkayajJAdInAmasya pratiSedhaH / pratyakSavidhAnAt / itarapratiSedho brAhmaNazuzrUSAstutyarthaH // 123 // prakalpyA tasya tairvRttiH svakuTuMbAdyathAItaH || zakti cAvekSya dAkSyaM ca bhRtyAnAM ca parigraham / / 124 // dvijAtInAmayaM dharmaH / tasya vRttiH kalpanIyA / zuzrUSamANasya svakuTuMbAditi 25 putravadasau pAlanIyaH / AtmIyAM zaktimavekSya dAkSyaM ca tasya kAryeSu yogaM bhRtyAnAM ca putradArANAM tadIyAnAM parigrahaM kiyaMto'sya bhartavyA ityetadapekSya sarveSAM maraNaM kartavyam // 124 ucchiSTamannaM dAtavyaM jIrNAni vasanAni ca // pulAkAcaiva dhAnyAnAM jIrNAzcaiva paricchadAH // 125 // For Private And Personal Use Only Page #876 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH / manusmRtiH / 831 ucchiSTazabdo vyAkhyAtArthaH / atithyAdibhuktaziSTamAzritAya zUdrAya dAtavyaM / evaM vAsAMsi jIrNAni dhautAni zuklAni pulakA asAradhAnyAnyevaM paricchadAH zayyAsanAdayaH // 125 // na zUdre pAtakaM kiMcinna ca saMskAramahati // nAsyAdhikAro dharmo'sti na dharmAtmatiSedhanam // 126 // 5 sarvo'yamanuvAdazlokaH / yadasyAhatyazRGgagrAhikayA na pratiSiddhaM yathA hiMsAsteyAdhanAdRtavarNavizeSaM sAmAnyazAstrapratiSiddhaM na tadyatikramAdasya pApamutpadyate / zrutamevAsya zabdena yathA hiMsAsteyAdistatrAsya bhavatyeva dossH| na ca sNskaarmupnynlkssnnmrhti| taduktaM " trayo varNA dvinAtaya " iti / evaM nAsyAdhikAro dharmo'sti snAnopavAsadevatArcanAdau nAsya nityo'dhikAro'sti / akaraNe na pratyavaiti / na dharmAtmatiSedhanaM 10 yeSu snAnopavAsavratAdiSu nityAdhikAro nAstyakaraNe pratyavAyAbhAvo'tha niSedho nAsti tAdRzebhyo dharmebhyo na pratiSedhaH / na cedRzAdasya pratiSedho'taH ziSTapratiSiddhatvAdabhyudayakAmasya tadanuSThAnaM na yujyate / taduktaM " nivRttistu mahAphalA " / evaM lazunAdibhakSaNanivRttirapyabhyudayAyAsya veditavyA / sAmAnyazAstravihitaM ' nivRttistu mhaaphleti'| ato na dharmAtpratiSedhanamiti yatrArambhaH // 126 // dharmepsavastu dharmajJAH satAM vRttamanuSThitAH // mantravayaM na duSyanti prazaMsAM prAmuvanti ca // 127 // etadevAha / dharmaprAptumicchanto'bhyudayakAmAH satAM sAdhUnAM dharmamanuSThitAH samAzritAH mantravarja na duSyanti atastAnekAhopavAsadevatArcanagurubrAhmaNanamaskArAdi satAM vRttamAcaranto na duSyanti prazaMsAphalaM ca prAmuvanti / na punaretanmantavyaM yAni 20 samantrakANi brAhmaNAdInAM karmANi darzapaurNamAsAdIni tAni mantravajyaM zUdrasya na duSyantIti / yataH samantreSatpanneSu mantrarahitenAnuSThAnamazAbdaM syAt / mantravarjamityetasya darzito viSayaH / tathA ca bhagavAn vyAsaH " na ceha zUdraH patatIti nizcayo na cApi saMskAramihArhatIti / "smRtiprayuktaM tu na dharmamaznute na cAsya dharme pratiSedhanaM smRtam" // iti // 25 etadapi yathAvihitAnuvAdyeva lazunasurApAnAderna patati / sNskaaraanhtoktaiv| uktaM . cAnupanItatvAcchrutivihitadharmAbhAve smRtiviSaye sAmAnyavihitA dharmA yathoktaprakArAste nAsya pratiSidhyante / tathA ca smRtyaMtaraM " pAkayajJaiH svayaM yajeta / anujJAto'sya namaskAro mantra iti " / ye punarAhuH AvasathyAdhAnapArvaNavaizvadevAnnapAkayajJAdiSu zudrANAM pAkSiko'dhikArasteSAmabhiprAyaM na vidmH| AvasathyAdhAnaM tAvadhyakArairAmnAtaM traivarNikoddezenaiva / manvA- 30 dibhizca naivamAnAtaM |tthaa kevalaM " vaivAhikAnau kurvIta gRhyaM karmeti " tatra naivAmnAtaM / kutaH For Private And Personal Use Only Page #877 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 832 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [dazamaH shuudsyaadhaan| atha pAkayajJavidhAnAdagnyAdhAnAkSepastadapi na laukikAgnau vaizvadevo bhaviSyati / yAvadvacanaM tAvatikaM vAcanikaM nAnyadAkSeptulaM vivAhAnAvityatraiva pradarzitaM pArvaNazabdena ca yadyAmAvAsyaM zrAddhamucyate tadabhyanujAnImaH / aSTakApArvaNazrAddhavaizvadevAnAM vihitatvAt / atha darzapaurNamAsau tadapAkRtam // 127 // yathA yathA hi sadvRttamAtiSThatyanasUyakaH // tathA tathemaM cAmuM ca lokaM prApnotyaninditaH // 128 // uktArthaH zlokaH // 128 // zaktenApi hi zUdreNa na kAryoM dhanasaMcayaH // zadro hi dhanamAsAdya brAhmaNAneva bAdhate // 129 // zaktenApi kRNyAdikarmaNA dhanasaMcayaH zUdreNa na kartavyastatra hetusvarUpamarthavAdamAha / zUdro dhanaM bahvAsAdya svIkRtya brAhmaNAneva bAdhate / kA punarbrAhmaNAnAM bAdhA mahAdhanatvAdatyartha brAhmaNAnpratigrAhayet / zUdrapratigrahazca teSAM pratiSiddhaH / tatra nimittabhAvamApadyamAno duSyet / etacca na vihita kurvataH karmadoSAzaGkA tasmAdbrAhmaNAnna paricaredityeSaiva bAdhA // 129 / / / ete caturNA varNAnAmApaddharmAH prkiirtitaaH|| yAnsamyaganutiSThato vrajanti paramAM gatim // 13 // samyagApaddharmAnuSThAnAtparamA gatiH prApyate / zarIrarakSaNAdvihitAtikramo na bhavatIti yuktA zubhaphalaprAptiH / nApadgatenAsatpratigrahAdau vicikitsitavyamiti zAstranyAyAnuvAdaH // 130 // eSa dharmavidhiH kRtsnazcAturvarNyasya kIrtitaH // ataHparaM pravakSyAmi prAyazcittavidhi zubham // 131 // iti mAnave dharmazAstre bhRgumoktAyAM saMhitAyAM dazamo'dhyAyaH // 10 // pAThAdeva siddhArtho'yamiti // 131 // mAnyA kA'pi manusmRtistaducitA vyAkhyA hi medhAtitheH / ___sA luptaiva vidharvazAtkacidapi prApyaM na yatpustakaM // kSoNIndro madanaH sahAraNasuto dezAntarAdAtdRtaM / jIrNoddhAramacIkarattata itastatpustakailekhitaiH // iti zrIbhaTTavIrasvAmimUnumedhAtithiviracite manubhASye dazamo'dhyAyaH / / zrIkRSNArpaNamastu // 1r-ke'mau| For Private And Personal Use Only Page #878 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir // zrIgaNezAyanamaH // // atha ekAdazo'dhyAyaH prArabhyate // sAntAnikaM yakSyamANamadhvagaM sArvavedasam // gurvathai pitRmAtrathai svAdhyAyAyupatApinaH // 1 // na vaitAnsnAtakAnvidyAdrAhmaNAndharmabhikSukAn // niHsvebhyo deyametebhyo dAnaM vidyAvizeSataH // 2 // zlokadvayena ca vAkyArthasamAptiH / snAtakavizeSeNa viziSTo dAnArtho vidhIyate / 5 sAntanikAdibhyo dharmArtha bhikSyamANebhyo niHsvebhyo vidyAvizeSeNa dAtanyAmiti / saMprati saMpradAnavizeSaNatve dharmabhikSukazabdasyAdhikArasaMpAdanamapi pratIyate / evaM naivaM viziSTAyAcaiva nimittamiti naimittiko dAnAdhikArazcocyate / saMtAnaM prajAprayojanamasyeti sAntAniko vivAhArthI bhnnyte| tatra hi dhanamupayujyate / bhavati ca pAraMparyeNa sNtaanpryojnH| dharmagrahaNAt " kAmatastu pravRttAnAm " iti dvitIyAdivivAhapravRttau na niyamato 10 deyamiti / evaM vakSyamANo nityayajJAgniSTomAdyarthaM vRttivacanaM yaH karoti sa veditavyaH / adhvagaH kSINapathyodanaH / sArvavedaso vizvajiti sarvasvaM dakSiNAtvena dattavAnna tu prAyazcittAdyartha / svAdhyAyArthI yadyapi brahmacAriNo'dhyayanaM vihitaM bhikSAbhojanaM ca tathApi vastrArthopayogi dhanaM dAtavyaM / athavA gRhItavedasya tadarthajijJAsA bhaikSabhuno'pi / upatApI rogii| ___snAtakagrahaNaM prazaMsAthai / gurvarthasvAdhyAyArthatvaM prAyaH snAtakaviSaye vidyate / brahmacAriNo gurvartha kartavyamiti vihitaM / nizcitya nirvacanebhyo vidyAvizeSato bahuvidyAya bahu svalpavidyAyAlpamiti / nanu ca sarvamevedamaprakRtaM prakriyate / evaM hi pratijJAtam / " ataH paraM pravakSyAmi prAyazcittavidhiM zubham" iti / naiSa doSa AzramadharmatvAdasya prakaraNasya / prAyazcittAnAmatulyarUpatayA sahopadezastatra prAyazcittanimittatvAdasyArthasya 20 prathamamabhidhAnaM / dAnaM deyamityuktaM / dAnazabdazca karmasAdhanaH / kiM taddeyamityapekSAyAmuttarazlokaH // 1 // 2 // etebhyo hi dvijAyebhyo deyamannaM sadakSiNam // itarebhyo bahirvedikRtAnnaM deyamucyate / / 3 // dakSiNAzabdo yadyapi karmakarasaMyukte saMtyAge vartate tathApi gobhUmihiraNyAdibhAjanA- 25 danyaddeyaM dravyamucyate / tathApi laukikI prasiddhiriti itarebhya etavyatiriktA ye 1nn-r-anek| 2 Na-ra-kSa / 3 Na-vizeSaNaM / 4 ra-satyapi / 5 phoM 6 ra-tatrApi / For Private And Personal Use Only Page #879 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 834 w' 15 www. kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ ekAdazaH bhikSukAstebhyaH kRtAnnaM siddhamannaM bhojanArtha dAtavyaM / bahirvedi yajJAdanyatrAtithibhyo dAnaM gRhasthadharmeSu yadetattadevAnUyate // 3 // sarvaratnAni rAjA tu yathAI pratipAdayet / brAhmaNAnvedaviduSo yajJArthaM caiva dakSiNAm // 4 // 1 sarvavarNAnAM svargAdiphalAya puruSArthopayogi dAnaM vihitaM / ayaM tu rAjJo niyamArtha - mupadezo bahudhanena rAjJA sarvaratnAni maNimuktAdIni yathAI vidyAkarmAnurUpeNa brAhmaNebhyo dAtavyAni / yajJArthaM ca dakSiNA kAmyakarmasiddhaye'pIti punarupadezaM pratipAdayetsvakArayet grAhayediti yAvat // 4 // kRtadAro'parAndArAnbhikSitvA yo'dhigacchati / ratimAtraM phalaM tasya dravyadAtustu santatiH // 5 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir I 1 kAmato dvitIyAdivivAhapravRttau bhikSamANasya niSedho'yaM / ratimAtraM phalamityAdirarthavAdo na yathAzrutameva pratipattavyam / anye tu vyAcakSate / dharmArtha sAntAnikAya dAtavyaM na kAmapravRttAyeti / sa evAyamarthaH punaranyayocyate / sAntAnikAya dAtavyaM ayaM tu ratikAmo na sAntAnika ityarthaH / dravyadAturhi sA saMtatirna tasyeti // 5 // ghanAni tu yathAzakti vipreSu pratipAdayet / vedavitsu vivikteSu pretya svargaM samaznute // 6 // yasya traivArSikaM bhaktaM paryAptaM bhRtyavRttaye / adhikaM vA'pi vidyeta sa somaM pAtumarhati // 7 // trINi varSANi yasya paryAptaM bhRtyabharaNAya dhanaM tat traivArSikaM tato'dhikaM vA 20 yasyAsti sa somaM pAtumarhati / zrutau nityasya somasyAvazyakartavyatayA'nuktatvAt bhRtyoparodhe'pi naiSa niSedhaH pravartate / balIyastvAcchUterata icchA somaviSayo'yaM niSedhaH / nanu ca some dhanaM parikrayArthamupayujyate " tasya dvAdazazataM dakSiNeti " / tatra vRttirvadhate'tazca some tatra dhanamupayujyate / nocyate yasya traivArSikamiti / nanu ca vRttidhanamasati dhane nityavadastIti vidyamAnadhanenApi tatkartavyameveSyate / prAzastya karadAnazabdo bhakta25 mAtre yadi hiraNyadAnaM somakrayArthamevamAdinivRttiH // 7 // ataH svalpIyasi dravye yaH somaM pibati dvijaH / sa pItasomapUvo'pi na tasyApnoti tatphalam // 8 // pratiSedhAtikrameNAnadhikAriNaH kurvato nyAyasiddhaphalAbhAvo'nenAnUdyate phalagrahaNAcca 1 Na- sarvamannAni / 2 ra uktatvAt / For Private And Personal Use Only Page #880 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAya: ] manusmRtiH / kAmyaviSayatA sphuTatarA pratIyate / sa pItasomapUrvo'pi anena prathamayajJasyAvazyakartavyatAM darzayati / saMpItatvAccArthavAdo'yaM / na punarapItasomasya pratiSedhaH // 8 // zaktaH parajane dAtA svajane duHkhajIvini // madhvApAto viSAsvAdaH sa dharmapratirUpakaH || 9 || yaH svajano bhRtyAmAsyamAtRpitRputradArAdistasmin duHkhajIvini yaH parajane yazortha dadAti tasyAsau viSAsvAdaH ApAte sannipAte madhuro yathA viSaisyAsvAdaH sannipAtamadhuro vipAkaviraso maraNaphalatvAdevaM tAdRzaM dAnaM yadyapi saMprati yazaH sukhaM janayatyamutra pratyavAyotpatyA viSAsvAdasamaM saMpadyate tadevAha dharmapratirUpako'sau sadRzo na dharmaH / zuktiriva rajatajJAnasya // 9 // * bhRtyAnAmuparodhena yatkarotyaurdhvadehikam // tadbhavatyasukhodarka jIvataca mRtasya ca / / 10 / / pUrvasya nindArthavAdo'yaM / bhRtyA vyAkhyAtAH / uparodho bhaktavastrAdinA yathopayogamAharaNaM / aurdhvadehikaM paralokaprayojanamasukhodarkamudarkaH AgAmI kAlaH / so'sya dAnasyAsukhodakai bhavatIti prayojanaM siddhameva // 10 // yajJazcetpratiruddhaH syAdekenAGgena yajvanaH // brAhmaNasya vizeSeNa dhArmike sati rAjani // / 11 // yo vaizyaH syAdvahupazuhinaRturasomapaH // kuTumbAttasya taddravyamAharedyajJasiddhaye // 12 // 835 For Private And Personal Use Only 5 w' 15 atrAGgaharaNAnna kevalaM sarvAsAM dakSiNAnAmasaMpattau vaizyAnAmidamAharaNaM vidhIyate / api ca tasminnapi pazvAdAvAharediti tatsvIkArotpattimAtramucyate / nopAyavizeSaH / atazca 20 yAJcayAvinimaye cauryeNaivApahartavyaM / na ca cauryeNa sAmyaM notpadyata ityuktaM / naiSa doSaH / iha svazabdenaivoktaM hartavyamiti / evaM hyAha kartavyaM hInakarmaNa iti / ayaM vA'pahAraH prAgArabdhayAgasya sarvAGgopetasyaikAGgAsaMpattau prAripsyamAnasya veti na vizeSaheturasti brAhmaNasya vizeSeNetivacanAtkSatriyavaizyayorapyasti tadekAGgagrahaNamasminnimitte / nanu kaH kSatriyo yAcediti kSatriyasya yAJcA pratiSiddhA atyalpamidamucyate brAhmaNasyApi 25 cauryaM niSiddhaM tasmAttasminnimitte nAstyarjanopAyaniyamo | dhArmike satItyanuvAdo'yaM / yo hi dharmajJo rAjA tasminnimitte caurya vihatamiti / anyasya tu nigRhItatvAtkutaH pravRttiH / bahuparAgrahaNaM dhanamAtropalakSaNArthaM kutaH karmayogAdanyadapi dAnAdi na karoti / 1 1 ra-Na-a / 2 pha-ya / 3 Na-viSayasvAda / 4pha - nirvacanAt / * vRddhau ca mAtApitarau sAdhvI bhAryA zizuH sutaH / apyakAryazataM kRtvA bhartavyA manurabravIt // Page #881 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ ekAdazaH satyapyasomape kuTuMbAdhAdityarthaH / gRhAddhi caurya doSavattaramatastadanujJAyate / na punarapyevameva niyamo'nyato'pi yatkhalAdeH saMpadyate tatkartavyameva / vakSyati ca " khalAtkSetrAdagArAvati " // 11 // 12 // AharetrINi vA dve vA kAmaM zUdrasya vezmanaH // na hi zUdrasya yajJeSu kazcidasti parigrahaH // 13 // vaizyAsaMbhave zUdrAdapyAhartavyaM / trINi vA dve vetyaGgaprakaraNAdaGgAni veditavyAni / atrArthavAdo na hi zUdrasyeti / yadyapi pUrvamanekopAyakRtamAharaNaM vihitaM tathApi bhikSaNamatra nAsti / na yajJArtha dhanaM zUdrAdvipro bhikSateti / nanu ca smRtyantare'vizeSeNa zUdradhanena yAgaH pratiSiddhaH / asyopadezasya sAmarthyAcchUdrAtpratigRhNIteti draSTavyam / anye tvAhuH / brAhmaNena svIkRtatvAnnaiva tacchUdradhanamiti / yastu pratiSedhaH sa zUdrasya zAntikapauSTikAdi yena dhanena karoti Rtvigvattatra draSTavyaH / iha tu bhUtapUrvagatyA zUdradhanavyapadezo'sya syAt / sAMpratikasyAbhAve ca sA // 13 // yo'nAhitAgniH zatagurayajvA ca shsrgH|| tayorapi kuTumbAbhyAmAharedavicArayan // 14 // 15 brAhmaNakSatriyAbhyAmapyevaMvidhAbhyAmAhartavyamiti zlokArthaH / gograhaNaM tAvatparimANadhanopalakSaNArtha / ayajvA'somayAjI // 14 // AdAnanityAccAdAturAharedaprayacchataH / / tathA yazo'sya prathate dharmazcaiva pravardhate / / 15 // ayaM sarvavarNaviSayaH zlokaH / AdAnanityo yaH sarvakAlaM kRSipratigraha20 kusIdAdibhirdhanamarnayati na ca dadAti tata upAyAntarANyAzrayaNIyAni / adAturityayAgazIlasyApi draSTavyam // 15 // tathaiva saptame bhakte bhaktAni SaDanaznatA // azvastanavidhAnena hartavyaM hInakarmaNaH // 16 // AtmakuTumbAvasAde'pi pUrvavatparAdAnaM kartavyaM / azvastanagrahaNAdekadinavRttyartha25 mevAnujAnAti / nAdhikaM hInakarmaNa iti karmArtha smRtyaMtare " hInAdAdeyamAdau syAttadalAbhe samAdapi / asaMbhave tvAdadIta viziSTAdapi dhArmikAt // " saptame bhakte vyahaM yena na bhuktaM caturthe'hani prAtarbhojanArtha parAdAne pravarteta / sAyaMprAtarbhuJjItetyahanyahani bhaktadvayaM vihitam // 16 // 1ph-jnyo| For Private And Personal Use Only Page #882 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| khalAtkSetrAdagArAdvA yato vApyupalabhyate // AkhyAtavyaM tu tattasmai pRcchate yadi pRcchati // 17 // yato vApIti ArAmAderapi AkhyAtavyaM pRcchata ityeva yadi pRcchatIti vacanaM na haThAtpunaH preSaNAdinA praznamasau kArayitavyaH / athavA pRcchate dhanasvAmine yadi pRcchati rAjeti rAjapurApanIta eva viSayabhedo darzayitavyaH / tathA ca gautamaH 5 (a.18sU.30) AcakSIta rAjJA pRSTa" iti / bhaktacchede yajJapratibandhataH prakaraNavizeSAdumayatrAyaM vidhijJeyaH // 17 // brAhmaNasvaM na hartavyaM kSatriyeNa kadAcana // dasyuniSkriyayostu svamajIvanhartumarhati // 18 // kSatriyeNeti kSatriyagrahaNaM vaizyazUdrayorapi pradarzanArtha / kadAcaneti mahatyA. 1. maapdiityrthH| dasyuniSkriyayorbrAhmaNayoreva dasyustaskaro niSkriyastvakarmAnAzramI // 18 // yo'sAdhubhyo'rthamAdAya sAdhumyaH saMprayacchati / / sa kRtvA plavamAtmAnaM saMtArayati tAvubhau // 19 // plavaH samudrataraNaH / ubhau yasyApaharati / zeSo'rthavAdaH // 19 // yaddhanaM yajJazIlAnAM devasvaM tadvidurbudhAH // ayajvanAM tu yadvittamAsurasvaM taducyate // 20 // ayamasyArthavAda eva / guNavadbhayo nApahartavyaM nirguNebhyastu na doSaH // 20 // na tasmindhArayeddaNDaM dhArmikaH pRthivIpatiH // kSatriyasya hi bAlizyAbrAhmaNaH sIdati kSudhA // 21 // asminnimitte cauratvenAnItebhyo rAjJA daNDo na kartavyo yatastasyaiva bAlizyA- 20 nmauAt kSudhA'vasIdanti / kSudhetyavivakSitamubhayoH prakaraNAdarthavAdattvAcca // 21 // tasya bhRtyajanaM jJAtvA svakuTumbAnmahIpatiH // zrutazIle ca vijJAya vRttiM dhA prakalpayet // 22 // _dhA vRttiryayA nityakarmANyapi saMpadyante kSINakozenApi mahiSIrAjaputrAdikalpitAhAyAdvihitAcca dhanAcca kiMcidavakRSya dAtavyamiti / svakuTumbAdityAdinA 25 mahAdhanasyaiva rAjJo'yaM vidhiH / sarvaratnAnIti vacanAt // 22 // kalpayitvA'sya vRttiM ca rakSedenaM smnttH|| rAjA hi dharmaSaDbhAgaM tasmAtmAmoti rakSitAt // 23 // spaSTrArtho'yaM zlokaH // 23 // For Private And Personal Use Only Page #883 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 118 www.kobatirth.org 25 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / na yajJArthaM dhanaM zUdrAdvipro bhikSeta karhicit // yajamAno hi bhakSitvA caNDAlaH pretya jAyate // 24 // bhikSaNamatra niSidhyate / ayAcitopapannaM tu na duSyati / tathA coktaM "ayAcitopapannAnnAM dravyANAM yaH pratigrahaH / viziSTa lokazAstrAbhyAM taM vidyAdpratigraham " // iti / yajJArtho'yaM pratiSedho na tu bhRtyabharaNe / kecitpUrvazeSameva manyante / bhikSaNe doSadarzanAdupAyAntareNoktamAdAnam // 24 // yajJArthamarthaM bhakSitvA yo na sarva prayacchati / sa yAti bhAsatAM vipraH kAkatAM vA zataM samAH / / 25 / / bhikSitasya yajJArthaM parizeSitasya kAryAntarAya phalaM kAkatA bhAsatA prAptiH // 25 // devasvaM brAhmaNasvaM vA lobhenopahinasti yaH / / sa pApAtmA pare loke gRdhocchiSTena jIvati // 26 // 1 yAgazIlAnAM trayANAM varNAnAM yadvittaM taddevastraM brAhmaNasyAyAgazIlasyApi yatsvaM tadbrAhmaNasvamiti / evamapi zloko gacchatyeva / kiMtu arthavAda zloko'sau / dhanaM yajJazIlAnAmiti na cauryAdizabdavacchabdArthaparibhASAparo'to'nyathA vyAkhyAyate / devAnuddizya 15 yAgAdikriyArthaM dhanaM yadutsRSTaM tadevasvaM mukhyasya svasvAmisaMbandhasya devAnAmasaMbhavAt / na hi devatA icchayA dhanaM niyuJjate / na ca paripAlanavyApArastAsAM dRzyate / svaM ca loke tAdRzamucyate / tasmAddevoddezena yaduktaM nedaM mama devatAyA idamiti tadevasvaM / tacca darzapUrNamAsAdiyAgeSvagnyAdidevatAbhyazcoditaM ziSTasamAcAraprasiddhacaiva gauNopAya durgAyAgAdiSu / nanu caturbhujAdipratimAsaMbandhi loke devasvamucyate / lokaprasiddhazca 20 zabdArthaH zAstre grahItuM nyAyyaH / syAdevaM yadi devasvazabdo nirbhAgaH prasiddhimupeyAt / devAnAM svaM devasvamityavayavaprasiddhayA samudAyArthaH prakRSTo na ca vAkyAntaraprakalpanA pramANenApyasti mukhyaM caturbhujAdInAM devatvaM prtimaavyvhaarennaivaaphRtm| na ca yaryuktalakSaNamasti atha samAcArato devasvaM bhavatu / svasvAmibhAvastAvannAsti / yathoktena ca prakAreNa svavyavahAropapattiriti ziSTaM dvitIye // 26 // [ ekAdaza: For Private And Personal Use Only iSTiM vaizvAnarIM nityaM nirvapedabdaparyaye / kaptAnAM pazusomAnAM niSkRtyarthamasaMbhave // 27 // vaizvAnaryA iSTergRhyasmRtibhyaH svarUpamavasAtavyaM / samApte varSe dvitIyavarSasya pravRttiradvaparyayaH / lRptAnAM vihitAnAM pazusomAnAM nityAnAM SANmAsyaH sAMvatsaraH pazurnityaM -ra-yokta / Page #884 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 839 vasante somasteSAmasaMbhave dhanAbhAvAdidoSeNa niSkRtyartha nityasyAkaraNe yo doSastanivRtyarthaM zrute'sminnimitte'nyakarma samAmananti / tatra kecitsamuccayaM manyante satyapyekakAryatve pramANabhedena vidhinA'tra tadayuktaM / tathA ca brahmahatyAprAyazcitte zraute smAte ca svazabdena vikalpaM vakSyati " abhinidvizvajidbhayAM ca " iti // 27 // Apatkalpena yo dharma kurute nApadi dvijaH / sa nAmoti phalaM tasya paratreti vicAritam // 28 // ApatkalpapratinidhiM vaizvAnarI vA vidyamAnadhano yo gauNapakSamAzrayati tasya na so'rthaH sidhyati // 28 // vizvaizca devaiH sAdhyaizca brAhmaNaizca mhrssibhiH|| Apatsu maraNAdbhItairvidheH pratinidhiH kRtaH // 29 // eSa evArthaH / Apadi pratinidhirAzrayitavyo na saMpadi // 29 // prabhuH prathamakalpasya yo'nukalpena vartate / na sAMparAyikaM tasya durmatervidyate phalam // 30 // ayamapi pUrvazeSo'rthavAdaH / sAMparAyikaM pAralaukikam // 30 // na brAhmaNo vedayeta kiMcidrAjani dharmavit // svavIryeNaiva tAn ziSyAnmAnavAnapakAriNaH // 31 // nimitte'bhicAro na doSAyati zlokArthaH / na tvabhicAro vidhIyate na ca rAjani vedanaM pratiSidhyate / kevale sati nimitte'bhicarituM pravRtto rAjJA na kiMcidvaktavyaH / tathA vakSyati " vidhAtA zAsitA vaktA" iti / " tasmai nAkazalaM brUyAt " iti rAjeti " prItaye'bhichindyAt" ityapi / satyapi vidhau rAjani nivedayenna ca pratiSedha upasaMhAra- 20 zlokAryAlocanayA atatparamavatiSThate nimittAni coktAni "bhAryAtikramakArI" ityAdIni / kiMcitpIDAnimittamanena me kRtamiti rAjJe nivedayeddharmavit abhicAravidhijJaH / svavIryeNa mantrAbhizApAbhyAM / tatraivottarazlokArthaH // 31 // svavIryAdrAjavIryAcca svavIrya balavattaram / / tasmAtsvenaiva vIryeNa nigRhNIyAdarIndvijaH // 32 // rAnA kadAcidanipuNatayA na nigraheNa pravarteta svatastu na kadAcidupekSeti svavIrya bliiyH||32|| * zrutIratharvAGgirasIH kuryAdityavicArayan // vAkzastraM vai brAhmaNasya tena hanyAdarIndinaH // 33 // kiMtatsvavIryamiti zaGkAnivRttyartho'yaM zlokaH / zrUyanta iti shrutyH| atharvaNavede ye'bhicAraprakArAH zrutAste kartavyA ityarthaH / bAhulyena tatrAbhicArANAM vidhAnAt atharvA* tavastraM sarvavarNAnAmanivArya ca zaktitaH / tapovIryaprabhAveNa avadhyAnapi bAdhate // 1 // For Private And Personal Use Only Page #885 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 840 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ ekAdazaH girsgrhnnN| na punaranyeSu vedeSvananujJAtaM / athavA'bhicArazrutayo'tharvAGgirasazabdenocyante / arthAtharvaNazabdA evaMvidha evArthe prayujyante " yajJo'tharvaNavitkAmya" iti // 33 // kSatriyo bAhuvIryeNa taredApadamAtmanaH // dhanena vaizyazUdrau tu japahomairdvijottamaH // 34 // pUrvazeSa eva // 34 // vidhAtA zAsitA vaktA maitro brAhmaNa ucyate // tasmai nAkuzalaM brUyAnna zuSkAM giramIrayet // 35 // prAgvyAkhyAto'yaM / tasmai brAhmaNAyAbhicareNa nigRhyatAmayamityakuzalaM na brUyAta na zuSkAM giramIrayet / vAgdaNDadhigdaNDayorapi pratiSedhaH / athavA sarveSAM varNAnAM na brAhmaNaH kSobhayitavyo yastrayIvidyAprabhAveNa zaktaH svayaM nigrahItuM / vidhAtA sraSTA anyasya rAjJaH / zAsitA nigrhiitaa| vaktA hitAn / ato maitrastasmAtsarvaprazaktiyuktatvAnna durbalo'yamityavamantavyaH // 35 // na vai kanyAM na yuvatirnAlpavidyo na bAlizaH / hotA syAdagnihotrasya nAoM nAsaMskRtattathA // 36 // agnihotre RtvigvaraNasya samAmnAnAt juhuyAddhAvayedveti strIpuMsayoravizeSaNa kSIrahotRtAprAptau kanyAyuktyoH pratiSedhaH / evamAhutidvayamAtravidhijJasyAlpavidyasya bAlizasya vA prAptiH pratiSidhyate / Arko vyAdhinA asaMskRto'nupanItaH / etaccAyuktaM "zraute hyagnihotre svayaM parvaNi juhuyAt RtvijAmeka itareSAM kAlamiti" samAcaranti na ca strINAmAtvijyasaMbhavo'to gRhyAgniviSaye kanyAyuvatyoH pratiSedho jAtaputrAyAH prAstyartha iti 2. varNayanti / tathA cAnyepi sUtrakArAH " kAmaM gRhye'gnau patnI juhuyAtsAyaMprAtahA~mAviti" anye tu "vaitAnakuzala" iti vacanAtretAgniviSayamevedaM manyante / vitAno vihAraH / sa ca zrauteSvagniSu saMbhavati / na ca tatra syAdInAM prAptirna tvaviduSAM viziSTAnAmeva puMsAmAvijya. vidhAnAt / ato'gnihotragrahaNaM sarvakarmaNAM hotRgrahaNaM ca savinAM pradarzanArtha / ataH zrutyarthAnuvAdamAtrameSA smRtiH // 36 // narake hi patantyete juhRtaH sa ca yasya tat // tasmAdvaitAnakuzalo hotA syAvedapAragaH // 37 // ete kanyAdayo juhato narakaM gacchanti / sa ca yajamAno hAvayitA // 37|| 1pha-pAttAH / 2 pha-athavA / 3 Na-ra-mAH / 4 Na-ra-vA / tAddha kurvanyathAzakti prApnoti paramAM gatim / / For Private And Personal Use Only Page #886 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] manusmRtiH / prAjApatyamadatvA'zvamagnyAdheyasya dakSiNAm / anAhitAnirbhavati brAhmaNo vibhave sati // 38 // anyAdheye'zvo dakSiNA daatvyaa| prAjApatyagrahaNaM stutyarthaM / athavA nAtyutkRSTo nAtinikRSTaH prAjApatyaH / atha ca laukikA IdRze vastuni prajApatizabdamudAharanti / vibhave satIti vacanAdasaMpattAvadadadbhavatyevAhitAgniH // 38 // puNyAnyanyAni kurvIta zraddadhAno jitendriyH| na tvalpadakSiNairyajJairyajeteha kathaMcana // 39 // yAvatI dakSiNA vihitA tato nyUnA dIyate yatra so'lpadakSiNo parikrayaH kila dakSiNA svalpena cetparikrayeNa karmakaro labhyate kimiti bahu dIyate loka iva vAhAdInAM paNalabhyaM hi kaH prAjJaH krINAti dazabhiH paNaiAdazazatadAnaM tatphalamayastvAyeti 1. manyAmanasya pratiSedhaH / ye tu svalpadakSiNA utpattyaiva ca some dakSiNeti Rtumanto na tanniSidhyate // 39 // * indriyANi yazaH svargamAyuH kIrtiM prajAH pazUn // hantyalpadakSiNo yajJastasmAnnAlpadhano yajet // 40 // pUrvavidhyatikrame phalakathanam // 40 // agnihotryapavidhyAnInbrAhmaNaH kAmakArataH / / cAndrAyaNaM carenmAsaM vIrahatyAsamaM hi tat // 41 // apavidhya tyaktvA tyAgazca nityAnAmagnihotrAdInAM akaraNamudvApanaM ca prasaGgAdatra prakaraNAtprAyazcittopadizo'gnIniti bahuvacananirdezAt gRhyAgnityAge kalpanA kAryA / vIrahatyAsamamiti zrutiH " vIrahA thA eSa devAnAmiti " kAmakAravacanAdakAmatyAge 20 kalpanaiva // 41 // ye zUdrAdadhigamyArthamagnihotramupAsate // Rtvijaste hi zUdrANAM brahmavAdiSu garhitAH // 42 // zUdrAdadhigatenArthena prItyAdinA'nyAdheyaM na kartavyamiti vyAcakSate na tu pravRtta . karmaNo nityakarmAnuSThAnaM prtissidhyte| tathA coktaM na zUdrAdbhikSitvA'nuSThAnaM karaNIyamayAcita- 25 lAbhe tu nAsti doSaH pravRttakarmaNastadartha tathA cAsatpratigrahAdAtmavRttirekA pratiSiddhA / nityAni karmANyamyanujJAtAnyataH zUdradhanena prArthitalabdhena vA'vizeSAmidhAnasAmarthyA* amahIno pahedrASTra mantrahInastu RtvijH| dIkSitaM dakSiNAhIno nAsti yajJasamo ripuH||1|| 1Na-ra-zruti puliNgaa| For Private And Personal Use Only Page #887 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 842 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ ekAdazaH dagnyAdheyasyaivAsya pratiSedho'yaM vijJAyate / yadi sarvakarmArtho'yaM pratiSedhaH syAdanenaiva siddhatvAnna bhikSaNaM pratiSidhyeta / "na yajJArtha dhanaM zUdrAt" iti agnInAM vRSalAgnitvavacanaM liGgAt // 42 // teSAM satatamajJAnAM vRSalAgnyupasevinAM // padA mastakamAkramya dAtA durgANi saMtaret // 43 // pUrvavidhyatikrame doSAbhidhAne nikhilaprakaraNametat // 43 // akurvanvihitaM karma niMditaM ca samAcaran // prasaktazcendriyArtheSu prAyazcittIyate naraH // 44 // idAnIM prakRtAnyeva prAyazcittAni kathyante / prathamaM tAvatteSvadhikAraM nirUpayati / 10 ko'trAdhikAro vihitaM nityatayA saMdhyopAsanAgnihotrAdi 'yAvajjIvamagnihotraM juhuyAt' ityAdibhiH padaiApitaM nityabhAvAt / yadapyaniyatanimitte'zuciH sparzanAdau snAnAdi tadvihitamakurvan pramAdAlasyAdinA tathA ninditaM pratiSiddhaM surApAnAdi tadapi zAstramatikramya sevamAnaH prAyazcittIyate tadetaduktaM bhavati / naimittiko'yamadhikAro vihitAkaraNAtpratiSiddhasevanAcca prAyazcitam / nanu ca grAmakAmasya sAMgrahaNI vihitA / tato grAmArthinaH kathaMcidakaraNe vihitAtikramaH syAt / yadi nAma grAmArthI pratyaveyAttatastatkAmo'sya yadA tu grAma kAmayate tadA tasya tadvihitaM bhavati / na cetpravartate vihitamatikrAmedatazca prAyazcitte prApta ucyate / grAmasya svAmI syAmiti phalalipsayA tasya tatra pravRttirna vidhilakSaNA / zAstraM tu yAgagrAmayoH sAdhyasAdhanasaMbandhAvedakameva / vastuto yadyapi tatrApi kartavyatApradhAnaprasAdhano vAkyArthaH tathApi phalasiddhayarthameva kartavyatAvidhiravagamayati / atazca nAvagamaM kurvataH phalaM niSidhyate / na punaH pratyavAyo yatra pratyavAyastatra ca prAyazcittaM / nanu ca nityAnAmakaraNe pratyavAyo bhavatIti kutaM iyamavagatiH / na hyevamagnihotrAdau zrUyate " yo na kuryAtsa pratyaveyAt" / zrUyate vAkyazeSeSu " vedibhyaH paramA bhavati"iti sarvatrArthavAdAH pratyavAyapradarzanArthAH santi / avazyaM ca teSAmAlaMbanaM vAcyaM nAnyathA 25 vidhinaikavAkyatAM majati / yatrApi na zrUyate tatrApi vidhyanugrahArthA arthavAdAH prakalpyate / kiM cArthavAdaividhereva pravartakatvamanyathA nopapadyate / yAvadapravRttau pratyavAyaparihAro na kalpita evaMvidha evArthe vRddhavyavahAre vidhiH pravartate / bAdhyate tu puruSapravartanA rUDho'sauM na ca puruSA apuruSArthe pravartayituM zakyante / ataH pravartakatvavihatavidhirmAbhUditi 1Na-ra-te / 2Na-ra-rthinaH 3 -ra-kAmasya / 4 Na-ra-prAyazcittI prAptotyucyate / 5 Na-ra-tatrAsamavarga kurvara' phalaM na niSidhyate / 6 ja-ra-vA ! 7 Na-ra-vAdhyate puruSapravartanA / 8 -ra-hyasau / For Private And Personal Use Only Page #888 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| zrutisiddhayarthA kalpanaiSA / yadyapi svargAdikalpanAnAmapi tathArthalAbhastathApi yAvajjIvAdipadavirodhAtprayavAyaparihArArthatA'pi syAt / uktaM ___"bhayAddhi yAdRzI puMsAM pravRttirupajAyate / na tAdRzI bhavedatra vidhikoTizatairapi "|| tasmAdakurvanvihitam iti nityaM karmeti draSTavyaM / nanu cAzucisparzanAdau na nityAvedi kiMcitpadamasti yaavjjiivmityaadivt| kimatrAnyena 5 padena nimittaM vizeSayet / zrutaM tasya' ca tannimittena kartavyatA nAma prtiiyte| nAdhikArAntaraM pratyapekSAyoM jAyate yadA nimittasaMvidhAnaM tadA kartavyamityupagamairnityatAsiddhiragnihotrAdAvapi na nityazabdo'sti nimityanityatvAt / prasajjannaviditatveSu viSayeSu saMskRtAnnabhojanacandanAnulepanAdiSu tAtparyata AsevAprasaGgo viSayAbhilASaparateti yAvat / ___ nanu caitadapi pratiSiddham " indriyaiH sukhalubdheSu na prasajyeta kAmata" iti snAtaka- 10 vratAdhikArAnnAyaM pratiSedha iti manyate / vratazabdAdhikAre hi tatra pratiSedhakaH saMkalpavizeSo hi mAnasastatropadizyate idaM mayA na kartavyamiti / athavA kazcidalpapratiSedhe na tulyatAM manyeta padArthastAvadayaM na niSidhyata iti manyamAno'taH samAnIkriyate / athavA sAmAnye tadbhUtasyApi vizeSasya pRthagupadezo dRSTaH prAdhAnyakhyApanArtha yathA brAhmaNA AyAtA vasiSTho'pyAyAta iti / prAyazcittIyate prAyazcitazabdo rUDhirUpeNa viziSTe naimittike vartate / 15 tadetIcchati veti karttavyo " vyatyayo bahulam " iti ( vyA. sU. 3 / 3 / 85 ) / nara iti vacanaM cAturvAdhikArArtham // 44 // akAmataH kRte pApe prAyazcitaM vidurbudhAH / kAmakArakRte'pyAhureke zrutinidarzanAt // 45 // kAmakArakRte'pyatikrame prAyazcittagauravArthamidamucyate / akAmataH kRta iti 20 pramAdakRte pApe zAstravyatikrame prAyazcitamAhuH kasya punarhetovidhiH pratizAstramatikramyAkArye pravartate sa prAyazcittamAcariSyata iti / ko'tra viziSahetustasmAtkAmakRte doSe prAyazcittaM zAstrAnarthakyamiti manyante / evaM pUrvapakSabhaGgayopanyasyati / kAmakArakRte'pIti zabdAtkAmato'kAmatazca kRte vyatikrame prAyazcittaM karttavyamiti shaastraarthH| zrutinidarzanAditi vaidikaliGganidarzanamupahayaMbrAhmaNamupakartavyaM / " indro yatIn zAlAvRkebhyaH 25 prAyacchat " / na ca zvabhyo dAnaM yatInAmakAmataH saMbhavati / upahavyaM prAyazcittArtha prajApatirindrAya prAyacchaditi spaSTArthaH // 45 // 1 kha-sasyavanimittena kartavyatAmabravIdityanenAdhikArAMtaraM pratyapannAyA jAyate / 2 Na-ra-yAjayate yadA / tadA nimitta / 3 Na-ra-prasajazca / 4 Na-ra-saMskRtabhojana / 5 pha-vinimayaH kartavyo / 6nn-r-hny| 7 nn-r-iNdrH| For Private And Personal Use Only Page #889 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org 844 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / akAmataH kRtaM pApaM vedAbhyAsena zuddhayati / kAmatastu kRtaM mohAtprAyazcittaiH pRthagvidhaiH // 46 // kiM punaretAni prAyazcittAni nimittamAtraparyavasAyIni sandhyopAsanAdivaduta kAryaparyantAni zArIrazaucavadutpannadoSa nirghAtArthAni / tatra kecidAhuH / na hi karma kSIyate 5 kAryavirAgitvameva dharmAdharmayoH / na hi karmANi svaphalamadatvA pralIyante / taduktaM na hi karma kSIyata iti / tasmAdyo'tikramakArI sa tato narakaphalaM bhuMkta evaM prAyazcittAni yadi na karoti tatastadatikramAtpratyavAyAntarotpatiH / tadetadayuktaM / na hi karma caritavyamato nityaM prAyazcittaM vizudhyata iti svazabdenaiva zuddhyarthatA vihitA / tathApi taiH kRtairapoheta pApaM svayaM kRtatvAt / yadapyucyate pratiSedhavidhinA pratiSidhyamAnakriyAkartuH 10 pratyavAyabhAgitvamavagamitam / na tasya prAyazcitairmithyAtvaM zakyate kartuM tapyayuktaM / yatastena duHkhahetutA tasyAvagamitA / prAyazcitteSvapi tapodAnAdi duHkhamastyeva / alpena tAdAtmikena duHkhenAgAminaH saMbhAvyamAnasya mahato duHkhasya nivRttiryuktaiva / yathA vyAdhestiktakaTukauSadhadAnalaghvAhArAdinA yathA vyatikramaM kRtvA kazcitsvayamAgatya rAjani vedanaM karoti " ityevaM karmAsmi " iti so'rddhadaNDabhAgbhavati / yastu rAjapuruSairhaThAdAnIyeta 15 sa bhUyo daNDyate / evamupadezAnAmarthavatvAsiddhirataH svakAryavirodhitvamasya vihitatvAnniSkRtiH prAyazcittamiti samAkhyAtamapi tattadeva kRtadoSasya niryAtanamapyakAraNaM niryAto nikRtiriti ucyate / evaM prAyazcittamapi nAsyAdhikArapratiprasavArthe paMcAnAmeva pAtakAnAmadhikAropagamavihitatvAvdijAtikarmamyo hAniH patanamiti / na cAtra vedAbhyAso'kAmataH kAmatastapa iti viSayavibhAgo boddhavyaH / ubhayArthobhayatropadarzanArthatvAt / 20 nimittopadezakaraNe paThitatvAt / brahmahA dvAdazetyAdi prAyazcittAnAmupakramyamANatvAt / tasmAdakAmato laghuprAyazcittaM kAmato garIya iti zlokasya tAtparyam / 1 nanu cAkAmato naiva tasya kartRtvaM buddhipUrvaM kurvankarttetyucyate / yathA ca laukiko daivenakAryate / kimayaM karotIti kiM ca lipsayA yatra pravRttistatra pratiSedhaH / yo hi madyapaH spRhayati sa pipAsuM na kadarthayaiti ' mA pAsIH surAm ' iti / yastu jalArthI 25 jalabuddhayA~ surAM pItavAMstasyAjAnato nAparAdho na hi tasya surAlipsayA pravRttiH / athocyate vidhilakSaNapravRttirna niSidhyate / satyaM / bhavatvarthalakSaNA / na tu madhye tarhyadakena ca sarvasyArtha lakSaNAyAH pratiSedhaH / kecidAhuH / pratyavAyaparyanto vidhirviSabhakSaNavanniSedha zAstrArthasteSAmaceodyametadviSamavizeSeNopAttaM jJAnato'jJAnatazca maraNAya kalpata eva / evaM Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only [ ekAdazaH 1 1 Na-ra-yadyapyucyate / 2 Na - tadetapayuktaM / 3 pha- svayaM / 4 pha-kAyo hi / 5 pha- kadarthati / 6 pha-yasurI / Page #890 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| brahmahatyAdayo'pIti / yeSAmapi kartavyamiti vacanAt kriyate na kartavyamiti na kriyate teSAmapi laukikakriyayA pravartamAnasya niSedhaH pravartamAnazcocyate pravRttaH kartA kartRtvamabuddhipUrvakamapyasti kUlaM patatIti / na cAyaM gauNakartRtAbhAvaH / svataMtraH karteti hi smaryate / necchayA pravartate yaH sa karteti / kiM cAsmAdeva vacanAtpramAdakRto doSo'sti / prAyazcittamiti kimapareNa vikalpitena // 46 // * prAyazcittIyatAM prApya daivAtpUrvakRtena vA // na saMsarga vrajetsadbhiH prAyazcitte'kRte dvijaH // 47 // daivAtsvIkRtAtpramAdAdityarthaH / anye tu devazabdasthAne mohAditi paThanti / mohAdevAkArya kriyate / ko hyamUrkhaH zAstraM vyatikramiSyati / pUrvakRtena janmAntarakRtena copabhuktaphalena karmaNA vizeSeNa kaunakhyAdiliGgAdyanumitenaitaduktaM bhavati / iha janmakRte 10 vyatikame buddhidarzanapUrvamabuddhipUrva vA tathA janmAntarakRte'pi liGgAnumeye kartavyaM / kiM punaH kunakhyAdInAM " prAyazcitaM kRchrAtikRchau cAndrAyaNamiti sarvaprAyazcittAni " vasiSThena tu yasya yalliGgaM tena tadeva prAyazcittaM kenacidaMzena kartavyamiti paThitam / atazcaiva te sarve'kRtaprAyazcittA na saMsarga sadbhirvarjayeyuradhyayanAdikriyayaikasthAnAdirUpatayA saMsargo yadyapyubhayAzrayatvAdanyatarapratiSedhenobhayorapi siddhiH pratiSedhastathApi sadbhistaiH saMsargo na 15 kartavya iti punaH pratiSidhyate / uttaratra kartRbhedAdekasya hi pratiSedhe sa eva prAyazcittI syAnna dvitIyaH satyapi saMsarge'ta ubhayoH prAyazcittArthabhubhayatra pratiSedhaH / satAmasatAM cAtaH zyAvadantiprabhRtibhirakRtaprAyazcitaiH ziSTaiH saha saMsargo na kartavyaH // 47 // iha duzcaritaiH kecitkecitpUrvakRtaistathA // prAmuvanti durAtmAno narA rUpaviparyayam // 48 // etadevAha / iha duzcaritaiH kecidasmin janmani pratiSiddhAcaraNaistathA pUrvakRtaiH karmabhistathoktaM prAk / sa idAnI rUpaviparyayaprapaMco duSkRtazeSe cinhruupto'nukrmyte||18|| suvarNacauraH kaunakhyaM surApaH zyAvadaMtatAm // brahmahA kSayarogitvaM dauzcayaM gurutalpagaH // 49 // . pizunaH pautinAsikyaM sUcakaH pUtivaktratAm // dhAnyacauro'GgahInatvamAtirikyaM tu mizrakaH // 50 // * prAyo nAma tapaHproktaM cittaM nizcaya ucyte|tponishcysNyuktN prAyazcittapiti smRtam // 1 // 1Na-ra-pravRttiH / 2 pha-darza / 3 a. 22 sU. 16 / For Private And Personal Use Only Page #891 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 846 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ekAdazaH * annahartAmayAvitvaM maukyaM vAgapahArakaH // vastrApahArakaH zvaivyaM paDyantAmazvahArakaH // 51 // evaM karmavizeSeNa jAyante sdvigrhitaaH|| jaDamUkAndhavadhirA vikRtAkRtayastathA // 52 // kSayo nAma rogo rAjayakSmeti vaidyAnAM prasiddhastena tadvAnbhavati brahmahatyAvizeSeNa / gurustrIgAmI duzcarmA / kvathitagandhavAhinyA nAsikayA yuktaH pishunH| evaM sUcako durgandhavAhAsyaH / nanu ca sUcakaH pizuna eva / satyam / ekaH kalpayitvA paradoSAn prakAzayati / anyasta satyAnevAviditAniti bhedaH / aatirikymdhikaaNgtaa| mizrako yo dravyANya dravyaistadAbhAsaiH saMmardayati / yathA kuMkumaM kusuMbhenAnyairanyAni / AmayAvI yasya bhukta10 mannaM na samyak jIryate / maukyaM vAgvaikalyaM yatrApratipattimAnapasmArI / ziSTaM prasiddhaM / vikRtAkRtayaH / AkRtiH saMsthAnaM vikRtA'manoramA ninditaiSAM karmavizeSeNeti / eSAM karmaNAM kumbhIpAkayamayAtanAsthAneSu phalaM tadanubhUtavata IpaccheSe tasmin karmaNyudrikte ca sukRte'dattaphale phaladAnonmukhe duSkRtasyAsadbhAvo'taH krmaavshessoppttiH| 49 / 10 / 11 / 12 / caritavyamato nityaM prAyazcittaM vizuddhaye // ninyairhi lakSaNairyuktA jAyante'niSkRtainasaH // 53 // nindyairhi lakSaNaiH kunakhazyAvadantAdibhiraniSkRtaiH saha // 53 // brahmahatyA surApAnaM steyaM gurvaGganAgamaH // mahAnti pAtakAnyAhuH saMsargazcApi taiH saha // 54 // gurvaganAgamaH steyaM patitasaMprayogaH / sarvavarNAnAM mahApAtakAni / surApAnaM brAhmaNasyaiva / steyaM brAhmaNasuvarNaharaNaM smRtyantarAt " brAhmaNasuvarNApaharaNe mahApAtakam " iti / pAtakazabdaH pAtayatIti vyutpattyA sarvavyatikrameSu vrtte| mahApAtakeSUpapAtakeSu ca / mahacchabdo gurutvapradarzanArthaH / taizca saMyogamekaikenApi / sa ca vakSyati " saMvatsareNa patati " ityAdinA // 54 // anRtaM ca samutkarSe rAjagAmi ca paizunam // gurocAlIkanirbandhaH samAni brahmahatyayA // 55 // samutkarSa iti nimittasaptamI / -- caNi dvIpinaM haMti' itivat / samutkarSa prApsyAmIti yadanRtamabhidhIyate tadbrahmahatyayA samaM / yatra pUjAtizayo vAsanAtizayo brAhmaNatvena zrotriyatvena mahAkulInatayA vA prApyate tatrAtadrUpastapamAtmAnamAvedayati / yo vA *dIpahartA bhavedandhaH kANo nirvApako bhavet / hiMsayA vyaadhibhuuystvmrogitvmhiNsyaa||1|| vAsiSTha 20 / 41 / For Private And Personal Use Only Page #892 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| pAtrAtizayena puNyaskandhotkarSa prAptumicchati tasyApAtraM pAtramityucyate / evaMvidhe samutkarSe'nRtaM na punaH svalpavastuni apekSAyAM satyapi samutkarSavyapadeze pizunamalIkavaditi paracchidraprakAzanaM gurocAlIkanirbandho'satyAbhidhAnena cittasaMkSobhaH / -- kanyA te garbhiNI ' ityevamAdinA niSprayojano dvessH| rAjakulAttena saha vivAdo nirbandho'nRtAdizaMsanaM vA / tathA ca gautamo " gurAvanRtAbhizaMsanam " iti pAtakasamAni // 65 // 5 brahmojjhatA vedanindA kauTasAkSyaM sutdvdhH|| garhitAnAdhayorjagdhiH surApAnasamAni SaT // 56 // adhItasvavedasyAnAbhyAsena vismaraNaM brahmojjhatA nityasvAdhyAyavidheH tyAgo vA / kUTasAkSyaM samutkarSAdanyaccApi sutdvadho mitramAraNaM / garhitAnAdhayorhitaM zAstrapratiSiddhaM lazunAdyanAdyamamanastuSTikaraM na bhokSya iti kalpya yadbhujyate // 16 // 10 nikSepasyApaharaNaM narAzvarajatasya ca // bhUmivajramaNInAM ca rukmasteyasamaM smRtam // 57 // nikSepasyAsAradravyasyApi / narAzvazabdo jAtizabdo nArIharaNe'pyetadeva yo hi duhitaraM datvA'sati naradoSe'nyasmai punardadAti tasyApyetadeva / taduktaM " prApnoti puruSo'nRtam " iti // 17 // retaHsekaH svayonISu kumArISvantyajAsu ca // sakhyuH putrasya ca strISu gurutalpasamaM viduH // 58 // svayonayo bhaginya ekodarasaMbhUtAH / kumAyo'nUDhAH / antyajA varacaMDAlastriyaH / sakhyuH sakhA mitraM tasya striyaH / strIgrahaNaM na jAyAyAmeva pratiSedhArtham / evaM putrasyAnyApi yA avaruddhA maithunadharmeNa / vayaM tu brUmaH / satyapi grahaNenoDhAnUDhayorviSaya- 20 samIkaraNasya nyAyatvAtsamatvavacanametanna prAyazcittanirdezArtha kiM tarhi gurutvakhyApanaparam / atazca gurutaraM prAyazcittaM bhavati / tathA coktaM "enasi gurUNi gurUNi laghuni lghuni"| yadi hyetatprAyazcittanirdezArthamabhaviSyatprAyazcittaM nidezaprakaraNa eva vA'vakSyat / kauTasAkSyasutdvadhayozceha surApAnasamIkRtayorbrahmahatyAprAyazcittAtidezamupariSTAnna kuryAt / " gurozcAlIkanirbandha " ityetasya ceha brahmahatyAsamIkRtasya punarupariSTAt brahmahatyA- 25 prAyazcittAbhidhAnAt tathA kumAryAmiti retaHsekasya gurutalpasamIkRtasyeha punastatra gurutalpaprAyazcittavidhAnAdgamyate nedaM prAyazcittArtha samIkaraNamiti / anye tu manyante bhedena samIkaraNaM gurutvabhAve'pi vakSyate / na tyAjyamataH prAyazcittArthAnAmeva surApAnasya samIkRtayozca kauTasAkSyasutdvadhayorbahmahatyAprAyazcittanirdezo vikalpArtha / surApAnaprAya 1pha-Na-kSaM / 2 pha-daMtAn / 3 pha-tI 4 Na-ra-para / 5 pha-tasyA / 6 vAsiSThe 22 / 15 / 7Na-ra-nyAyyaM / For Private And Personal Use Only Page #893 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 848 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ ekAdazaH zcittenAsya cAtideza eva zrUyate / samIkaraNe tu vikalpo nAsti / yathA garbhamavijJAtam " iti // 58 // idAnImupapAtakAnyAha 25 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir govadho'yAjyasaMyAjyapAradAryAtmavikrayAH // gurumAtRpitRtyAgaH svAdhyAyAgnyoH sutasya ca // 19 // I ayAjyA aviruddhApAtakizUdrAdayasteSAmasaMyAjyaM saMyAjanaM / bhAve NyaMcchAdasaH / AtmavikrayaM gavAdidravyavadAtmanaH paravidheyakaraNaM dAsyena anyena / anye padArthamavikrayamiti paThanti / anutsAho nirAhAraH svalpa evopaghAte'vasAdAzrayaNaM / gurostyAgo yathAvadanuvRttiradhyApanasamarthe'dhyApayitaryupAdhyAyAntarAzrayaH / evaM mAtApitrorapatitAnAM 10 caiteSAM tyAgo doSAya / patitAnAM tviSTa eva / svAdhyAyAgnyostyAga iti saMbadhyate / svArthyAMyatyAgazca "aharahaH svAdhyAyamadhIyIta " ityasya vidherananuSThAnaM / kimaikAhike mAsasAMvatsarike vA tyAge vyatikramo'yaM / avizeSAdaihike prApnoti tadayuktaM / etasya vidhernityatvAt / nityAnAM ca vyatikrame prAyazcittAMtaraM vakSyati / tasmAdvismaraNaparyantastyAgo'bhipretaH / sa brahmojjhatApadena surApAnena samIkRtaH tatra vikalpanArthametat / 15 asya ca laghutvAttasya gurutvAvyavasthAyAM vikalpo yojyaH / tatra yo vaidika evAnyasmin karmaNi yuktatayA svAdhyAyaM jahAti tasyopapAtakatvaM / yastu bhogasevArthaparatA kalahazIlatayA jahAti tasya surApAnasamatvaM / agnestvekatvaviziSTasyehopAdAnAdgRhyasyeti draSTavyaM / " prAgagnIniti " bahuvacanAchratAnAM grahaNaM / nanu ca tatrApi cAndrAyaNamuktamihApyupapAtakatvAttadevAtra vAcyaM naiSa doSaH / upapAtakeSvapyanyAnyapi prAyazcittAni 20 santi / zaktyapekSayA gurulaghubhAvo nyUnAdhikabhAvo'to niyamArthaM tatra cAndrAyaNagrahaNam / sutasya tyAgo'bharaNaM gRhAnniSkAzanamazizoH prAptasya ca guNavataH pAtakinastu na doSaH // 59 // I hatvA parivittitA'nuje'nUDhe parivedanameva ca // tayordAnaM ca kanyAyAstayoreva ca yAjanam || 60 // anujaH kanIyAn bhrAtA / tayoryAjanaM vivAhe darzapUrNamAsAdau vA''rtvijyam // 60 // kanyAyA dUSaNaM caiva vArdhuSyaM vratalopanam // taDAgArAmadArANAmapatyasya ca vikrayaH // 61 // For Private And Personal Use Only kanyAyA dUSaNaM neyaM kanyA puruSeNoparbhuktetyadhyavasAyena pratipAdanaM / aGguSThAdinA vA prajananaM dharmabhedo maithunadharmavarja / tatra hi gurutalpasAmyamuktaM / vArdhuSitvaM dhanApadi 1 pha-tyA | 2 kha-yukte / Page #894 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAya: ] manusmRtiH 849 dhanaprayogena vRttigrahaNaM / vAsiSThe tu " vRddhestu prayoktA dhAnyAnAM vArdhuSitvaM taducyate " / sA ca zAstraparibhASA | na laukike vA padArthe vratacyutiraziSTapratiSiddhe'muSyagRhe na bhoktavyamupavastanyamevaMrUpaH saMkalpo vrataM tato yaH saMkalpAccalati sA tasya vratacyutiH / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir I nanu ca vratamiti zAstrato niyama ucyate / coditazcecchAstrakRtaH saMkalpastato nivRttau kaH zAstrAtikramo vihitamakurvan prAyazcittIyata ityuktaM / na caitadvihitam / ucyate / satyamithyAlakSaNa AraMbhaH / samAptistu zAstrIyA yathA saundaryAdInAM kAmyAnAM karmaNAM lipsAtaH pravRttiH samAptistu zAstrIyA atItAyAM phalecchAyAmavApte phale yathoktaM tadartha evAvaziSTaM varjayeyuH prAkramiko'yaM kApuruSa iti vadantaH snAtakavratAnAM tvatyantalaghIyaH prAyazcittaM pravakSyate / tenedaM vikalpitumarhati / ArAma udyAna pavanAdi smRtyantare sarvabhUmiravikreyA // 61 // vrAtyatA bAndhavatyAgo bhRtyAdhyApanameva ca // bhRtAccAdhyayanAdAnamapaNyAnAM ca vikrayaH // 62 // 1 bAndhavA jJAtayo'sodarAdibhyo'nyepi mAtulamAtRSvastre yAdayaH / sati vibhave te'pyajIvanto bhartavyAH / taduktaM " svajane duHkhajIvini " iti / yadyevaM sutasyetyAdyanarthakaM nAnanyArthe vacanaM / jAlapAdapratiSedhe haMsapratiSedhavattena mAtrAdityAga upapAtakameva / iha tu 15 latrIya iti / bhRtyAdhyApanaM bhRtakasya sato'dhyApakatvAt yazca bhRtakAdadhIte / apaNyAni dazame uktAni // 62 // sarvAkareSvadhIkAro mahAyantrapravartanam || hiMsauSadhInAM rUpAjIvo'bhicAro mUlakarma ca // 63 // AkarAH suvarNAdibhUmayastatrAdhikAro rAjaniyogenAdhipatitvaM sarvagrahaNAdanya- 20 dapyarthotpattisthAnaM gRhyate / tena grAmanAgaraniyogo vyavahAradarzanadaNDagrahaNAdiniyoga eva / evameva yantrANi setubandhAdIni jalapravAhaniyamArthAsteSAM mahatAM vardhanaM I auSadhInAmazuSkANAM hiMsAcchedaH / strINAmAjIvaH striyamupajIvyate / strIdhanena zarIra kuTuMbadhAraNaM kriyate / bhAryApaNyabhAvo vezastrIprayojanaM vA'bhicAro vaidikena zApAdinA mantraprayogeNa zyenAdiyAgena vA zatrumAraNaM mUlakarmavazIkaraNaM mantrAbhAryApaNyabhAdi- 25 kriyayaiva // 63 // 1 indhanArthamazuSkANAM drumANAmavapAtanam // AtmArtha ca kriyArambho ninditAnnAdanaM tathA // 64 // 1 Na-ra-na natyArtha / 2 Na-ra-pha- apaNyAni / 3 kha pri / 107-108 10 For Private And Personal Use Only Page #895 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ekAdazaH indhanAdyartha tu na doSaH :agnizuddhatvAcchuSkasarvasaMbhava kriyAraMbhaH pAkAraMbhaH / " AturatvAdevAtmArtha na bhavediti " pratiSedhAt / kriyAraMbha evaM vyAkhyAyate / kriyAraMbhe hi prAyazcittopadezAdeva pratiSedhaH kalpyeta / na hyapratiSiddhappAyazcittaM yuktaM "ninditaM ca samAcarana " iti vacanAt / adya punaryatprabhASitaM tathA siddhe pratiSedhe prAyazcitta 5 vidhIyate / na kalpanAgauravaM bhavati tena / ninditAnnAdanaM na tu garhitAnnAdyataH kuta etadvikalpArthamabhyAse tatprAyazcittamidaM tu sakRdeva pratyayabhedo vA // 64 // anAhitAgnitA steyamRNAnAmanapakriyA / / asacchAstrAdhigamanaM kauzIlavyasya ca kriyA / / 65 / / kRtavivAhasya viduSo dravyasaMpattau jAtaputrasya vA'nAhitAmitA sAdhikArAvizeSA10 nityazrutayo nityAdhAnasya ayojikA iti smRtikAro manyate / kathaM punaH zrutiprayukta. mAdhAnaM vihitaM kasyacitprakaraNe kathyate yenAgamo'pyucchidyeta / svatazca pratIyamAnAdhikAratvAdagniniSpattyarthatayA kuto'dhikArAntaraprayuktiragnayastAvadviniyuktA " yadAhavanIye juhoti" ityAdinA / na cAdhAnena vinA teSAM niSpattirityato'gniSu prayukteSu tadapi prayuktamityucyate / yadyevamagniniSpattyartha tadAhitAgniSvadhikAro'matsvagniSa nAdhikriyate / 15 na cAdhAnaM nityaM yAvIvAdividhivadataH kathamanAhitAgnitAdoSo " 'kurvan vihitaM karmeti" vihitAkaraNe prAyazcitaM vihitam " agnInAdadhIteti" / satyaM vihitam / na svargAya nAdhikArAntarasaMpattaye / kiM tarhi agniniSpattaye / agnezca jJAtaprayojanA yasya taiH prayojanaM sa tenopAyenArjayati / anyastu neti kA tatra vihitAkaraNAzaGkA yena prAyazcittI syAt / yo hi suvarNa nArjayati kathamasau duSyeta / ucyate / asmAdeva vacanAtsatyadhikAre'gnayo 'vazyamarjanIyA iti gamyate / steyamuktebhyo dravyebhyo'nyasya / RNAnAM * caturbhiNaiH" ityetacchruteranuSThAnaM / asacchAstrANi cArvAkanimranthAH yatra na pramANa na vedakarma phalasaMbaddhamApadyate / kauzIlavatvaM cAraNatvaM nartanatvaM gAyanatvam // 15 // dhAnyakupyapazusteyaM madyapatrIniSevaNam // strIzadbhavidakSatravadho nAstikyaM copapAtakam // 66 // zaNasaptadazAni dhAnyAni kupyaM lohatAmrAdimayaM kuNDakaTAhAdi / nanu cAvizeSaNa pUrvazloke steyamuktaM parithRtametat 'haMsapratiSedhavaditi ' / athavA steyaM yadanyasmAdudyamagRhIte samavenAzodhyate na hi jAtu mteyamiti lokaprasiddhaM yathA dhairyAdinA apakaraNam / 1ja-ra-yenAGgaM sAjet / 2 pha-paThAhAdi / For Private And Personal Use Only Page #896 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| 851 madyapeti / brAhmaNasya kSatriyAdistrIniSevanaM saha zayanaM saMprayogaM vA / striyA vadha bAmaNyA aNi / nAstikyaM " nAsti paraloko nAsti dattam" ityaadybhiniveshH||66|| bAhmaNasya rujaH kRtya ghraatirpreymdyyoH|| jaihayaM ca maithunaM puMsi jAtibhraMzakaraM smRtam // 67 // daNDahastAdinA zarIrapIDAjananaM rujaHkRtyaM kiM punara'yaM na hi bhakSaNapratiSedhavat 5 prANapratiSedhaH kvacidasti / na tu zakyaM vijJAtuM yadabhakSyaM tadaneyamiti / ghRtAderyAgArthamupAttasyAmakSatvamanApreyatvamucyate / pUtidurgandhatayA ghrANaM vikarati lazunapalANDupuruSapurISAdi tadgRhyate madyasAhacaryAcca yadabhakSyaM tadeva vijJAyate / na patidAAdi / jaihayaM kuTilatA'prasannatya tvaM anyaducyate'nyatkriyate hRdaye cAnyat // 67 // kharAzvoSTramRgebhAnAmajAvikavadhastathA // saGkarIkaraNaM jJeyaM mInAhimahiSasya ca / / 68 / / mRgA rurupRSatAdaya AraNyAH / ibho hastI / satyapi mRgatle bAlyena grAmavAsitvAdrahaNaM / mIno matsyaH / ahiH sarpaH // 68 // ninditebhyo dhanAdAnaM vANijyaM zUdrasevanam // __ apAtrIkaraNaM jJeyamasatyasya ca bhASaNam // 69 // ninditA apratigrAhyAH zUdrA ye pApakarmANastebhyo dhanAdAnaM pratigraheNa na punaH pratyAdiSTapratigrahasya pratiSiddhatvAt // 69 // . kRmikITavayohatyAmayAnugatabhojanam / ___ phalaidhaH kusumasteyamadhairya ca malAvaham // 70 // kRmayo bhUmizaraNAH kSudrajantavaH / kITAstathAvidhA eva kiMcidupacitamUrtayo 20 'pakSAH sapakSAzca makSikAzalabhAdayaH bayAMsi pakSiNaH zukasArikAdayaH / madyAnugata madyena saMspRSTaM tadgandhAcitaM ca / adhairya cetaso'sthiratvaM svalpe'pyupaghAte'dhvasaH / / 70 // etAnyenAsi sarvANi yathoktAni pRthakpRthak // yaivratairapoAnte tAni sampanibodhata // 71 / / prAyazcittanimittAnyuktAni / saMjJAbhedazca prAyazcittabhedArthaH / vakSyamANasya 25 saMkSepavacanam // 71 // brahmahA dvAdazatamAH kuTIM kRtvA vane vaset // akSAzyAtmavizuddhayartha kRtvA zavazirodhvajam / / 72 // 1-ra-maya pArAmini / 2 ja-ra-kRtyaM / 3l-niph-the|4ph-udhvNsH / For Private And Personal Use Only Page #897 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 852 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ ekAdazaH tRNaparNAdikRto niketoHvarSAtapazItatrANAdihetuhaM kuTIti kathyate / " samAvarSANi bhaikSAzIti " smRtyantare saptAgAramanabhisaMhitaM ca bhaikSyamuktaM / zavazirohatasyAnyasya vA dhvaje kASThAdimayIM ziraHpratikRtimudyatAM dhArayediti manyante / naivaM zabdorthavidaH / na hi tacchavazira ityucyate / anyo'pyatra vidhirbhaviSyati " kRtavApano 5 nivaset " ityAdi // 72 / / lakSyaM zastrabhRtAM vA syAdviduSAmicchayAtmanaH // pAsyedAtmAnamagnau vA samiddhe triravAzirAH // 73 / / dhAnuSkA yatra yuddhaM kartu lakSaM vidhyanti tatra tadbhUtena bhavitavyaM / athavA saMgrAme'nyatra yudhyamAnAnAM zastraprahArAH pratIpsitavyAH / Atmana icchayeti na pramAdA10 tadaMtargatasya satyapi svavadhena zuddhiH / viduSAmityavanAnate prAyazcittopadezo'yamiti / athavA dhanurvedajJAnaM agnau vA''tmAnaM kSipetsamiddhe trirutthAya punaH patet // 73 // yajeta vA'zvamedhena svarjitA gosavena vA // . abhinidvizvajidbhayAM vA tritAgniSTutA'pi vA // 74 // janapadezvarasyAzvamedhe'dhikAraH / tatra hi raNAdiprAcyAdigbhyaH AtdRtaM dravyaM 15 dakSaNA vihitA / ye cAnAhitAgnayaste na yAgepvadhikriyante na punastadarthamevAdhAnaM kartavyaM / karmANi hi prAyazcittArthAni sAMgAni na cAMgamAdhAnam // 74 // japanvAnyatamaM vedaM yojanAnAM zataM vrajet // brahmahatyApanodAya mitabhuGginyetandriyaH // 75 // mitabhugyAvatA na tRpyati / niyatendriyo brahmacArI viSayepvagRdhruH // 79 // sarvasvaM vedaviduSe brAhmaNAyopapAdayet // dhanaM vA jIvanAyAlaM gRhaM vAsaH paricchadam // 76 // . yAvatkiMcidgohiraNyAdikaM tatsarvaM dAtavyaM / atrArthavAdo dhanaM hi jIvanAyAlamiti / tAvatA dhanena dattenAnyasmai jIvitaM dattaM bhavatItyeva sAmyaM / gahaM vAsa: paricchadaM / paricchadazabdena yAvatkiMcidgRhopakaraNaM sarpitailadhAnyAdi kuNDakaTAhAdi 25 kupyazayanAsanAdi tatsarva gRhyate / / 76 // haviSyabhugvA'nusaret pratisrotaH sarasvatIm // japedvA niyatAhArastrirve vedasya saMhitAm / / 77 / / 1Na-ra-syapi zaravyAdhena zuddhiH pha-taraMgatanya / 2 pa-ra-pratIcIbhyo guruti / 3. -ra-vijitendriyaH / For Private And Personal Use Only Page #898 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] ' manusmRtiH, haviSyaM munyannaM nIvArAdi grAmyamapi payoghRtAdi / pratisrotaH srAtaHsrotaH prati yAvanti sarasvatyAH srotAMsi tAvantyanusaret / niyatAhAra AhAranivRttiM kRtvA vedasaMhitAM samantrabrAhmaNakAM trirAvarteta / eteSAM prAyazcittAnAmiyamatra vyavasthA / buddhipUrveNa brAhmaNamAtravadhe dvAdazavArSikaM lakSyaM zastrabhRtAmanena vikalpate / yadyapi dvAdazavArSikena maraNAntaM tathApi daivopapattipatite'ntarAmaraNe sAmikRte prAyazcitte zuddhayabhAvAt 5 pratyavAyo na nivartate / dvitIye tu tadAnImeva nirmuktapApaH zastrahato vA kadAcinna niyeta / ata eva AdyopAttaprAyazcittamicchayA vikalpena dAtavyaM / agnau pravezastu zrotriyatvAdiguNayukte tatrApi savanaguNe'nau santi brahmannastriravasthAstasyAvasAnaM zastreNa gAtrANAM khaNDazo vidAraNaM / savanagata iti paThanti / na ca prANAntikeSu dvaiguNasaMbhavaH / na hyekasmin janmani dvimaraNopapattistattulyapIDAnubhavAttasya dvaiguNyaM / na ca dvAdaza- 10 vArSikaM dviguNaM yuktaM / ko hi devasamazcaturvizativarSANi prAyazcittaM caret / saMvatsarazeSe hi mRtasya sarva niSphalaM syAt / azvamedhayAgastu traivarNikAnAM sati saMbhave puurvoktairviklpyte| gosavAdayastvabuddhipUrva mahAguNavati hantari syuyojanazrutaM dRSTvA ca brAhmaNajAtIyamAtravadha evamuttarANyapi trivRtAgniSTuteti samAnAdhikaraNe evaM svarjitA gosaveneti abhijidvizvanitau dve prAyazcitte // 77 // kRtavApano nivasedrAmAMte govraje'pi vA // Azrame vRkSamUle vA gobrAhmaNahite rataH // 78 // dvAdazavArSikasyAyaM vizeSaH kazcidvaikalpikadharma upadizyate / kazcidapUrvavacanaH apUrvamAzramavRkSamUle vaikalpikameva vA kuTI syAt / kimarthaM punastatraiva noktaM prakrAnta. dvAdazavArSikasya vakSyamANaM yathA syAt pRthak prAyazcittaM mA bhUditi pUrvaiAkhyAtaM svatantraM 20 hyanyasmin prakrAnte'nyatra prApnoti prakrAntAsamAptau doSazravaNAtpRthagadhikArAtpRthakprayogatAjyasyAnyataraprayogaH // 78 // brAhmaNArthe gavArthe vA samyak prANAnparityajet // mucyate brahmahatyAyA goptA gorbrAhmaNasya ca // 79 // aparitrAyApi samyak prANaparityAgena mucyate paritrAyAprANatyAgenApi // 79 // 25 trivAraM pratiroddhA vA sarvasvamavajitya vA // viprasya tannimitte vA prANAlAbhe'pi mucyate // 80 // 1 pha-kalpate; Na-ra-+yadi vAvaka-meva / 2 Na-ra-kenavA / 3Na-ra-samyak...parityajan / 4 kh-vi| For Private And Personal Use Only Page #899 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 854 10 www. kobatirth.org medhAtithibhASyasamalaMkRtA / pratiroddhA pravRttaH zastreNa kSato vA yuddhakaraNe tryavaraM yadi nyUnaM tadA ti AvRttayaH kRte yuddhe'sau mucyate'paritrAya mRto'pi sarvasvamavajityeti brAhmaNAdInAM caurApahRtaM yadi pratyAnayati tadA mucyate / brAhmaNasya vA tannimitte prANadAne / 25 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 5 nanu coktaM " goptA gobrAhmaNasyeti " / satyaM / yuddhenAnyena vA zarIravyApAreNa gAM paGkalagnAM dasyubhirvAhyamAnAM brAhmaNaM zatrubhizcaurairnadyA vA'pahriyamANaM yadi mokSayata tataH zudhyatItyuktaM / iha tu tannimittagrahaNAdyadi dhane'pahiyamANe brAhmaNo vyAmUDhatayAsstmAnaM hanti nirapekSaM vA corairyudhyate tatra tatsamadhanadAnena 'mA' mRthA ahaM ta iyaddhanaM dadAmIti tamAzvAsya datvA mucyata // 80 // ziTTA vA bhUmidevAnAM naradevasamAgame || svameo'vabhRthasnAto hayamedhe vimucyate // 82 // L ekAdazaH evaM dRDhavrato nityaM brahmacArI samAhitaH // samApte dvAdaze varSe brahmahatyAM vyapohati // 81 // tasmAdvacanAdAdyazeSamutkAntaM vijJAyate sata iti / samAhitaiti ca pAdapUraNe pade / upasaMhAro'yaM pUrvasya // 81 // rak caramapakSa ucyaMte ziSTrA svaMmena AtmIyaM doSaM bhUmidevatAnAM brAhmaNAnAM naradevaiH kSatriyaiH samAgame Rtvijo brAhmaNaHkSatriyo yajamAna evaM kRtA'zvamepe'vasthasnAto vimucyate dvAdazavArSikasyopasaMtdRtatvAtsvatantramidaM vaikalpikamicchati / anye ityAhuvaikalpikAnAM madhya upadezAtprakrAntadvAdazavArSikasyaiva gobrAhmaNaparitrANavatsamAptayavadhimAhuryathA sArasvatenaM pakSaM vA prakhavaNaM prApyottyAnamiti / vayaM tu brUmaH / upasaMtdRtatvAdAjyasya vaikalpika 20 madhye vA pAThAdubhayarUpatA'sya prakrAnte'pakrAnte ca sati saMbhave // 82 // dharmasya brAhmaNo mUlamagraM rAjanya ucyate // tasmAtsamAgame teSAmeno vikhyApya zudhyati // 83 // yajamAnatvijAM brAhmaNakSatriyANAmameghasamAgama eno vikhyaapniiymitytraarthvaadH|| 83 // brAhmaNaH saMbhavenaiva devAnAmapi daivatam || pramANaM caiva lokasya brahmAtraiva hi kAraNam || 84 // For Private And Personal Use Only prAyazcittinA pariSadgamanaM kartavyaM / pariSatpUjyastu vidhiranuSTheyaH / sAcaivarUpA pariSadevamarthazloko'yamuttarazca / utpatyaiva brAhmaNo devAnAmapi devo lokasya pramANaM 1 Na-ra-carame pakSe ulisabhet / 2 Na-rava va + va medhana / 3 Na-ra-sArasvate te lakSaM va prazravaNa4 ja --ra-prAyazcittAnAm / Page #900 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| pratyayitaH pratyak darzanavat / na tadIyaM vacanamapi zaGkate kazcit / atra kAraNaM brahma vedamtadarthajJo hyadRSTemupadarzayan pramANIkriyate // 84 // teSAM vedavido yustrayo'pyenaH suniSkRtim / / sA teSAM pAvanAya syAtpavitraM viduSAM hi vAk / / 85 / / pariSadgamanaM prAyazcittino'nena kathyate / tasyAzca lakSaNaM brAhmaNA vedavidatrayaH 5 pariSaditi / nanu ca "dazAvarA vA pariSat" iti vakSyati / tathA "eko'pi vedaviddharmam" iti / na dazasaMkhyA puruSANAmupadizyate / kiM tAhaM guNAnAM / tathA "ca vidyo haitukastI "iti guNAnAmeva nirdezaH / " eko'pi vedavit "ityanena caitatprakaTIkaroti hetukatvAdguNAMtarAbhAvo'pi kevalenaiva vedena vedavitpariSatvaM labhyate / ayaM tu zlokaH maMgvyAnirdezArthaH / atra yadyapi vedavida ityupAttaM haituka vAdayo'pi guNA gRhyante na 10 hyanyathA vedavittvaM ziSTapariSallakSaNaM / tatraiva vyAkhyAsyAmaH / yadi vedavitvaM na haitukatvAdinA vinA bhavati kathaM tahIdamuktam " eko'pi vedavit " iti guNAntarAbhAve'pi vedavitparigrahArthamityetadapi tatraiva vakSyAmaH ! ataH prAyazcittinA trayaH samuditAH pRSTavyAH / ekasya kadAcitpramAdo'navadhAnaM syAt tathaitatpariSadamanaM viSA'pyadRSTAthai kartavyamiti / yathA ca pavitraM viduSAM hi vAk / na ca rahasyaprAyazcittAbhAvaprasaGgaH / yatra kasyA- 15. yaviditaM tadrahasyaM vidite ta pariSadmanaM / tathA coktaM " khyApanenAnatApena " iti tadetadayuktaM / kalpanAviSayatvAdasya zakti pApaM cAvekSya prAyazcitta vikalpayediti / anuktani kRtInAM prAyazcitaM kalpayet / tatra tribhiyo kalpanA kRtA sA pramANayitanyA // 86 // ato'nyatamamAsthAya vidhi vipraH samAhitaH / / brahmahatyAkRtaM pApaM vyapohatyAnmavattayA // 86 // 20 maSA brahmalyAprAyazcittAnAmupasaMhArArthaH zloko'yaM / vipragrahaNaM cAtra sarvavarNapradarzanArtha / vyapAhanyapaharati / aatmvttyaa''tmjnyaantyaa| zAstrArthakRtAbhiniveza AmavAnityucyane / tammAyama vyavasAyo na zAstrArthamanyathA vartate // 8 // * hatyA garbhamavijJAtametadeva vrataM caret / / rAjanyavaizyau cejAnAvAtreyImeva ca striyam // 87 // 25 goM brAhmaNa jAtIyatva eva kena garbhasya pAtanaM kArayet / avijJAtamajJAtastrIpuruSavizeSavyaJjanaM / upanAte yathAyathaM strIpuMsanimittameva / kathaM punaH striyAmahatAyAM 1Na-ra-adRzaM / 2 a. 12 / 110-112 / 3 agre. 227 zlo. 4 Na-ra-jAtIya evAtvakena / janmaprabhRtisaMskAraiH saMskRtAmantravAcayA garbhiNI tvthvaasyaattaamaatreyiiNcvidurbudhaaH||1|| For Private And Personal Use Only Page #901 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 856 medhAtithimASyasamalaMkRtA / [ekAdazaH garbhasya vadho bhavati / auSadhAdiyogena garbhasya pAtanaM / etadevetyekavacanAtpratyAsannadvAdazavArSikamevAtidizyata ityAhuH / anye etaditi zuddhikAraNaM sAmAnyApekSAyAmataH sarvaprAyazcittAtidezaH / kSatriyavaizyau cejAnau yajamAnau bhUtakAlatA na vivakSitA / smRtyantare " savanagatI rAjanyavaizyAviti " | atazca prArabdhasomapAnayoreSa vidhina darzapUrNamAsAdiyajamAnayoH / liGgadarzanaM tu yajamAnamAtrayorbhAvayatIti brAhmaNI bhUyaiva yajata iti / AtreyIM striyamatrigotrajAtAM jAteravizeSAnna strIpuMsayoAhmaNInAmapi prAptAvAtreyyA vacanamanyagotranivRttyarthamato brAhmaNyA apyanyasyA vadha upapAtakameva / " strIviTakSatriyavadha" iti / ye tu 'strIsuthRda' iti taccAturvarNyastrImAtre avamastrINAmupapAtakaM mahApAtakaprAyazcitte vikalpate / bhartRsvaguNApekSo vikalpo buddhipUrvAvuddhipUrvakRtazca sastanapabAlApatyayostadabhAve bAlAnAM duHzake jIvite vinAtiyAyA api brAhmaNabhAryAyA bhartRdveSAdanaparAdhinyA nimittAntarato vopajApyamAnAyAH zIlaM rakSantyA asaMprayujyamAnAyA vadhaH / evamapyutprekSayA " strIsutdRdvadham " ityAdezAt / anyatra tu strIzUdreti AtreyyAM tvavikalpaH / anye tvAtreyIM garbhasAhacaryAdRtumatImAhuH / patyate bhrUNahAtreyAzca hanteti / bhrUNahA brAhmaNavadhakArI saa| sA ca brAhmaNyeva / atra 15 kukSyAvavazyaM garbha uhyata ityAtreyI / yadyapIdRzyAM vRttau taddhito na smaryate prayogAnusAreNa tu bhavatIti // 7 // uktvA caivAnRtaM sAkSye pratirabhyaM guruM tathA / apahRtya ca niHkSepaM kRtvA ca strIsuhRdvadham // 88 // hiraNyabhUbhyAdisAkSye tu vadhAdisaMzaye vA'nRtAbhidhAne prAyazcittametat / atra hi 20 doSAtizayaH zrUyate / bhaJjatAmityAMdyanyatra gurulaghubhAvena kalpanA kAryA / pratirabhyeti yaduktamalIkanirbandha iti tadevedaM pratiraMbhaH saMraMbhapUrvako gurorupadravAraMbhaH nikSepaH / atrApi daridrasya mahato dhanavato'dhamamyotAnyasya brAhmaNajAtIyamyetyAdikalpanA / yatra tvekameva zrUyate tatra yathAzrutyaiva bhaviturhati / kaH kalpanAyA avasaro na ceha kauTilyasAkSinikSepayo laghuprAyazcittamasti / yadapi surApAne tadapi tulyamanena garIyaH zrutAzrutaviSayatvaM 25 zakti cAvekSyeti yatsatyapyanuktaniSkRtInAmiti zravaNe // 8 // iyaM vizuddhiruditA pramApyAkAmato dvijam // kAmato brAhmaNavadhe niSkRtina vidhIyate // 89 // pramApya hatvA niSkRtiriti prAgayaM vyAkhyAtArthaH prAyazcittagauravopadezaparaH / / 89 // 1Na-ra-pekSayAM / 2Na-ra-Amarthe / 3 -ra-hantreti / 4 j-r-brhmvdhkaarii| 5pha-rudhya / For Private And Personal Use Only Page #902 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] manusmRtiH / 857 surAM pItvA dvijo mohAdagnivarNA surA pibet // tayA sa kAye nirdagdhe mucyate kilbissaatttH||90|| dvinazrutirbrAhmaNAthaiva / Aha ca smRtyantare " brAhmaNasya uSNAM vA pibeyuH surAm" iti / mohAdityanuvAdo'gnivarNAM varNazrutigrahaNaM sAmAnyalakSaNArthamata evAha kAye nirdagdhe mucyata iti // 9 // gomUtramagnivarNa vA pibedudakameva vA // payo ghRtaM vA maraNAdgozakadrasameva vA // 91 // anyataraprAyazcittamagnivarNa bhavatyeva / gomUtrAdayo dravyavizeSA anyaprakAramaraNAnivRttyAH / surA ca paiSTIti vijJeyA / tAM mukhyetyupacaranti / anyatra tu prayogo gauNaH / kAmataH pAne caitat / tathA ca vakSyati / " ajJAnAdvAruNI pItvA saMskAreNaiva 10 zudhyati " / agnivarNamityagnisparzamiti jJAtavyaM / tathA cAha " AmaraNAditi " surA ca strINAmapi pratiSiddhA / uktaM hi vAsiSThe " tayA brAhmaNI surApI bhavati / na tAM devAH patilokaM nayati // ihaiva sA bhramati kSINapuNyA "loke pretyAvApsu ca jalabhugbhavati" // 91 // kaNAnvA bhakSayedabdaM piNyAkaM vA sakRnizi // surApAnApanutyartha vAlavAsA jaTI dhvajI // 92 // idaM prANAtyaya auSadhArtha / anyena vihitasyApi tasya ajJAnAttu taptakasahitaH punaHsaMskAro darzayiSyate / anye tu gauDImAdhvyorupacaritasurAbhAvayoricchanti / tathA ca smRtyantare " asurAmadyapAne cAMdrAyaNamabhyasanIyaM" / sakRditi kaNapiNyAkayorubhayoH zeSaH / nizAyAmavAlamayaM / golomAjAlomAdikRtaM vAso jaTI zikhayA'nyairvA 20 kezailajI madyaghaTikAdineti // 92 // surA vai malamannAnAM pApmA ca malamucyate // tasmAdrAhmaNarAjanyau vaizyazca na surAM pibet // 93 // annazabdo yadyapyadanakriyAkarmaNi vyutpAdyate tathApi brIhyAdiprabhRtAveva bhaktasaktvapUpAdau prasiddhataraprayogastathA cAnnena vyaJjanamiti bhedoppttiH| ataH piSTavikAratvAt 25 surAyA annavyapadeze labdhe'nnAnAM malamiti nivAraNopapattau paiSTayAH surAyAH pratiSedhe 1Na-maraNanivRttyartha / 2 Na-ra-kSayadhArtha / 3 Na-ra-ayena vAda gatyAyitasya / 4 ja-ra nizAyAmavalAyayaM / 5nn-r-bhkt| ph-nye| For Private And Personal Use Only Page #903 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 818 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| ekAdazaH liGgamidaM liGga trayANAM varNAnAM saMpadyate / brAhmaNakSatriyavaizyairapi varNaiH peSTI na paatvyaa| kiMca saiva surA mukhyA gauDImAvyoH / evaM yathA sIdhumAdhvIkayorguru prAyazcitaM na tathAnyeSAmariSTAdInAM madyAnAM malazabdaH / pApmeti vyAkhyAto nindAtizayadarzanArthaH / satyapi prAyazcittaprakaraNe vAkyAnna surApAnaniSedho'yaM bhinnavAkyatvAcca nArthavAdaH // 93 // gauDI paiSTI ca mAdhvI ca vijJeyA trividhA surA / yathaivaikA tathA sarvA na pAtavyA dvijottamaiH // 94 // guDavikAro gauDI yeSAmapIkSarasameva madyatAmApadyate teSAmapi kAraNe kAryopacAreNa gauDIvyapadezo na viruddhaH / madhuno vikAro mAdhvI / madhu mA vIkaM vikAravRttyA na sayo jAtasya mRdvI vikArasya pratiSedho yAvanmadyAvasthAmaprApta iti darzayati / avikRtaM hi madhumAdhvIkamicchantIti smarati / yatrApi madyazabdena pratiSedhastatrApyanAsAditamadyapAnazaktiyogasya naiva pratiSedhaH / tasya madyazabdenAnabhidhAnAt / yathA zaktazabdo'vasthA. vizeSavati pravartate nAvizeSeNa na hi tadevAmlatAmanApannaM zuktamityucyate / yathA ma eva gauH vatsAvasthAyAM na balIvardaH / evaM kiMca piSTodakAdisaMghAtasamazyA na surA yAvatkAlaparivoMse na madazaktimApannA / evamikSarasamadrovikArayordraSTavyaM / alpAyAstahi pAnaM prApnoti yAvatyA 15 mAtrayA pItA na madayati ! pratibandhakadravyayogena ca naiva doSo nAyaM madotpattipratiSedhaH / tathA kartavyaM yathA mattaH sIba na bhavatIti / kiM tarhi yanmadajananasamarthazaktiyuktaM tanna pAtavyaniti ! alpAcA api mA zaktirvidyate / yAvatA rUkSamalpaprANaM mvalpamapi madyaM madayati ! snigdhaM mahAprANaM bahvapi neti / naitAvatA madazaktyabhAvaH zakyo vaktuM kAryAmAvena kAraNabhAvAnmadyAnAmapi naiva nizcIyate / na hi mahatkASTha dagdhumasamarthasyAgneradAhakatvamanumIyate / zuSkatRNena tAdRzasyaiva dAhakatvopalaMbhAt / yadapyuktaM dravyAntareNa zaktipratibandhakatvapAnaprAptiriti tadapyacodyaM / na hi tRNena tAdRzasyaiva dAhe tadAnI sA tasya zaktinAsti kiMtu vidyamAnA'pi kAryAraMbha pratyasamA zaktisaMbhavazca pratiheturna te nityakArya tavyAntarANi zakti vinAzayanti / api tu kAryAraMbhaM pratibadhnanti / tathA ca tatparimANAraMbhakadravyayoge'pi paittiko mAdyati na laiSmiko'to'namIyate / na 25 tasya vinAzastasmAnna bhAvimadyAvasthasya pratiSedho nApi prAptAvasthAvizeSasya pratibandhakA___ bhAvAdivattatpratiSedho yathA cauraH sa varjanIya iti nodazvito'prAptAmlabhAvasya pratiSedho mAdhvIti kathaM yAvatA guNena mA vIti bhavitavyaM saMjJApUrvako vidhiranitya iti parihAraH 1Na-ra-vAkyat surApAn / 2 Na-ra-guDavikAre gauDe yeSAmapAkSarasameva madyatAmApadyate teSAmapi kArya rnne| 3 Na-ra-mRdvIkArasya / 4 Na-ra-saMmRSTayo / 5 nn-r-so| 6 Na-ra-bhe / 7 Na-ra-taM. 8 nn-r-nodshvito| 1 Na-ra-taguNena / 10 Na-ra-hArIti / For Private And Personal Use Only Page #904 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 859 jJApakaM cAsyAH paribhASAyA guroriti vaktavye tadguNa iti guNagrahaNam / atra dvimottama grahaNaM ca kSatriyavaizyayormadhAnujJAnArtha / tathA ca mahAbhArate bhAratAnAM yAdavAnAM madyapAnaM tu vayete " ubhau madhvAsavauM kSIbo dRSToM me kezavArjunau " ityuttara zlokAdarthavAda eva / nanu ca tathA sarvA iti bahuvacanaM kathaM yAvatA ekamupamAnaM dve upameye annamalatvaM cAtra hetumannigado'rthavAdo malaM heturyathA zUrpaNa juhoti tena hyannaM kriyata iti // 94 // 5 yakSarakSaHpizAcAnnaM madyaM mAMsaM surAsavam / / tadrAhmaNena nAttavyaM devAnAmaznatA haviH / / 95 // yakSAdayo nindyAH prANino bhakSyAbhakSyavivekazUnyA mAMsamabhakSayan / surA cAsavazca surAsavaM " jAteraprANinAm " ityekavadbhAvaH / Asavo'tra madyavizeSa eva iSanmayAdbhinnaM gobalIvaIvadihopAdAnaM / devAnAmaznatA devadeyAni havIMSi carupuroDAzA- 10 dIni darzapUrNamAsoditAni brAhmaNamyAzituM yuktAni na pizAcAdyanna madyamAMsAdIni // 95 // amedhye vA patenpatto vaidikaM vApyudAiret / / akAryamanyatkuryAdvA brAhmaNo madamohitaH / / 96 / / amedhye patanaM devAnnAzanavadarthavAdaH / nanu ca vaidikodAharaNaM kathamakArya / 15 atrocyate / tadapekSayA'nyadakArya kuryAditi / kathaM na kArya azucervedAkSaroccAraNapratiSedhAt // 96 // yasya kAyagataM brahma madyanAplAvyate skt|| tasya vyapaiti brAhmaNyaM zuddhatvaM ca sa gacchati / / 97 // adhIrtavadabrahmasaMskArarUpeNAvasthitathRdayenocyate tadapekSayA'kArya kuryAditi / 20 ato hRdaye madyenAplAvite sa zUdratAM gacchati / brAhmaNyavacanaM sarvaprakAramadyaniSedhArtha brAhmaNamya / kSatriyavaizyayoH paiSTayA eva niSedha iti darzayati / / 97 // eSA vicitrAbhihitA surApAnasya niSkRtiH / / ata urdhvaM pravakSyAmi suvarNasteyaniSkRtim // 98 // uktaprayojanau pUrvottara zlokau // 98 // 25 suvarNasteya kRtimo rAjAnamabhigamya tu / / svakarma khyApayana brUyAnmAM bhavAnanuzAstviti // 99 // 1 pha-orAditi : 2 vyA. sa. 26416 / 3 Na-ra-yenocyate / 4 ra-adhItoM vedo vA sthitaM hRdaye. atA hRdaye madyenA For Private And Personal Use Only Page #905 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ ekAdazaH brAhmaNasuvarNasteya etatprAyazcittaM / vipragrahaNaM sarvavarNapradarzanArtha / kSatriyAdInAmanyasya prAyazcittasyAsamAmnAnAt / mAmanuzAstu nigrahaM karotu / rAjA gatvA ca vaktavyaH / atra ca rAjazabdo dezezvaravacana eva na kSatriyajAtyapekSaH // 98 // gRhItvA musalaM rAjA sakRddhanyAttu taM svayam // vadhena zudhyati steno brAhmaNastapasaiva tu // 10 // muzalaM daNDavizeSa Ayaso dArumayo. vaa| sakRtsvayamiti vivakSitaM / vadhena zudhyati sakRtprahAreNa vadho maraNaphalo vA bhavatu mA vA'stu tAdRzena muzalaprahAreNa zuddho bhvti| brAhmaNastu tapasA vakSyamANena / atrApi brAhmaNagrahaNamavivakSitaM / tathA cottaratra dvijagrahaNaM / yadyapi ca kRSNalagrahaNe mahApAtakaM tathApi maraNAntaM prAyazcittaM savarNazataharaNe 10 draSTavyaM / uktaM daNDaprAyazcittaM tulyarUpeNa / tatra coktaM " zatAdamyadhike vadha " ityato'rvAka kalpanA kAryA / yastu " maraNAtpUto bhavati" iti prAyazcittAntaraM tasmin rAjazastra uduMbara AdadyAttasmAttaM pramApayenmaraNAtpUto bhavatIti vijJAyate / yadA kSatriyAdi. hentA svAmI ca guNavAMstatraitadvijJAyate / yadA tu maraNodyatastadA syAditi prayojane prayojanApahArastadA vA ziSTaM niSkAlako ghRtAkto gomayAdinA pAtaprabhRtiH // 100 // tapasA'panunutsustu suvarNasteyajaM malam // cIravAsA dvijo'raNye carebrahmahaNo vratam // 101 // iti ca dvAdazavArSikaM dharmAnuvAdAttasyaivAtidezo na brahmahatyAyAH prAyazcittAntaraM brahmahaNi yadratamuktaM taccarediti yojanA / apanunutsurapanetumicchuH zuddhiM cikIrSatIti yAvat // 101 // etairRtairapoheta pApaM steyakRtaM dvijaH // gurustrIgamanIyaM tu vratairebhirapAnudet // 102 // nanu ca vadhena zudhyati stenastapasA ceti dvayasya prAktanatvAdetairiti bahuvacanaM na samyak / etadeva jJApakaM eSa niHzeSoktAnapyanuktAn kalpetAnubandhAdyapekSayA gurustrIgamanaprayojanaM gurustrIgamanIyaM nimittamapi prayojanamucyate / prayojayati prvrtytiiti||102|| gurutalpyabhibhASyanastapte svapyAdayomaye // mUmI jvalaMtI svAzliSyenmRtyunA sa vizudhyati // 103 // gurutalpano gurutalpIti vA pAThaH / talpIti matvarthIyena viziSTa eva strIpuMsayoH saMsarga ucyate / gururAcAryaH pitA ceti / talpazabdo dAravacanaH AcAryANI matve 1Na-ra-pAtuH prabhRti shH| For Private And Personal Use Only Page #906 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| . prAyazcittamaparA mAtaiva / samAnajAtIyAgamana imAni trINi prAyazcittAni kalpate / buddhipUrva cAbhibhASyainaH pApaM vikhyApya tapte zayane'gnisparze'yomaye zayIta / mRtyunA zudhyatIti vacanAt taptA strIprakRtirayomayI tAmAzliSyedAliMgyet // 103 // svayaM vA ziznavRSaNAvutkRtyAdhAya cAJjalau // nairRtI dizamAtiSThedA nipAtAdajihmagaH // 104 // utkartanena kalpena zodhanaM zastrAdyAkSiptazaktiH sarvatra shkaarinnii| yena zakyeta chettuM tatsAmarthyAllabhyate / pratyagudagdakSiNA nairRtI dik / ajihmago'kuTilagaH / zvabhrakUpAdi na pariharedityarthaH / kuDyAdiSu pratiyAtanaM hi tadApAtAdgacchedeva // 104 // khaTTAGgI cIravAsA vA zmazrulo vijane vane // prAjApatyaM caretkRcchramabdamekaM samAhitaH // 105 // 10 abuddhipUrvakaM ca bhAryAbhrAntyA gamana idaM prAyazcittaM / dvijAtIyagamane buddhipUrvaka mapi // 105 // candrAyaNaM vA trInmAsAnabhyasyenniyatendriyaH // haviSyeNa yavAgvA vA gurutalpApanuttaye // 106 // atidiSTagurubhAvAnAM mAtulapitRvyAdInAM yA bhAryAstadgamana idaM prAyazcittaM / 15 haviSyaM payomUlaghRtAdi / yavAgU dravapeyAdi / cIraM vastrakhaNDaM zmazrulo rUDhazmazruH samAnajAtIyAyA api vyamicAridhyAgamane ladhveva prAyazcittam // 106 // etairRtairapoheyurmahApAtakino malam // upapAtakinastvevamebhirnAnAvidhairRtaiH // 107 // uktavakSyamANasaMkSepavacano'yam // 107 // . upapAtakasaMyukto gomo mAsaM yavAnpivet // ___ kRtavApo basedgoSThe carmaNA tena saMsRtaH // 108 // gono goghAtI mUlavibhujAdidarzanAtkaH / yavAn piboditi yavasaktupAnaM kecidAhaH / anye tu prakRtizabdaH kAryoM yavAgvAM prayukto'to yavAn piSTA pAyayedityuktaM bhavati / pUrvasminpakSe'zrutodakAdidravakalpanA bhvti| na hi yavA udakAdinA 25 vinA pAtuM zakyante / iha tu lakSaNamAtramazrutakalpanAyAzca lambI lakSaNA / kRtavapanaH kRtamauNDayaH kezacchedavacano vA goSThe yatra gAva Asate / carmaNA tena yena gaurhatA api tvanyasyA api // 108 // 1Na-ra-tadyAtanaM / 2 kha-bhi / 3 pha-vi / 4 kh-yeN| For Private And Personal Use Only Page #907 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithimaapysmlNkRtaa| / ekAdazaH caturthakAlamaznIyAdakSAralavaNaM mitam // gomUtreNAcaretsnAnaM dvau mAsau niyatendriyaH // 109 // dvau mAsAvakaikamAhAraM bhuktA dvitIye'hani sAyamazrIyAt / lavaNavizeSeNa kSAragrahaNAtsaindhavasyApratiSedhaH / svatantraH kSArapratiSedho hi dvandve sati syAt / tatra vacana5 pravRttiH padadyasya ca lakSaNArthI yugapadadhikaraNatAyAM dvandvaH / sthite vizeSaNasamAse viziSTasyArthasya nAnujJa saMbandhaH / na sAsAdilAghavaM / mitaM svalpamityarthaH / na yAvatA tRptibhavati zarIrasthitizca jAyate / gomUtrasnAnaM triSvapi kAleSu / caturthakAlaM dvaumAsAviti saMbandhaH / evaM smRtyaMtare " kRtavapano vasedgoSThe carmaNA tena saMvRtaH / dvau mAsau snAnamapyasya gomUtreNa vidhIyate // 10 . pAdazaucakriyAkAryamAdbhiH kurvIta kevalaM / " na cAsya dvau mAsAvityanena saMbandhaH saMbhavati / snAnagrahaNaM pAdapUraNArtha / snAnakAle yadi pAdAdyazuddhirbhavatyarthAttadudakenaiva dravyazuddhividhinA zodhanIyam / ata Acamanamapi zuddhayarthamudakenaiva snAnakAle'nyadA mRdA zuddhiH / sA mRdvArikrameNaiva kartavyA / snAnavidhau gomUtrazravaNAdAcamanAdau kaH prasaGgaH snAne'pi prAyazcittAJjena zuddhacartham // 109 // divAnugacchedgAstAstu tiSThannUrva rajaH pivet // zuzrUSitvA namaskRtya rAtrau vIrAsanaM vaset / / 110 // yAsAM gavAM sthAne vamati tAzcarituM gacchantIH pazcAdgacchet / tacchandena pratyakamIdyAsAM gRhe sthitastAsAM anyAsAM gacchantInAM na bhavatyanugamanaM / tAbhiH samutthApitaM rajo reNurUz2a gacchan pibet / evaM tatraiva tAbhiH saha divasaM vitdRtya tAbhireva 20 saha punargoSThamAgacchet / zuzrUSayitvA kaNDUkarSaNarajopanAdanenopagacchannamaskRtya jAnu zirasA praNAmaM kRtvA vIrAsano vaset / bhittizayyAdAvaniSadya yadupaviSTasyAvasthAnaM tadvIrAsanam // 110 // tiSThantISvanutiSThettu vrajantISvapyanuvrajet // AsInAsu tathAsIno niyato vItamatsaraH // 111 // tiSThantItyevamAdiko vidhiryatra kAzcittiSThanti kAzcidrajanti kAzcidvA''sate tatra bhUyasInAM dharma samAzrayet / vIto matsaro lobho yasyeti / pradarzanArthaM caitat / tyaktarAgAdimanodoSa iti yAvat / niyatendriyavacanAt // 1.11 // 1j-r-sthitairvi-| For Private And Personal Use Only Page #908 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra adhyAya: ] www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir manusmRtiH / AturAmabhizastAM vA cauravyAghrAdibhirbhayaiH / / patitAM paGkalagnAM vA sarvopAyairvimocayet // 112 // AturAM vyAdhitAM abhizastAM gRhitA bhayairvyAghrAdinimittaiH sarveNa sAmarthyena prANazabdeneAchAsapavana eva alpaprANairmahAprANa iti / sthUle balavati ca prayogadarzanAt / tena svayaMmazaktena sahAyako pAdAnenApyuddhAraH kartavyaH // 112 // uSNa varSati zIte vA mArute vAti vA bhRzam || na kurvItAtmanastrANaM gorakRtvA tu zaktitaH // 113 // uSNena bhRzaM tapatyAditye varSati parjanye zIte vA mArute vAti vAya bhRzamiti / / 112 / / Atmano yadi vA'nyeSAM gRhe kSetre'thavA khale || bhakSayantIM na kathayetpivantaM caiva vatsakam // 114 // 863 brIhyAdibhakSayantIM gAM na dhArayet / na cAnyAMnAcakSIta nivAraNArthaM yadi tu vayAta Azakyate bAgha iti tRptyA tadA pUrvoktakaraNe na doSaH tadanugraho vidhIyata evaM pitaM vatsakamapi // 114 // anena vidhinA yastu gono gAmanugacchati // sa gohatyAkRtaM pApaM tribhirmAsairvyapohati / / 115 / For Private And Personal Use Only 15 vRSabhaikAdazA gAzca dadyAtsucaritavrataH // avidyamAne sarvasvaM vedavidbhayo nivedayet // 116 // daza gAvo deyA eko vRSabhaH / zaktau catvAri vratAnyavidyamAne gaditadhane I 1 tato nyUnaM sarvasvaM deyaM vedavidbhaya iti bahuzaH dvayorekasmin vA / vedavigrahaNaM na 20 bahutvArtham anuvAdo vedavidAmeva / pAtratayoktatvAta / yattu smRtyantare " damanavAhanabandhanadAmapAzayojanatai auSaghAdiyogavipannAM sazikhaM vapanaM kRtvA prAjApatyaM carettatazcailakhaNDaM dadyAditi " tasya nAtiprayatnenaitAsu kriyAsu pravartate / tasya pramAdaje'parAdhe prAyazcittametat / yataH "yaMtraNe gozcikitsAyAM gUDhagarbhavimocane / yatne kRte vipattiH syAtprAyazcittaM na vidyate // 25 .." auSadhaM snehamAhAraM dadyAdgobrAhmaNeSu yaH / dIyamAne vipattiH syAnna sa pApena lipyate / " iti sAMvarte / tathA'nyatramAro na zuddhiruktA " paMcagavyaM pivet SaSThe kAle 1 Na-ra-meva / 2 Na-ra-anyasya / Page #909 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir madhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ ekAdazaH 10 payaH / samApte brAhmaNAMstarpayet / tiladhenuM ca dadyAt / tathAnyatra arddhamAsena saktuyAvakAzI. payodadhi ghRtaM sakRditi" / vikalpAnetAnvakSyAmi / yena dravyeNa yaH prayoga ArabdhaH sa tenaiva samApanIyo na tu kasmiMzcidAhni saktavaH kasmiMzcidyAvakAdInIti bIhibhiryajeta yavaiveti vikalpate'pi dravyadvayena vrIhiSUpapatteH svecchayA caiteSAM vA vinAze yavA upAdIyante / pratinidhinaivaM prayogasamAptistatrApi godAnaM vihitaM tathaitAvantyeva tapAMsyato vatsasahitAM gAM dadyAdityatroktaM / gautamIye ca " gAM vaizyavaditi " / tatra zrotriyasya ya viduSo'jhyAhitasya dogdhrIM bahukSIrAM bAlavatsAM nirdhanasya gAM hatvA gautamIyaM kSetrArAmAdau brohyAdiSu ca pravizya tannivAraNArtha pradrute mA mArayAmyenAmiti na mayA buddhayA kathaM mRtAyAmidamAsitavyaM / tathA'zrotriyasya jaratyA akSIrAyAzca buddhipUrvavadhe traimAsikaM sarvato nirguNAyA nirguNasvAmikAyA abuddhipUrvavadhe prAnApatyaM / tasyA eva buddhipUrvamRtAyAM traimAsikamiti // 115 // 116 // . etadeva vrataM kuryurupapAtakino dvijAH // . avakIrNivajyaM zuddhayartha cAndrAyaNamathApi vA // 11 // . ... etadeveti goghAtakaprAyazcittaM sarveSUpapAtakepvatidizati / vaikalpikaM cAndrAyaNa15 mapyupapAtakitve vizeSopadezAnna goghnasya cAndrAyaNamicchanti / teSAmupapAtakitvavacane gonnasya prayojanaM mRgyam // 117 // avakIrNI tu kANena gardabhena catuSpathe // pAkayajJavidhAnena yajeta niRti nizi // 118 // avakAro'vakIrNo brahmacAriNo vrataniyamaH strIsaMprayogalakSaNaH so'syAstItyava20 kIrNI / vakSyati " kAmato retasaH sekamiti " | kANena gardabheneti saguNadravya nirdezaH / catuSpatheneti dezasya / nizIti kAlasya / nairRtamiti / devtaayaaH| pAkayajJavidhAnenetIti / kartavyatAvidhAnaM / nanu ca pazuyAgA agniSTomIyapazuyAgA agnissomiiypshuprkRtyH| satyaM / sa eva pAkayajJaprakRtiH satyadhikAre hi / uktaM ca " pazurapi dravati payo'pi dravatIti " / pAkayajJAH pUrNamAsAdayaH // 118 // 25 . hutvA'nau vidhivaddhAmAnaMtatazca sametyUcA // vAtendraguruvahnInAM juhuyAtsarpiSA'''hutIH // 119 // agnau yadA homamagnihomAzca " hRdayasyAgra" iti / ataH samApteSu homeSu marudbhaya indrAya bRhaspataye'gnaye'pyAhutIrjuhuyAt / -- sam' ityanayA // 1Na-ra-viduSo / 2 Na-ra-midamAsikyaM / 3 Na-ravratAni krmtrosNpryogH| 4 zlo0 120 For Private And Personal Use Only Page #910 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 865 adhyAyaH ] manusmRtiH / "saM mA siJcantu marutaH samindraH saM bRhaspatiH / saMcAyamagniH siJcatu prajayA ca dhanena ca // " ityetayA juhuyAnmAntravarNikatvAt devatAnAM zloke vAtamarucchabdau maruddhRhaspatizabdalakSaNAvato vAtAdiSu svAhAkArAdau maruddhRhaspatizabdo prayoktavyau na vAtaguruzabdau // 119 // kAmato retasaH sekaM vratasthasya dvijanmanaH // atikramaM vratasyAhurdharmajJA brahmavAdinaH // 120 // avakIrNipadArthanirUpaNamatazcopAttavratAtiriktaviSaya evaM vijJAyate / vratasyAsyeti brahmacaryAzramasthasyeti smRtyntrdrshnaadvijnyeyN| retaHsekastvasyaiva vizeSataHpratiSiddho'ntareNApi strIsaMprayogaM / kAmataH seke vidhirayam // 120 // mArutaM puruhUtaM ca guruM pAvakameva ca // caturo vatino'bhyeti brAhmaM tejo'vakIrNinaH // 121 // 10 AdyAhutiriti vidherarthavAdo vatinaH sata avakINinaH yat brahmatejo vividhavijJAnopArjitaM puNyaM taddevatAM devatAmupaityupasaMkrAmati / tatra layaM gacchatIti yAvat / vatinopaitIti vivakSitam // 121 // etasminnenasi prApte vasitvA gardabhAjinam // saptAgArAMzcaredbhakSaM svakarma parikIrtayan // 122 // vasitvA AchAdya svakarmAvakIrNo'smItyevam // 122 // tebhyo labdhena bhaikSeNa vartayannekakAlikam // upaspRzaM viSavaNaM tvabdena sa vizudhyati // 123 // prAtamadhyAhnAparAhveSUpaspRzan snAnaM kurvan saMvatsareNa pUto bhavati // 123 // jAtibhraMzakaraM karma kRtvA'nyatamamicchayA // caretsAntapanaM kRcchre prAjApatyamanicchayA // 124 // samAptAnyupapAtakAni / anyatamamityanuvAdo na hi nimittAnAM samAhArasaMbhavaH samudAyavivakSAyAM na ca kasyacitprAyazcittamupadizati / ko hi manuSyaH sarvANi jAtibhraMzakarANyakAryANi kuryAt / eka eva zabdaH prAyazcittAnudezo'zAstratAprasaGgo na ca sAhityavivakSA'pyuktA lakSaNatvena zravaNAtpuruSaM prati nimittAnAmataH pratyekaM vAkyaparisamAptiryasya pitA pitAmahaH somaM na pibadityanyatarasya pituH pitAmahasya vAso mama pItavato bhavatyeva pazuryathA satyapyubhayazravaNe yAbhayaM haviriti yAcyAdityanyatarahavirvinAze'pi 109 For Private And Personal Use Only Page #911 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ ekAdaza bhavatyeva paMcazarAvaH / evaM sarvaprAyazcitteSu draSTavyam / icchayeti vivakSitamanicchayeti ca prAjApatyasAntapanayoH svarUpaM vakSyati // 124 // saGkarApAtrakRtyAsu mAsaM zodhanamaindavam // malinIkaraNIyeSu taptaH syAdyavakamyaham // 125 // saGkarIkaraNamapAtrIkaraNaM pUrvamukteneti / evaM saGkarApAtrakRtyAsviti sajimedAbahuvacanam / kRtyAzabdaH pratyekamabhisaMbadhyate / kRtyaM kAraNam / aindavo mAsaH cAndrAyaNo yAvako yavavikAraH peyalehyAdiH / atrAvizeSazravaNe'pIcchAnicchayorgurulaghubhAvo vijJeyaH // 125 // turIyo brahmahatyAyAH kSatriyasya vadhe smRtaH // vaizye'STamAMzo vRttasthe zuddha jJeyastu SoDazaH / / 126 // savanagatayo rAjavaizyayorbrAhmaNamamuktaM / iha tu tatonyatra svadharmAnuSThAnayozcaturthASTamavibhAgavidhiH / tathA ca vRttasya grahaNaM sarvakriyArtham / trINi varSANi kSatriyasya sArdhavarSa vaizyasya nava mAsAn zUdrasya / yattu strIzUdrasya vikSatriyavadha iti tatparityaktasvakarmaNorvaizyavRttau vaizyasya vRttAveva vA'dharmasthitayoH zUdrasya vRttaM dvinazuzrUSAdi na mahAya5 jJAnuSThAnaM ca vRttaM zIlaM tiSThati gahane yathA samaye svadharmaparANAM vidhivatprAyazcittam // 126 // akAmatastu rAjanyaM vinipAtya dvijottamaH // vRSabhaikasahasrA gA dadyAtsucaritatrataH // 127 // idamaparaM dAnaprAyazcittaM saMbhavadvittasya / tapo nAstIti vakSyati / "dAnena vadhanirNekam " ityAdi / akAmata iti na vivakSitaM mahattvAtprAyazcittasya / yadi vA 20 savanagatayorevAkAmata iti klpniiym| vRSabha eko yAsAM sahasre tA vRssbhaikshsraaH|127|| yabdaM caredvA niyato jaTI brahmahaNo vratam / vasandUratare grAmAdRkSamUlaniketanaH // 128 // Adyo'rdhaH zlokasturIya itarasyAnuvAdo jaTIti cIrakhaTAGgadhAraNAdimivRttyartha25 miti kecit / taduktaM tatraiva te dharmAstadIyaturIyabhAgAtidezo nAnyeSAM satyapi saMbhave sarasvatIparisarpaNAdInAmiva prayojanasattvopapattau dUrata iti prAmAnnivRttivRkSamUle kuTIM kRtveti // 128 // etadeva caredabdaM prAyazcittaM dvijottamaH / pramApya vaizyaM vRttasthaM dadyAdvaikazataM gavAm // 129 // 30 pUrvatrASTamo'zaH / anena dvAdazo vidhIyate / atulyatvAdadanyUnaguNasya vidhirayamiti 1Nara-zuddhayarthamAtmanaH / For Private And Personal Use Only Page #912 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| 867 vijJAyate / nanu vRttastha iti zrutaM satyaM saMprati vRttastho vadhakAle prAGnirguNa iti / yastu sarvadaiva vRttasthastasya pUrvaditi jJeyam // 129 // etadeva vrataM kRtsnaM SaNmAsAn zUdrahA caret / .. . vRSabhaikAdazA vA'pi dadyAdviprAya gAH sitAH // 130 // ___ atrApi mAsaSaTkaM navakaM ca vRttasthetarabhedena yojyam / yathAzrutasaMkhyaM ca godAnaM 5 sarvatra vaikalpikaM / dvijottamagrahaNaM ca pradarzanArtha / sitA na varNataH / kiM tarhi ? zuddhisAmAnyAdyA bahukSIrAkhyapatyA anaSTaprajAzca // 130 // mArinakulau hatvA cArSa maNDUkameva ca / zvagodholUkakAkAMzca zUdrahatyAvrataM caret // 131 // atimahatvAtprAyazcittasya samudAyavidheH prAyazcittametat / nanu cAtra sAhityaM na 10 vivakSitamityuktaM yato jAtibhraMzakarAdiSu kathaM caitat / evaM sarve caikasya hantAra upanayeyuH / atiriktasadbhAve na tannimitaM syAt / arthAntaramevaitadvazenaiva tacchakyate vaktuM tenAvRttena hatA adhikavadhe tvanyadbhaviSyati / naitacchrayate nyUne vadhe ca na syAt / payaH pibedityAdi pratyekavidhena saMbadhyate na samudAye pratyekaM vAkyaparisamAptiH samudAye vA / arthAntare tu na cetsthAtuM labhyante / yattAvaducyate sAhityaM na vivakSatamiti tatra na 15 vivkssyte| yatra pratyekaM saMbandhivAcyamarthavadyathA " yasya pitA pitAmahaH somaM na pibet " . iti / yatra punaravivakSyamANe vAcyamevAnarthakaM tatra tatparihArArtha yuktA vivakSA / yathA vakSyati " sahasrasya pramApaNe pUrNe vAnasIti " / atrAvivakSAyAM sahasrasyeti vyartha syAt / evaM hi zAstrAntaravirodhAdatimahatve yuktaiva vivakSA / nanu ca padopAdAnatAyAmapi lakSaNAgatasya vizeSaNasyAvivakSaiva / yathA yasyobhayaM havirityubhayazabdArtha tatra tulyaM / 20 atra havirubhayamiti ca padadvaye vakSyamANe vAkyabhedo haviratrobhayaM veti / yatrAvasthAbhedastatra vAkyabhedaparihArArthamAvazyaM bhedo'nyatarasmin vyavahito guNo vA hAtavyo bhavati / tathobhayazabde sarvamasti / yacchediti haviHzabdena vyavahito bhavati / saMkhyAnurUpatvAt guNAnuvAdakatvaM vA'sya saMbhavati / avivakSite ca tasmin pariziSTaM vAkyamarthavAda eva / iha punaH samudAyavivakSAyAM sahasrazabdavivakSAyAM vA kRtsnameva vAkya. 25 manarthakaM tathA hyetAvadvAkyaM syAt / sthAnatAM pramANatAM tathA'syAM zUdrahatyAvratamityetAvadvaktavyaM syAtpramANe zUdrahatyeti / etAvatAmeva hiMsA saMbhavati / tathA'nyadapyecaM jAtIyakaM vizeSaNaM na vivakSyeta / samAnanyAyatvAt / " phaladAnaM tu vRkSANAm " iti / 1nn-r-praajnynirgnn| 2 ph-hntaa| 3 Na-ra-vAkyaM / For Private And Personal Use Only Page #913 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 868 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ ekAdazaH tatazca sarvamasamaMjasyaM syAt / pauruSeyaM cedaM vAkyaM naiva vaidikaM / vede ca kasya puruSasya prayogaH kimarthamanarthakaM prayuktamiti / iha tu buddhipUrve prayoge mAtrAyAmapyayuktamAnarthakye tatsAhityavivakSAvizeSeNa vivakSA yuktaiva / yaccoktaM kathaM cediti sarvameveti ca tatrApyA kheTakamRgayAdAvadAhino vA upapAdyatayaiva yadapyuktamatiriktasadbhAvena tannimittamiti tada5 pyayuktaM / na tvAdhikye pUrvI nAzo nyUneSu ca tathaiva kalpanA kAryA // 131 // payaH pivetrirAtraM vA yojanaM vA'dhvano vrajet // upaspRzetsravantyAM vA muktaM vA'ndaivataM japet // 132 // pratyekaM vadhe prAyazcittAntaramucyate / payaH kSIraM prasiddhataratvAtprayogasya nApaH / satyAmapyubhayArthatAyAM yathA ' payasA juhoti' iti / yathaiva varAhazabdo meghe parvate sUkare vartate prasiddhatarasUkarena parvatAdipravRttau samAnAdhikaraNyamapekSyate varAho himavAn varAhaH pAriyAtra iti / prAkRte ca bhojane bhaktAdau zarIrasthityarthaM prApte tatsthAne payo vidhIyamAnamanyadannaM nivartayati / taporUpatvAccaitadeva pratipattuM yuktaM / tApayati duHkhayatIti tapo'to yathA prANAyAmaghRtaprAzanamiti nAtra paurasya bhojanaM nivartyate / evamiha nAcamanaM nivartayati yo ghRtaprAzanaM bhojanAntaranimittaM bAdhata iti nApaH payaHpAnena vikalpitAH / 15 kiM tarhi upaspRzet sravantyAmiti payaHpAnAttadgamane adhvagamanazabda uktaH / sravantyAM sravantivacanAttaDAgasarasornivRttiH / abdaivataM " Apo hi SThA" ityAdi RksamudAyoktaM pavamAnasUktaM smRtyantareSu " kRzarabhojanamekArthaM lohadaNDaM ca dakSiNeti " vrajena dezAMntaraprAptirityeva kiM tarhi pAdAmyAM gamanam // 132 // abhriM kArNAyasI dadyAtsarpa hatvA dvijottamaH // palAlabhArakaM SaNDhe saisakaM caikamASakam // 133 // dvijottamagrahaNamataMtram / tIkSNAmAyasImabhrIM kArNAyasIgrahaNaM kASThAdinivRtyarthe / paNDe napuMsake / taccaturvidhaM / areto vA sareto vA'pravRttendriyamubhayavyaJjanaM vA / saprANimAtrasaMbandhenaitatprAyazcittaM brAhmaNasya zUdrasya meSasya chAgasya ca // 133 // ghRtakumbhaM varAhe tu tiladroNaM tu tittirau // zuke dvihAyanaM vatsaM krauMcaM hatvA nihAyanam // 134 // varAhaH sUkarastasminhate ghRtaghaTaM dadyAt / caturADhakaM droNaH hAyano varSe / vatso gojAtIyo bAlaH // 134 // 1jara medhyasya svAgamasya vaa| For Private And Personal Use Only Page #914 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| havA haMsa balAkA ca bakaM bahiNameva ca // vAnaraM zyenabhAsau ca sparzayedrAhmaNAya gAm // 135 // haMsAdayaH pakSiNo vAnaro markaTaH / sparzayeddadyAt pratyekavadhe caitatprAyazcittaM dvandvAnirdezAdityuktam // 135 // vAso dadyAddhayaM hatvA paMca nIlAntRSAngajam // ___ajameSAvanaDAhaM kharaM hatvaikahAyanam // 136 // hayozvo gajo hastiH / anar3Ana puMgavo'jameSavadhe kharavadhe / anaDutsAhacaryAdekahAyano govatsaH // 136 // kravyAdAstu mRgAnhatvA dhenuM dadyAtpayasvinIm // akravyAdAnvatsatarImuSTraM hatvA tu kRSNalam // 137 // 10 kravyAdAstarAsiMhamRgAdayaH / akravyAdAH rurupRSatAdayaH / dhenuaureva / kuSNalaM viziSTaparimANaM suvarNa daNDAdhikArazAstraparibhASA / anyatra laukikameva " zatakRSNalaM ghRtamAyuSkAma " iti // 137 // * jInakArmukabastAvInpRthagdadyAdvizuddhaye // caturNAmapi varNAnAM nArIItvA'navasthitAH // 138 // 15. anavasthitA bahubhiH saMgacchamAnA vezyAvRttamAcarantyo'navasthitA bhavanti / na punaH zAstrAtikramamAtraM / tathA sati na parapuruSasaMprayoga eva labhyate / varNakrameNa jInAdidAnAt jInaM carmapuTaM muTakAdhArAdiprayojanaM / kArmukaM dhanuH / bastaH chAgo'virmeSaH / pRthagrahaNaM liGgAduktaM samudAye prAyazcittamiti / kecidgatveti paThanti tadayuktaM / hiMsAprakaraNAt // 138 // ____dAnena vadhaniNekaM sAdInAmazaknuvan / ekaikazazvaretkRcchaM dvijaH pApApanuttaye // 139 // nirNekaH zuddhiH hiMsAyAM dAnamukhyamiti darzayati / na ca tasyaikaikaza iti liGgAt kecitsamudAye'pIti / dvija ityAdipAdapUraNaM / avizeSagrahaNe kRchUzabdaM prAjApatya iti smaranti // 139 // asthimatAM tu satvAnAM sahasrasya pramApaNe // pUrNe cAnAsyanasthAM tu zadrahatyAvrataM caret // 140 // svalpazarIratvamihAsthimattvamanasthisAhacaryAt / anaH zakaTastatsaMkhyAnametat / uktArthe satyeva // 140 // * varNAnAmAnupUryeNa trayANAmavizeSataH / amatyA ca pramApya strIM zUdrahatyAvrataM cret||1|| -ra-dvandvanirdezAt / 2Na-ra-tikSa / 3 Na-ra-jAla pha-jina / 4 Na-athanvatA; r-asthaanvto| For Private And Personal Use Only Page #915 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 870 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / kiMcideva tu viprAya dadyAdasthimatAM vadhe // anAsthAM caiva hiMsAyAM prANAyAmena zudhyati // 141 // kiMciditi svalpadhanamucyate / parimANataH prayojano mUlyatazca pUrveSAmeva pratyekavadha etat / anuktaniSkRtayazcAsthimanto jJeyAH / AtmanirodhaH prANAyAmaH / malinIyeSu 5 yatkRmikITavayograhaNaM tadupacitagrahaparimANArthaM / idaM tu ye kSudrA mazakAdayaH // 141 // phaLadAnAM tu vRkSANAM chedane japyamRkzatam // gulmavallIlatAnAM ca puSpitAnAM ca vIrudhAm // 1 142 // phaladA AmrakaNTakyAdayaH / RkzataM japo dvijAnAM zUdrasya / tarhi kiM kecidAhuH " indhanArthamazuSkANAm " iti upapAtakaprAyazcittaM tacca nAtimahattvAdyadi na 10 tadbhavati kimarthaM tapapAtakepUpadezo bhUyobhUyaH pravRttaH syAditi / tasmAcchUdrasya dvirAtratrirAtrAdItyeva kalpayet / gulmAdayo vyAkhyAtAH / latA vRkSazAkhAH // 142 // annAdyajAnAM sattvAnAM rasajAnAM ca sarvazaH // www. kobatirth.org 20 25 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir phaLa puSpodbhavAnAM ca ghRtaprAzo vizodhanam // 143 // annAdbhaktasaktvAdezcirasthitAdyAni jAyante satvAni prANinaH / rasajAnAmiti 15 guDoda ciMdAdibhya uduMbaramazakAdIni phalapuSpodbhavAni / ghRtaprAzaH azanaprAraMbhe ghRtaM pAtavyaM / prazabda AdikarmaNi / tena na prAkRtaM bhojanaM nivartate / yathA payovratAdau tathA caite prANinaH kSudrajantavo yeSAM vadhe prANAyAma uktastadapekSayopavAso'timahAn / tasmAdAcamanavat ghRtaprAzanam // 143 // [ ekAdazaH kRSTajAnAmoSadhInAM jAtAnAM ca svayaM vane // vRthAlambhe'nugacchedgAM dinamekaM payovrataH // 144 // phAlakuddAlAdinA yAH kuSTe jAyante yAzca svayaM vane tAsAM vRthAraMbhe gavAdiprayojanena vinA chedanaM gavAnugamanaM / dinamekaM paramaharSAya paricaryate / payovrataM bhojanAntaranivRttiH // 144 // For Private And Personal Use Only etaitairapohyaM syAdeno hiMsAsamudbhavam // jJAnAjJAnakRtaM kRtsnaM zRNutAnAdyabhakSaNe // 145 // hiMsAsamudbhavaM hiMsAta utpannamenaH pApametairanantaroktaiH prAyazcittairapohyamapanodyaM / buddhipUrvakRtamabuddhipUrvakRtaM vA / anAthabhakSaNe'makSyabhakSaNe yathA pApamapohyate tathA zRNuta // 145 // 1 pha-mI / 2 ra-Na-tau / 3 pha-zci / 4 Na-ra-raMbhorgavAdi Page #916 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 871 ajJAnAdvAruNIM pItvA saMskAreNaiva zudhyati // matipUrvamanirdezyaM prANAntikamiti sthitiH // 146 // mekhalAdInAM niSedhApanayanaM vijJAyate / tatazca smRtyantarAttaptakRchrasahitaM / evaM hi gautamaH " amatyA madyapAne payoghRtamudakaM vAyuzceti vyahaM taptAtitaptakavato'sya saMskAraH" / surA cAtra na paiSTI kiMtarhi gauDI mAdhvI / kuta etasmRtyantaradarzanAt / 5 " pramAdAnmadyamasurAM sakRtpItvA dvijottamaH / gomUtrayAvakAhAro dazarAtreNa zudhyati " // paiSTayAzca pramAdapAne pratyavAyaH prAyazcittAt / vrataM vidhito vijJAya saMvatsaraM kaNabhakSazcAndrAyaNAbhyAso vA / matipUrva tayorapi pAna:etadaniddezyaM kiMtarhi yena prANAnAmanto bhavati / kiMtat yatra mukhyA yA. suroktA / abhyAse caitadraSTavyaM / " sakRtpAne surApAne cAndrAyaNamAcarediti " zreyamatravyavasthA / buddhipUrva paiSTayAH pAne 10 prANAntameva tasyA evAbuddhipUrva sakRtpAne kaNabhakSaNacAMdrAyaNAbhyAso'truddhipUrve buddhipUrve ca / anyeSAM tu madyapAnAM buddhipUrvatve cAMdrAyaNamabhyasediti / abuddhipUrvasakRtpAne taptakRcchUsaMskAragomUtrayAvakadravyANi / abuddhipUrvamasakRtpAne paiSTIvat // 146 // apaH surAbhAjanasthA madyabhANDasthitAstathA // paJcarAtraM pibeptItvA zaGkhapuSpIzritaM payaH // 147 // yatra surAraso'nubhUyate tatra tadbhAnanasthAnAmapAM pAne prAyazcittametat / nanu ca madyazabdasya sAmAnyazabdatvAnmadyabhANDasthitA ityeva siddhe apaH suretyAdi na vaktavyaM / satyaM / yadyapi surAmadyayormadyapAne'tyantaprAyazcittabhedo na syAt / sati tasmin kalpanAyAzvAnujJAtatvAt / surAbhAjanasthAnAmadhikatarastato'taH kalpanAvRtyarthaM samaprAyazcittavacanaM / paMcarAtraM zaMkhapuSpIghRtaM payoghRtagrahaNAtpayaH kSIrameva kSIrahaviSoreva ghRtazabdaH sAdhuH / 20 zaMkhapuSpInAmauSadhistayA pra'STaM kvathitaM paMcAhAni payaH pAtavyam // 147 // spRSvA datvA ca madirA vidhivatpratigRhya ca / zUdrocchiSTAzca pItvA''paH kuzavAri pibetryaham // 148 // vidhivatpratigRhya svastivAcanikena evaM datvetyapi brIhyAdau na dossH| kuzo drbhH||14|| brAhmaNastu surApasya gandhamAdhAya sompH| prANAnapsu trirAyamya ghataM pAzya vizudhyati // 149 // surApasya gandhamiti surAyA eva jAThareNAgninA dhAtubhizca saMyogena gandhaghrANe laghIyaH / bhANDAntarasthitAyAH prAptiraghrAyaiva / anye tu vyAcakSate surApasya brAhmaNasya - - 1 a. 22 sa. 2 / 2pharve / For Private And Personal Use Only Page #917 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 872 medhAtithimASyasamalaMkRtA / [ekAdazaH AghrANe'pyetadeva somapa iti vacanAdarzapUrNamAsayAjinaH kalpena / ghRtaM pAzyati atrApi na bhojanAntaranivRttiH surAgrahaNAnna madyasya // 149 // ajJAnAtmAzya viNmUtraM surAsaMspRSTameva ca / punaH saMskAramarhanti trayo varNA dvijAtayaH // 150 // __viNmUtragrahaNaM retasa upalakSaNArtha / smRtyantare " purISakuNaparetasAM prAzane caivamiti " / kiMjAtIyaviNmUtraprAzana etanmanuSyANAmeva / anyeSAM tu vakSyAmaH / atrApi taptakRcchU samuccIyate / darzitazca hetuH / dvijAtaya iti vivakSitaM / zUdrasyAnyadvakSyAmaH / ajJAnAdityanuvAdaH / ko hi jJAtvA vimUtramaznIyAt / yathA madyapAna etadevoktaM " madya bhuktatvA caretkRmiti " yadi tu saMskAro bhavati tadA vacanAttulyameva // 150 // vapanaM mekhalAdaNDo bhaikSyacaryAvratAni ca / nivartante dvijAtInAM punaHsaMskArakarmaNi // 151 // vratAni vedavratAni tadayuktaM grahaNArthatvAtteSAM kutaH praaptiH| tasmAdyAnyupanayana. kAle " mA divA svApsIH sAyaMprAtaH samidhamAdadhyA AcAryAdhIno bhava " ityevamAdIni ca vratAni nibartante // 151 // abhojyAnAM tu bhuktvA'naM strIzUdrocchiSTameva ca / jagdhvA mAMsamabhakSyaM ca saptarAtraM yavAnpibet // 152 // yeSAmannaM na bhujyate te'bhojyAH puruSA azrotriyastrIsaMgrAmajIvyayAjyayAjakAdayaH / zagajAtigrahaNAdeva jAtinirdezAtstrIgrahaNaM labdhasavarNAthai vijJeyaM / ucchiSTaM tadAspRSTaM yacca " nityamAsyaM zuciH strINAmiti " tasya viSayo drshitH| zUdrocchiSTAnAmapAM pAne 20 pUrvatra kuzavAyuktaM / iha tu saptarAtraM yavAniti / agAmikatvAdasyArthasyobhayatra bhaktA dhucchiSTabhojanedaM draSTavyaM / abhakSyaM mAMsaM plvhNsckrvaakaadiinaaN| idaM tu buddhipUrvakamabhyAsabhakSaNe draSTavyaM / anyatra " zeSeSUpavasedahariti " / etadeva payaH pItvA sUkaroSTrAdibhyo anyatra tatra pratipadaM prAyazcittAntarAmrAnAt / saktupAnaM yavakapAnaM bhavatyeva // 112 // zuktAni ca kaSAyAMzca pItvA medhyAnyapi dvijaH // tAvadbhavatyaprayato yAvattanna bajatyadhaH // 153 // amedhyAni zuktAni "dadhi bhakSyaM ca zukteSuvi" ityetat trayAbhyanujJAnAnastu satyapi zuktatve bhakSyatAyA vihitatvAnnaiSa vidhiH pavitraM hi taditi smaranti / kaSAyA 1 'mUtrapurISaretasA ' iti gautamIye a. 23-3 / 2 kha-medhyAni / For Private And Personal Use Only Page #918 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / 1 vaidyakaprasiddhA anekauSadhisaMyogena ye kAthyante / aprayato'zuciryAvadrajatyadhaH adhogamanaM jIrNAnAM mUtrapurISabhAgena niSkrAmaNAdyadi vA pakSAzayaprAptiH // 153 // virAhakharoSTrANAM gomAyoH kapikAkayoH // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir prAzya mUtrapurISANi dvijazvAndrAyaNaM caret // 154 // vizeSAnupadezAdamatyA vA tulyameva ca yuktaM lAghavakalpanAt // 154 // zuSkANi bhuktvA mAMsAni bhaumAni kavakAni ca // ajJAtaM caiva sUnAsthametadeva vrataM caret / / 155 / / vallUrAdIni / bhaumAnIti koTarajAtAnAmaniSedhArtham | ajJAtaM meSasya mahiSasyeti prakRterajJAnAt / sUnA ghAtasthAnam / yatra vikrayArthaM pazavo hanyante'to'nyatra sthitasya laghuprAyazcittam / nanu ' sUnAstha' iti vacanAdanyatra sthitasya prAyazcittAbhAva 10 eva yuktaH / naitadevaM / saunamityavizeSeNa pratiSedhAt / prAyazcitte tu sthagrahaNAttadutthitasya gurulaghubhAvo yuktatarastadeva cAMdrAyaNaM / jJAte tu jAtivizeSe'bhyAse saptarAtraM yAvakapAnam / ' zeSeSUpavasedaha : ' iti // 155 // 1 110-111 873 kravyAdasUkaroSTrANAM kukuTAnAM ca bhakSaNe // narakAkakharANAM ca taptakRcchraM vizodhanam / / 156 // 1 ceti pUrvazloko'trAkRSyate / tena virAhAdInAM bhakSaNa etadeva / dvitIyena zabdena kravyAdAnAM vimUtraprAzane yadeva vidurAhAdInAM smRtyantare ca naramAtrAdhikAreNeha dvijagrahaNamavivakSitaM " dvijazcAMdrAyaNamiti" / evamiyaM dvizlokI biDAlaka kAdanyatrApekSate / atazcaiteSAmapyucchiSTaprAzane . biDAlAdivattato'syAM trilokyAM samuddiSTam / mUtrapurISaM ca sarveSAM pratiSiddham / atazca yatkravyAdAnAM mUtrapurISaprAzane tadviDAlAdInAmapi // 196 // 20 mAsikAnaM tu yo'zrIyAdasamAvartako dvijaH // sa trINyAnyupavasedekAI codake vaset // 157 // brahmacArI tu yonIyAnmadhu mAMsaM kathaMcana || sa kRtvA prAkRtaM kRcchraM vratazeSaM samApayet // 158 // For Private And Personal Use Only 5 mAsika me koddiSTazrAddhaM " kRte sapiNDIkaraNe pratimAsaM tu vatsaram " iti AmAvAsyasya tu mAsikavyapadeze'pyanujJAtatvAt / " kAmamabhyarthito'znIyAt" iti kutaH prAyazcittaM / anye tvabhyarthitasyAnujJAnAdanabhyarthyamAnasyoktamevetyAhuH / asamAvartako 25 gurukule tiSThannarthadvahmacAryucyate / tryahAdanyatarasminnahanyudake vaset / tryahasyaiva buddhau sthitatvAttarhi caturthamahastaddivasaH // 157 // 15 Page #919 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithimAjyasamalaMkRtA / [ ekAdazaH vratavArI prayukto brahmacaryAzramastha eva / kathaMcana ApapItyarthaH "prANAnAmeva cAsyaya " ityApadividhAnAt / asati doSe na tannirghAtArthametatprAyazcittaM / kiM tarhi nimittamAtraparyavasAyivacanAtkriyate / prAkRtaM prAjApatyaM prakRtau bhavaM prAkRtaM / sarvakRchrANAM prakRtitvAdevamucyate vratazeSa samApayet // 158 // biDAlakAkAcchiSTaM jagdhvA zvanakulasya ca // kezakITAvapannaM ca pibebrahmasuvarcalAm // 159 // akRtaprAyazcittasyAvaziSTavratasamAptAvanadhikAramAha / AkhurmUSakaH / avapannametasaMparkadUSitaM / brahmasuvarcalAM piSTodakena saha pibedekAhamavizeSAttenaiva zAstrArthasya kRtatvAt // 159 // abhojyamantraM nAttavyamAtmanaH zuddhimicchatA // ajJAnabhuktaM tUttArya zodhyaM vApyAzu zodhanaiH // 160 // Ayo'rthaH zloko'nuvAdaH / ajJAtabhuktazuddhayarthamityetadvidhIyate / samanantaraM vamitavyamityarthaH / kSipraM vA zodhanaiH prAyazcittaiH zodhyaM / anye tu zodhanAni harItakyA dIni recanAnyAhuH / gautamIye cedamudAharanti " abhojyabhojane purISAbhAva " 25 iti tadetadasAdhakaM / upavAsenApi niSpurISatvopapatteH / tasmAdvAntau yathAzrutaprAyazcittameva veditavyam // 16 // eSo nAdhAdanasyokto vratAnAM vividho vidhiH // steyadoSApahartRNAM vratAnAM zrUyatAM vidhiH // 161 // vratAnAmanAcAdanasyAmakSyabhakSaNasya steyaM tadoSazamastamapaharanti yAni vratAni 20 teSAmidAnI vidhirucyate // 161 // dhAnyAnadhanacauryANi kRtvA kaamaadvijottmH|| svajAtIyagRhAdeva kRcchrAbdena vizudhyati // 162 // dvijottamagrahaNaM pradarzanArtha kSatriyAdInAmapi / dvijottamazabdasannipAtAca svajAtIyagRhAditi brAhmaNagRhAdvijJAyate / tenaitaduktaM bhavati / sarva eva varNA brAhmaNagRhAt 25 dhanaM hRtvA kRchrAbdena zudhyeyuH / dhanagrahaNAtsarvasmin dhanaM siddhaM dhAnyAnnagrahaNaM saddhAnyAthai / alpasArANAmanyaM vidhiM vakSyati / ataH sArabhUtapradhAnadravyApaharaNa idaM vijJAyate teSAM na hi parasparadravyApaharaNe brAhmaNasya tadIyadhanApahAre kataratprAyazcittamucyate / hiMsAprAyazcittavatturyASTamAdibhAgakalpanA kartavyA / kSatriyasya dhane trIn vaizyasya sArdha 1pha-taM / 2 a, 23 / 2 / For Private And Personal Use Only Page #920 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| zUdrasya dvAviMzatirAtraM vA kiMcitparimANe dhAnye'pathate dazabhyaH kuMmebhyaH kiMcidUne mahattvAtprAyazcittasya dhanamApyaivaM kAlaM na kalpaneti vijJeyam / kAmAditi zlokapUraNam / na hyakAmasya paradhanaharaNasaMbhavaH / dhAnyaM brIhyAdi tadevApatdRtaM annaM siddhamAMsaM ca / dhAnyAdInAM pratyekaM haraNe vyarthI kRchram / kecicca samudAyaharaNe prAyazcittamicchanti / garIyo hyetat // 162 // manuSyANAM tu haraNe strINAM kSetragRhasya ca // kUpavApIjalAnAM ca zuddhizcAMdrAyaNaM smRtam // 163 / / manuSyANAM daasaanaaN| strINAM dAsInAM / kSetraM bhUbhAgo brAhmaNAdidhAnyotpattisthAnaM / kUpavApyorjalazabdaH pratyekamabhisaMbadhyate / uddhRtodakasyeraiNAdisthasyApaharaNe tadbhavati / jalagrahaNAcchuSkayoH kUpavApyorvidhyantaraM / vApI khAtaH / taDAge'pyevameva // 163 // 10 dravyANAmalpasArANAM steyaM kRtvaa'nyveshmtH|| caretsAntapanaM kRcchre taniryAtyAtmazuddhaye / / 164 // alpasArANi na ciramavatiSThante / svalpamUlyAni ca mRnmayAni sthAlIpiTharAdIni dArumayAni droNADhakAdIni ayomayAni lepanIkuddAlakAdIni / vezmanIti gRhasthitA'pahAre bhUyAn doSaH / na tathA khalakSetrAdigate / niryAtya datvA / sarvazeSazvAyaM vizeSA- 15 bhAvAt / yatra tvapatdRtaM dAtumazakyaM tatra dviguNaM prAyazcittam // 16 // bhakSyabhojyApaharaNe yAnazayyAsanasya ca // puSpamUlaphalAnAM ca paJcagavyaM vizodhanam // 165 // yAnaM ganvyAdi / zayyA khaTTAdi / AsanaM bRsyAsaMdIpaTTAdi / bhakSyabhojyayoH kharavizadatadvaiparItyena bhedo vijJeyaH / bhakSyaM modakazaSkulyAdi / bhojyaM yAvakAdi / 20 paMcagavyaM prasiddhaM / atrApyekAhameva // 165 // . tRNakASThadrumANAM ca zuSkAnasya guDasya ca // cela camiSANAM ca trirAtraM syAdabhojanam // 166 // tRNAdInAM pUrvasmAt yAnAderadhikaharaNe prAyazcittametat / kASThamaghaTitaM vaMzaHstaMbhAdidrumasAhacaryAt drumo vRkSaH / zuSkAnaM taNDulAdi bhraSTayavA vA / guDagrahaNaM svavikArArtha 25 tena khaNDamatsyaNDikAdegrahaNaM / cailaM vastraM bahUnAM " uttamAnAM ca vAsasAM" prAguktena dhanagrahaNena kRcchrAdezcarma kavacaM / mAMsamAmiSam // 166 // 1-r-trnnaadisthsysyaaphrnnest| 2Na-ra-krama / For Private And Personal Use Only Page #921 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithimASyasamalaMkRtA / [ekAdazaH 10 maNimuktAvAlAnAM tAmrasya rajatasya ca // ayakAsyopalAnAM ca dvAdazAha kaNAnatA // 167 svalpabahutvApekSayA ca kAlahrAsaH sakRdAvRttau ca // 167 / / kArpAsakITajorNAnAM dvizaphaikazaphasya ca // pakSigandhauSadhInAM ca rajjvAzcaiva vyahaM payaH // 168 // kITajAH paTTAH / dvizaphA gavAdayaH / ekakhurA azvAdayaH / pakSiNaH zukazyenAdayaH / rajjukUpAderudakodaMcanI // 168 // etaivratairapoheta pApaM steyakRtaM dvijH|| agamyAgamanIyaM tu vratairebhirapAnudet // 169 // uktArthaH zlokaH / / 169 // gurutalpavrataM kuryAdretaH siktvA svayoniSu / / sakhyuH putrasya ca strISu kumArISvantyajAsu ca // 170 // gurutalpavratamityavizeSavacane'pi na tena svayonyAdiSvityevamAdyatidizyate / api tu "prAjApatyaM caredabdam" iti mahApAtakatvAt na hi mahApAtakebhyo'nyatra 15 maraNAMtaM prAyazcittamasti / abhyAse tu syAditi / svayonayo bhaginyaH sodarAH / sakhyuH strISu sutdRdbhAryAsu sutdRttvamevAtra kAraNaM na yaunAdivizeSaH / nApi zrotriyatvAdiguNaH / evaM putrasya strISu snuSAsvasamAna nAtIyAsvapi kumArISu putrAdibhiradattAsu svayaM saMprItyAnupanatAsvetadeva balAdgamane / atrApi na satyapekSA / yadyapyatideze vizeSo nAsti tathApi prAyazcittadvayaM syAditi dRSTatvAt / tathA ca gurulaghumAvAddhInajAtIyAsu 20 kRcchrAbdAccAMdrAyaNaM mAsatrayaM laghIya AdezyaM / antyajAzcANDAlamlechAdistriyaH / caNDAlAdistrISu ca smRtyantare jJAnAjJAnakRto vizeSa ukto " antyAvasAyAgamane kRcchArdhamamatyAsu dvAdazarAtram " // 170 // paitRSvaseyIM bhaginI svasrIyAM mAtureva ca // mAtuzca bhrAtustanayAM gatvA cAndrAyaNaM caret // 171 // pitRSvasurduhitA paitRSvajJeyI bhaginI / mAtRSvasrIyA mAtRSvasurduhitA / mAtuzca bhrAturmAtuladuhitA / Aptasya sodaryasyetyarthaH // 171 // etAstisrastu bhAryArthe nopayacchettu buddhimAn // jJAtitvenAnupeyAstAH patati chupayannadhaH // 172 // 1 gautamIye a. 23632-33 / 25 For Private And Personal Use Only Page #922 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / 877 nanu ca sapiNDA cetyanenaivaitAsAmavivAhyatve siddhe kimarthamidaM nopayaccheteti / kecidAhuH / anyAsAM pakSe'bhyanujJAnArthaM sapiNDazloke pratiSiddhAnAM tadayuktaM ' patati dyupayannadha ' iti prAyazcittAvizeSAt / etasmiMzca prayojane saMbhavati sapiNDazlokasya pAkSiko bAgho yukto'gatyA hi vikalpa AzrIyate / jJAtitvena bandhutvenetyarthaH / anupeyA avivAhyA agamyAzca / upayanvivAhayan / adhaHpatati narakaM prApnotIti yAvat / athavA jJAtito bhrazyati hInajAtIyaH saMpadyate / yadyapi jAterjIvatpiNDAnapAyastathApi tatkarmAnavikArAdevamucyate // 172 // amAnuSISu puruSa udakyAyAmayoniSu / / retaH siktvA jale caiva kRcchraM satipanaM caret // 173 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir amAnuSyo vaDavAdyAH / goramAnuSitve'pi " sakhisayonisagotrAziSyAbhAryAsu 10 snuSAyAM gavi ca gurutalpasamameva / avakara " iti vizeSavihitameva / anayorgurutalpAvakIrNaprAyazcittayorabuddhipUrvabuddhipUrvabhedena vyavasthA / talpazabdena prasiddhasaMmbandhAdatra zAstre gurutalpamevocyate / avakaro'vakIrNAnimittaM nimitte cAtidiSTe tatkAryAtidezaH / sakhI cAtra yA puruSavanmaitrImAgatA na tu yA sakhyuH strI / na hyatra puMyogAtpravRttiH / na ca bhAryAsaMbandhena saMbandho'sti / sayonipadena vyavadhAnAt / tathA ca vasiSThaTo " gurvI sakhI " / 19 na ca pAtrAMgatvAtkRcchrAbdapAtraM na ca pAtrakumArI anayostUpasthAdanyatra / udakyAyAM ca mAsikena rajasAbhiplutodakyA / pAThAntaraM " parivAdharaM puruSa " iti / udakyAyAmayoniSu eka evArthaH / ayoniH strIliGgAdanyatra sthAnaM tathAnye " jale khe ca " iti paThanti / nanu cAyonigrahaNAdeva siddhaM kha iti na paThitavyaM / AkAzaH khazabdenocyate / yoneranyazca saH / naiSa doSaH / yonizabdena sAhacaryAt anyadaGga mevocyata iti manyante / 20 jaLe sAkSAt // 173 // patatIti maithunaM tu samAsevya puMsi yoSiti vA dvijaH // goyAne'psu divA caiva savAsAH snAnamAcaret || 174 // maithuneSu samanantaraM savAsasaH snAnaM / goyAne gantryAdAvapsu cApi // 174 // caMDAlatyastriyo gatvA bhuktvA ca pratigRhya ca // patatyajJAnato vipro jJAnAtsAmyaM tu gacchati // 175 // 25 caNDAlA mlecchA digantavAsinastatstrIgamane prAyazcittaM tadannabhojane pratigrahe ca / vacanAtkRcchrAbdAdadhikaM prAyazcittaM na punaH pAtityameva bhojane / 1 Na- ra karmAnakiMkarAdeva / 2 gautamIye a. 23/12-13 1 a. 20 sU. 16. For Private And Personal Use Only Page #923 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / / ekAdazaH " abhojyAnAM tu bhuktvA'nnam" iti prApta vacanamidaM kRcchrAbdaprAyazcittArthamevaM pratigrahe'pi " mAsaM goSThe paya " iti prApta tadarthameva jJAnAt samyagiti kAmakArakRte'pi prAyazcitta-- vidhAnArthe'rthavAdoyaM / yatsmRtyantare'bdazabdena jJAtAjJAtayoH prAyazcittamuktaM taca drshitm| ataH kuto'dhikaprAyazcittArthatA / bhuktvA ceti kena saMbadhyate / caannddaalaantyetynen| nanu ca guNIbhUtametat / guNIbhUtasyApyapekSAyAM saMbandho darzitaH / bhuktvA kasyetyAkAMkSAyAM anyasyAzrutatvAtsAmyavacanAcca cANDAlAntyAnAmeva saMbandhaH / ato'yamoM bhavati / cANDAlastrImlechAnAmannamazitvA tebhyaH pratigRhya ca striyaM gatvA sakRdgamanAtprAyazcittaM / abhyAse tu sAmyameva yuktamanadhikAraprAyazcittena / yataH pratinimittaM naimittikena bhavitanyaM na ca tAnyekena janmanA zakyante'nuSThAtum // 175 // vipraduSTAM triyaM bhartA niruMdhyAdekavezmani // yatpuMsaH paradAreSu taccainAM cArayedratam // 176 // vizeSeNa praduSTAM nirandhyAtpatnIkAryebhyo nivartayet " arthasya saMgrahe cainAm "' ityAdibhyaH / ekavezmanIti nigaDabandhe kartavyA / na svairaM bhartRgRhe vihartu labheta / tatra niruddhAM prAyazcittaM kArayet / kiM punaryatpuMsaH paradAreSu prAyazcittamupapAtakaM brAhmaNasya 15 tatsamAnahInajAtIyAsu pAradAryamiti varNAntarANAM tadeva / uttamAgamane tu dviguNaM vaizyasya triguNaM brAhmaNyAM kSatriyasya / tathA'yaM vizeSo dve paradAre trINi zrotriyasyeti / zUdrasya brAhmaNIgamane mahApAtakaprAyazcittaM / vaizyasya kSatriyAgamana upapAtakaM dviguNaM triguNaM / kecittUttamAgamane zUdrasya brAhmaNIvadicchanti / " prAtilomye vadhaH puMsAm" iti liGgadarzanAt / etaduktaM daNDeSvapi vizeSo darzitaH / yathaivottamAgamane puMsAM vyavasthA 20 tathaiva strINAM hInajAtIyapuruSasaMparke yuvatidoSe'pi strINAma prAyazcittam / "prAyazcittArddhamarhanti striyo rogiNa eva c| bAlazcA SoDazAdvarSAdazItiparataHpumAn // " tathA dRSTavyabhicArAyAM gamane laghIyaH svairiNyAM vRSavalyAmavakIrNaH sacailasnAnAdukuMbha dadyAdrAhmaNAya / vaizyAyAM caturthakAlAhAro brAhmaNaM bhojayet / kSatriyAyAM trirAtropoSaNaM yavATakaM dadyAt / vaizyavadityapi smayate / tadvacchUdramAryAyAM draSTavyaM / 25 Rtau vA gacchato garbhamAdadhato vA / "'brAhmaNakSatriyavizAM striyaH zUdreNa saMgatAH / apranAtA vizudhyeyuH prAyazcittena netraa|" athavA yA etA na kenacidUhyante vaizyena caranti tadgamane'sti prAyazcittaM neti saMdehaH / kutaH saMzayaH / dArazabdasya saMskArazabdatvAt asati vivAhe na tA asva 1 vAsiSThe a. 2 // 12 // For Private And Personal Use Only Page #924 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRtiH / 1 1 dArA iti vyapadezamarhanti / pAradArye ca prAyazcittamato nAstItyavagacchAmaH / yatastu " svadAranirata " iti niyamo vihito'to bhavatIti manyAmahe / kiM punaratra yuktamastIti kuto niyamasya vihitatvAt akurvanvihitamityAdi tadatikrame prAyazcittasmaraNAt / mAbhUnnAmopapAtakaM / na tAvatA prAyazcittArthamupapAtakajAtibhraMzakarAdi parigaNitaM / sAmAnyaM tu nimittaM sarvatrAkurvanviAhitamityAdi / uktaM ca prAk " svairiNItyAdi " taMt ca 1. mRtabhartRkA bhatRpakSeNa pitRpakSeNa vA saMbaddhaiva paradAravyapadezyA adhikAmavihAritvAt svauraNyaH / satyaM vezyAsvapi svAtantryAvalaMbanaH svairizabdo na virudhyate atazca tAsAM sacailasnAnodakuMbhAdidAnaM / tatra kecidAhuH vratametattasya vrataM ityupakratya " vratAnImAni dhArayediti " ca yAni vihitAni tAni snAtakavratAni na sarvapuruSadharmaH // 176 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir * sA cetpunaHpraduSyetu sadRzenopayaMtritA // kRcchraM cAMdrAyaNaM caiva tadasyAH pAvanaM smRtam / / 177 // prArthitA samAnajAtIyena punaH saMsarge cAMdrAyaNamupapAtakatvAtsiddhaM / goghnanivRtyarthaM punazcAMdrAyaNAvidhAnaM sAkalyavidhAnArthaM yAvaccaivamuktaM * 879 "mAtA mAtRSvasA vazrarmAtulAnI pitRSvasA / pitRvyasakhiziSyastrI bhaginI tatsakhI snuSA // "duhitAcAryabhAryA ca sagotrA zaraNAgatA / rAjJI pratrajitA sAdhvI dhAtrI varNottamA ca yA // " 15. yatkarotyekarAtreNa vRSalI sevanAdvijaH // tadbhaikSabhugjapannityaM tribhirvarSairvyapohati // 178 // atra satyapyatideze na tulyaprAyazcittatA daNDavizeSadarzanAt / tatra mAtaryukta - meva / mAtRSvasuprabhRtInAM duhitrantAnAM kRcchAbdo'vaziSTAnAM cAndrAyaNAbhyAsaH / tatra yA uktAstAH sagotrA ucyante tajjAtIyAstena vyapadizyante / ubhayasmai dattAstadrotrA ityubhayenetyAha ubhayathAliGgadarzanAt / gotraM vaMzaH pitrAdirabhijanaH prabandhAcca pitRSvasRgrahaNamanarthakaM asagotrA hi sA / atha yenaikatAM gatAstadbhAvamanubhavanti 20 tadA bhartRgotravyapadezArhastasmin pakSe pitRvyastrIgrahaNamanarthakaM bhavati hi sA sagotrA nanviyaM kasyeti liGkAbhAvAdubhayorapi yuktA sarveSAM tu darzanaM bhartRgotrAH sagotrAH / yattu kaizciducyate " zrAddhavidhau tu kurvanpaitrikaM gotramiti " tattatraivAsti / athavA'pyasti vacanAttathA kriyate // 177 // 1 10 For Private And Personal Use Only 25 'brAhmaNakSatriyavizAM striyaH zUdreNa saGgatAH / aprajAtA vizudhyeyuH prAyazcittena netarAH // 1 // 1 nanu ca sRtabhartRpakSepta / 2 pAra-pAvaM AlambanaH 3 -dharmAH pha-pa / 5--kriyeta Page #925 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir mdhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ ekAdazaH vRSalyatra caNDAlyabhipretA / mahatvAvirabhyAse cedbuddhipUrve draSTavyaM / anyathA kRcchrazabda evaM vA ekarAtragrahaNAt / sarvA rAtriM zayanasya tayA saha gacchatazcatadvijJeyaM / sevana saMbhogaH / vRSalIzabdo nindayA prayukto na jAtizabdo yatkaroti tatpA janayati tattribhivaLapohati vinAzayati / bhaikSAhAro japanniti avizeSacodanAyAM bhAvI' Asu paraM ca nAstItyAhuH / anye tu yathA zrAddhamanyAni mantrabrAhmaNavAcyAni na tu laukikaM vAcyamavizeSeNa mantrajapasya zuddhayarthaM vihitatvAdRksaMhitAmityAdi / yattu tribhirmAsaiH sevitvA vRSalI zUdrAmevAcakSate tadapyayuktaM / zUdrAvivAhasya vihitatvAt / svairiNyAzca laghuprAyazcittasyopadezAdanyasyAzcopapAtakatvAdgurutaramidamayuktam // 178 // eMSA pApakRtAmuktA caturNAmapi niSkRtiH / patitaH samprayuktAnAmimAH aNuta niSkRtIH // 179 / / RjvarthaH zlokaH // 179 // saMvatsareNa patati patitena sahAcaran / yAjanAdhyApanAdyaunAna tu yAnAsanAzanAt // 180 // dvinAtikarmabhyo hAni patatyarthaH patati bhrazyati hiiyte'dhikaaraat| patitAzcatvAro 15 brAhmaNAdayaH / taiH sahAcaran saMvatsareNa patito bhavati tattulyo bhavatItyarthaH / kimAcaran yAnAsanAzanasalApagAtrasparzAdinA sahAgamanamAsanaM tAdRzameva zayyAyAmekasminnAsana AsanamekapAtre bhojanaM yAjanAdhyApanAdyaunAtkRtvApyavicchedaH / kiM yAjanAdibhirna ca pAtityamathAksiMvatsarAdUrdhva vetyetadvaktavyaM / smRtyantaradarzanAdibhiH sadyo yAjanAdhyApanamiti dvitIyAntaH pATho yuktaH / Acaranniti zatrA hetvarthasya gamitatvAt // 180 // yo yena patitanaiSAM saMsarga yAti mAnavaH // sa tasyaiva vrataM kuryAttatsaMsargavizuddhaye // 181 // yasya patitasya yadvihitaM tatprAyazcittaM kuryAttatsaMsargasya zuddhaye / epAmiti nirdhAraNe SaSThI / eSAM patitAnAM yena patitena yaH saMsarga yAti pUrvoktasaMsarga gacchati sa tasyaiva patitasya yadvihitaM prAyazcittaM tatkuryAt / tatsaMsargAdyo doSa utpannastadvizuddhaye 25 tadvinAzAya / anuvAdo'yaM zlokapUraNaH / atha yadidamucyate patitAtyAgyapatitAtyAgA tyAdininditakarmAbhyAsena patanaM / tatra yadetatpatitatvacanaM tatkimupadizyata Ahosvidatidizyate / yadi tAvadupadizyate paMca pAtakAnIti prasiddhamUlaM vAcyaM / atha paMcAnugamaupadezikamanyeSAmAtidezikairvyavahAre bhedena kazcidarthaH / tAnyeva prAyazcittAni ta eva dharmA 1Na-ra-bhAvi / 2 pha-svAvihitatvAt / 3 Na-ra-etAH pApakRtA yuktAzcaturNAmaminiSkatIH / For Private And Personal Use Only Page #926 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 881 yasmA upadizyate atidezena vyavahAreNa ko'rthaH / atrocyate / na vyavahArAH prayojana eva bhiyante / api tvanyato'pi nimittAdiha cAsti pramANato bhedaH / yatra patitatvamabhidhAya dvijAtikarmabhyo hAniH patitasyodakaM kAryamityAdyabhidhIyate sakRtsvadharmAbhidhAnAdupadezaH / yatra tu tatsaMbandhavacanAnnAmnA liGgasaMyogAdvA taddharmaprAptiH so'tidezaH / sUryAgnipadayorna hi saurye kazciddharmaH zruto yenAtideze satyayaM vizeSo lamya iti nizcIyate / tadasat / yataH 5 sUryAdizabdasyaiva prabhutA akRtatvAdvedasyAyaM pauruSeyo granthaH / puruSazcAsati bhede kimiti vyavahAraM navaM pravartayati / yA tu pratyakSAnumAnAmyAM bAdhakAmAvAsiddhiH sA'tra kadAcidupalabhyate / yo'pyabhyAsaH so'pi dvirAvRttistatra tataH pravRtiH AvRttizateSvabhyAsarUpatayaika eveti / loke tAvadAvRttimAtramabhyAsaH / tatra yo'pi dvirapavAda: yo'pi zatakRtvaH tau dvAvapi prAyazcitte samau syAtAM / ninditaM ca karma pratiSiddhaM / tatra yo'pi dvirdivA 10 supyAdyo'pi gA asakRddhanyAttatra ninditakarmAbhyAse'vizeSeNa patanaprAptistasmAdvicintyametat / kimatra cintyate / paMcAnAM tAvatpAtakitvaM sarvasmRtikArairucyate / anyeSAM keSAMcitsamatvaM tadubhayamapi bAdhituM tatra vizeSo nAstIti saMkalpa iSyate / " zakti cAvekSya pApaM ca " iti / na hi tasya tatsadRzasyeti vA ekatvaM yuktaM / gorgavayasyevaM / atha keSAMciddharmANAM bhedaH keSAMcidekatve sAdRzyaM bhavati / tasmAttatsamAnAM patitvaM 15 bhavati / ataH kiMcidUnaM tatsamAnAM patitaprAyazcittaM adhikArAgame kecidvizeSamAhuH / zrauteSvadhikAro nivartate sAkSAnna smArteSu / yadapyuktaM " dvirAvRttau zatakRtvazcAbhedo na syAditi " tatrApyabhyAsAnAM bhedaH kathaM tulyapratyavAyatA / yadapi divA svapnagovadhayo. ninditatvAvizeSAttadamyAse tulyaM patitatvamiti kathamavizeSo niMdAyA yatrArthavAdeSu pratyavAyavizeSaH zrUyate prAyazcittabahutvaM bAhulye'pi pratiSedhe tatrAyaM vidhiH / " ninditakarmA- 2. myAse patanamiti " na pratiSiddhamAtre / tathA ca pUrNevAnasIti satyapi ninditakarmAbhyAse naiva pAtityamasti // 181 // patitasyodakaM kArya sapiNDaindhivaibahiH // nindite'hani sAyAhne jJAtya'tviggurusannidhau // 182 // jIvata eva patitasya prAyazcittamanicchato ghaTodakadAnaM mRtasyeva kartavyamucyate / 25 sapiNDAH saptamapuruSAvadhayaH ekavaMzyAstato'nye bAndhavAH sagotrAzca / ninditeha'ni caturdazyAdau sAyADhe'stamite ravau jJAtya'tvik jJAtyAdayaH kartRNAM tathA patitasya // 182 / / dAsIghaTamapAM pUrNa paryasyettavatpadA // ahorAtramupAsIranazaucaM bAndhavaiH saha // 183 // . 1ja-ra-gavayasya c| For Private And Personal Use Only Page #927 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir __ www. kobatirth.org medhaatithibhaassysmlNkRtaa| 1 [ekAdazaH pretavaditi kartavyopadezo'yaM / dAsI preSyodakuMbha padA pAdena paryasyet kSipedidamamuSmA iti / kSipte tasminnahorAtramAzaucaMyukta bAndhavaiHsaha tathAsIrannekatra sthAne nivaseyustadahaH / dAsIgrahaNAt svayaMkaraNaM niSedhati / yadyevaM jJAtya'tvikgurusannidhAvityasvayaM-. karaNapakSe jJAtInAM sapiNDAnAM ca ko vizeSo yenocyata eteSAM saMnidhAna etena kartavya miti / yAvatA sarva eva sannidhAnamAtreNopakurvanti / tasyAsannipAtyopakAratvAt / naitadevaM sapiNDAdayaH prayojakatvena kartAraH / jJAtyAdayastu sannidhApyante kevalamadRSTAyeti // 183 // nivarteraizca tasmAttu saMbhASaNasahAsane // dAyAdyasya pradAnaM ca yAtrA caiva hi laukikI // 184 // kRtodake yathAvartitanyaM tthedaaniimucyte| saMbhASaNamitaretaramuktipratyuktirUpo vyvhaarH| 1. dAyAcaM dhanaM tadapi tasmai na dAtavyaM / laukikI yAtrA saMgatayoH kuzalapraznAdikA vivAhAdau naimitte gRhAnayanaM bhojanaM cetyevamAdi / nanu ca saMbhASaNapratiSedhAdevaiSu nivRttiH siddhe vaa| abhyutthAnAsanatyAgasyApi nivRttirUpasya saMbhavAt / saMbhASaNaM tu zabdAtmakameva // 184 / / jyeSThatA ca nivarteta jyeSThAvApyaM ca yadvasu // jyeSThAMzaM prApnuyAcAsya yavIyAnguNato'dhikaH // 185 // jyeSThAvApyaM ca yadvasu / atrApi codyate / dAyAcadAnaniSedhAjjyeSThaprApyavasuno dhanasya siddha eva niSedhaH / kecidAhurguNato'dhikasya yavIyasastadaMzaprAptayarthamanUdyate / anye tu manyante / dAyAdhazabdena dhanamAtramucyate / nAnvavAgatameva / tathA cAbhidhAnakoze " dAyAdyaM dhanamiSyata" iti smaryate / ato yattasmAtkenacihaNatvena gRhItaM tenApi tanna dAtavyaM / kiM tarhi kartavyaM ? putrabhrAtrAdirikthahAriNAmarpaNIyam / anye tu manyante / avimaktadhanAnAM dAyAdyadhananiSedhaH kRte tu vibhAga uddhArasyaiva jyeSThAMzasyaivocchedaH / satsvapi putreSUddhAraM varjayitvA'nyasya putrA evezate // 185 // prAyazcitte tu carite pUrNakumbhamapAM navam // tenaiva sArdhaM pAsyeyuH snAtvA puNye jalAzaye // 186 // kRtaprAyazcittasyedAnImudakakriyocyate / tenaiva sAdha snAtvA jalAzaye puNya25 sravantyAM mahA-hade vA prabhAsamAnasAdau vA tIrthavizeSe kRtasnAno'pAM kuMbha navaM svayaM pAsyeyuH / kuMbhagrahaNAdAsIgrahaNAcAtra pUrvanopayuktasya kriyAsu kuMbhasya grahaNaM udakena. pUrayitvA haraNamuktam // 186 // 10 1-jyeSThattirUpa- / 2 pha-yaddhanam / 3 pha-atoyaM / For Private And Personal Use Only Page #928 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH - mnusmRtiH| punarasau ghaTaH prakSaptavya ityAha sa tvapsu taM ghaTaM pAsya pravizya bhavanaM svakam // sarvANi jJAtikAryANi yathApUrva samAcaret // 187 // yAsvapsu snAtAstAsveva ghaTaH prakSeptavyaH / tatastaM puraskRtya tadIyaM bhavanaM pravizeyuH / tato yathApUrva saMbhojanAdIni jJAtikAryANi pravartayeyuH / anye tu sakRt 5 prAyazcitta iti saMbadhnanti / ghaTaprAsanaM tenaiva kartavyameSA cAmya patitodakakriyA nAnyasya tyAjyasya / " tyajeccetpitaraM rAjaghAtakaM ca suyAjakam" ityAdeH // 18 // etameva vidhiM kuryAdhASitsu patitAsvapi // vastrAnapAnaM deyaM tu baseyuzca gRhAntike / / 188 // yoSitsu strISvapi patitAsveSa eva vidhiH| patitAsvakRtaprAyazcittAsu ca / 1. tAmyastu kRtodakAmyo'pi vastrAnnaM dAtavyaM dAnagrahaNAt / vastrAne zarIrasthitimAtrasaMpAdinI dAtavye na bhogAdayaH / pAnamaucityAdudakaM / tacca prAcuryAdadattamapi labhyate / vacanaM tu parAnurodhAdaSi svAtantryeNa vAnurmAsaM na deyaM / yAdRzaM ca pAnaM tAdRze eva vastrAnne'to nikRSTaM vastraM cAnnaM dAtavyaM / tathoktaM ( yAjJavalkya smR. A. 70 ) "hatAdhikArAM malinAM piNDamAtropajIvinIM / paribhUtAmadhaHzayyAM vaasyendymicaarinnii||" 15 pAtityahetavazca strINAM ya eva manuSyasya yattu bhrUNahani hInavarNasevAyAM na ca strINAmadhikaM bhrUNahanIti tattulyatArthaM na tu parisaMkhyArtha / tathA ca yAjJavalkyaH (prAyazcitte. 298) "nIcA~bhigamanaM garbhapAtanaM bhartRhiMsanaM / vizeSapatanIyAni strINAmetAnyapi dhuvaM" || baseyuH svagRhAntike pradhAnagRhAnniSkAsya kuTIgRhe vAsayitavyetyantikagrahaNaM / kecidAhuH 'prAyazcittaM tu kurvatInAmetaddeyaM na tvanyathA' tayuktaM / vastrAnnadAnavyavahArasya tatra yogtvaat| 20 prAyazcitte mikSAhAratA payovrataM cAMdrAyaNavidhizcetyAdi / na ca bhaikSAhAratA cAnena vivartayituM zakyA / vRttividhAnena caritArthatvAt / tasmAdyasyAH prAyazcitteSvanadhikAraH zakatayA'tipuSTatayA vA tasyA api vastrAdidAnaM kartavyamiti zlokArthaH // 188 // enasvibhiranirNiktairnArtha kiMcitsahAcareta // kRtanirNejanAMzcaiva na jugupseta karhicit / / 189 // enasvinaH prakRtatvAtpAtakinaH tairanirNiktairazuddhairakRtaprAyazcittainArtha kiMciDhaNadAnakaryavikrayayAjanAyuktaM / nirNejanaM zodhanaM pApApanodanaM / tasmin kRte nainAM jugupseta kRtaprAyazcittAM na kunsayet // 189 // 1 gautamIye a. 20 / 1 / 2 saaN| 3 ph-paa| 4 pha-naivA / 5 pha-rthaH / (ph-ki| . For Private And Personal Use Only Page #929 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithimaassysmlNkRtaa| [ ekAdazaH bAlanAMzca kRtanAMzca vizuddhAnapi dharmataH / / zaraNAgatahatazca strIhaMtazca na saMvaset // 190 // zaraNAgato yaH zatrubhirabhihanyamAno balavatA'nyena vopadUyamAnaH paritrANArtha kiMcidanyamabhidhAvet 'trAyasva mAmiti / evaM kRtadoSo vidvAn samupadhAvet 'uddhara mAM dehi prAyazcittamiti ' zaraNAgataH / kRtamaH kRtamupakAraM vismRtya yo'pakArAya yatate yo va kRtopakAraM punarvinAzayati tasyaivopakRtasyApakArya udyacchati / yadyapyeSA zabdavyutpati. stathApi lokaprasiddheryatropakarturapakAre vartate sa kRtaghnaH / atra jAti pekSate bAlAdi. svarUpameva kAraNaM / striyo vyabhicAriNyo'pi / yadyapi tAsAM svalpaM prAyazcittaM tathApi vAcanikaH saMvAsaH pratiSedhaH / saMvAsaH saMgatistadgRhanivAsazca // 190 // yeSAM dvijAnAM sAvitrI nAnUcyeta yathAvidhi // tAMzcArayitvA trInkRcchrAnyathAvidhyupanAyayet / / // 191 // "A SoDazAbrAhmaNasya" ityAdinopanayanakAlaniyamaH kRtH| tadatikame prAyazcittamidaM / garbhASTamAtprabhRti yAvatSoDazavarSa brAhmaNasya sAvitrI nAnUcyeta sAvitryanu vacanenopanayanAkhyasaMskAro lakSyate / asmin kAle yApanayanaM na kriyeta evaM 15 " o dvAviMzAt kSatriyasya A caturvizatervizaH" / ata Urdhva trIn kRaacaaryitvyH| nirupapadakRcchrazravaNe prAjApatyapratyaya iti smRtitantrasiddhiH / anye tu kRcchrAtikRcchAnAhuH kRchreSu kRteSUpanetavyA yathAvidhItyanuvAdaH // 191 // prAyazcittaM cikIrSanti vikarmasthAstu ye dvijAH // brahmaNA ca parityaktAsteSAmapyetadAdizet // 192 // vikarmasthA yathA brAhmaNAH zUdrasevAdyabhiratAH / yasya yatkarma jIvikAhetustayA tattasya vihitaM karma / yasya na vihitaM tasya tadvikarma / dvijAtIyasya vihitaM vijAtIyasya vikarma / brahmaNA parityaktA upanItA apyasvIkRtavedA adhItya vA vedamupavismareyusteSAmapyetatkRcchratrayaM prAyazcittaM cikIrSatItyanuvAda evAyaM / icchanneva yataH pravartate // 192 // yadgahitenArjayanti karmaNA brAhmaNA dhanam // tasyotsargeNa zudhyanti japyena tapasaiva ca // 193 // gahitenetyavizeSe'pyasatpratigrahaNeti draSTavyaM / uttaratra vizeSavidhestaM pratyevopadizyamAnatvAt / mucyate'satpratigrahAditi / utsargaH tyAgo mamatAnivRttinena vA / 1 a. 29 zlo. 38 / For Private And Personal Use Only Page #930 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] manusmRtiH / anapekSya dRSTamadRSTaM rAjarathyAdiSu tyAge nAdeyaM mama yo gRhNAti sa gRhNAtvityAdyabhidhAya kSipet zvabhre garte nadyAdiSu vA japatapasI vakSatyupadiSTazloke / anye tu brAhmaNazabdasthAne varNazabdaM paThitvaivaM vyaacksste| yasya varNasya dvijAteH zUdrasya vA dhanArjanopAyatA yatpratiSiddhaM tattasya garhitaM / yathA "brAhmaNaH kSatriyo vA'pi vRddhiM naiva prayojayet " ityAdi / tena ye'rjayanti dhanaM karmaNA tasyotsargajapatapAMsi trINi samuccitAni prAyazcittAni brAhmaNasyAsatpratigraha uttaro vizeSavidhiH // 993 // 885 japitvA trINa sAvitryAH sahasrANi samAhitaH // 194 // mAsaM goSThe payaH pItvA mucyate'satpratigrahAt // 194 // trINa sAvitrIsahasrANi pratyahamiti kecidAhuH / anye tu mAsaM trINyabhisaMbadhnaMti / atazca pratyahamekaikaM zataM goSTha iti vAsasthAnam // upavAsakRzaM taM tu gotrajAtpunarAgatam // praNataM pratipRccheyuH sAmyaM saumyecchasIti kim // 195 // kAryavacanAtsvalpaM payaHpAnamAha / praNataM jAnubhyAM sthitaM bhuvi te vidvAMso brAhmaNAHpRccheyustaM he saumyecchasi satyamiti / atha punarapi zAstramavagaNayya na pravartitavyamasampratigrahaleobheneti // 195 // satyamuktktvA tu vipreSu vikiredyavasaM gavAm // gobhiH pravartite tIrthe kuryustasya parigraham / / 196 // pRSTena vA tena vaktavyaM satyamiti / yena mArgeNa gAvo vicaranti nadIprakhavaNAdijalaM pAtuM tasmiMstIrthe taraNapradeze te brAhmaNAH parigrahamasya kuryuste hi hastAropaNenAntikavezamAnayeyuH // 196 // For Private And Personal Use Only 10 15 20 vrAtyAnAM yAjanaM kRtvA pareSAmantyakarma ca // abhicAramahInaM ca tribhiH kRcchrarvyapohati // 197 // vrAtyAH sAvitrIpatitAsteSAM vrAtyAnAM vrAtyaH stomaH kraturvihitastena ye yAjayanti AvijyenopadeSTRtvena ca pareSAM mAtApitRguruvarjamaMtyakarma zmazAnAdi / abhicAraM zyenanidhanAdi / ahIne ca dvirAtrikaM kRcchrarvizudhyati / anye tvAhunIyamabhicArAhInayo- 25 ryajamAnasya vidhiH / kasya tarhi ? RtvijAM / tathA ca trAtyAnAM yAjanamitIdRza evAdhikAraH / yajamAnasya tu vidhilakSaNApravRttistasyAH pratiSedhAbhAve kutaH prAyazcitaM / bhavatvahIne zAstrataH prvRttiH| zyenAdau tu kathaM / na hi zatrUn mArayediti nodanA'sti / 1 a. 10 zlo. 117 / 2 Na-yo yAjayati / Page #931 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithimA ysmlNkRtaa| [ekAnAH kiMtarhi yaH zatroAraNaM kAmayate tena tatsidhyarthaM zyenAdi karttavyaM / zatrumAraNe ca lipsaalkssnnaaprvRtiH| sA ca niSiddhA / " na hiMsyAtsarvAbhUtAnIti " ahIneSvapi lipsAta eva pravRttiH / phalakAmasya hi tatrAdhikAro bhavati / na tu phalakAmanA tatra niSiddhA / nApi kAmyamAnArthaniSpAdako vyApAraH / iha tUbhayaM niSiddhaM " na hiMsyAditi " maraNaphalalyApAreNa pravartitavyaM tatphalaM ca zyenAdereva / iha tu nAsti niSedhaH / svargAdiphalakarmaNaH karttavyamiti kecidAhuH / " vAkzastraM vai brAhmaNasya " ityabhicAriNIyAbhicAro'pyanujJayA''nAta eva / tulyAvahInAbhicArau / tatra RtvijAmeva prAyazcittaM yuktaM / nanu ca kAmyAnyaniSiddhAni "kAmAtmatA na prazastA" iti yastasya viSayaH sa tatraiva vyaakhyaatH| zrutizcAhInatayA yAjanaM kAryamiti / amircaraNIyAbhicAre ca yajamAnasyAyuktaM kathamAmnAtaM 10 yajjyotiSo'bhicAryante / tadvidhiprAyazcittAnyuktAnyeva / asya abhicaravigviSaye'bhicaraNIyAbhicAre saviSayatvAdvaidikena japahomAdinA zatrormAraNamabhicAraH // 197 // zaraNAgataM parityajya vedaM viplAvya ca dvijaH // saMvatsaraM yavAhArastatpApamapasedhati // 198 // dvividhaH zaraNAgataH prAguktastasya parityAgaH pratyAkhyAnaM na satyAM zaktau prAk 15 tadvicAritam / vedaM viplAvyAnadhyAyAdhyayanaM kRtvA'dhikAreNAdhIyAnasya tu yogadAnaM 'kiM paThasi nAzitaM tvayeti / athavA dhanahetoH parIkSAsthAneSvaniyuktena paThyate smRtizca / datvA niyogaM dhanaheto: " patitAnmunirabravIt " // 198 // * zvasRgAlakharairdaSTo grAmyaiH kranyAdbhireva ca // narAzvoSTravarAhaizca prANAyAmena zudhyati // 199 // daSTo dantairdaSTrAbhimA'myaiH kravyAdbhirmA ranakuladibhiH // 199 // SaSThAnakAlatA mAsaM saMhitAjapa eva vA // homAzca sAkalA nityamapAtayAnAM vizodhanam // 200 // apAMktyAstRtIyAdhyAya uktaaH| yeSAM pratipadaM prAyazcittamanyatrAmnAtaM teSAM mAsaM saMhitAjapaH / zAkalahomaH paSThAnnakAlatA ceti samuccayaH / kASThazalAkAdi25 "devakRtasya " ityAdibhirmantrairhayate sa zAkalahomaH / nityagrahaNaM samApte'pi saMhitAjape punaH punarAvRttyarthaM yAvanmAsaH pUrNaH // 20 // 1pha-cAriNIyA / 2 pha-R / 3 Na-nu / * zunAghAtopalIDhasya dantairvidalitasya ca / adbhiHprakSAlanaM proktamagninA copcuulnm||1|| For Private And Personal Use Only Page #932 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 10 uSTrayAnaM samAruhya kharayAnaM tu kaamtH|| snAtvA tu vipro digvAsAH prANAyAmena zudhyati // 201 // uSTairyuktaM yAnaM ganvyAdi sAkSAduSTrAdAvArohaNamanyavadhAnena cAdhikataraM prANAyAmAnAmAvRttiH / digvAsA nagno nagnadoSanirharaNArtha punaH savAsAH snAnaM kRtvA prANAyAmaH karttavyaH // 201 // vinA'dbhirapsu vA'pyAtaH zArIraM sannivezya ca // - sacailo bahirAplutya gAmAlabhya vizudhyati // 202 // vinA'dbhirasaMnihitAsvapsu adRSTagocarasthAsvapsu AoM viSThayA stabdhazarIraM mUtrapurIpotsarga sanniSevya sacailo yatprAvRtaM vastraM tena sahitaH / bahinomAnnadyAdAvAplutya nimajya tato gAmAlabhya spRSTvA zudhyati // 202 // vedoditAnAM nityAnAM karmaNAM samatikrame // snAtakavratalope ca prAyazcittamabhojanam // 203 // vedavihitAnAM darzapaurNamAsAdInAM zrautAnAM smArtAnAM ca saMdhyopAsanAdInAM tAnyapi vedoditAni tanmUlatvAtsmRtInAM snAtakavratAni " na jIrNamalavadvAsA " ityAdIni / teSAM lopa ekAhamupavAsaH / zrautakarmAtikrame yA iSTaya uktAstA anena samuccIyante / / 203 // 15 huGkAraM brAmhaNasyoktA tvaGkAraM ca garIyasaH // snAtvA'naznanahaH zeSamabhivAdya prasAdayet // 204 // sakrodhAkSepe huMkAreNa huMkurute 'tUSNImAsva huM mA evaM vAdIH' ityevamAdiSvarthakriyAsu tanniSedhArtha huMkArakaraNaM brAhmaNasya jyeSThasya samasya kanIyaso vA ziSyasya putrasya vA tathA griiysstvNkaarmutkaa| tvamevamAttha 'tvayedaM kRtam' ekavacanAntayuSmacchabdoccAraNe 20 prAyazcittametat / prathamAdivibhaktirna vivakSitA / tathA ca samAcAro gurau yuSmAsvityAdibahuvacanaM prayoktavyamiti / snAtvA'naznan prAtarbhaktatyAgaH / upasaMgrahaNaM kRtvA prasAdya kodhaM tyAjayitvA sAyamaznIyAt / / 204 // tADayitvA tRNenApi kaNThe vAbadhya vAsasA // vivAde vA vinirjitya praNipatya prasAdayet // 205 // 25 tRNena pIDAkaraNApi tADayitvA pratdRtya vAsasA'pi kaNThe mRdusparzena vadvA / vivAde laukike kalahe vinirjitya praNipatya natreNa bhUtvA prsaadyitvyH| vAdajalpayostu nAyaM vidhiH / / 205 // For Private And Personal Use Only Page #933 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithimASyasamalaMkRtA / [ ekAdazaH avarya tvabdazataM sahasramabhihatya ca // jighAMsayA brAhmaNasya narakaM pratipadyate // 206 // avaguraNapratiSedho'yaM pariziSTo'rthavAdo jighAMsayA hantumicchayA daNDAdikamudyamya saMvatsarazataM narakeSvAste / abhihatya prahAraM datvA sahasraM saMvatsarANAM 5 jighAMsayA na parihAsataH // 206 // zoNitaM yAvatAM pAsUnsaMgRhNAti mahItale // tAvantyadvasahasrANi tatkartA narake vaset // 207 // brAhmaNasya rudhiradaNDAdiprahAreNa bhUmau patitaM yAvatpAMzan rajovayavAn saMgRhNAti tAvanti saMvatsarasahasrANi tasya janayitA narake vrajedvaset / ayamapyarthavAdaH // 207 // avagUrya caretkRcchramatikRcchU nipAtane // kRcchrAtikRcchau kurvIta viprasyotpAdya zoNitam // 208 // pUrvasya prAyazcittametat / brAhmaNarunaH kRtveti zoNitotpAdanAdanyatraitat / yadi vA tenedaM vikalpate // 208 // anuktaniSkRtInAM tu pApAnAmapanuttI // . 15 zaktiM cAvekSya pApaM ca prAyazcittaM prakalpayet // 209 // anuktA niSkRtayaH prAyazcittAni yeSAM vikarmaNAM yathA cANDAlAdipratilomavadhe tatra kalpayet / nanu cAtrApyuktaM " kiMcideva tu viprAya dadyAdasthimatAM vadha" iti anasthisAhacaryAtkSudranantuprAyAstatrAsthimanto gRhyante / mahAkAyAnAM tu naiSa vidhiH| nanu catvAro varNA " nAsti paMcama " iti zUdraprabheda evaM pratilomAH / yadi nAma paMcamo varNo na jAto. 20 naitAvatA zUdaistairbhavitavyaM teSAmapi lakSaNasya niyatatvAt "samAnanAtyAmUDhAyAM jAtaH zUdra" iti varNasaMkarajAzcettasmAnna zUdrahatyAprAyazcittaM / nApi kiMcideva tu viprAya' ityanyastatra kalpanAyA anvsrH| zaktiH praayshcittinstpaas| tathA kimayaM tapasi samartha uta daane| pApaM ca hiMsAyA vihitaprAyazcittameva / abhakSyabhakSaNe tadeva / atha pApasya gurulaghubhAvopekSaNIyaH / nanu ca gurulaghubhAvaH pApasya kathaM jJAyate prAyazcittamahatvAditi cet anuktaprAyazcittaviSayeyaM kalpanA / satyam / arthavAde doSAtizayazravaNa dgurutvAt tathA buddhipUrvAnute ca / kiMca nedamanuktaniSkRtiviSayameva prakalpayet / ukte'pi kalpanA kAryA / kuta etat daNDaprAyazcittayostulyatvAt / daNDena coktaanuktvissymnujnyaayte| kiMcaitasmin vyatikraye gurulaghUnAmupadezAttatrAvazyaMbhAvanIyA kalpanA / ata uddiSTAnuddiSTasarvazeSo'yam // 209 // 1zlo. 141 / For Private And Personal Use Only Page #934 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ( e adhyAyaH manusmRtiH / yairabhyupAyairenAsi mAnavo vyapakarSati // tAnvo'bhyupAyAnvakSyAmi devarSipitRsevitAn // 210 // nanu coktA evaabhyupaayaaH| iha cAndrAyaNaM iha prAjApatyaM iha dvaadshvaarssikmiti| satyaM / saMjJAmAtreNa nirdiSTA / iha tu svarUpaM setikartavyatAkamucyate / upAya evaabhyupaayH| vyapakarSati apamArTi / devarSItyAdiH stutiH / mAnavagrahaNaM sarvavarNArtham // 210 // 5 vyahaM prAtasmyahaM sAyaM vyahamadyAdayAcitam // vyahaM paraM ca nAznIyAmAjApatyaM carandrijaH // 211 // yadyapyaharmukhaM prAtastathApi pUrvAhnakAlo lakSyate / dvitIyAhnakAlapratiSedhAdasya prAtaHkAlavidhau hi yadRcchayA bhojanaM prAptaM vartate / kevalamatyarthaM hi " yatpUrvAhne vA madhyaMdine vA manuSyANAmiti " ayAcitatvAtprAptamarthitvAdbhojanaM tadeva cetprAtaHkAle vidhIyate tadA 10 mAdhyaMdinaM nivarteta na sAyaMtanaM / adya punaryadeva paurastyaM pUrvAhnamadhyaMdinakAlayorvikalpitayoH prAptaM bhojanaM tadeva punarucyamAnaM kAlAntaranivRttyarthaM saMpadyate / vratatvAccaitadeva yuktam / ekAhAratA hi vrataparigaNanAyAM saMkhyAyate / tapazcedaM tApayati duHkhayatIti / yadi ca dvitIyaM bhojanaM nivartate tatra sAyaMtanaM nivarteta / anye tu " haviSyAn prAtarAzAniti " svalpaparimANatA bhojanasya lakSyata ityAhuH / prAtarAze hi svalpaM bhuMjate / yattacchIlAH 15 prAkRtapuruSAstathA siddhe pAke bhojanaM prAptaM bhuktveti vyapadizati / sAyamiti vA'parasmin vyahe tatonatarAM tathA hastivedikAyAM yAvadbhujyate tAvadanujJAyate / uktaM ca smRtikAraiH " ISat bhuktvA'tha saMvizeSAt" / ayAcite'pi haviSyabhojanamekakAlikaM ca / svagRhe'pi 'dIyatAM me bhojanamiti ' yat bhRtyAdaya AjJAyante tadapi yAcitameva / prArthanamAtraM yAcapreSaNAdhyeSaNayoH sAdhAraNaM / ataH svagRhe'pi yadi bhAryAdayo'nanujJAtA upaharanti 20 tathA bhoktavyaM na tvanyatheti // 211 // gomUtraM gomayaM kSIraM dadhi sarpiH kuzodakam / / ekarAtropavAsazca kRcchaM sAntapanaM smRtam // 212 // gomUtrAdInAM kuzodakAnAM samAhAramAhurekasminnahanyekarAtropavAsazca tato vyaha sAMtapanaM / anye tu pratyahamekaikaM bhakSayitavyaM sahatasyAzrutatvAt / ataH saptAhAni 26 sAMtapanaM / dvAvapyetau pakSau smRtyantare parigRhItau // 212 // - 1Na-na tadA / 2 Na-na nivarte ta tapaH / 3 vasiSThe a-27116 / 4 ph-pr| 5 Na-prAptabhaktoti / 6Na-tatonAnataro / 7Na-saMyamanasya / 112 -113 For Private And Personal Use Only Page #935 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 890 10 www. kobatirth.org 15 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / ekaikaM grAsamaznIyAtryahANi trINi pUrvavat / / tryahaM copavasedaMtyamatikRcchaM carandvijaH // 213 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir pUrvavaditi prAjApatyavidhimatidizati / eSveva kAleSvekaikaM grAsamaznIyAt // 213 // taptakRcchraM caranvipro jalakSIraghRtAnilAn // pratiyahaM piveduSNAnsakRtsnAyI samAhitaH / / 214 // teSveva kAleSu jalAdIni yAvatA nAtitRptirbhavati / kvacitparimANaM paThyate " apAM pibettu tripalaM palamekaM tu sarpiSaH / payaH pivettu dvipalaM tripalaM copNamArutaM " // sakRtsnAyIti trirahnaH trirnizAyAmityasyApavAdaH // 214 // yatAtmano'pramattasya dvAdazAhamabhojanam // parAko nAmakRcchro'yaM sarvapApApanodanaH / / 215 // [ ekAdazaH yatAtmA saMyatendriyo gItAdizadvazravaNeSvanabhilASI / apramattastatparaH / arthavAdo'yaM / sarvakRcchreSvasya dharmasya vihitatvAt // 215 // ekaikaM hrAsayetpiNDaM kRSNe zukre ca vardhayet // upaspRzaM striSavaNametaccAndrAyaNaM smRtam // 216 // caturdazyAmupoSya svayaMbhUtAyAM paurNamAsyAM paMcadaza grAsAnaznIyAt / grAsapramANaM cAsyAdhikAreNa grAsAnumaMtraNaM ca / " ApyAyasva sante payasIti " smRtyantarokto vidhirpekssitvyH| ekazAstratvAtsarvasmRtInAmasati virodhe samagraM yojyaM / virodhe tu vikalpaH / pratipadamArabhyaikaikaM grAsaM divase divase hrAsayet / pratipadi cartudazadvitIyasyAM trayodazetyAdi yAvaccaturdazyAmeko bhavati tato'mAvAsyAyAmupoSya pratipadyekaM grAsamaznIyAt / dvitIyasyAM 20 dvAvevamekaikaM vardhayedyAvatpaurNamAsyAM paJcadaza bhavanti / upaspRzana snAnaM kurvan triSavaNaM prAtarmadhyaMdinAparAhNeSu " trirnizAyAmiti " nivartate vizeSavihitatvAt // 216 // etameva vidhiM kRtsnamAcaredyavamadhyame || zuklapakSAdiniyatazcaraMzcAndrAyaNaM vratam // 297 // For Private And Personal Use Only yavamadhyame'mAvAsyAyAmupoSya pratipadyeko grAsaH / dvitIyasyAM dvau yAvat 25 paurNamAsyAM paMcadaza / punaH pratipadamArabhya kRSNapakSa ekaikagrAsApacayo yAvadamAvAsyA - mupavAsaH // 217 // 1 Na-svarobhUtAyAM / 2 Na - evameva / 3 Na Na vrataM / Page #936 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH . mnusmRtiH| aSTAvaSTau samaznIyAtpiNDAnmadhyadine sthite // niyatAtmA haviSyAzI yaticAndrAyaNaM caran / / 218 // pratyahaM mAsamaSTau grAsAn kRSNapakSAdvA''rabhya zuklapakSAdvA yaticAndrAyaNaM bhvti| madhyaMdine sthite pravRtte pUrvAhnAparAhnau vayitvetyarthaH / ziSTaM prasiddham // 218 // caturaH prAtaradhIyAtpiNDAnvipraH smaahitH|| caturo'stamite sUrye zizucAndrAyaNaM smRtam // 219 // atra prAtaHzabdo'stamayasAhacaryAtsUryodayapratyAsannaM kAlaM lakSayati / astamine sUrye pradoSa ityarthaH // 219 // yathAkathaMcitpiNDAnAM tisro'zItIH samAhitaH // mAsenAnandaviSyasya candrasyaiti salokatAm // 220 // 10 kasmiMzcidivase caturo grAsAn kasmiMzcidvAdaza kasmiMzcinnAnAti yathAkathaMcit triMzadrAtrau pravRttiH / yadi kasmiMzcitkasmiMzcit SoDaza ayaM tu niyamaH nisrozItIsineti dve zate catvAriMzadadhike caMdralokaM prApnoti // 220 // etadrudrAstathAdityA vasavazvAcarantratam // sarvAkuzalamokSAya marutazca maharSibhiH // 221 // etaccAMdrAyaNaM vrataM sarve devAH samAceruH sarveSAmakuzalAnAM vimokSAya na kevalaM yatraivoktamanukteSvapi draSTavyam / taduktaM " kRcchrAtikRcchrau cAMdrAyaNamiti srvpraayshcittaani"| atredaM saMdihyase / yadetsarvaprAyazcittavacanaM kiM tantreNa sarveSAM zodhanamuta yogasiddhinyAyena pratinimittamAvartata iti / ucyate / yadyapyetannyAyyaM nimittAvRttau naimittikAvRttiriti tathApIdamanAmnAtapratipadapAyazcittanimitteSvasaMviditeSu kRtasaMbhAvanAyA- 20 mAmnAyate tatra yeSAM tAvatsaMbhAvanAmAtreNa zaddhiH kriyate tathA " sNvtsrsyaikmpiiti"| tatra nimittasyAnizcitatvAdupapatteH kuta AvRttisaMbhavo yathA suptasya parivartanaH zayyAgatasUkSmaprANivadhastathA nagarasya rathyAsu bhrAmyataH parastrImukhasaMdarzanamA gRhaprApterasakRt saMbhavati tAdRgviSaye tantrabhAva eva yuktaH / darzitaM caitat " asthanvatAm" ityAdI samudAyavadha ekaM prAyazcittamiti / yAni ca garIyAMsi pApAni tatra sarvatra prAyazcittA- 25 nyAmnAtAni idaM ca yathApradarzita eva viSaye bhavitumarhati / mahattvAcAnAvRttau nyAyyaM / tasmAt saMziteSvapi kathaMcitprAyazcitteSu na nimittAntarotpattau yukta eva tantrabhAvaH / tathA 1 vAsiSTe a, 22 sU. 16 / For Private And Personal Use Only Page #937 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 892 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ekAdazaH ca tantradharma eva nyAyya iti darzayati / "yaddivA ca naktaM cainazcakRma....yatsvapaMtazca .....kRma....yajjAgratazcApi " / yaditi ca vIpsAyAM yugapadazeSapApavarjanam // 221 // atra vadanti mahAvyAhRtibhirhomaH kartavyaH svayamantraham / / ahiMsA satyamakrodhamArjavaM ca samAcaret // 222 // sarveSveteSvitikartavyateyamucyate / sarvahomeSvAjyadravyamanupAtte dravyavizeSe drshitN| svayaMgrahaNAtparakartRkatA nivarteta / kiMpunarayaM homo laukike'gnAvanAvasathyasya bhavati neti vicAryate / idameva tAvadvicArya kuto'gnau homaH prakSepAvadhikastyAgo juhoterarthaH / tatra yasmin kasmiMzcidAdhAre prakSepeNa sidhyatyeva homaH / tatazca sthale jale vA'gnau vA 10 kriyatAM homo gRhyAgnimatastu na laukike'gnau homaH grAmyAgnau tasya taddhomapratiSedhAt / samAcArAdagnisiddhiriti cetsamAcAra eva tayanviSyatAM / gRhyakAraistatpraNItAgnyadhikAraiH kRvidhiSu homa AmnAtaH / tadarzanenAnAvasathasya prAyazcittenAhomakAH kRchrAH / abhyudayArthinastu naivAnagnikasya santi / saugopasaMhAreNa phalasiddharahiMsA / - ziSyabhRtyAdyapi tADayaM na tADanIyaM satyaM narmaNA'pi nAnRtaM yadi vA puruSArthatayA prAptayoraGgatvAya 15 vidhAnaM / ArjavamakrUratA // 222 // trirahastrirnizAyAM ca savAsA jalamAvizeta // strIzuddhapatitAMzcaiva nAbhibhASeta karhicit // 223 // trirahna iti // savaneSvanusavanamudakopasparzanamiti " gautamo nizAyAmapi triSu yAmeSu mahAnizAM varjayitvA tadavadhi na hi asti snAnakAlaH / yadeva vAso20 yugamAcchAdanArthamaucityaprAptaM tenaiva saha jalaM pravizedAvizediti noddhRtodakenetyarthaH / striyo brAhmaNIrapi nAbhibhASeta anyatra mAtRjyeSThabhaginyAdibhyo bhAryayA saha karmopayogI saMlApo na niSidhyate anyastu na kartavya eva // 223 // sthAnAsanAbhyAM viharedazakto'dhaH zayIta vA // brahmacArI vratI ca syAdgurudevadvijArcakaH // 224 // 25 utthita AsIna upaviSTo'thavA na kvacinniSIdedazaktAvadhaHzayIta na paryaGke / brahmacArI maithunanivRttaH / vratI ziSTApratiSiddhaSu niyamaM gRhNIyAdidaM mayA na kartavyamiti / gurvAdInAmarcApraNatena naganulepanAdyupahartavyam // 224 // sAvitrI ca japennityaM pavitrANi ca shktitH|| sarveSveva vrateSvevaM prAyazcitArthamAdRtaH // 225 // For Private And Personal Use Only Page #938 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (93 adhyAyaH mnusmRtiH| sAvitrI " tatsavituriti " gAyatrI savitRdevatvAjjapacodanAsu sAvitrIzabdena tasyAH sarvatrAdhikAraH / pavitrANyaghamarSaNapAvamAnIpuruSasUktAdIni zukriyAdhyAyAnanarauhiNeyAdIni sAmAni sarvakR Su Ahato yatnavAn / sarveSvityAdizlokapUraNastathAvidhasyaivAdhikArAt // 225 // etairdvijAtayaH zodhyA vratairAviSkRtainasaH // anAviSkRtapApAMstu mantrai)maizca zodhayet // 226 / / AviSkRtaM prakAzaM lokaviditamenaH pApaM yeSAM / etaiHkRcchaiH shodhyaaH| ye tu rahasyapApAsteSAM na kRtapAMsi / kiMtarhi mantrahoMmaizca zodhayet / yadi tAvatpariSadaH / nanu rahasyeSu nAsti pariSadgamanamAviSkRtaM na syAdviduSAM hi ttraadhikaarH| ucyte| na prAyazcittamanAgataM zodhayedityucyate / api tu zAstravyAkhyAnakAle ziSyANAmupadezAdidaM 10 rahasyeSu zodhanaM boddhavyamiti // 226 // khyApanenAnutApena tapasA'dhyayanena ca // pApakanmucyate pApAcathA dAnena cApadi / / 227 // viprANAM vidite'nyeSAmapyevaMkarmA'smIti prakAzayet / etatkhyApanamanutApaH / tasmAttApena dhiGmAM mahadakArthamakaravamanartho me duSkRtakAriNo janmanyevamAdiH citta- 15 parikhedaH / adhyayanaM sAvitryA japo vedapATho vAhiMsAyAmanyatrAsamarthasya tapasi dAnaM / etadAhedAnIM na cApadIti prakrAMtatapasaH Apadi pIDAyAmanigrahaNe dAnam // 227 // yathA yathA naro'dharma svayaM kRtvA'nubhASate / / tathA tathA tvacevAhistenAdharmeNa mucyate // 228 // khyApanavidherarthavAdaH / naro'dharmamiti naJaH prazleSo dharmasya svayaM khyApanaM nissiddhN| 20 na guNAH svayaM vAcyA iti prakRtazcAdharma eva tenAdharmeNeti zrUyata eva // 228 // yathA yathA marnestasya duSkRtaM karma garhati // tathA tathA zarIraM tattenAdharmeNa mucyate // 229 // zarIramantarAtmaiva na bhUtAtmA puNyapApayostadAzrayAt / upacArAddhi AtmanaH zarIrazabdo'yaM draSTavyaH / anutApArthavAdo'yaM garhAkhyAtA // 229 // kRtvA pApaM hi saMtapya tasmAtpApAtpramucyate // naivaM kuryAM punariti nivRttyA pUyate tu saH 230 // 1nn-me| 21-kasyAyaMzodhayedityarthaH / 3 pha-tAvatya pariSadaH / 4 nn-vissdaaN| 5 Na-naraH svasya / For Private And Personal Use Only Page #939 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 894 medhaatithimaassysmlNkRtaa| [ekAdazaH nimittaparyantamityAhustadayuktaM / saMtApo manaHparikhedaH / pramAdyaitanmayA kRtmityevNruupH| nivRttistu saMkalpo na kartavyaH / punariti kriyAbhedaM ca darzayati / ktvApratyayena saMtapya nivartetetyataH prAyazcittavatkhyApanAnutApanivRttayaH prAyazcittinA kartavyAH / prayataH siddhimApnoti // 230 // evaM saMcintya manasA pretya karmaphalodayam // manovA tibhirnityaM zubhaM karma samAcaret // 231 // evamiti kRtsnasya vidhiniSedhasamUhasya pratyavamarzaH / pretya karmaphalodayaM zubhasya karmaNaH svargAdiphalAvAptirazubhasya narakopapattirakRte prAyazcitte / prAyazcittaM cAtiduHkharUpa metanmanasi saMcintya zubhaM karma samAcaret / vihitaM zumaM tat / tathAsaMkalpamUlaH kAmo 10 vAkyArthA niyatA iti ca tasmAdyadyapi na hiMsyAdityudyamananipAtane daNDAdeH paraduHkhotpAdane ucyate / tathA'pyevamAdizAstrapAlocanayA'dhyavasAyA~diniSedhaH evamabhakSyabhakSaNAdAvapi draSTavyaM / yadyapi bhakSaNamAtrAdannAdinigaraNaparyantaM tathApi mAnaso'dhyavasAyo niSiddha eva / evamagamyAgamane'pi / yadyapi hIndriyasamApattirgamanaM tathApi tadarthAdhyavasAyo vyApAra evamAdizAstrAntarairniSidhyate / yadyevaM hananamakSaNAgamyAgamaneSu yatprAyazcittaM 15 tadadhyavasAye'pi prApnoti / naiSa doSaH / brAhmaNavadhe tAvadiSTameva / ahatvA'pIti vacanAt / anyatra tu mukhyasyaiva zabdArthasya parigraho nyAyyaH / pratiSedhe tUktazAstraparyAlocanayA sa manovyApArAtprabhRtikAyavyApAraparyantaviSayo'vatiSThate / yadyevaM ninditaM samAcaranniti prAyazcittanimittopadezAtpratiSedhAnusAriprAyazcitaM prApnoti ka evamAha nAsti prAyazcitta miti / kiMca tacchabdacoditAnna bhavatyanyasya laghukalpyaM / tathA ca sarvaprAyazcitAnA20 mevamAdirapi viSayo nyAyyaH / kutaH punarayaM vizeSo labhyate pratiSedhAdhyavasAyAditi / prAyazcitAni tu zabdArtheSveva vrataniyamadharmAzca sarve saMkalpanA iti / anena vidhipratiSedhAvevocyate / vratAni vidhirUpANi / yamAH pratiSedhalakSaNAstatraiva ca kRtArthatvAnnaimittikeSu yAvatpravartitumarhanti / asti ca pratiSedhasAmAnyanimittamato bhavati prAyazcitaM / na ca paradravyeSvabhidhyAnamiti cAtraivAnte darzayiSyAmaH // 231 // ajJAnAdyadi vA jJAnAtkRtvA karma vigarhitam // tasmAdvimuktimanvicchandvitIyaM na samAcaret // 232 // kRtaprAyazcittasyApi punarakAryapravRttAvadhikataraM prAyazcittamiti evamartha dvitIyaM na samAcarediti / athavA nivRtteranantaropadiSTAyA arthavAdo dvitIyaM na samAcaritavyamiti / 1 pha-vivartetyataH / 2 Na-vAhyattibhi / 3 Na-diti khedhaH / For Private And Personal Use Only Page #940 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] manusmRtiH / vrataM na hAtavyaM tasmAdAyakRtAvyatikramAdvimuktimicchan mokSamicchan punarna kuryAdatazcaitaduktaM bhavati / kRte'pi prAyazcite na vimucyate / yadi punaH samAcarati na ca niSkRtau kRtAyAmakRtAyAmapi mokSo yukto'to muktasya muktimanvicchanniti nopapadyate / tasmAdAdhikyAya punarvacanam // 232 // yasminkarmaNyasya kRte manasaH syAdalAghavam // tasmiMstAvattapaH kuryAdyAvattuSTikaraM bhavet // 233 // asatyAM cittazuddhau vihitAtirekakaraNArthamidaM duSkRte karmaNyalAghavaM kApi vicikitsA yadi bhavati / tataH kRte'pi prAyazcitta AtmanaH prasAdotpatterAvartayitavyam / tapograhaNaM dAnAdInAmapi yathAvihitadarzanArtham // 233 tapomUlamidaM sarva daivamAnuSakaM sukham // tapomadhyaM budhaiH proktaM tapontaM vedadarzibhiH / / 234 / / manuSyaloke yatsukhamAbhimAnIkaM janapadaizvaryAdi yaccaihikamarogitvAdi yacca sAMsargika dhanaputrAdi saMpat yathAbhimatakAMtAdiviSayopabhogalakSaNamaindriyakaM yacca vedeSu (brahmavallyAM (12) " manuSyANAM zatamAnandAH sa eka AnAnadeveSu"ityAdi tasya sarvasya tapo mUlaM utpattikAraNaM / tapomadhyamutpannasya sthitimadhyAvasthA'to'vasAnaM tadapekSayeti vedavidAM 15 darzanaM / yathaiva karmANi svargagrAmAdyabhipretaphalasAdhanAnyevaM tapo vijJeyam // 234 // brAhmaNasya tapo jJAnaM tapaH kSatrasya rakSaNam // vaizyasya tu tapo vArtA tapaH zUdrasya sevanam // 235 / / naivaM mantavyaM tapasi samartho'ta eva sarvaphalasiddhimavApsyAmi vidhyatizayayogAcca vihitAkaraNe'pi na dravyeNa kathaM me'nuSTheyo dharma iti / yato brAhmaNasya tapo jJAnaM / 20 jJAnaM vedArthAvabodhaH / tasminnasati na tatphalasAdhanamato jJAnameva tapa ucyate / mahatyapi vratasiddhiH / tena svadhamoM na hAtavya ityevamartho'yaM zlokaH / jJAnagrahaNaM svAdhyAyagrahaNAdhyayanAtprabhRti sarvasvadharmANAM pradarzanArthamevaM tapaH kSatriyasyeti / zUdrasya sevanaM dvijAtInAmiti zeSaH / tatsevAyA vihitatvAt / asya cAnuvAdatvAt // 235 // RSayaH saMyatAtmAnaH phalamUlAnilAzanAH // tapasaiva prapazyanti trailokyaM sacarAcaram // 236 // atIndriyajJAnAtizayAsAdanamapi munInAM tapobalenaivetyarthaH / vADayanaHkAyaniyamAt saMyatAtmAnaH phalamUletyAhAraniyamaH / IdRzena tapasA trailokyaM pratyakSavatpazyati // 236 // 1Na-mahitavyaM / 2 Na-ahani / 3 Na-munInIta / 4 Na-bahmaja / For Private And Personal Use Only Page #941 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ekAdazaH auSadhAnyagado vidyA daivI ca vividhA sthitiH // tapasaiva prasiddhayanti tapasteSAM hi sAdhanam // 237 // auSadhAni rasAyanAni / agadA vyAdhyupazamabheSanAni / vidyA bhUtavizeSAdiviSayA / devI sthitiraNimAdizaktiyogo'nekaprakAraH // 237 // __ yahustaraM yadurApaM yaduga yacca duSkaram / / sarva tu tapasA sAdhyaM tapo hi duratikramam / / 238 // duHkhena yattIryate tadustaraM / vyAdhinimittAmahatyApadatibalena zatrUNAM yaduparodhaH / etadapi tapasvinAM susAdhyam / kRcchreNa yatprApyate tadurApamAkAzagamanAdi / durga meghapRSThA rAheNAdi / TuSkaramabhizApavaradAnAdi / anyathA tvakaraNaM yathA sNvrtsyaanydevtaasRssttiH| 0 sarvameva tapasA sidhyati / zlokatrayeNa saMyogapRthaktvAdabhyudayArthatA kRcchrANAmucyate / ___nanu ca prAyazcittAnAM prakRtatvAtkRchrastutistaccheSatayaiva nyAyyA nAbhyudayArthino vidheyatayA / na ca dustarAdayo'rthavAdatayA na saMbhavanti / evaMvidhaH mahAMtaH kRchrAya dustaramapi samudrAdi tIryate / kiM punardaSprApaM nApanotsyate / ucyate / gRhyasmRtiSu sAmavidhau cAnanukramyaiva prAyazcittAnAM kRvidhiH samAmnAtaH / tatra cAnArabhyAdhItatvAdyuktaiva abhyudayArthatA / Aha ca ( gautamasU. a. 16 / 24) "arthatAn kRAMzcaritvA sarveSu vedeSu jJAto bhvtiiti"| vedeSu jJAta ityanena niyamapUrvakaM vedAdhyayanAnu. chAnAdyatphalaM tatsiddhamAha / yastu niSphalo grahaNArtho'dhyayanavidhiH sa ekavedAdhyayanenAtrApi saMpadyate / evamanekavedAdhyayanaM tu dharmAyaivetyuktaM / vedeSu jJAta ityanenA zeSayAgaphalAvAptimAha / yajamAno hi vedairjJAyate / yo hyarthavAdatayA saMbhavati na prAya. 20 zcittAnidAnabhAvaM gacchadbhirihApi svadharmanivRttimAzaGkamAnena "brAhmaNasya tapojJAnam " iti yaduktaM tadabhyudayArthatve saMbhavati na prAyazcittAni pApapramocanArthAni kAmyAni phalasAdhanAni / tatra bhinnaviSayatvAtkutaH prAyazcittairnivRttirAzaGkayate / abhyudayArthatve tu kRcchrANAmanyeSAM ca karmaNAM tulyatvAdyuktA nivRttyAzaGkA / tathA mahApAtakinazceti pApapramocanArthe'pi codyate yahustaramityAdinA / abhyudayArthateti bhinne eva te vAkye / 25 tena ca prakaraNasya bAdho yukta eva / tathA ca dvaipAyanamuniprabhRtayastapaHprabhAvAbuddhIvicitrAstA vakSyante / tasmAtsarvaphalAni tapAMsi / na ca yathA sarvArthAnyapi vaidikAni karmANi niyataphalAni sarvebhyo darzapUrNamAsau sarvebhyo jyotiSToma ityAdhikArAttatra sarvatra yAnyeva vede svargAdIni phalAni zrutAni tadapekSayaiva sarvArthatA na tu RdhyatizayAtibhogenaivamiti / kiM tarhi yahustaramityAdi yathA nidarzitam // 238 // 1ph-svii| For Private And Personal Use Only Page #942 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH manusmRtiH / 897 10 mahApAtakinazcaiva zeSAzcAkAryakAriNaH // tapasaiva sutaptena mucyante kilbiSAttataH // 239 // uktArthametat // 239 // kITAcAhipataGgAzca pazavazca vayAMsi ca // sthAvarANi ca bhUtAni divaM yAnti tapobalAt / / 240 // 5 tapastutiriyaM / yena tapasA sarvatra gamanAtsarve svargamAsata iti / yathA'nadhikRtA api kITAdayastapobalAdivaM gacchanti kiM punarvidvAMso brAhmaNA AlaMbanaM kITAdInAM jAtisahajaM duHkhaM tadeva tapaH / tena ca kSINakalmaSAdhikArijanmAntarakRtena sukRtena divaM yAnti // 240 // yatkicidenaH kurvanti manovAGmRtibhirjanAH // tatsarvaM nirdahantyAzu tapasaiva tapodhanAH // 241 // vAGmanaHkAyakRtasya japahomAbhyAM zuddhiH smayate / tatra tapasA nivRttiH syAt / ata idamArabhyate tadapi tapasAnUdyate // 241 // tapasaiva vizuddhasya brAhmaNasya divaukasaH // ijyAzca pratigRhNanti kAmAnsaMvardhayanti ca // 242 // 15 kAmyakariMbhe pUrva tapaH kartavyaM / tadapi tAvadanUdyate / tathA coktaM "prathama caritvA zuciH pUtaH karmaNyo bhavati " / yatra tAvaddIkSopazamanAdyaGgaM tatra tadeva tapaH ekastanaM vratamupetyupayanniti vihitaM ceti tapa eva / yatrApi zAntikapauSTikAdau gRhyAdiviSaye tatrApi pUrva tapaH kartavyamiti zlokArthaH / brAhmaNagrahaNaM yogAdhikRtakAmamAtrapradarzanArtha / uktaM ca 20 " nAtaptatapasaH puMso havirgRhNanti devatAH / nAgRhItahaviSyasya kAmaH saMpadyate kvacit" / yadyapi na devatA tatphalaM tathApi yogasya devatayA vinA'niSpatterdevatAH saMvardhayantItyucyate / havigrahItRtvaM ca na punardevatAnAM ca svIkAraH / kiM tarhi saMpradAnatayoddeze'nirAkaraNam // 242 // prajApatiridaM zAstraM tapasaivAsRjatprabhuH // tathaiva vedAnRSayastapasA pratipedire // 243 // manoryeyaM pratiSThA granthasya sA tapasaH sAmarthyajaiva / anyo'pi yo granthapratiSThAkAma1 gautamIye a. 26 sU. 21 / 2 Na-yogasya / For Private And Personal Use Only Page #943 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (98 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ekAdazaH stenApi tapaHpUrva kRtvA granthaH praNetavyaH / RSINAmapi yattAdRktvaM vedAH prAdurbhavanti tattapasaiva // 243 // ___* ityetattapaso devA mahAbhAgyaM pracakSate // sarvasyAsya prapazyantastapasaH puNyamuttamam / / 244 // tapastutyupasaMhAraH / yadetattapaso mahAbhAgyamahAphalatvamuktaM ttaddevAH pracakSate na kevalaM manuSyA eva / sarvasyAsyeti jagannidarzayati kRtsnasya jagataH puNyamudbhavaM zubhajanmatapasaH sakAzAtpazyantaH // 244 // vedAbhyAso'nvahaM zaktyA mahAyajJakriyAkSamA / nAzayantyAzu pApAni mahApAtakajAnyapi // 245 // vedAbhyAsAdInAM nityAnAM karmaNAM pApapraNodanArthatAdhikArAntaratvenocyate / anirdiSTaprAyazcittAnAmapratyayakRtAnAM pratibhUtAnAM caitadvijJAyate / anye tvAhuryadevoktaM " brAhmaNasya tapo jJAnam" iti tapovidhAnena karmAntaranivRttimAzaGkamAnasya vacanaM idamapi tathaiva vijJeyaM / anusaMdhAnArtha kSamAgrahaNam / sarvAtmaguNapradarzanArtha / mahApAtakAnyapIti / apizabdAcchutiH pratIyate / na mahApAtakanivRttyarthatA na cAkasmAtsa pravartita iti tathA 15 pradarzitairviSayairvijJAyate // 24 // yathaidhastejasA vanhiH prAptaM nirdahati kSaNAt // tathA jJAnAgninA pApaM sarva dahati vedavit // 246 / / jJAnaprazaMseyaM / viduSaH svalpena prAyazcittena zuddhirityasmin prakaraNa AjJAyate / jJAnaM ca sarahasyaM vedArthaviSayaM jJeyaM / prAyazcittavidhijJAnaM kevalaM zuddhaye prayogArthatvAt 20 na hyanyathAprayogopapattiH / yastu devAdisattatvavijJAnaM rahasyAdhikArajJAnaM ca tasyAkAmA rthatvAdyuktaM " taddhi tAH pApaniSkriyAH " / Aha ca " yathA puSkarapalAza Apo na zliSyanti evamevaM vidi pApaM karma na zliSyatIti " / edho dArvindhanaM yathA zuSkadAru cAgnau kSiptaM kSipraM dahyate na tviSA evaM jJAnamagniriva pApasya dAhakatvAdvinAza sAmAnyAdevamucyate / vedaviditi jJAnaM viziSyate / tena tarkakalAkAvyAdijJAnamapAstaM 25 bhavati // 246 // ityetadenasAmuktaM prAyazcittaM yathAvidhi / / ata UrdhvaM rahasyAnAM prAyazcittaM nibodhata / / 247 / / * brahmacarya japo homaH kAle zuddhAlpabhojanaM |araagdvesslobhaashctp uktaM svayaMbhuvA // 1 // 1Na-athaiva / 2 Na-kRtsnaM pAdaM / For Private And Personal Use Only Page #944 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 899 pUrvottaraprakaraNAmisaMvandhArthaH // 247 // savyAtdRtipraNavakAH prANAyAmAstu SoDaza / / api bhrUNahaNaM mAsAtpunaMtyaharahaH kRtAH // 248 // mukhanAsikAsaMcArI vAyuH prANastasyAyAmo nirodhaH / sa cobhayapathA prANapravRttebahiH kramato'pAnapravRttervA yadrecakArakhyaM prasiddhaM / vyAtdRtayaH sapta praNava oMkAro 5 vyAtibhiH praNavena ca saha prANAyAmAH kartavyA iti / SoDazetyAvRttisaMkhyAnaM / kIdRzaH sahabhAvaH / kecidAhuH prANAyAmaM kRtvA vyAtdRtiH praNavajapaH pratyAvRtti kartavyaH / anye tvAhuH zvAsanirodhakAlena dhyAtavyAH / kiMparimANaH prANAyAmAnAM kAlo yAvatA nAtimahatI zvAsanirodhanapIDA jAyate kuMbhakarecakapUrakAzca prANAyAmAH smaryante / tena zvAsanirodhamAtraM yathA'pramANaM nAsiddheriti / asAdhyatayaiva parimANAnAmapi 10 bhrUNahanamapi zabdAttatsameSu // 248 // kautsaM jatvApa ityetadvAsiSThaM ca pratItyUcam // mAhitraM zaddhavatyazca surApo'pi vizudhyati // 249 // kutsena RSiNA dRSTaM proktaM kautsaM / " apanaH zozucadaram" ityaSTarca bahvace paThyate ( 1 / 71) / vAsiSThaM ca pratItyUcaM tistra RcaH samAtdRtAstyacaM / pratIti- 15 sUktAdipratIkArArtha ceti / " pratistomebhiruSasaM vasiSThA" ityetat ( 5 / 5 / 27), " mAheMdraM mAhitrINAm" iti ( 818 / 43 ) tRcameva / mahitRzabdo'smin sUkte'stIti vimuktAdiprakSepAt / akratuRco ye tu mAhendramiti paThanti teSAM " mahAM indro ya ojase " ( 5 / 89) ityaSTacatvAriMzataM payaHsUktamAhuH / zuddhavatyazca " etonvindra stavAma zuddhaM zuddhena " ( 6 / 6 / 31 ) iti / atrApi zabdastatsamAnArthaH // 249 // 20 sakRjaptvA'sya vAmIyaM zivasaMkalpameva ca // apatdRtya suvarNa tu kSaNAdbhavati nirmalaH // 250 // atra sakRtgrahaNAt pUrvatra pAThAvRttiH pratIyate / sA ca samAcArAdanyatra darzanAcca / tripitvA'ghamarSaNamityatrApekSAyAmadhikRtena saMbandhaH / asya vAmazabdo'smin sUkte'stIti mataucchaHsUktanAmnoriti zabdavyutpattiH " asya vAmasya palitasya hoturiti " 25 ( 2 / 3 / 14) dvApaMcazadRcaM sUktaM zivasaMkalpamapi " yajjAgratodUramudati" iti vAjasane SaDacam // 250 // haviSyantIyamabhyasya na tamaM ha itIti ca // japitvA pauruSaM sUktaM mucyate gurutalpagaH // 251 // For Private And Personal Use Only Page #945 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 900 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ ekAdazaH pratIkArtho dvitIya iti itikaraNaH padArthAvaparyAsakRt tato mantrasvarUpagrahaNamiti vetyatra labhyate / pauruSaM " sahasrazIrSA puruSa " ( Rgvede / / 4 / 17 ) iti SoDazace sUktam // 251 // enasAM sthUlasUkSmANAM cikIrSannapanodanam // avetyUcaM japedabdaM yatkicedamitIti vA // 252 // arvAGmahApAtakebhya enAMsi sthUlasUkSmANyucyante upapAtakAdIni teSAmapanodanaM cikIrSan avetyUcaM japedabdaM avetyavazabdena pratIkena " ava te heLo varuNa namobhiH" iti lakSyate ( 1 / 2 / 15) / pApapramocanaliGgatvAnna tvatatsaMdurhaNAyata iti " yatkicedaM varuNa daivye jana" iti eSAm // 252 / / 10 pratigRhyApratigrAhyaM bhuktvA cAnnaM vigarhitam // japaMstaratsamaMdIyaM pUyate mAnavarUyahAt // 253 // apratigrAhyaM madyAdi yadapyapratigrAhyaM pApakarmaNaH suvarNAdi tadagrAhyameva / vigarhitamannaM caturvidhaM svabhAvakAlaparigrahasaMsargaduSTam / " taratsamaMdIdhAvati" (7 / 1 / 15) pAvamAnISu catuSTayam // 293 // 15 somAraudraM tu baDhenAmAsamabhyasya zudhyati // savantyAmAcarannAnamaryamNAmiti ca tRcam // 254 // " somA rudrA dhArayethAmastram" iti (1 / 1 / 18) catasro yajJaM ca bharaNAnIndriyaM ceti Rk samA saMvatsaraM cAhvAna idaM liGgaM yaduktaM kvacittantreNApi prAyazcittamastIti / sravantyAmiti taDAgasarasI nivartete // 254 // abdArthamindrimityetadenasvI saptakaM japet // aprazastaM tu kRtvA'psu mAsamAsIta bhaikSabhuk // 255 // " iMdraM mitraM varuNamagnim " ( 1 / 7 / 24 ) ityetatsaptakaM SaNmAsAn japedenasvItyavizeSAtsarvainasAm / aprazastaM maithunaM tatra purISotsargo vA tadapsu kRtvA mAsaM bhekSAhAro bhavet // 255 // 25 mantraiH zAkalahomIyairabdaM hutvA ghRtaM dvijaH // sugurvapyapahatyeno japtvA vA nama ityUcam / / 256 // " devakRtasyainaso'vayananamasi" ityevamAdayoSTaumantrAH zAkalahomIyAstaighRtamabda hutvA gurvapyapahantyainaH sarvamahApAtakAnyapItyarthaH / japitvA " namo rudrAya tavase 1ph-daa| For Private And Personal Use Only Page #946 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH mnusmRtiH| 901. kapardina" ityevaM mantraM saMvatsaramevametAM siddhimApnuyAt / antareNApi zAkalahoma tadidaM vaikalpikaM japakarmapUrveNa zAkalamantrahomena prAyazcittamanyena vA japitvA vAmana ityUcaM sA tu ziSTebhyaH sugamayitavyA // 256 // mahApAtakasaMyukto'nugacchedgAH samAhitaH // abhyasyAbdaM pAvamAnIbhaikSahAro vizudhyati // 257 // 5 mahApAtakasaMyukta iti pUrvapadArthasaMkhyAvizeSapratipattiranenApIti gamyate / ekaikasya laghunaH prAyazcittavidhAnamanekenApi yuktaM / pAvamAnyaH kRtsnameva maNDalaM dAzatayaM " svAdiSThayAmadiSThayA " (Rgveda 6 / 7 / 16) ityArabhya " yatte rAjaJchRtaM haviH" iti ( 7 / 5 / 28 ) / padaM nAma gavAmanugamanaM / gavAmanugamanaM nAnuvrajyAmAtraM / kiM tarhi ? paricaryA / sA ca gonaprAyazcittAdanusaMdheyA // 257 // araNye vA trirabhyasya prayato vedasaMhitAm / mucyate pAtakaiH sarvaiH parAkaiH zodhitatribhiH 258 // mahApAtakasaMyuktasyaiva prAyazcittAntarametat / vedasaMhitA mantrabrAhmaNaM "patriMzadrAtramupopya " iti saMhitAmaraNye japan pramucyate // 258 // jyahaM tUpavasedyuktasvirahno'bhyupayannapaH // mucyate pAtakaiH sarvaisvipitvA'ghamarSaNam // 259 // apo'bhyupayan japitvA'vamarSaNamiti saMbandhaH / antazcAntarnalaM japasiddhirevaM smRtyantarAnugraho'ghamarSaNamaMtravizeSastRca uktaH // 259 // yathAzvamedhaH RturAT sarvapApApanodanaH // tathA'ghamarSaNaM sUktaM sarvapApApanodanam // 260 // 20 stutyarthaH zlokaH // 260 // hatvA lokAnapImAMstrInaznannapi ytsttH|| RgvedaM dhArayanvipro nainaH prApnoti kiJcana // 261 // iyamapi stutiH / RgvedadhAriNo rahasyaprAyazcittArthA / anye tu " mahApAtakisaMyukta " ityArabhya rahasyArthamapIcchanti // 261 // RksaMhitAM trirabhyasya yajuSAM vA samAhitaH // sAmnAM vA sarahasyAnAM sarvapApaiH pramucyate / / 262 // 25 For Private And Personal Use Only Page #947 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ ekAdazaH RgAdivizeSaNAt brAhmaNanivRttiH / rahasyAni sAmAnyAraNyakAdhItAni // 26 // yathA mahAhadaM prApya kSiptaM loSTaM vinazyati // tathA duzcaritaM sarvaM vede trivRti majati // 262 // vyavayavasthivRdekAkaryatvAdavayavavyavahArAt vedo vedAntarasyAvayavaH // 263 // Rco yajUMSi cAnyAni sAmAni vividhAni ca eSa jJeyastridvedo yo vedainaM sa vedavit / / 264 // tanvyavayavaM darzayati / AdyAni mukhyAnItyarthaH / brAmhaNAdhyeyAni ca paThitAni / athavA padakramitAni vividhAni sAmAni grAmyAraNyavibhAgena // 264 // * AdyaM yatryakSaraM brahma trayI yasminpratiSThatA // sa guhyo'nyastridvedo yastaM veda sa vedavit // 265 // // iti mAnave dharmazAstre bhRgumoktAyAM saM0 ekaadsho'dhyaayH|| tryakSaramakSaratrayasamAhAra oMkAra AyaM brahma guhyaM rahasyAdhikAre yathAvadupadiSTatvAcchabdabrahmarUpatayopAsanakarmatvena vihitaH paramAtmavAcakatayA vA guhyo na tu jJAnA kSaratvena / saM hi lokaprasiddha omityabhyupagamastrayI yasminneSA saMkucitA sarvANi varNAnI15 tyevamAdi tasyopAsanA purastAdukteti / evamomityetadakSaramupAsIteti pUrvazloke mantrArthavedanena vedatvamuktamanena vedAntajJAnaM karmavedanaM tvadhyayanavidhyAkSiptameveti prasiddham // 26 // "mAnyA kA'pi manusmRtistaduditA vyAkhyA hi medhAtitheH sA luptaiva vidhervazAt kacidapi prApyaM na yatpustakaM // "kSoNIndro madanaH sahAraNasuto dezAMtarAdAthatai jIrNoddhAramacIkarattata itastatpustakaileMlikhitaiH" // iti zrIbhaTTavIrasvAmimUnubhaTTamedhAtithiviracita ekAdazo'dhyAyaH // * eSa vo'bhihitaH kRtsnaH prAyazcittasya nirNayaH / nizreyasaM dharmavidhi viprasyemaM nibodhata 1 1 k-kaa| 2 kha-na / For Private And Personal Use Only Page #948 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir // zrIgaNezAya nmH|| // atha dvAdazo'dhyAyaH prArabhyate // cAtuvarNyasya kusno'yamukto dharmastvayA'nagha // karmaNAM phalanivRttiM zaMsa nastattvataH parAm // 1 // Adyo'rdhaH zlokaH zAstrArthaparisamAptidarzanenAdhikAkAMkSAnivRttyarthaH / kRsnagrahaNaM 5 sAmAnyArtha / etAvantaH smArtA dharmA yasmina zAstre rahasyaparyanta upadiSTAzca ziSyamukhenAcAryasyaiva kRtsnakAritA zAstrasya pratipAdyate / na vivakSitA nAtra ziSyAcArya vastutaH pratiprattavyaM granthakAra evamaM granthamevaM vibhajati / dharmazabdazca kartavyatAvacano vidhipratiSedhasamUhamanuvadati / tena karmaphalasaMbandho'nukta iti ita Urdhva pratipAdyate / kRtsno dharma uktatsvayA vidhipratiSedhApekSayA vacanamupapannaM bhavati / kasya punaH karmaNaH phalasaMbandho 10 jijJAsyate yenocyate karmaNAM phalanirvRtti zaMseti / yAvatA yAni tAvannityAni zAstranoditatvAdeva kriyante na teSAM phalamabhisaMdheyaM / na hi tAni phalArthAni yAnyatulyAni / tatrApi pratikarma prAyazaH phalAnyuktAnyeva "vAridastRptimApnoti" 'svargAyuzca' ityAdIni ca / yatrApi noktamiva manyeta tatrApi svargAdi sAdhitameva / yAni jAtakarmAdIni saMskArakarmANi tAni saMskAryavizeSoktasya kriyAphalenaiva phalavanti nAdRSTamAkAMkSanti / yAnyapi 15 naimittikAni dravyazuddhayAdIni cANDAlasparzanasnAnAdIni tAnyapi dRSTaprayojanAnyeva zuddhaye vihitAni kriynte| azuddhairvyavahArapratiSedhAt / prAyazcittAni cAnantaramuktaprayojanAnyeva / ato na vidmaH kasya vAsya karmaNaH phalamabhijijJAsyate / pratiSedhAnAM zarIrajaiH karmadoSeH kRte teSAmeva vkssymaanntvaat| tathApratiSedhAnuSThAnamapi zAstracoditameva / na ca tatra phalArthitve hi na sarvaviSayodhikAraH syAt / arthitA vaa'dhikriyet| 20 ucyate / naivAtra tAdRzaM phalamabhidhIyate yatkAmyate / aniSTaphaladarzanamatra kriyate / naiva tatkAmyate / naiva ca kazcidaniSTaprAptimicchati / ataH srvvissytaasiddhiH| yadapyucyate zAstrAcoditaM pratiSedhAnuSThAnaM kriyate atyalpamidamucyate / evaM tatra nAnuSThAnamiti sarvameva zAstranoditaM kriyate / kintu tacchAstraM phalArthinaH kasyacitkartavyatAM sthApayati / kasyacidantareNa phalaM naimittikatvena / iha tu yAvajjIvamiva nimittazruterabhAvAkimarthaM pratiSiddhaM 25 na kriyata ityapekSA pratyavAyazca dRzyate / jighAMsayA brAhmaNasya narakaM pratipadyate iti / 1 ra-vyo / 2 ra-padyate / 3 ra-phalaM sambandho / ra-Na-apekSAyAM / 4 pha-tAvanti / 5 ra-coditA / For Private And Personal Use Only Page #949 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 904 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [ dvAdazaH nanu ca yatpratiSiddhaM brAhmaNavadhAdi na tacchAstracoditaM / zAstranoditasya hi zAstrIyeNa phalena saMbandho yuktaH / yathA " svargakAmo yajeta " iti / zAstrato hi yAgasya kartavyatApratipattirnAnyataH / iha tu dveSAdinA lokikI prvRttirshaastriiyaa| na cAzAstrIyasya zAstrIyeNa phalena saMbandho nyAyyaH / yadapyuktarmupekSAyAM pratyavAyaH pradarzita iti kimityatra kAMkSA / yAvatA dviSantaM pravartamAnasya na kartavyamiti zAstrato'vagati. rjAyate tArvatA vAkyArthasamAptiH / kimatra padamasti yadAkAMkSIyata etadvivicyamAnaM mahAntaM granthavistAramAkSipati / saMkSepastvayaM " na hiMsyAdbhUtAni " iti pratiSedhavidheH pratiSedho bhAvArthaH kartRkaraNa iti ca zrUyate / tatra vidhistAvanniyojyaM viSayAkAMkSA tatra 10 niyojyasyeyamavagatirbhavati / mayaitatkartavyaM naoNrthastatra niyuktaH / puruSaniyogarUpatvAdvidheH / sa cAtra niyojyo laukikyAdveSalakSaNayA pravRttyArthena pravartamAnahiMsAsvabhAvopadezena samarpitaH / yaH svecchayA hanane pravartate sahanyAditi / na caitena yajyate sa hyatra vidheviSayaH / na ceti zUnyeSu bhAvArthasyAnyataH prAptatvAtpuruSopalakSaNatvAtsvena viSayatvena vidheH saMbandhaH / yazcAsau niyojyaH sa na tIrthatvena niyojyabhAvamAtmanaH pratipadyate / 15 yAvattadviSayasya pratiSidhyamAnasya nAniSTaphalatAmadhyavasyati / tathA hi loke vyutpattiH / " sabhyAyAMguliyeti" vadan pratiSiddhe tadatikrameNa tadanuSThIyamAnamanathahetutayA pratipannaM tatra laukikI vyutpattimavamRjya hetvantaramupanyAsamarhati / na cAzrutApyaniSTaphalatA pratiSedha sAmarthyAtkalpayituM yuktA / kiM punaryatra zrUyata eva / na hi zrutasyotsargo nyAyyaH / na . cAtra vAdamAtropalakSakatvaM narakAdiphalaM zrutiyuktamuktena nyAyena / phalApekSAnvayaH sakAzAt 20 kiM cArthavAdA vidhivizeSA bhavanti / na ceha kazcidvidhiH zrutaH prakRto vA karmaphalasaMbandhasyaiva prAdhAnyena pratipAdayiSyamANatvAt / na hyatra karmANi vidhIyante / atazca teSAM phalasaMbandha ucyate / na caitAvatA bhavanti vAkyazatAnyanarthakAni / bhavantvahantu smRtikAraNaM tAvadetaddarzanaM / na hyanyathaitAni vAkyAni vyAkhyAtuM zakyante / avidhizeSa iha nAsti guNavAdenaitavyAkhyAnaM zAstrakArANAmapi bhrAntiriti cenna naivaMvAdina AtmanaH 25 prakarSato maharSInavajAnate / aghaM pApamanagheti saMbodhanaM niSkalmaSatayA stutyartha zaMseti vAgyato vartate // 1 // sa tAnuvAca dharmAtmA maharSInmAnavo bhRguH / / asya sarvasya zRNuta karmayogasya nirNayam // 2 // 1Na-ra-apekSAyAM / 2 Na-ra-tAva miti / 3 ra-AkAMkSIt / 4 pha-sta / 5 Na-ra-cArthastatra / 6r-akRtyaarthtH| 7 ra-telena / 8 Na-ra-vidhiH / 9ra-kiMca / 10 ra-kSayatvaM / 11 pha-avami / For Private And Personal Use Only Page #950 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 905 pRSTaprativacanametat / yadahaM pRSTaH zRNu tatkarmaNo yogamiti saMbandhaH / sa ca prakRtatvAtphalenaiva vijJeyaH // 2 // zubhAzubhaphalaM karma manovAgdehasaMbhavam / / karmamA gatayo nRNAmuttamAdhamamadhyamAH // 3 // zubhasya nirdezo dRSTAntatayA manovAgvyApAravidhyartho vA manaso vAco dehAcca sNbhvti| 5 karmazabdo na cejyAyAmeva kAyaparispande vrtte| kiM tarhi kriyAmAtrayogadhyAnavacanAtmake'pi phalazabdaH pratyekamabhisaMbadhyate / zubhamazubhaphalaM ca naivaM vijJeyaM kAyavyApArasAdhanAdivat karmAnuSThAnAcchubhAzubhaphalaprAptiH / api tu manovAkkAyasaMbhavAdapyevameva / tasmAdapi trividhAtkarmaNastu vidhIyate phalaprAptiH // 3 // tasyeha trividhasyApi vyadhiSThAnasya dehinH|| dazalakSaNayuktasya mano vidyAtpravartakam // 4 // nanu ca daNDyAn yanetana hiMsyAditi' zubhamazubhaM ca te sarve kAyavyApArasAdhye tadAnenAtmanaH svatvanivRttiH parasya ca svatvaMsaMpAdanaM tacca pUrva dakSiNena hastenetyAdi vihitN| yAgo'pi prayogarUpo'vabhRthAntaH kAyavyApAranirvatyo bhavati / evaM saMghAtadaNDAdyavidyA tu kAyikatayA prasiddhaiva / tatra kiM tatkarma yanmanasaH saMbhavatyata Aha arthasyAsya mano 15 vidyAtmavartakaM / manaso hi vyApArAH srvdrshnaadyH| na ca triSvasatsu bhautiko vyApAraH / tathA hi prathamaM tAvanmanasA'yamartha saMpazyatyayamIdRza etasya vastunaH sukhaM duHkhaM vA'sya kAraNAt tata Ayatte kathametanmanaH saMpadyate tato'dhyavasyati saMpAdayAmyato nedamiti / tatra udare kriyApraghAne kAyaparispandarUpavAgvyavahArazcAtaH sarvasya manaH pravartakaM prekSApUrvakAriNaH abuddhipUrva tu nAvazyaM saddarzanAdayaH pUrvabhAvirUpasya tAdrUpyeNa grahaNaM yathA 20 meghavarNasAdRzyAtpAnakabuddhayA pravRttiH santamAsaMbhavAtpravRtti saMtamAsaMbhavati / tayA parastrISvanyattu daivopanipatitaM / yathA suptasya hastasaMcArapArzvaparivartanAdinA mazakAdiprANivadhastatrApi kartRtvamupapAditaM prAyazcitteSu pravRttiheturvividhasya vAGmanaHkAyasAdhanabhedena vyadhiSThAnasyottamAdhamamadhyamagatibhedena dazalakSaNayuktasya manaH kAyakarmaNoH pratyeka traividhyaM vAGmayaM caturvidhaM / etAni dazalakSaNAni tAnyupariSTAdvakSyati // 4 // 29 paradravye pvamidhyAnaM manasA'niSTacintanam // vitathAbhinivezazca trividhaM karma mAnasam // 5 // 1Na-ra-zRNutakarmaNo yog| 2Na-ra-ApAdana / 3 r-jyaa| 4 pha-eva tasya / 5r-ruupaa| 6 ra-vvatyaMtaM tu| 114-115 For Private And Personal Use Only Page #951 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [dvAdazaH abhidhyAnaM nAma paradravyaviSayeAbuddhyA paradravyAbhibhavAnucintanaM / kiyadazvagodhanaM kiyadvA'jAvikamiti ca vibhavo'zvAH dhigdaivaM kasmAdasyeyatI samRddhiH / atha ca kathaM nAmaitasyApahareyamathavA sAdhurbhavati yadyetasyaitanna bhavati / anye tvAhuretaddhanaM samabhibhavatyaniSTacintanaM parasyetyabhisaMbadhnanti / paravadhopAyacintanaM yadi mriyate tanmamAstviti vA / nanu ca paradravyAbhidhyAnamIdRzamevoktam / anenaiva siddhe tadanarthakaM / sAmAnyazabdo hyayaM / yadaniSThamanabhipretaM parasya tanna cintanIyaM / dhananAzo'pi parasya naiveSTaH / etadbhayAcca kiMcana parasyetyetanna vyAharanti / aniSTaM ca yatpratiSiddhaM tadvyAcakSate / asminnapi pakSe paradravyAbhidhyAnaM prAdhAnyArthameva / evaM vitathAbhinivezo'pi / pUrvapakSArthasya siddhAntatvena grahaNaM vijJAnavAdo vidAM prAmANyaM "anAtmatA graha" ityevamAdi / anye tu nityanirAmiSa10 dveSamAhuH / iyaM ca trividhA'kuzalA mAnasI pravRttiH / ato'nyA kuzalA aspRhA paradravyeSu dayA sarvasattveSu zraddhA dharmAdyastitvAdiSu / tathA ca bhagavAn vyAsaH " anabhidhyAparastreSu sarvasatveSu sauldRdaM / dharmiNAM phalamaslIti trividhaM manasA smaret " // 5 // pAruSyamanRtaM caiva paizUnyaM cApi srvshH|| asaMbaddhamalApazca vAGmayaM syAcaturvidham // 6 // adattAnAmupAdAnaM hiMsA caivAvidhAnataH // paradAropasevA ca zArIraM trividhaM smRtam // 7 // zAstrIyAprAdhAnyatayA'syAdattAnAmasadbhaya upAdAnaM duSTaM caiv| tathA kumAryAdiparadArAdAvapi viparItadharmAdAnaM paritrANamindriyasaMyamazca / idaM manovAgdehabhedena dazavidhaM / pravRttikuzalAkuzalavibhAgena viMzatiprakArAH // 7 // * mAnasaM manasaivAyamupabhukte zubhAzubham / / vAcA vAcA kRtaM karma kAyenaiva ca kAyikam // 8 // parasya manastApo yena janyate karmaNA tato mAnasaM duHkhamApnotIti kecit / vayaM tu brUmo yatrividhaM mAnasamuktaM tato manoduHkhAptiH / evamuttarayorapi // 8 // zarIrajaiH karmadoSairyAti sthAvaratAM naraH // 25 vAcikaiH pakSimRgatA mAnasairantyajAtitAm // 9 // 1Na-ra-bhUteSu / *trividhaM ca zaraNa vAcA caiva caturvidham / manasA trividhaM karma daza dharmapathAMstyajet // 1 // For Private And Personal Use Only Page #952 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 907 bhUyastvAbhiprAyametat / prAyeNaitAsAM jAtInAmetAni yathAvibhAgaM nimittAni / na tvayaM niyamaH tathA mahApAtakinAM tiryaparyaTantIti vakSyatIti pakSimRgagrahaNaM tiryagjAtimAtrapradarzanArtham / manovAkkAyakarmaNAmuttarottarasya gurutvapradarzanArtha param // 9 // vAgdaNDo'tha manodaNDaH kAyadaNDastathaiva ca // yasyaite nihitA buddhau tridaNDIti sa ucyate // 10 // damanaM daNDaH / vAco daNDaH pAruSyApravRttirevamuttarayorapi / yasyaite daNDA buddhA nihitA naitanmayA kartavyamiti yo na skhalati sa tridaNDItyucyate / na tvanAryo gurukASThadaNDaM dhArayati // 10 // tridaNDametanikSipya sarvabhUteSu mAnavaH // kAmakrodhau tu saMyamya tataH siddhi niyacchati // 11 // 10 trayANAM daNDAnAM samAhArastridaNDaM pAtrAdidarzanAdastriyAM bhASaNAt / buddhau nikSipya buddhau kRtvA sarvabhUteSvaghAtakatvaM cAvasthitaM tridaNDaM vA nihitaM kAmakrodhayoH saMyamaH susAdhustataH siddhiM mokSAkhyAM gacchati prApnoti / AdhyAtmikatvopanyAsa upakramo'yaM / kasya punareSA siddhiH kasya vA na / atra vikArakarmaphalAnAM bhoktRtvaM bhasmAntaM zarIraM na ca tato'yamupalabhAmahe / te sarva dharmAdharmeSvadhikAripuruSaM pradarzayitukAmaH prArabhate // 11 // 15 yo'syAtmanaH kArayitA taM kSetramaM pracakSate // yaH karoti tu karmANi sa bhUtAtmocyate budhaiH // 12 // asya zarIrasya kriyAM parispandAtmikAM kriyAM svayaM pravartayitA prayatnavazenAsya kartatvaM sa kSetrajJaH / asyAtmana iti samAnAdhikaraNe SaSThI / Atmazabdasya zarIre tasyApi AtmArthatvAt / yaH karoti pANAdilakSaNaM tajjanyo yaH zarIrAkhyaH kartA sa 20 bhUtAtmocyate pRthivyAdibhUtasaMghAto jaghanyatvAt bhUtavikAra AtmA bhuutaatmaa| tathA coktaM " dvAvAtmAnAvantarAtmanAzarIrAtmanA // 12 // " jIvasaMjJo'ntarAtmA'nyaH sahajaH sarvadehinAm // yena vedayate sarva sukhaM duHkhaM ca janmasu // 13 // 1ra-Na-niyatA dnnddaaH| * zubhaiHprayogairdevatvaM vyAmizrermAnuSo bhvet|ashubhaiH kevalaizcaiva tiryagyoniSu jAyate // 1 // vAgdaNDo hanti vijJAnaM manodaNDaH parAM gtim| karmadaNDastu lokaaNstriinhnyaadprirkssitH||2|| vAgdaNDo'tha bhavenmaunaM mnodnnddstvnaashnm|shaariirsyhidnnddsy prANAyAmovidhIyate 3 tridaNDaM dhArayedyogI zArIraM na tu vaiNavam / vAcikaM kAyikaM caivamAnasaMca ythaavidhi||4|| For Private And Personal Use Only Page #953 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 908 medhAtithimASyasamalaMkRtA / [dvAdazaH kiM punarayaM jIvo nAma yAvatA kSetrajJameva jIvaM manyante / dvau cAtropalabhyate / zarIramahaMpratyayavijJeyazcAntarAtmA tato'nyaH kazcijjIvo nAma / kecittAvadAhuH mahadabhibhUtaM sUkSmapariveSTitaM liGgaM yatpaThyate saMsarati nAnArUpaM bhogabhAvairadhivAsitaM liGgamiti yenetikaraNatvaM ca vedanaM prati tasyopapadyate / taddhi sthUlabhUtAnAmAzrayaH / tasyaiva zarIrAkhyabAhyabhUtAzrayatvAt / zarIre ca satyAtmanaH sukhaduHkhabhoktRtvamato yeneti karaNavibhaktyocyate / anye tu manyante aMtaHkaraNaM manobuddhacahakArarUpaM jIvastasya cAntaHkaraNasaMjJatvAdyukta eva karaNavibhaktyA nirdezaH / antarAtmAzabdazca tAdAdyukta eva / sahazabdasyA mokSaprApterA pralayAcca tadapi yogena // 13 // * tAvubhau bhUtasaMpRktau mahAnkSetrajJa eva ca / / uccAvaceSu bhuteSu sthitaM taM vyApya tiSThataH // 14 // uccAvaceSu bahuvidheSu nAnArUpeSu bhUteSu sarveSu yaH sthito vyApya tAni bhUtAni tiSThataH saMzrayataH / atazca sarvakarmakartRtvaM tiSThateranekArthatvAt / ko'sAvuccAvaceSu bhUteSu vyApya sthitaH paramAtmA cetanAcetanajagatparityaktaH paramAnandarUpaH parastAcca prtipaadyissyte| bhUtasaMpRktau bhUtAni paMcamahAnti / yena vedayata ityuktakSetrajJasyAtmana iti / athAvyAptyA15 pakSe'pi dvitIyasthitaM tamiti saMzrayaNaM ca tatkAraNatvAtsarvasyAsya jagataH kArya ca kAraNamAzrayatyato'pekSaiva saMzrayaNaM / tathA ca bhagavAnvyAsaH (bha. gI. a. 15 zloka) ___ "dvAvimau puruSau lokezarazcAkSara eva c|kssrH sarvANi bhUtAni kUTastho'kSara ucyate" / kSarazabdena sarva caitaducyate / vicAraprapaMcarUpamakSaraM prakRtikaraNaM / kUTasthazabdena kAraNarUpatayA pralaye'pyavinAzAt / athavA kSaraM zarIramakSaraH kSetrajJaH / kUTasthatvaM tu tasyA mokSaprApteH kartRtvabhoktRtvAnivRttyA "uttamaH puruSastvanyaH prmaatmetyudaahRtH| yo lokatrayamAvizya vibhartyavyaya IzvaraH" // 14 // asaMkhyA mUrtayastasya niSpatanti zarIrataH // uccAvacAni bhUtAni satataM ceSTayanti yAH // 15 // 25 mUrtizabdena yAvatkiMcidbhautika kAryakAraNAmiti zaktizca taducyate / tadetatsarva tasya paramAtmanaH zarIrAtprAdurbhavati / svabhAva eva tasya zarIraM zilAputrakasya zarIramitivadbhedena vyapadezaH / asaMkhyA anantAH samudrAdivormayo niSpatanti prAdurbhavatItyuktaM / 1Na-ra-tau / 2 Na-ra-karmakatvaM / / * uttamaH purussstvnyHprmaatmetyudaahtH| yo lokatrayamAvizya bibhatyavyarya IzvaraH // 1 // For Private And Personal Use Only Page #954 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org adhyAyaH ] manusmRti: ! tAbhiH prAdurbhUtAbhiriMda jagacceSTate sakriyaM bhavatItyarthaH / zarIrendriyavijJAnairvinA ceSTAyA abhAvAceSTayatItyucyate / anye tu zarIrataH pradhAnaM ca paramAtmanaH zarIraM tadadhInapravRttitvAt // 15 // paJcabhya eva mAtrAbhyaH pretya duSkRtinAM nRNAm // zarIraM yAtanArthIyamanyadutpadyate dhruvam // 16 // tenAnubhUya tA yAmIH zarIreNeha yAtanAH || tAsveva bhUtamAtrAsu pralIyante vibhAgazaH // nAtra bhUtAni paMcabhyo bhUtebhyo'nyaccharIraM pretyotpadyate / etaduktaM bhavati / zukrazoNitamantareNaiva pAJcabhautikaM zarIramutpadyate / duSkRtInAM ca pAJcabhautika zarIraM puNyakRtAM tu tejasA''kAzamAtrANi bhavanti / yathoktaM " vAyubhUtaH svamUrtimAn " iti / yAtanA pIDAtizayaH yadyatidRdama laukika duHkhasahiSNuH // 16 // 1 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 17 // yamo nAma devatAvizeSo duSkRtinAM nigrahAdikRttaddRSTA yAtanA asya tA anubhUya chalena pAMcabhautikena zarIreNa tAni zarIrANi punaH pralIyante tAsu sUkSmAsu bhUtamAtrAsu || 17 | so'nubhUyAsukhodarkAndoSAnviSayasaGgajAn // vyapetakalmaSo'bhyeti tAvevAbhau mahaujasau // 18 // 1 Na-ra-NIva / 2 Na-upacAritaH / 909 tau dharma pazyatastasya pApaM cAtandritau saha || yAbhyAM prApnoti saMvRktaH pretyeha ca sukhAsukham // 19 // For Private And Personal Use Only viSayasaGgAtpratiSiddhaviSayopasevanAtpratiSiddhAn tataH saGgAcca ye jAtA doSAH pApanirmitAH / narakAdduHkhAnyanubhUya tena ca duHkhopabhogena vyapetakalmaSo'pahatapApmA ceti / tAvevobhau mahaujasau kAvubhau mahAkSetrajJAcca tau prakRtAvanantarazlokena ca kSetrajJa evAnubhAvitA sukhaduHkhayoH sa iti ca tasyaiva parAmarzo'taH kSetrajJamamyetIti prAptaM / tacca viruddhaM / sa eva prApyaH prApakazca / satyamaupacAriko bhedo'bhipretaH / abhyetItyayamarthaH / etAvanmAtrazeSo bhavati / yaduta kSetrajJatayA prANAdisaMghAtmakena mahAniti vyapadiSTena phaleSu tAvanmAtraH pariziSyate / liGgajIvazca kSetrajJaH / anye tu mahatparamAtmAnAviti nyAcakSate / sukhodarkAn kSINe pApa uttarakAlaM sukhamanubhUyate / pratidhiNi pApe svalpe'pi na sukhotpattiH / yathA svalpe'pyajIrNe na bhojanaM sukhAya // 18 // 25 10 15 Page #955 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 910 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [dvAdazaH nanu ca yadi tau mahAn kSetrajJazca saMbadhyete tatastasya pazyata iti tasyeti kaH sNbdhyte| jIva iti kecit / uktaM ca " sa eva kSetrajJaH sa eva jIva" iti / atha liGgaM / nanu ca mahacchabdena tadevoktaM athAntaHkaraNaM mahabuddhayAdi tatrApi kaH saMbandho liGgasya dharmAdharmAbhyAM taddhi sUkSmaM bhatarUpameva / yathoktaM "teSAmidaM tu saptAnAm" ityatrAntare / ato manyAmahe yadevAnyAkhyAtamasti na zloke " tAvevobhau" iti mahatparamAtmAnau budhyete iti tadevamuktaM pazyAmaH / tayohi dRSTAnta upapadyate / mahataH karaNasya tataH kartRtvopacArAt / kASThAni pacantIti yathA tasyeti ca kSetrajJasya parAmarzabhedopapattiH / paramAtmanazca kSetrajJAzrayayordharmAdharmayodRSTAntavacanaM sarvasya sukhaduHkhopabhogasya tadadhInatAkhyApanArtha / yathoktaM / " Izvaraprerito gacchetsvarga vAzvabhrameva vA" / preraNA ca dharmAdharmaniyamitecchaiva / nanu 10 ca dharmAdharmayoricchAM prati niyantRtva aizvarya hIyate / tathA zArIrake darzitaM yatheha rAjA sevAnurUpaM dadAti na ca tasyezvaratvamapaityato mahatparamAtmAnau pazyata iti vypdishyte| tasyeti kSetrajJajJAnaM tadapyayuktamuttaragranthavirodhAt / yAbhyAM prApnoti saMpRkta iti / na hi paramAtmanA kasyacitsaMparkaH saMbandha ucyate / na ca paramAtmanA kshcitsNbndho'pi| evaM tadyatha yAmyAmiti naivaM mahatparamAtmAnau saMbadhyete / kiM tarhi / dharmaH pApaM ca / tayorapi 15 prakRtatvAt / tau dharma pazyatastasya pApaM ceti / yadi mahacchabdenAntaHkaraNamucyate sutarAmanupapattiH / na hi paramAtmano draSTutve kAraNApekSA / adhikaraNameva hi bodhiparamAtmasvarUpamabhyeti " tAveva cobhAviti " / kIdRzametadabhigamanaM yadi tadbhAvApattiH / sA naiva kalmaSavyapAyamAtrasAdhyA / atha tatprAptipravaNabhAsA'pi naiva pralIneSu bhUteSvazarIrasya bhavati / tasmAttau dharma pazyatastasya tasyaivAtmana iti pUrvavanneyam // 19 // yadyAcarati dharma sa prAyazo'dharmamalpazaH // taireva cAvRto bhUtaiH svarge sukhamupAznute // 20 prAyazo bAhulyena taireva bhUtairmahadAbhirmahAbhUtaparyantaiH svarge sukhamApnoti // 20 // yadi tu prAyazo'dharma sevate dhrmmlpshH|| tairbhUtaiH sa parityakto yAmIH prAmoti yAtanAH // 21 // nanu ca paMcabhya eva mAtrAbhyaH zarIraM duSkRtinAmityuktaM kimidAnImucyate tairbhUtaiH parityakta iti / ucyate / na bhautikaM zarIraM nApyazarIrasya yAtanAH / kiM tarhi atyantavilakSaNe te mAnuSazarIre'tonyAnyetAni mRdusnigdhasukumArazarIrAraMbhakANyatyanta 1 prakaraNaM / 2 pha-Na-mupa / 3 Na-uktaM / 4 Na-karaNA / 5 Na-tyakAmiti / For Private And Personal Use Only Page #956 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 911 vilakSaNAduHkhAbhighAtaniSkRtyAparityakta ucyate / yAni svargazarIrANi bhakSyANi taiH parityaktaH // 21 // yAmIstA yAtanAH prApya sa jIvo vItakalmaSaH // tAnyeva paJcabhUtAni punarapyeti bhaagshH|| 22 // prAgvyAkhyAto'yaM / etaccAnyazlokacatuSTayasya tAtparya / yadi bhUyAnadharmastadA 5 yAmyo yAtanAH / na tu svalpe'dharmesminneva loke sukhAnubhavena svargAvAptiH // 22 // etA dRSTvA'sya jIvasya gatIH svenaiva cetasA // dharmato'dharmatazcaiva dharme dadhyAtsadA mnH|| 23 // svalpArtho'yaM / dharmato'dharmata iti namaHprazleSaH / dharmAdharmanimittAjjIvasya kSetrajJasyAtmanaH svenaiva cetasA zAstraprAmANyAttadanubhave kRtsnshaastraarthphlopsNhaarH||23|| 10 sattvaM rajastamazcaiva trInvidyAdAtmano guNAn // yaiApyamAnsthito bhAvAnmahAnsarvAnazeSataH // 24 // dharmAdharmayoH karmakANDopayogi yattaduktaM / idAnIM vidyAkANDamAripsate / tatra dvaitAzrayamiva tAvadaMgArtha prkriyteH| satvAdayastrayo guNA AtmanaH / nAtrAtmA jIvaH / kiM tarhi mahAneva / AtmazabdaH svabhAvavacano na pratyaktvavacanaH / nirguNo hi puruSaH / athavA 15 bhogyatayA bhokturevAtmanaH saMbandhitvena vypdishyte| mahAniti ca pradhAnamevocyate / pratyAsatteH / AdyA hi vikriyodbhatiH pradhAnasya mahadAkhyA yathA jIvantyau pramAvasthA vApyatra bhavAn vikArAnavasthitaH / prakRtitvAtsarvavikArANAmidamucyate // 24 // yo yadaiSAM guNo dehe sAkalyenAtiricyate // sa tadA tadguNaprAyaM taM karoti zarIriNam // 25 // ___ yadyapi sarva triguNaM tathApi yo yadA guNaH sAkalyena kAtsnyenAtiricyata AdhikyaM prApnoti pUrvakarmAtizayavazAtsa tadA puruSasya guNAntaramabhibhavati / ataH zarIrI tadguNaprAyo bhavati / tadIyameva dharmamAdarzayati / guNAntaraM nahAtIva // 25 // sattvaM jJAnaM tamo'jJAnaM rAgadveSau rajaH smRtam // etadvyAptimadeteSAM sarvabhUtAzritaM vapuH // 26 // sAmAnyametadeSAM lakSaNaM vyApi sarvaprANiSu jJAnaM vedakaM ajJAnaM mohaH / ubhayarUpatA rjH| rAgadveSazabdenobhayadharmayoga ucyate / na yathA madamUrchAdyavasthAsvacaitanyameva nApi samyakjJAnavazAnAmatizayena krodho na cAtiprasAdaH / tattadrajo vapuHsvabhAvaH // 26 // 1 Na-NAt / duHkhAbhighAtAni hi zrutvAt pari / 2 Na-AtmAnaH / 2 Na-jJAnaM yazAnAti. zayena kruddho| For Private And Personal Use Only Page #957 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 912 medhAtithimASyasamalaMkRtA / [dvAdazaH tatra yatpItisaMyuktaM kiMcidAtmani lakSayet // prazAntamiva zuddhAbhaM sattvaM tadupadhArayet / / 27 // bhItisaMyuktaM saMvedanaM zuddhAbhaM zuddhamivAbhAti rajastamobhyAmakaluSitaM madamAnarAgadveSalobhamohamayazokamAtsaryadoSarahitaM evaM sarvamanucchedAbIjavAsanAyA A brahmaprApti5 sthitatvAdeSA cAvasthA svasaMvedyaiva kasyAM velAyAM bhavet // 27 // yattu duHkhasamAyuktamaprItikaramAtmanaH // tadrajopratipaM vidyAtsatataM hAri dehinAm // 28 // duHkhena samAyuktaM saMbhinnaM zuddhaM prItirUpaM na bhavatyata ucyate'prItikaraM duHkhAnu. viddhatayA prItyA na yuktaM apratipamapratyakSa pAramArthikametadrajaso rUpaM bhartRviSayeSu pravartakaM 10 spRhAjanakamityarthaH // 28 // yattu syAnmohasaMyuktamavyaktaM viSayAtmakam // aprataymavijJeyaM tamastadupadhArayet // 29 // moho vaicityaM yuktAyuktavivekAbhAvaH / viSaya AtmA svabhAvo yasya / nanu cAya maviSayo'ntarAtmatvAdeva / tatkathaM viSayasvabhAvo mohaviSayAnurAgAt buddhiriva evamucyate / 15 viSayAdvA'tIva buddhistadAtmikA saMpadyata iti saMkhyAtraiguNyaM na tvantarbahiHsattvAnAmavizabdaM / apratakyaM tadanumAnagocaramavijJeyaM aMtarbahiHkaraNAnAmagocara ityarthaH // 29 // trayANAmapi caiteSAM guNAnAM yaH phalodayaH / / agryo madhyo jaghanyazca taM prvkssyaamyshesstH||30|| trayANAmeSAmAsenyamAnAnAM yatphalamutpadyata uttamAdhamamadhyamaM tadvaktavyatayA 20 pratijJAyate / yasmin guNa udvikte yaH puruSasya svabhAvo bhavati sa ucyata iti prtijnyaa||30|| vedAbhyAsastapo jJAnaM zaucamindriyanigrahaH // dharmakriyA'tmacintA ca sAtvikaM guNalakSaNam // 31 // tatkasyeti saMbandhaguNalakSaNamityevaM vaktavyatayA pratijJAyate sAtvikamiti kathaMcidyojayitavyaM / guNo lakSyate yena tadguNalakSaNaM tatkasyeti sAtvikamiti saMbandhaH / 25 prayojanaM samudAyasambandhyavayavA api dRzyante / tenaitaduktaM bhavati / sambandhasya guNasyaita lakSaNaM / yathA devadattasya gurukulaM gururopasarjanIbhUto'pi devadattapadena saMmbadhyate tadvadetat draSTavyam / padArthI vyAkhyAtAH // 31 // ArambharucitA'dhairyamasatkAryaparigrahaH / / viSayopasevA cAjasraM rAjasaM guNalakSaNam // 32 // 1Na-miva / 2Na-rAjJA lakSaNam / For Private And Personal Use Only Page #958 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 913 karmaNAM kAmyAnAM dRSTArthAnAmadRSTArthAnAM cAraMbhe ratirvRthAraMbhazcaitat rAjasaM lakSaNam / adhairyamalpe'pyupaghAtahetau cetaso'samAzvAso dainyagrahaNamutsAhatyAgaH / asatkArya lokazAstraviruddhaM tasya parigraha AcaraNam / viSaye saMgo'jasraM punaH punaH pravRttiH // 32 // lobhaH svamo'dhRtiH krauryaM nAstikyaM bhinnattitA // yAciSNutA pramAdazca tAmasaM guNalakSam // 33 // dhanAdiSu rAgo lobhaH / kraurya svalpe'parAdhe vairAnubandhaH / nAstikyaM pramAdatA / bhinnattitA zIlabhraMzaH / gaNanaM ziSTavigarhaNA / yAciSNutA yAcakatvaM tacchIlatA / pramAdo'navadhAnaM dharmAdiSvapAyaparihAre'nAdaraH / svapno'dhRtiriti naprazleSaH // 33 // trayANAmapi caiteSAM guNAnAM triSu tiSThatAm // idaM sAmAsikaM jJeyaM kramazo guNalakSaNam // 34 // triSu kAleSu sAmyopacayApacayeSu vottamAdhamamadhyameSu ca phalodayeSvidamiti vakSyamANasya nirdezaH // 34 // yatkarma kRtvA kurvazca kariSyazcaiva lajjati // tajjJeyaM viduSA sarvaM tAmasaM guNalakSaNam // 35 // yaduktaM triSviti kAlanirdezastadarzayati / kRtvA kurvan kariSyanniti ca / 15 kadAcitriSvapi kAleSu kadAcidanyatarasmin / kimarthamahamevamakaravaM kathaM ziSTAnAmagrato bhavAmIti lajjA cetasi parikhedaH // 35 // . yenAsminkarmaNA loke khyAtimicchati puSkalAm // na ca zocatyasaMpattau tadvijJeyaM tu rAjasam // 36 // loke sAdhuvAdo mamaivaM syAditi buddhyA yadyAgatapodhanAnAmAcaraNaM tacca khyApanArtham / 20 yathA tIrthakAlebhyo dAnaM rAjani spardhayA jalpaH zUdrebhyaH zAstravyAkhyAnaM puSkalamityanenAnuSaMgitvAkhyAteH sahAyatAmAha / dharmArtha pravartamAnasya yadi janAH prakAzayanti tAdRzo dharmo na doSAya / taduktaM yatheAhetoriti / yathA mahAbhAratAkhyAne kRSNadvaipAyanenoktaM " yatheAsakto yudhi karSako'sti / nRNAni vallIrapi saMcarante // 25 " tathA naro dharmapathena saMcaran / yazazca kAmAMzca vasUni cAbhute // " asaMpattau ca karmaphalAnAM na zocati na duHkhamasti / athavA krmnnaamsNpttau|| 36 // 1Na-rAjJA lakSaNam / For Private And Personal Use Only Page #959 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [dvAdazaH yatsarveNecchati jJAtuM yantra lajjati cAcaran / yena tuSyati cAtmA'sya tatsatvaguNalakSaNam // 37 // vispaSTo'yam // 37 // tamaso lakSaNaM kAmo rajasastvartha ucyate // sattvasya lakSaNaM dharmaH zreSThayameSAM yathottaram // 38 // nanu ca kAme'pi sukhamasti / tatra yatprItisaMyuktaM tatsattvalakSaNamiti prAptaM / kathaM tamaso lakSaNaM / ucyate / moharUpaM tamo'tra saMvedanamasti / tadapi satvasyaiva lakSaNaM " satyaM jJAnam" ityuktatvAt / ucyate / nAtra bhoktRbhogybhaavaavsthaabhipretaa| kiM tarhi ? viSayagataspRhAtizayaH / na ca tasyAmavasthAyAM sukhotpattiravyaktaviSayatvaM ca vidyate 10 kAmapradhAnasya yuktAyuktavivekazUnyatvAdastyeva moharUpatA / IdRzazcAtra kAmo'bhipretaH / na yahatau zAstrArthatayA svadAreSu gamanautsukyam // 38 // yena yastu guNenaiSAM saMsArAnpratipadyate // tAnsamAsena vakSyAmi sarvasyAsya yathAkramam // 39 // eSAM guNAnAM mahyaM yena guNena yAn saMsArAn puruSaH pratipadyate / saMsArazabdo 15 gativacanaH / yAni janmAni prApnotItyarthaH / taduttaratra vakSyata iti pratijJAzlokaH // 39 // devatvaM sAttvikA yAnti manuSyatvaM ca rAjasAH // tiryaktvaM tAmasA nityamityeSAM trividhA gatiH // 40 // sAmAnyena gatinirdezo guNanimitto'yam // 40 // trividhA trividhaiSA tu vijJeyA gauNikI gatiH // adhamA madhyamAgryA ca karmavidyAvizeSataH / / 41 // eSA trividhA gauNikI sattvAdiguNaprayuktA pratyekaM punaH trividhottamAdhamamadhyamabhedenAto navadhA saMpadyate / karmavidyAvizeSAccAnantAH kuzalAkuzalakarmavazAt / buddhipUrvaprayogazca karmaNAM ca bahubhedatvAttadidamAha karmavidyAvizeSata iti // 41 // sthAvarAH kRmikITAzca matsyAH sarpAH skcchpaaH|| pazavazca mRgAzcaiva jaghanyA tAmasI gatiH // 42 // hastinazca turaGgAzca zudrA mlecchAzca garhitAH // siMhA vyAghrA varAhAzca madhyamA tAmasI gatiH / / 43 // cAraNAzca supaNozca puruSAzcaiva daambhikaaH|| rakSAMsi ca pizAcAzca tAmasIpUttamA gatiH // 44 // 20 25 1Na-madhyAt / 2Na-eSAM / 3Na-viziSyataH / For Private And Personal Use Only Page #960 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 915 cAraNAH kathakagAyakastrIsaMyojakAdayaH / suparNAH pakSivizeSAH / zUdrA garhitA. iti saMbandhaH / ye brAhmaNAnavajAnate ye ca taddhRtyupajIvino ye ca madamAnAdiyuktA hiMsrAzcaurA ityevamAdayo vigarhitAH // 44 // jhallA mallA naTAzcaiva puruSAH zastrayaH // tapAnaprasaktAzca jaghanyA rAjasI gatiH // 45 // jhallA mallA iti raGgAvatArakAstatra mallA bAhuyodhinaH / jhallA yaSTiprahAriNaH parihAsajIvino // 45 // rAjAnaH kSatriyAzcaiva rAjJAM caiva purohitAH / vAdayuddhapradhAnAzca madhyamA rAjasI gatiH // 46 // rAjAno janapadezvarAH / kSatriyAstadanujIvinaH sAmantAH / vAdapradhAnAH 10 zAstrArthagahaneSvitaretaraM jalpanti / yuddhapradhAnA yodhakAH // 46 // ___ gandharvA guhyakA yakSA vibudhAnucarAzca ye // tathaivApsarasaH sarvA rAjasIpUttamA gtiH||47|| gandharvAdayo devAsteSAmarthavAdetihAsebhyo bhedA vijJeyaH / vibudhA devAsteSAmanucarAH siddhavidyAdharAdayaH // 47 // tApasA yatayo viprA ye ca vaimAnikA gnnaaH|| nakSatrANi ca daityAzca prathamA sAttvikI gatiH // 48 // tApasAstapaHpradhAnA vAnaprasthAdayaH / yatayaH parivrAjakAdayaH / anena ca jJApayati na kevalaM janmopapattirgatinAtasya karmAcaraNAdapi / yato na tApasAdayaH katicijAtivizeSAH kiM tarhi karmanimittA ete vyapadezAH / anye tu manyante / santi 20 merunivAsinaH kecijjanapadA yatayo nAma zrUyante " indro yatInsAlAvRkebhyaH prAyacchaditi" / vimAnAni yAnavizeSAH puSpakAdayastaizcaranti vaimAnikAH / antarikSacarAH keciddevayonayaH / prathamA nikRSTAH // 48 // yajvAna RSayo devA vedA jyotIMSi vtsraaH|| pitarazcaiva sAdhyAzca dvitIyA sAttvikI gatiH // 49 // 25 AnupUrvIviziSTaH zabdo vedaiH / nanu ca gatyadhikAre kaH prasaMgo'cetanAnAM / acetanAzca zabdAdayaH / atyalpamidamucyate zabdAdayo'cetanA iti / sarva evaite devAdayaH sthAvarAntAH zarIrAtmAnaH / tatra sarvazarIrANAmacetanAditacchaktiH kevalaM puruSAdicaitanyarUpiNI prApyate / nirguNazca puruSastadadhiSThitAni zarIrANyacetanAnyapi 1 Na-puruSAzca kuvRttayaH / 2 Na-pattigatijAtasya / 3 Na-+vatsaraH / For Private And Personal Use Only Page #961 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir . medhAtithimASyasamalaMkRtA / maghAtiAyamAyatana [ dvAdazaH / cetanAnyucyante / ata etaduktaM bhavati / sattvapradhAno vedastadabhyAsAtsAttvikI gatiH prApyate / na punaH sattvapradhAnasya vedatvaprAptiH sAttvikI gatirucyate / anyeSAM tu pradarzanaM sarvakSetrajJAH santyadhiSThAtAro vedapuruSA vAruNe loke zrUyante // 49 // brahmA vizvasRjo dharmo mahAnavyaktameva ca // uttamAM sAttvikImetAM gtimaahurmniissinnH||50|| vizvasRjo marIcyAdayaH prajApatayaH / dharmo vedArthaH / pUrva vedasvarUpamuktamidAnI tadarthaH svarUpArthaH pradhAnatara ityuktaM bhavati / athavA dharmAdezca vigrahavatvaM pUrvavadraSTavyaM / mahAniti saMjJAMtaraM / avyaktaM pradhAnaM kRtirityeko'rthaH / nanu ca sattvAdhikye pradhAnasya tadvikAratvAjjagataH sarveSAM vikArANAM sattvAdhikyaM prAptaM / tatazca rajastamaso kuto'tirekaH / 1. ato yaduktaM "yo yadeSAM guNo dehe sAkalyenAtiricyata" iti tadanupapannaM / ucyte| naitadeva paraM pradhAnarUpatA prApyA kiM tarhi ye ye prakArAH santi yadi prApyo vyaktibhAvo yadi vA'dRSTavidhiryadi vA naivAyaM saMkhyeyaH pradhAne'vyaktazabdo vartate kriyAnimitto hyayaM nAsya vyaktirvidyata iti asphuTaprakAzatvAdavyaktaM / tathA ca paramAtmani vRttirbhavati / mahattvaM ca tasya vibhutvAdupapadyata eva / nanu ca naivAsya sAttvikI gatiH / aguNatyAgA 15 cApyevaM / yadA hi nAhaM na mama kiMciditi muktAhaMkAramamakAro bhavati tadA brahmatA bhavatIti vijJAyate / nididhyAsanayaiva brahmaprAptiH / kintu sattvapradhAnA eva jJAnAditatparA bhavanti / na tAmasI rAjasI ceti / evaM kRtvocyata " uttamA sAtvikI gatiH " / anyau pakSAvanupapannau / na hi pradhAnabhAvaM prApya kAcitpuruSArthasiddhiH / acetanaM hi tandyapadizantyacaitanyaM sthAvarebhyo'pi yadadhInA hi madamUrchAvasthAH kecidarthayante / 20 dRSTavidhistu naiva saMbhavatyazrutatvAt " AtmA vAre draSTavya" iti (bRhadAraNyake a0 2 brA0 5) zrutitaH pradhAnaM draSTavyamiti tasmAtparamAtmaviSayAveva mahAnavyakta ityetau shbdau||50|| eSa sarvaH samuddiSTaslimakArasya krmnnH|| trividhastrividhaH kRtsnaH saMsAraH sArvabhautikaH // 51 // tripakArasya vAGganaHkAyasAdhanasya trividhaH satvAdiguNabhedena punastrividhaH 29 uttamAdivizeSato yA apyatra gatayo vizeSato'nuktAstA apyuktasAdRzyAdantarbhAvanIyAH guNaprakaraNopasaMhAra uttaro'pi zloko vakSyamANasUcakaH // 11 // indriyANAM prasaGgena dharmasyAsevanena ca // pApAnsaMyAnti saMsArAnavidvAMso nraadhmaaH|| 52 // 1Na-sambhavanti / 2 Na-pravRtto bhavati / 3 Na-dharmaH / For Private And Personal Use Only Page #962 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| iMdriyasaMgo'pratiSiddhasevanapradarzanArthaH / asavenaM dharmasya ziSTAkaraNaM / etacAviduSAM bhavatyata AhAvidvAMso ta eva nraadhmaaH| atazca paramAt saMsArAt kutsitAni nanmasthAnAni saMyAnti prAvapnunti / tatra prasiddha eva tAvatkarmavipAkaH prckssyte||12|| yAM yAM yoni tu jIvo'yaM yena yeneha karmaNA // . kramazo yAti loke'smistattatsarvaM nibodhata // 53 // bahUnvarSagaNAnghorAnnarakAnprApya tatkSayAt // saMsArAnmatipadhante mahApAtakinastvimAn // 54 // ghorAnnarakAn duHkhaprasahanavyathayA ghorA yAtanAsthAnAni nArakAn tatkSaNAdudbhutarUpasya karmaNaH phalopabhogena kSayaM tata ISadavaziSTe karmaNi saMsArapratipattiH / kathaM punaH sarvakarma tatraiva na bhujyate / uktaM / iMdriyasya karmaNo narakakalaM nopazAntasya kArya- 10 virodhitvAcca karmaNAM phalenopazamaH / tatra yathaiva ca jvalitasyAgnerudarciSo dAho viniyogastapazcAdaMbha eva sthitasyaivaM narakeSvaSi draSTavyaM / agnestu dve avasthe bhavataH / prazAntatA jvAlA c| narakastu ekarUpa eva sarvadA |udrciss ivAgnayaH karmANi copacayApacayavantyata upacitasya karmaNo narako'pacIyamAnasya tato'nyatropabhuktiH tatra yuktaM tataH zeSeNeti // 14 // zvasUrakarakharoSTrANAM gojAvimRgapakSiNAm // caNDAlapukkasAnAM ca brahmahA yonimRcchati // 55 // kRmikITapataGgAnAM viDbhujAM caiva pkssinnaam|| hiMsrANAM caiva satvAnAM surApo brAhmaNo vrajet // 16 // viDbhujA vAyasAdayaH / hiMsrANAM vyAghrAdInAm // 16 // lUtAhisaraTAnAMca tirathAM caambucaarinnaam|| hiMsrANAM ca pizAyAnAM steno vimaH sahasrazaH // 57 // tRNagulmalatAnAM ca kravyAdAM dNssttrinnaampiH|| krUrakarmakRtAM caiva zatazo garutalpagaH / / 58 // krUrakarmakRtAH paravadhazIlAH // 58 // hiMsA bhavanti kravyAdAH kRmyo'bhkssybhkssinnH|| parasparAdinaH stenAH pretaa'ntystriinissevinnH|| 59 // kravyAdA gRdhrAdayaH / amedhyabhAkSiNaH kRmayaH parasparamadanti / yathA mahAmArjAro mAjIraM mahAmatsyaH sUkSmaM matsyaM naikabhedamiva antyastrIniSeviNo barbarAdayaH // 59 // 1Na-saMgama apratiSiddha-2Na-pApAt / 3 viniyogatapazcAdaMgArAvasthitasya pavanarakeSvapi drssttvym| For Private And Personal Use Only Page #963 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 9.18 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [dvAdazaH saMyogaM patitargatvA parasyaiva ca yoSitam // apahRtya ca viprasvaM bhavati brahmarAkSasaH // 60 // maNimuktApavAlAni hatvA lobhena maanvH||. vividhAni ca ratnAni jAyate hemakartRSu // 61 // hemakartAraH pakSiNaH // 61 // dhAnyaM hRtvA bhavatyAkhuH kAMsyaM haMso jalaM plavaH // madhudaMzaH payaH kAko rasaMzvA nakulo ghRtam // 62 // AkhuH mUSakaH 32 // mAsaM gRdhro vA madgustailaM tailapakaH khagaH // cIrIvAkastu lavaNaM balAkAzakunirdadhi // 63 // kauzeyaM tittirihatvA kSaumaM hatvA tu da1raH // kArpAsatAntavaM krauJco godhA gAM vAggudo guDam // 64 // darduraH maMDUkastokaH // 64 // chuchundarIH zubhAngandhAnpatrazAkaM tu bhinnH|| zvAvitkRtAnaM vividhamakRtAnaM tu zalyakaH // 65 // barhiNo mayUrAH // 65 // bako bhavati tdRtvA'gniM gRhakArI hyupaskaram // raktAni hatvA vAsAMsi jAyate jIvajIvakaH // 66 // vRko mRgebhaM vyAghro'zvaM phalamUlaM tu markaTaH / / / strImRkSaH stokako vAri yAnAnyuSTaH pazUnajaH // 67 // jalaM plava ityatra pAnArthamudakaM jJeyaM / stokako vArItyatra dhAnyasekAdyartha rasazcAdyaM rasamAhuryadi vA'tiriktauSadhAdi draSTavyam // 67 // yadvA tadvA paradravyamapathatya blaanrH|| avazyaM yAti tiryaktvaM jagdhvA caivAhutaM haviH // 68 // nAtra tirohitamiva kiMcidasti // 68 // striyo'pyetena kalpena tdRtvA doSamavAmuyuH // eteSAmeva jantUnAM bhAryAtvamupayAnti tAH // 69 // svebhyaH svebhyastu karmabhyazcyutA varNA hyanApadi // pApAnsaMsRtya saMsArAnpreSyatAM yAnti dasyuSu // 70 // 1Na-zatruSu / For Private And Personal Use Only Page #964 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 919 brAhmaNo'dhyApanAdijIvikAkarmatyAgena yadi kSatriyAdivRttimupajIvet evaM kSatriyAdayaH svakarmacyutAH pApAn saMsArAn tiryagyonIranubhUya manuSyatve jAtA dasyuSu caurAdihiMsrodiSu bhRtyabhAvaM prAmuvanti / anApadItyanuvAdaH / Apadi vihitatvAdoSAbhAvaH // 70 // vAntAzyulkAmukhaH preto vimo dhrmaatsvkaacyutH|| amedhyakuNapAzI caM kSatriyaH kaTapUtanaH // 71 // svakarmacyutAnAM pApagatayaH pradarzyante / vAntamaznAti ulkayA cAsyaM mukhaM dhyte| kuNapaH zavazarIraM / kUTapUtanaH kutsitagaMdhA nAsikA'sya bhavati / kaTapUtana iti vA pAThaH / prakaTaH pUtano nAma pizAcAdiH sa tu kazcidadRzyo bhUtavizeSaH zmazAnikabhUmisevI // 71 // maitrAkSijyotikaH preto vaizyo bhavati pUyabhuk // cailAzakazca bhavati zuno dharmAtsvakAcyutaH // 72 // maitrAkSijyotika iti zabdAntaraM pizAcavacanaM pUrvavat / athavA maitrAkhye jyotidRSTAvapIti maitramaMgaM pAyuH tadakSivivaraM chidram / anye tulUkamAhuH / maitramAdityalokaH / akSaM jyotiH aindriyakaM darzanaM sa hyAdityAlloke na pazyati // 72 // yathA yathA niSevante viSayAn viSayAtmakAH // tathA tathA kuzalatA teSAM teSUpajAyate // 73 // bhedagrahagRhItAnAM putradArAbhiSvaMgadhanAdilobhe viSayasukhagaMdhamAtmaikatvaparipanthividyAprAtepakSabhUtaM nivartayituM saMsArasvarUpaM mAnuSyakaM janma yathAsthitamanadyate sarvasya prasiddhaM yathA yathA viSayeSvabhyAsena pravartante / viSotmakA viSayalAlasAH / Atmazabdena pravRttasya syAttatsvabhAvatayaiva bhavatItyAhuH / yastu kathaMcitsahitaM bhuMkte tasya bhogAdinA 20 satsmRtyupapattAvabhilASo jAyate / yastvatyantamevAdharaH sa tadbhAvanayA tadAtmatve ca saMpadyate / tadidamAha tathA tathA kuzalateti kuzalatApadaM caikarasIbhAvo'tazca sa na zaknoti viSayAnparihat / IdRzyeva prvRttirshissttaaprtissiddhessvpi| svadAragamanAdiSvAgamArjitadravyopapAdakena bhojyAvizeSeSvapi pratiSiddhA // 73 // te'bhyAsAtkarmaNAM teSAM paapaanaamlpbuddhyH|| saMprApnuvanti duHkhAni tAsu tAsviha yoniSu / / 74 // tatazca teSAM pApAnAM pratiSiddhAnAM karmaNAmabhyAsAn "ninditakarmAbhyAse patanamiti" tadbhavatu duHkhAni pazyanti / tAsu tAsu kRmikITAdiyoniSu // 74 // 1Na-caura hiMsAdiSu / 2 nn-tu| 3 Na-kamiti / 4 Na-viSayaiSiNaH / 5ph-tmi| 6 nn-paadiven| For Private And Personal Use Only Page #965 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 920 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [dvAdazaH tAmisrAdiSu cogreSu narakeSu vivartanam // asipatravanAdIni bandhanacchedanAni ca // 75 // " tAmitramandhatAmitram" ityAdyAH prAguktA narakAH / tatra vivartanamekena pArthenAsitvA pArthAntareNAvartanaM abaddhasyottAnasya vA khaDgadhArAnizitapatrairvRkSarbandhanaM bhUmiSThA ...patraireva kadalIdalakhaMDavat / tathAvidhaimaitrI duSkRtinAmaMgacchedaprAptiH // 79 // vividhAzcaiva saMpIDAH kAkolUkaizca bhakSaNam // karambhavAlukAtApAnkuMbhIpAkAMzca dAruNAn // 76 // karaMbhaH kardamaH / kuMbhISu prakSiptAste hi tApenA''gneyenAnnAdivatpacyante // 76 // saMbhavAMzca viyonISu duHkhaprAyAsu nityazaH // zItAtapAbhighAtAMzca vividhAni bhayAni ca // 77 / / viyonayaH tiryakpretapizAcAdayaH / tatra saMbhavo janma duHkhabahulAsu // 77 // asakRdgarbhavAseSu vAsaM janma ca dAruNam // bandhanAni ca kASThAni parapreSyatvameva ca // 78 // spaSTArthaH / / 78 // bandhupriyaviyogAMzca saMvAsaM caiva durjanaiH // dravyArjanaM ca nAzaM ca mitrAmitrasya cArjanam // 79 // jarAM caivApratIkArAM vyAdhibhizcoSapIDanam // kkezAMzca vividhAMstAMstAnmRtyumeva ca durjayam // 8 // etAvapyuktArthau // 79 // 10 // yAdRzena tu bhAvena yadyatkarma niSevate // tAdRzena zarIreNa tattatphalamupAznute // 81 // sAttvikena rAjasena tAmasena vA bhAvena yadyatkarma niSevate sAttvikaM rAjasaM tAmasaM vA zarIreNa tAdRzenetyarthaH / satvabahulena rajobahulena tamobahulena vA tattatphala mupAznute / sAtvikaM rAjasaM tAmasaM vA yatazcaitadevaM rajastamobahulAt karmaNo'kuzala29 saMkalpahetoraniSTaphalaprAptiH / atastatparivarjanena kuzalasaMkalpakarmaNA bhavitavyam // 81 // eSa sarvaH samuddiSTaH karmaNAM vaH phlodyH|| naiHzreyasakaraM karma viprasyedaM nibodhata // 82 // For Private And Personal Use Only Page #966 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH / manusmRtiH / 921 pratiSiddhAnAM ca karmaNAM yAvatphalotpattistAni samupadiSTAni tato vartitavyam / yato duHkhAnubandhI viSayasukhopabhogo'tastato nivartante / zreyase karmavidhau mokSopAye vakSyamANavidyAkANDa upadiSTe sthAtavyaM tadidAnIM vakSyAmaH // 82 // vedAbhyAsastapojJAnamindriyANAM ca saMyamaH // ahiMsA gurusevA ca niHzreyasakaraM param // 83 // niHzreyasazabdena na punaH puruSArthasiddhirucyate / api tu nizcitasukhaduHkhAnubandhaH prItivizeSo'pi / vedAbhyAsAdInAM tatra tatroktAnAM punarvacanamAtmajJAnastutyarthe / jJAnaM vedArthaviSayaM / uktAryAnyanyAni padAni // 83 // sarveSAmapi caiteSAM zubhAnAmiha kamarNAm // kiMcicchreyaskarataraM karmoktaM puruSaM prati // 84 // sarveSAmapi caiteSAmAtmajJAnaM paraM smRtam // taddhayayaM sarvavidyAnAM prApyate hyamRtaM tataH // 85 // dvividhamAdmajJAnaM deheMdriyabuddhayAdivyatiriktasya kartRbhoktatvopapattirUpasya / ahaMpratyayaprameyatayA''tmani viSayapratItyantargatasya jIvakSetrajJavijJAnAtmAdiparyAyasya zarIranAze'pyanaSTAnAM karmaphalAnAmaurvadehikAnAM bhoktatvajJAnaM aparaM sarvasya jagato janmAdInAM 15 paramAtmaikakAraNatve nityasya sata ekasyAvidyAvAsanopahitanAnArUpasya tiryakmanuSyAdipvekatvadarzanaM / "AtmA vA are draSTavyaH zrotavyo mantavyo nididhyAsitavya" (bRhadA. raNyake a. 2 brA. 5) ityevamAdizrutibhirupadarzitasvarUpasya jJAnaM / tatra kSetrajJaparijJAnaM karmavidhiSUpayujyate / asati hi dehAdivyatirikte'sminnaurdhvadehikAnAM bhoktari phalAnAM svargakAmAdicodanA anarthikAH syuratastatra na kshcitprvrtetaatsttkrmaanusstthaanopyogi| 20 yattu paramAtmaikattvajJAnatirodhInopasenAbhyAsasAmarthenopapadyamAnaM zuddhabuddhamuktAnandanityAvinazvarabhAvasyAtmanaH prakAzanaM tatredamupapadyate / tadanaM sarvavidyAnAM prApyate hyamRtaM tata iti / amRtaM tataH gateApattiM tata iti vidyAnirdeza AtmavidyAyAH kSetrajJajJAnaM tu karmopakArakatvAdamRtatvAya kalpate / ato vedAntopadiSTasya samastasya dvaitAdvaitaviSayasya sadAtmano darzanaM tadAtmajJAnamabhipretam // 8 // SaNNAmeSAM tu sarveSAM karmaNAM pretya ceha ca // zreyaskarataraM jJeyaM sarvadA karma vaidikam // 86 // 1 pha-tra; / kha-tA / 2 Na-ne / 3 Na-tadgatevyo / 4 k-dhaa| 196-117 For Private And Personal Use Only Page #967 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 922 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [dvAdazaH vedAbhyAsAdIni SaTkarmANi zreyaskarANi / tebhyo niHzreyasakaratvaM vaidikasya jyotiSTomAdeH karmaNasteSu mokSatvaM pratipadyate / ____ nanu ca yadi tAvatpUrveSAmiti nirdhAraNe SaSThI tadnupapannaM / nirdhAraNaM hi samudAyabhUtavizeSasya kenaciddharmeNa tadaikaviSayeNa copapadyamAnasyAvAntareNAsaMbhavinA 'kSatriyo manuSyANAM zUratam' iti manuSyajAtau kSatriyo'pyantarbhUtaH sa zUratamatvena nirdhAryate / anupadiSTamyAnantaritasya kuto nirdhAraNaM na hi bhavati / na ceha prAgvaidikaM karmAdiSTaM / athocyate / antarvedAbhyAsAdIni vaidikAnyeva / kathamuddiSTaM vaidikaM karma / yadyevaM sAmAnyasAmAnyAtsutarAmanirdhAraNaM / na hi bhavati gavAM gaurutpannakSIratameti / yadi hyavaidikAni coddiSTArthAnyabhaviSyastata evaitadapekSeta vaidikaM zreyaskaramiti / kiMca kAni tAvAtra vaidikAni karmANyabhipretAni / yadi tAvat jyotiSTomAdIni / vizapagrahaNe pramANaM vaktavyam / vedAbhyAsAdInAmavaidikatvAt / atha smArtatvAnna tAni vaidika ni / yAnyava pratyakSazrutivihitAni tAnyeva vaidikAdIni / na hi sarve vaidikeSu karmasu vedAbhyAsAdInAmagatvena tadbhAvaH / etacca yadvakSyati (agre (7) "antarbhavati kramazaH tasmin kriyAvidhAviti" taddhi tasya neti / tahyagnihotrAdau tapo garu saMpAcaM 15 syAta / anena tena ktena na kazcidarthaH / vedAbhyAsAdInAmapyanuSTheyAnyagnihotrAdInyapi / tatra na vidmaH kIdRzamISAM zreyaskaratvaM nApi samAni phalAni yena phalasyotkarSavattayaivamucyate / yathA godAnAtsvargasya jyotiSTomAJca dIrghakAlAdyanuvRttatA yathoktaM " lokavatparimANavatphalavizeSaH syaaditi"| atrocyate / yaduktaM caitenoktena kazcidartha iti / tatra kecidAhuH / virodhe smArte 20 zraute bAdhakatvajJApanArtha vaidikAnAM zreyaskarataratve vacanaM / yathoktakalpavirodhe vikalpaH / atulyAyAH zruteH smRtyAbAdha iti / "zrutidvaidhaM tu yatra syAttatra dharmAvubhau smRtii"| smRtidvaidhe anuvAdasmRtirityarthayuktaM bhavati / amunaivAvagatatvAdavAcyametat / vispaSTIkaraNArthameva punarucyata itydossH| ____ athavA'nyo'pi tathArthaH saMbhAvyate / zuddhe ca vikalpavacanaM / smRtidvaidhe na 25 tadvikalpArthe / tenAyamarthaH / smArtebhyo vaidikAni balIyAMsi / vedAbhyAsAdigrahaNaM sarvasmArtapradarzanArtha vRttAnurodhAdevaM paThitaM / vayaM tu brUmo nyAyasiddho'yamartho nyAyasiddhasyApi sauhArdenAbhidhAnamanArabhya yuktaM / ihAtmano jJAnaM pratipadaM paThyate / tatra kaHprasaMgo bAdhAttasya smRtikArI na ca svavAkyAni 1 ga-putrANAM / 2Na-na hi sarve vaidikAni / 3 Na-aMtatvena / 4 Na-tat / 5 a-zloka 14 / 6 Na-utpadyate / 7 Na-AtmajJAnaM / 8 Na-smRtikArA savAkyaniSThAvAkyareva / For Private And Personal Use Only Page #968 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH - manusmRtiH / 923 svavAkyaireva pramANayitumarhanti / athocyate / yAjJavalkIyAyAH smRtairvidhistairucyate / nAtmIyAyAH samAnatA / yattAvadAtmIyAyAmapyuktaM bhavatyataH prakaraNAnurodhAdvedAbhyAsAdi padaM pRthak agnihotrAdyupadezaH / nehAtmAnaM pratijJAyedaM paThyate / kathaM ca taiAkhyAtamiti AtmajJAnaM zrutiparatvena vedAbhyAsAdibhyo vaidikaM yAgAdi karma zreSThamiti / tato'dhyAtmajJAnamitarathA'nyatra prajAyA anyaducyamAnamanyatrAstamanyatra patitaM syAt / athavA 5 vaidikaM mana AtmajJAnamevamarthasya vedasya tatpratipAdanaparatvAdagnihotrAdyupadeza auSadhapAne vRddhayupadezavadvAlAdipravRttyarthaH / yadi vA karmakANDena ziSTAH svAbhAvikImenAmanAdyavidyAM vAsanAviSayAsaMgahetubhUtAmavadhUya zAkhAMbhyAsavAsanAsAmarthyavazAt krameNopajAtavairAgyazithilIbhUtadRDhatRSNArAgagrahaNa uttamAdhikArAnuzAsane niyojyatAM pratipattuM samastamapi zrutyAdiSTatvamadhikAropakArakatvaM karmakANDasya vijJAyata iti brhmvaadinH| ato vakSyamANa- 10 nivRttyAkhyakAbhiprAyametat / zreyaskarataraM jJeyaM sarvathA karma vaidikamiti / __ athavA bhedo yadi sarveSAmapi svapnavadasatyadarzanadvaye'pyAtmaikatvajJAne zreya ityarthaH / svavedAbhyAsAdInAM bhedopadezAdinodyaM tatkartavyam / paSThInodyaM tu taireva samAhitaM buddhyAropitAntareNa pRthaktvopapatteH / yathA mathurAH pATalIputrakebhya ADhyatarA iti / tathA sati paMcamI syAditi cet atrApi prativihitaM dharmAvizeSAt // 86 // 15 vaidike karmayoge tu sarvANyetAnyazeSataH // ___ antarbhavanti kramazastasmiMstasminkriyAvidhau // 87 // etAvadvadikaM karma jyotiSTomAdyAcakSate / teSAmeva zlokayojanA kriyAvidhiH karmavidhirvedikakarmayoge karmaprayoge bahiHsaMpAdyAvasthAH / etAnyupaniSadvedAbhyAsAdInyanta. bhavanti / tasminniti vyApyatayA kvacit kasyacitsamameSAmantarbhAvamAha / karmayoga 20 ityukte kriyAvidhigrahaNaM zlokapUraNArtha / katuM yajJebhya iti tadvA somayAgabhedena bhedo vyAkhyeyaH / tatra vedAbhyAsastAvat sarvatrAntarbhavati / yajamAnamantreSu sarvatropayogataH tapodIkSopadezasomayAgeSu " payo'mRtaM brAhmaNasya" ityAdi jJAnaM sarvatrApi duHkhAnadhikArAt / evamindriyasaMyamaH pratyahagAminaH / striyamapeyAnna mAMsamaznIyAditi ' / ahiMsAniratAM rAtri prANabhRtaH prANenAcchindyAdapi kRkalAsasyeti gurusevAderitthamapravRttiH / ye tu 26 nivRttameva karmAhusteSAM vedAbhyAsAdInAmanuvRttyarthaH zlokaH / antarbhavantyupAsanAparasyApi teSAmanuSThAnAdantarbhAvaH / tathA copaniSadbhaya upAsakasya prAyazcittanirdezaH pApakSapaNArtho na 1 Na-anAdipratijJAvAsanA 2 Na-zAstrArthebhyo vAsanAsAmAt krame gApajAyeta vairAgyaM / 3 Na-zrutyAdhipUrva mdhikaaro-| 4 Na-kANDe / 5 Na-coyaM / 6 Na-samauhitaM / 7 Na-paJcamItyasyeti cet / 8 Na-vIpsayA / For Private And Personal Use Only Page #969 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 924 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [dvAdazaH punaH pratividhAnavikAra evokto bhavati / ato vihitAkaraNe pratiSiddhasevane sati pratyavAya eva tarhi kuto mokSaH phalopabhogena janmAntaropAttaduritakSayAdakaraNAtsvabuddhipUrvamanInAnasya pramAdakRtasya prANAyAmavidyAvizeSAbhyAsAtizayena kRtiniSkRtitvAt nirupAdhyAtmasvarUpasAkSAtkaraNAcca prathamaM taM vedayettadbhAvApattirmokSaH / atazca brahmaniSThApareNApi vedAbhyAsAdInyanuSTheyAni / yasya yasya karmanyAsaH zrUyate sa SaSThe vyAkhyAtaH / vIpsAyA vidhirupAsanavidhireva " draSTavyaH zrotavya" ityAdinodito bahutvAccopAsanAprakArANAM tasmiMstasminniti vIpsA yujyata eva / ato " brAhmaNAnyupAsIta ya eSa Adityo hiraNmayaH puruSa" iti / " sa ca eSa AtmApahatapApmA " ityAdi kvacidupAttabuddhayA 'dhyAropitazcodyate / kaciddhiraNmaya ityAdau lakSaNayA tasyaivopAsanA / kvacitsarvopAsanAdhi10 patyena niSkalaMkamivAtmanastasyaivAdhastAtsa upariSTAditi codnaabhutvaadviipsoppttiH||7|| sukhAbhyudayikaM caiva naiHzreyasikameva ca // pravRttaM ca nivRttaM ca dvividhaM karma vaidikam // 88 // nanu ca pravRttameva vaidikaM karma vyAkhyAtaM / kimidamucyate dvividhamiti / naiSa doSaH / prAdhAnyaM tatra nivRttaM vaidikaM vyAkhyAtaM / na punaragnihotrAdIni / vaidikaM tu 15 sarvatrAviziSTaM mukhamupetyopapadyate / yadapi sukhAbhyudayikaM sukhodayaH prayojanamasyeti vA'nvartho vA kartavyaH / niHzreyasaM prayojanamasyeti ca kecana pravRttapade yathAsaMkhyaM pUrvavatsaMbandhanIye // 8 // * iha cAmutra vA kAmyaM pravRttaM karma kIrtyate // niSkAmaM jJAnapUrva tu nivRttamupadizyate // 89 // 20 iha kArIrIvaizvAnaryAdyamutra jyotiSTomAdi kAmyasaMpAdakaM karma / kAmyata iti kAmyaM / phalasya kAmyatvAtsAdhanamapi karma kAmyata eva / niSkAmaM nityaM jJAtaM pUrvamubhayatra zeSamaviduSo nAdhikArAt / anayorapi rahasyAdhikArijJAnamupadizyate / tadA tadubhayazeSaH / pUrvazabdazcAdyartha lakSayati / jJAnamAcaM mukhyaM yasyeti vigrahaH / yo'bhimukhyaH sa lokaH pUrva kriyAM pratilabhate / atazcaitaduktaM bhavati / jJAnaM pradhAnaM pradhAnato'nuSTheyaM / 25 vadAbhyAsAdi tu zAstramAtrayA // 89 // pravRttaM karma saMsevya devAnAmeti sAmyatAm // nivRttaM sevamAnastu bhUtAnyatyeti paJca vai // 90 // * akAmApahataM nityaM nivRttaM ca vidhiiyte| kAmatastu kRtaM karma pravRttamupadizyate // 1 // 1nn-anyonysy| For Private And Personal Use Only Page #970 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| 925 nanu ca kAmyaM karma pravRttamityuktaM / kAmyAni ca kAnicitsvargaphalAni kAniciddiSTyA svargaphalAni / tadeva sAmyatAphalaM kiMcidiSTaM karmAtaH kimidamucyate devAnAmeti sAmyatAmiti / yAnyazrutaphalAni vizvajidAdIni tAnyapi svakalpasvargaphalAni / ato na vidmaH karmaNA devasAmyatAprAptiH phalaM / na ca zakyaM vaktuM yAni phalavanti zrutAni tAni niSkAmeNAnuSTheyAni tathA cAnuSThitAni vai devatvaphalAni saMpadyante / zrutahAni- 5 razrutaparikalpanA ca tathA syAt / kAmyamAnaM ca vede phalaM 'zAMtagrAmakaH svargakAma' iti na vastusvAbhAvyena viSabhakSaNAt / atho devatvAdiprAptirbhavati na ca kAmya iti viruddhamiti pratiSedhAdhikAreSvakAminaM kathamiti cet tathAbhUtasyaiva tatra phalatvenAnvayaH / na hyatiSThamAnaM kAmyaM bhavati / atha nityAnAM phalamitaH kathyate nityatAhani yAvajjIvAdiphalaizca tatra nityaphalamavagamitaM / athAcamyaM kalpyate pratyavAyaparikaraH kalpyatAM / tadvikalpakAnAM 10 nityatvena virudhyate / yo'pyuttaraH zlokaH prabhUtAnyapyati paMcadheti tathApyapyeti vimucyata iti vidmaH / anyatrApyayo laya ucyate / na ceha bhUteSu jIvasya laya ipyte| api tu brahmarUpApattiM ye paThanti / anye'pi vyAcakSate / na cAtikrAmati paMca bhUtAni pAMcabhautikaM tasya zarIraM bhavati / api tu tejomUrti cAnveti / tadapi na kiMcit / zarIrA~grahaNaM hi mokSaH / tacca zarIramekaM vAbhavatpAMcabhautikaM ca ko vizeSaH saMsaritve'to 15 vyAkhyeyo'yaM zloka ucyate / yattAvaduktaM kasya karmaNo devasAmyatAphalamiti nityAkAmaphalatvAt / kAmAnAM ca phalAntarayogAditi / tatra brUmaH / nAnena sarveSAM vaidikAnAM karmaNAmetatphalamucyate / kiM tarhi nivRttasya karmaNo yatphalaM yatra pravRttaM kiMcana vidyate / atha na tatphalamApyata iti tenaitaduktaM bhavati / karmakANDe yatkartavyatayA veditaM sA'sya parA gatirdevatvaprAptina tu mokSaH / yattu rahasyAdhikAroktakarma tadanAvRttihetustatra kAmayamAnasya 20 phalaM kalpopahatatvAtkarmabandhahetuH karmaNA hyeSa tadabhAvo yatsvaphaladAnArthamadhikAriNaH kAryakAraNamAramante / tathaiva nityAnyavyatikriyamANAni pratyavAyahetavo bhavanti / tAnyapi zarIramAraMbhata eva / yadyevaM nityAni kariSyati kAmyAni pratiSiddhAni ca kariSyati / tasya zarIrAraMbhakakarmAmAvAddhetvabhAvena mokSamavApsyati / AtmajJAnasyopabhogaH / yathoktaM " nityanaimittike kuryAtpratyavAyajihAsayA" | mokSahInaH pravartate / tatra 25 kAmyayorityuktagarbhavadbhinnaM vidyamAnaM tasyaiva vidyayA kSayo'sti / na cAnuSThitayogavidyAyA brahmarUpApattiH / etadevAbhipretyoktaM niSkAmaM jJAnaM pUrvamiti / tathA " kAmAtmatA na prazastA" ( 2 / 2) / samAnakriyasya sAmArTistasya bhAvaH sAmyatA / devaiH samAnagati 1Na-prAptiphalaM / 2Na-nityatvAnna / 3 Na-zarIragrahaNaM / 4 Na-prazaMsAsaMvitkAniciddevatvaprApti* phalAni yathA vedamIpsayA prathamaI ) 5 Na-uktagarbhavadbhinna vidyAmanasaiva maansyvidyaayaakssyosti| For Private And Personal Use Only Page #971 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 926 medhAtithimASyasamalaMkRtA / [dvAdazaH bhavatItyarthaH / ye cApi bhUtAnyapyetItyapyayaM prati vyAmohaH so'pi na yuktH| vipralApanamapyaya ucyate / tuSAranikhilaprapaMco bhavatItyarthaH / abhyetItyapi pAThe'zarIratvamuktaM bhavati // 9 // kathaM punaH prapaMcaH kartavya ityata Aha sarvabhUteSu cAtmAnaM sarvabhUtAni cAtmani // samaM pazyannAtmayAjI svArAjyamadhigacchati // 91 // bhUtazabdena yatkicitsthAvarajaMgamaM puNyaprANi tatsarvamucyate / tatra cAtmAnaM pazyet / ahamivaitajjagaditi / tathA ca zrutiH / ( zikSopaniSadi 11 / 1) " ahaM vRkSasya reriveti " / pratiSedhava dAvabhAsasvaparavyavahAraM jahyAt / ayamahametanmama nedaM mameti adya te vaMdhyastyaktAtmAtmIyAbhinivezasyojjhitasvaparabhedasya kevalAtmaikatvaM bhAti na svArAjyadevatArthaH / sarvabhUtAni cAtmanIti / yadeva vikAraprapaMcarUpaM jagattadeva tanmayi sthitaM ahamekaH sraSTA kartA dhyAtA dhyeyazceti saMpadyate / AtmayAjI AtmAnameva sarvadevatAmayatvena yo yajate manyate nAstyAdityo vA devatA ahameva devatetyevaM pazyannAtmayAjI saMpadyate / na punarAtmApadezena yAgaH kartavyatayA cocyate / kecidAhuH / nAgneyAdi15 pvagnyAdayo devatA AtmatvenApi na vaktavyAH / svArAjyAna sve rAjye bhavAH svArAjyAH / paramAtmavatsvatantraH saMpadyate svaprakAzazca bhavati / caMdrAdityAdyAlokamapekSateMdriyANi cakSurAdIni nAntaHkaraNaM mana AditaH pazyantIti ca / bhAve taducyate / darzanamAtraM sakalabAhyAbhyantaravyApAratiraskaraNe tadbhAvanAparasyAt // 91 // yathoktAnyapi karmANi parihAya dvijottmH|| AtmajJAne zame ca syAdvedAbhyAse ca yatnavAn // 92 // yathoktAnyapi karmANIti nAnenAgnihotrAdInAM karmaNAM parihAnirvidhIyate / api tvAtmajJAne yatnavAn syAdityAtmajJAnAbhyAso vidhIyate / karmANi parihAyeti tvAlaMbanaM prazastadevatAyatanapradakSiNamatra gurugamanAdIni mukto'pyAtmajJAnamabhyasyenna hi nityAnAM karmaNAM svecchayA parityAgo'sti puruSamedhAdiSu vihite nAsti tyAgena vinA // 12 // etaddhi janmasAphalyaM brAhmaNasya vishesstH|| pApyatatkRtakRtyo hi dvijo bhavati nAnyathA // 93 // dvijanmanAM bhavati kSatriyavaizyayorapyAtmajJAne'dhikAraM dazaryati / yathA ca rANakazrutiH " brAhmaNasya vizeSataH" iti / vedAbhyAsa iti saMbandhanIyaM / AtmajJena 1 Na-Atmoddezega / 2 Na-abhAve / For Private And Personal Use Only Page #972 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 927 samatvenAbhyAsitenaiva saMbhavataH yadAtmajJAnaM prApya kRtakRtyo dvijo bhavati puruSArtha etAvatA samApyate na hi mokSAdaparaH puruSArtho'stIti / nanu ca yaduktaM sarvAtmaikatvenAyaM pazyetpratyakSaviruddhamiva pratyakSeNa hi bhinnAbhAvaH pratibhAti tena kathamekatvena grAhyaH / anAramya svArtha upadiSTaH syAt / kathaM bhinnamabhinnaM draSTuM zakyaM / na hi kharo gauriva buddhyA grahItuM zakyaH / indriyadoSeNAnyatrAvabhAsarUpayA pratIyate zuktikAdau rajatAkAratayA 5 na tUpadezataH / yo hyupadizettaM hastinaM pratipadyate / nAsau vacanaphalamaMjasAzbhuvIta // 93 // ata Aha pitRdevamanuSyANAM vedazcakSuH sanAtanam / / azakyaM cAprameyaM ca vedazAstramiti sthitiH // 94 // ayamarthaH / vedo'tra vaktaH pramANaM cakSuriva cakSurdarzanahetutvasAmAnyAt / yathA 10 cakSuSA paricchinno'rtho nizcitaH rUpapratyayo bhavatyevaM vedAditi cakSurityuktaM / sanAtanaM zAzvataM nityaM / anenApuruSakRtatvAt mahApuruSakRtatve hi tatprAmANyAt pramAdo'pItyatra na pramANamasti / ataH puruSagataguNadoSasadRzAdbhAvanizcayAttadabhAvAdapauruSeyatvena vedaH pramANaM / ato vedaprAmANyAt dRzyArthasya na kazcana virodhH| nana ca yadyevamupadizedagninA siMcedudakena cAdIpayet kiM na bhvedvirodhH| viSama upanyAsastatra hi dRSTayA padArthazaktyA 15 dRSTa evArthaH kartavyatayopadizyate / tatra pramANAntaragocaratvaM tasyArthasya tadviparyayAdyuktaM tadetadyutaM / iha tu vidhiparatvAt vAcyAnAM pramANAntarANAM ca vidhiviSayatvAbhAvAt siddhasvarUpavastugocaratvenAsatyekaviSayatve kuto virodhaH / iha hyanAtmabhUtAnAmAbhAsato bhAvAnmahattvena darzanaM vidhIyate / svArAjyaphalAyAM tatra yatrAdhikaM bhedadarzanaM tasyAbhyAsataH zakyamanyathAkartuM / tathA hi rAgAdayazcittadharmA bhAvanAtizayayogAMgA na zakyante 20 niyantuM / dvepyamapi maitrAdinA dveSyatAbuddhirnivartata iti sarvasyaitatsvasaMvedyaM pRSTaM ca bhAvanAyA avidyamAnavastusvAbhAvyamavabhAsate sAmarthyAt / yathA vipralaMbhe kAminaH sarvatra kAminIvatpazyanti kimaMgaM yatra tAttvikamekatvamasti tatkathaM bhedena viruddhatvAdavabhAsate / tadrUpa hi sarvabhAvanA sA bhinnA vidyate / IdRzaM cAtra darzanaM samatvena vidhIyate / yatra mametannedaM mameti buddheranupapattiH / yathoktaM "mameti byakSaro mRtyuna mameti ca zAzvatam" iti| 25 tasmAnnAsti virodhH| pitRdevamanuSyANAmityAdIni zrutipadAni devAdayo'pi ridhynti| saMyuktA na cek te'tIndriyamarthaM pazyanti zrutimantareNaM jJAtumazakyatvAt / aprameyaM cAparimANam / anantatvAdvedazAkhAnAM / athavA pramAtuM zakyamarthato vedAMgaM vedAH // 14 // 1Na-iMdriyadoSAyonyattapovabhAsa- / 2 Na-phalamaMjasamaznavIta / 3 Na-rUpaH / 4 Na-pramAdoSa ityatra pramANamasti / 5 Na-dhataM / 6 yogena zakyate niyaMtum / 7 pha-tathA / 8 pha-tva / 9 pha-rekha / 10 nn-vedH| For Private And Personal Use Only Page #973 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 92 medhaatithibhaassysmlNkRtaa| [dvAdazaH yA vedabAhyAH smRtayo yAzca kAzca kudRSTayaH // sarvAstA niSphalAH pretya tamoniSThA hi tAH smRtaaH||95|| pUrva tvapauruSeyatvena vedasya prAmANyamuttvavedAnI pauruSeyANAM vedAnAmaprAmANyaM / atha vedabAhyA vedaviruddhA avedamUlAH zrutayo graMthasaMdRpteSu " nodanAzcaityavandanena svargo bhavati " ityAdyA nirgrathazobhAdisiddhAMtaprasiddhAH / kudRSTayA asattarkadarzanAnivedakartuH mAdhanamapUrvadevatAdinirAkaraNamevamAdyAH kudRSTayaH / sarvAstA niSphalAH pretya prakarSa prApya / saMnirUpitahetudRSTAntaH / aMtato niSphalA uktA apyayuktAnAmAbhAsarUpatvAttAzca yuktayonyavati vartmani rAtriyati mahAgraMthavistArA bhavanti saMkSeparUpAstathA pauruSeyANA mupadezenAprAmANye puruSANAmatIMdriyArthadarzanazaktyabhAvAt zakyamapi zakterudezikasya 10 pramANAbhAvAt / ayaM sarvajJastenAyamAgamaH praNIta iti na kiMcidatra pramANaM kramate / na vidyamAne'pi kartRpUrvatve dRSTArthAdRSTakalpanAprasaMgastatpramANatve devatAsiddhiH / atastA yuktayo vyAmohamUlA ityarthaH / anye tu vyAcakSate pretyamatyAsyatAniSphalAstA niSThAstAmasayonihetutvAt / asmin pakSe'samAnakartRkatvAtpretyeti durlabhatvaM niSThAntAdvA saptamI paThitavyA preta iti // 95 // utpadyante cyavaMte ca yAnyato'nyAni kAnicit // tAnyakkiAlikatayA niSphalAnyanRtAni ca // 96 // ato vedAdyAnyanyAni zAsanAni tAnyutpadyante vinazyanti ca / utpAdavinAzitvAdanityAni / vedastu tadviparyayAnnityaH / akkiAlikatayedAnItanena puruSeNa kenacitkRtatvAdato niSphalAnyadRSTasya phalasyAbhAvAt yadi nAma kecidvipralaMbhamodakAdi20 lakSaNaM siddhe'pi // 96 // cAturvarNya trayo lokazcitvArazvAzramAH pRthak // bhUtaM bhavyaM bhaviSyaM ca sarva vedAtmasidhyati // 97 // iyamapi stutireva / cAturvarNya vedAtpasidhyati / adhikAritvenAvatiSThate " vasante brAhmaNo grISme rAjanya." ityAdi / svarUpaM tu vyavahArAvagamyaM sarvavarNevatulyatvA25 danyatra darzitaM / " trayo lokA itaH pradAnaM devA upajIvanti " anena trailokyasthiti hetutvaM vedasya siddhameva / vedamUlatvAtsmRtInAM tA Azramo'pi vedA vedabhUtamatItaM janmasukhaduHkhAdi yacca bhavadvartamAnaM yacca bhaviSyati tatsarvasya veda eva zaraNIyam // 17 // 1Na-yuktayojyaSvavati / 2 vistArobhavati / 3 Na-lokAH smRtAH / For Private And Personal Use Only Page #974 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| ___929 zabdaH sparzazca rUpaM ca raso gandhazca pnycmH|| vedAdeva prasUyante prasUtiguNakarmataH // 98 // zabdAdInAM bhogyatvena sukhasAdhanAnAM vedAdeva prasiddhiH / vaidikakarmAnuSThAnAdgItAdizabdopapattiH / tatparityAgAcchrutikarmazabdazravaNamataH zarIrAraMbhakAH zabdAdayastAbhyAM svaviSayatvenopatiSThamAnA vedAH prasidhyantItyetadabhiprAyametat / na punarveda upAdAnakaraNaM / ataH zarIrAraMbhakAH zabdAdayastAbhyAmetadevAha / pramUtiguNakarmataH prasUtiH zabdAdInAmutpattiH / tadartha guNakarmaphalArthatvAtpradhAnakarma ca citrAdiSu guNadharma ityuktaM / pAThAntaraM 'prasUterguNadharmataH' iti / guNAH sattvAdayasteSAM dharmo vipariNAmastasya yA prasUtistasyAvasthAyAH pracyutistadudreko viSvagbhAvazca tatra veda eva heturadRSTanimittatvAt / vaicitryapAThAntarANi niSprayojanatvAnna likhyante // 98 // vibharti sarvabhUtAni vedazAstraM sanAtanam // tasmAdetatparaM manye yajjantorasya sAdhanam / / 99 // tasmAdetatparaM manye sarvabhUtabharaNaM ca vedazAstrasya darzitaM brAhmaNe tathA ca " haviragnau hUyate so'gnirAdityamudvayati tatsUryo razmibhirvakSyati tenArttirbhavati tato ha vainAmutpattisthititi havirtAyata" iti / ihApyuktam " agnau prAstAhutiH samyagAdityamupatiSThata" 15 ityevamAdi / tasmAdetatparaM manye puruSArthakAraNaM yadyevaM kAraNena jantorasya dharmAnuzAsanametasmAtkAraNAtteSu yathA darzitopapattiH / nanu ca yadyaupAdAnikamadha kiM tadbhedayuktaM laukikamarthamiti ucyate anuSThAnamasya vaidikaM kArya tu dRSTatvAllaukikameva // 99 // senApatyaM ca rAjyaM ca daNDanetRtvameva ca / / sarvalokAdhipatyaM ca vedazAstravidarhati // 10 // atistutiriyaM / daNDena tAvaddaNDanAyakA grAmanagarayoH kRtAkRtaprekSaNAniyuktAH senA hastyazvarathapAdAtaM tasyAH patiH / rAjyaM maNDalezvaratvaM sarvalokAdhipatyaM sArvabhaumatvam // 10 // + yathA jAtabalo vahnirdahatyAAnapi drumAn // tathA dahati vedajJaH karmajaM doSamAtmanaH // 101 // iyamapi pUrvavatspaSTA padayojanA prasiddhAzca padArthAH // 101 // + na vedabalamAzritya pApakarmarucirbhavet / ajJAnAJca pramAdAJca vahate karma netarAt // 1 // 1 kha-vedamupAdAnaprakaraNaM / For Private And Personal Use Only Page #975 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 930 www. kobatirth.org 15 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / vedazAstrArthatattvajJo yatra tatrAzrame vasan // iva loke tiSThansa brahmabhUyAya kalpate / / 102 // brahmabhUyAya brahmabhAvAya brahmatvaprAptaye iti yAvat / tatreti vyutthAya yu yathoktaM " vidveSaNAccApyutthAya brAhmaNAdibhikSAcaryamanuvedya vrajantIti " // 102 // ajJebhyo granthinaH zreSThA granthibhyo dhAriNo varAH // dhAribhyo jJAninaH zreSThA jJAnibhyo vyavasAyinaH // 103 // 20 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ajJA mUrkhA anadhIyAnA na punarvidvAMso graMthamAtrAbhidhAyinastebhyo dhAriNaityetadamatyA paratAM pUrve tu nAtiprayatnataH graMthasyeti tatrApi saMbadhyate graMthasya dhAriNa iti / zreSThameteSAM japapratigrahAdiSvadhikArAt / jJAninastu sarvatrAdhikRtA iti zreSThatarA jJAnapUrva 10 japAdayo'nuSThIyamAnAH phalAtizayadAyino bhavanti / taduktaM " yadeva vidyayA karoti zraddhayopaniSadA tadeva vIryavattaraM bhavatIti " / anyavazAnAmanuSThAtAro nirvicikitsAdyA naitadanyatheti zakyate / etadapi stutyarthamadhyayanamAtreNa vedAH puruSArthAya prabhavanti kiMpunastadarthA nairva // 103 // tapo vidyA ca viprasya niHzreyasakaraM param / / tapasA kilbiSaM hanti vidyayA'mRtamaznute // 104 // anenaitaddarzayati / satyAmapi vidyAyAM nAkSINapApasya mokSaH / satyapi karma nAsatyAmAtmavidyAyAM / ato yaduktaM 'te tu bhAvena mucyanta' iti tdst| amRtamapunarAvRttiyeyaM balAnaMdarUpatA // 104 // pratyakSaM cAnumAnaM ca zAstraM ca vividhAgamam / / trayaM suviditaM kAryaM dharmazuddhimabhIpsatA / / 105 / / sutdRddhatvopadizati / laukikamarthaM dharmoM vedArthastasya zuddhirvivaraNapUrvakAzayanirAkaraNe'GganizcitasiddhAMtavyavasthApanamutaitatpratyakSAdipramANanizcaye sati bhavati / suvidite hi pratyakSe jvAlAdivaiSamyeNa pratyabhijJAyate / zabdanityatvAtsiddhiH / yasya tu samyakU vivekaH sa ubhayoravizeSeNa pratyakSamadhyavasAyaH syAt / jvAlAdiSu cAnumAnenopari dRSTa 25 zabde'pi tathA saMbhAvayet / tathA nityazabdasamudAyAtmako vedaH syAt / yasya tu vihitAni kuzalapramANeSu prazabdo'tagrahaNanibaMdhano nAstyabhijJAno manyamAno jvAlAviduSo bhedagrahaNanibandhanamiva sitavizitaM vizeSo na jvAlAbAdhena zabde bAdhaM saMbhAvayati / evamanumAnamapi suvivecitaM na bhAratAdigranthapramANopalakSaNatvAcca / tena zauryAdizAstrAnta -nena / [ dvAdaza: For Private And Personal Use Only Page #976 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH] mnusmRtiH| karmaNyatAsiddhiH / anuvivecitaM hyanumAnaM sa pakSayordarzanAdarzanamAtreNAnumAnapravRttiM manvAno vede'pi kartAraM kalpayet / yadA tu nipuNamatirbhavati tattatprayojakasya snAtavyalakSaNayA tasya kartRtvasvakaraNasyAbhAvAdapauruSeyatvamadhyavasyati / zAstraM ca vividhAgamaM zAstre vividhapratiSedhAttasya vividho'nekaprakAra Agamo yatrAgamyate sa AgamaH / bahuzAkhatvAdvedasya zrutismRtibhedena ca vividhatvamuktaM / sa cAyamarthaH svAdhyAyavidyAkSepaH zuddhabhAvenopadiSTaH / sa hi jijJAsA ca nizcayAvasAnena ca pratyakSAdiSu samyanidhiH strIzadrocchiSTamevetyadattaM bhavitumarhati / na hi tacchUdrasyocchiSTamiti zakyaM vaktuM / kiM tena taducchiSTamiti / evamAdau saMdehe tUcchiSTavacanaM pramANaM kartavyaM / yathA ye zUdrAdayo viprAMzAsteSAmayaM dharmasaMdehaH ziSTopadiSTameva yuktaM kartuM tatazca nyUnAdhikabhAvena yA kRtA kalpanA sa eva tatra dharmasteSAmapi tathopadizatAM na doSaH / yata Ahe " sa dharmaH syAdazaMkita" iti| 10 adharma brUte doSadharme tu kApi cikitsA / tathA gotrapravarasaMdehe kathaM ca smRtivicchede brAhmaNavacanAt gotrapravarasidbhiH / tatra ca pravarasaMdehe sarveSAM mAnave saMzaya ityuktaM / gotrasaMzaye tarhi bhaviSyati / tatra ca gotrasaMzayAbhAve kutaH pravarasaMzayaH / pratigotra. pravarANAM bhedena paThitatvAt / upapadyata evametadgotranAmadheyaM / pravarAzca bhinnA nAnA gotrANi / tatra satyapi pravaranizcaye yo'tra, saMdeha utpadyate // 10 // ArSa dharmopadezaM ca vedazAstrAvirodhinA // yastarkeNAnusaMdhatte sa dharma veda netrH|| 106 // RSidastatra bhavaH ArSo dharmApadezo yo vaidiko yastakeMNAnumAnAntareNa yuktyA nirUpayati sa dharma vedeti padayojanA / tarka uhApohAntaryasiddhiH / idamatra yuktamUhitumidamapohituM yadA saurye karmaNi nirvApamantre " devasya tvA savituH prasave'zvinorbAhubhyAM 20 pUSNo hastAbhyAmagnaye tvA juSTaM nirvapAmi " iti prakRtitaH prApta mantre'gnipadasyArthasamavAyAdapohaH sUryapadasya ca kSepaH / ayaM tarko na virudhyate vedena yo'pyevaM manyate / saurye karmaNyagnerdevatAyAH abhAvAdarthena ca mantrANAM prayojyatvAdekadezopazame ca maMtratvA. bhAvAt kRtsnasya vai maMtrasya lopaH / eSa vedArthavirodho tarkaH / yaduccAraNena maMtrANAmayaM 1Na-kSeptaH / 2 Na-samyazcidhiteSu yathA dazitijinopapattiH / nanu ca yadyApAdAnikamakiMtaM idamuktaM laukikamarthamiti / ucyate / anuSThAnamasya vaidikaM kArya tu dRSTatvAdvaidikameva / ataHparaM Na-pustake kiMcidapi nAsti- / tatra strIzadrocchiSTaM...upapadyate-ityetat 108 zlokasya vyAkhyAyAM ataH-saMdehaH" ityetparato nirdiSTaM / 3 agre 108 zlo. 4 Na-yo'pyuccAramaMtrANAM prayogaM manyate atazcAviSkRta eva maMtraH prayoktavyaH iti so'pi vedazAstravirodhI tarkaH / yo'pyuccAreNa maMtrANAM prayojyatvaM manyate atazcAvikRtaeva maMtraH prayoktavya iti so'pi vedazAstravirodhI yathArthavidhiH ( athamarthavAdaH / ) For Private And Personal Use Only Page #977 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 5 www. kobatirth.org 932 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ dvAdazaH vidhiH ayamarthavAdaH asyAtra tAtparyaM IdRzyupekSA yadatraitazca mImAMsAto jJAyate'to dharmazuddhayarthaM mImAMsAvedanametena coditam / Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir anye tu vyAcakSate / tarkeNeti tarkapradhAnA graMthA laukikapramANasvarUpanirUpaNaparA nyAyavaizeSika lokAyatikA ucyante / tatra vedaviruddhAni bauddhalokAyatikanaigraMthAdIni paryudasyante / tAni vedaviruddhAni / tatra pramANaM vedaH / kapilakaNAdarkriyAmavirathatAnigrahAntAdiSu hi zabdaH pramANaM / tathA cAkSapAdasUtraM pratyakSAnumAnopaimA zabdAH pramANAni / vaizeSikA api tadvacanAnAmAmnAyaprAmANyamityAhuH / atastAni zAstrANi zrotavyAnIti ca / tathA ca mahAbhArate bhagavatA kRSNadvaipAyanena darzitaM 10 " zrotriyasyeva te rAjan maMdakasyAlpabuddhayaH / anuvAkahatA buddhirnaiSA sUkSmArthadarzinI " // anuvAkahateti tarkakRtAmapyupapattimAha / kevalatvAdasattayA tayedamaparamuta kazcinna lokAyatikAn brAhmaNAnsmArtaH sevate / ' anarthakuzalA hyete mUrkhAH paNDitamAnina ' iti / anenAsattarkazravaNaM prasiddhaM pUrveNa sattarkAnujJAnaM tadeva taditi kiMcit / vedaH prAmANyaM vedasyAhurIzvarapraNetRkatayA / na ca tasyAsti saMbhavaH / na ca tasmin pakSe vedaH pramANaM tasya hysaaviishvrH| samayopasthApaka eteSu zrayamANeSu prAmANiko viparIto'bhinivezo 15 jAyate / ato'sattarkA eva / tena ca vaidikasya vAkyAvatreAdhe kasyacidapyupayujyate / tathA ca sAMkhyaH / sa hyavizuddhiH kSayAtizayayukta ityAhuH / akSapAdairapi tadaprAmANyaM manyate / tathA ca yAjJikapUrvapakSe nirdhAritaM yadapi kenacitpaThitaM karma mImAMsAvedyaM tarkabhASAbhyAmevamabhidhAnaM yathAzruti vijJAyate " devA asmAllokAdamuM lokamAyaMstAnRSayo'nvIyustAnmanuSyA abruvan kathamatho bhaviSyAmaH ebhya sarvakarmaRSayaH prayacchata tasmAdyat brAhmaNa 20 uktavAMstarkayatyArSameva tadbhavati" iti zruteH / eSA yathoktatarkapadArthAnuvAdIni // 106 // naiHzreyasamidaM karma yathoditamazeSataH || mAnavasyAsya zAstrasya rahasyamupadizyate // 107 // vakSyamANArthAdArAtizayotpatyarthaH: zloko'yaM zrotriyasaMbodhanArthaH / rahasyaM guhyam / atazca na sarvasya prakAzayitavyaM / yo na zuzrUSAparo na ca paramAM bhaktimupeto 25 yazca na sthiraprakRtirna tasmai prakAzyaM // 107 // anAna teSu dharmeSu kathaM syAditi cedbhavet // yaM ziSTA brAhmaNA brUyuH sa dharmaH syAdazaGkitaH // 108 // nanu cAnAmnAteSu kaH saMdehaH no jAne neha kathaM syAditi cet / yato naiva teSAM taducyate / nehedRzamanAmnAtamabhipretaM kiMtarhi yatsAmAnyata AmnAtaM vizeSatastu na jJAyate 1 Na - kriyAma viratha / 2 Na-take / 3-Naanusajjate / For Private And Personal Use Only Page #978 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 933. nanu ca tatrApi kaH saMdehaH / sAmAnyasya vizeSamAtrApekSAyenakenacitsiddhazAstrArtha yathA " adbhirAcamediti " kupyasthAvaranAdeyAdibhedena bhinnAsvapsu tAH kAzcidupAdIyamAnAH saMpAdayanti zAstrArtha / satyaM / yatra pratiSedhazruterne ca vaizeSikaM prAyazcittamupadiSTaM / yatredamupadizyate yadA zUdrocchiSTaM kiMcitpAtraM tadazuddhaM tatsaMparkAdazuci tasminnakRte zuddhe yadi kenacidbhuktaM syAttadA kiM prAyazcittamiti saMdehaH / na ca dvayamapi prazaMseva // 108 // 5 dharmeNAdhigato yaistu vedaH saparivahaNaH // te ziSTA brAhmaNA jJeyAH zrutipratyakSahetavaH // 109 // ziSTalakSaNamanena kathyate / nanu cArthakAmeSvasaktAnAmityatroktAnAmeva ziSTalakSaNAdanyo'pi tasya tatrArtha AzaMkito'to na tasya lakSaNaparataiva / yacca viziSTenoktaM "ziSTaH punarakAmAtmA " iti / tatra vidvattayA zrutatvAt / yatra paripUrNatvAdadhigato'rthatazca 10 viditaH paribRMhaNAni / tathA ca bhagavAnvyAsaH // itihAsapurANAbhyAM vedArthamupadvhayet " iti / smRtayo'pyevaM gRhItArthA bhavanti / brAhmaNagrahaNamanuvAdasteSAmapi dharmapravacanAdhikArAt / zrutipratyakSahetavaH pratyakSa hetavazva pratyakSahetavaH / hetuzabdena pratyakSAdanyAbhidhAnamucyate / zrutaH pratyakSo hetuzca teSAM zrutipratyakSahetavaH / etaduktaM bhavati / yathA pratyakSaM nirvivAdaM prAmANyameva tAdRzIM zruti manyante / yAnyapi hetRtthAni pramANAni teSu 15. vizvasanti zrutimeva takai manyante hetuzAstrAzrayaNena cedaM na pramANIkurvanti / athavA zruteH pratyakSazruteH pratyakSazabdaH zraute pratyaye pratyakSatulyatvAtprayuktaH / sa ca heturdharmAdharmaparijJAne kAraNaM yeSAM ta evamucyante // 109 // * dazAvarA vA pariSadyaM dharma parikalpayet // __ vyavarA vA'pi vRttasthA taM dharma na vicAlayet / / 110 // 20 dazAvare yasyA dshaavraaH| yadi bahavo na saMnidhIyante dazAvazyaM saMnidhAtavyAstadabhAve vyavarAH / vRttastheti yaduktaM " arthakAmepvasaktAnAm" iti tasyaivAyamanuvAdaH / na caiSA puruSasaMkhyA'pi tu guNasaMkhyA / tathA ca vakSyati " ko'pi vedavit " iti ekasya yato guNasamUhasya bAhulyenAsaMbhavAt puruSapradhAnatayA saMkhyAyA nirdezaH kRtaH // 110 // tAnIdAna pariSattvaheturguNAn darzayati 25 vidyo hetukastI nairukto dharmapAThakaH // trayazcAzramiNaH pUrve pariSatsyAddazAvarA // 111 // 1-+ vizeSa mAnyasya / 2 Na-rtha / 3 Na-zrato / 4 vAsiSThe 116 / 5 Na-vedazAstraM / "purANaM mAnavo dharmo saaNgopaaNgcikitskH|aajnyaasiddhaani catvArina hantavyAni hetubhiH|| For Private And Personal Use Only Page #979 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 934 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [ dvAdazaH puruSapradhAne'pi nirdeze guNaparataiva vijJeyA / pUrvecchAccai toviSANIva ruddhAn pratibAladhiH sAprAvanitigotrelipsAmiti / yastraividyo vedatrayasyAdhyetA tadarthasya ca veditA anumAnAdikuzalaH tarkI ayamUhApohabuddhiyuktaH / nanu ca naivaMvido vedArthavittvameva saMbhavatItyuktaM / satyaM / paropadezAdapi kasyacidyAcanAvatI vedanamAtrA saMbhavatyapi atazca pratyayena 5 vinA vedArtha grahaNArthahetukena bhAtItyuktaM / etena nairukto vyAkhyAtaH / dharmapAThako mantrAdismRtizrutizAstrANAmadhyetA / trayazcAzramiNo hyete hyanuSThAnaparA kuzalatarA dharmeSu bhavanti / pUrvoM brahmacArI gRhastho bhikSurityeke / tasya hi grAmapravezo nAniSiddho gautamena ceyaM mAnuSI paThitA "brahmacArI gRhastho bhikSurvaikhAnasa " iti / anye tvAhuH hiMsAnujJA nAstIti / kathamasau dharmAzrayAttasmAttApasasakAzamanyaiH saha gaMtavyam // 111 // Rgvedavidyajurvicca sAmavedavideva ca // 1 1 tryavarA pariSajjJeyA dharmasaMzayanirNaye // 112 // niruktavyAkaraNamImAMsAbhirvedArthe jJAyate / te ca sarve sAdhAraNAH / na hi tatraikasya vedasyArthoM jJAyate'nyasya nityamayaM prakAro'sti / atha RgvedAdItyAdi kathaM bhedoppttiH| tathA tatra gRhyasUtrabhedena cedamuktam // 112 // eko'pi vedaviddharmaM yaM vyavasyeddijottamaH || sa vijJeyaH paro dharmo nAjJAnAmudito'yutaiH // 113 // vyavasyennizcitya kathayedityarthaH / nAjJAnAM mUrkhANAM ayutairapyuditaH / uttaraH prAgeva vyAkhyAyate // 113 // avratAnAmamantrANAM jAtimAtropajIvinAm // sahasrazaH sametAnAM pariSattvaM na vidyate // 114 // / avratAnAmiti prAgukta evArthe vyatirekadvAreNa kathyate / vratino vedAdhyAyinaH / nizcayaM bruvate / tatra na vicikitsitavyaM / vidvadbhiravidvadbhirvAta eva na laghuparikalpo guNatulyavadvikalpate // 114 // yaM vadanti tamobhUtA mUrkhA dharmamatadvidaH // 10 15 www. kobatirth.org -25 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir tatpApaM zatadhA bhUtvA tadvaktRnanugacchati // 115 // vaktRNAmaviduSAM doSakathanam // 115 // eto'bhihitaM sarvaM niHzreyasakaraM param // asmAdapracyuto vipraH prAoti paramAM gatim // 116 // 1 - catavidhIpyANAM kutrasatprAte vAtvadhipsAprAvanidhi gotre | lipsAmiti / yatrAtraividhavedasya / 2 pha-nirmukto / For Private And Personal Use Only Page #980 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org - adhyAyaH ] manusmRtiH / pratijJAnadharmopasaMhAraH zloko'yaM / " dharmAnno vaktumahIse " iti yatpRSTaM " maharSIn zrUyatAmiti " yadvaktavyatayA pratijJAtaM tatsarvaM kathitamiti zAstraparisamAptimAha / nanu ca "parastAdapyasti zAstraM haMtavyAdizAstraM sA ca vidhitaH zrUyate / tatra vidhiviSaye kazciditi kathamucyate zAstramupasaMhiyata iti / vakturna karoti prAya upasaMhAraH / parastAcca karmazeSAtsvapradhAnAzuddhaiva vidyopadezata iti na virodhaH / sarvatra zreyasI zAstrArthadharmalakSaNA 9 vidyetyupasaMhatyAbhidhAne prayojanam // 116 // Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 935 evaM sa bhagavAndevo lokAnAM hitakAmyayA / dharmasya paramaM guhyaM mamedaM sarvamuktavAn // 117 // 1 sa bhagavAn manuridaM zAstraM sarva lokahitAya proktavAniti bhRguH ziSyAnAha / anenAdhikArAkAMkSA nivartate / guhyaM yadadhyAtmaM tadapi manurmAmupadizya prakAzayAMcakre / 10 mamApi yathAgamaM bhavatAM prakaTIkRtamiti na kAryAdhikA'kAMkSA // 117 // sarvamAtmani saMpazyetsaccAsacca samAhitaH || For Private And Personal Use Only sarva hyAtmani saMpazyannAdharme kurute manaH / / 118 // , sabai jagatsadasadrUpamutpattivinAzadharmakaM athavA'nyaH zazaviSANAdivat yacca nityamAkAzAdivat sarvamAtmani saMpazyedAtmani vyavasthitamupAsIta / saMdarzanArthasya 15 spaSTArthasya sAkSAtkaraNaparyantayopAsanayA vijJAyate / na hi sakRddarzanena sAkSAtkAraH saMbhavati / tathopadizyate rahasyazAstraM tatrAtmadhyAnAyaitaduktaM bhavati (bRhadAraNyake a02 brA0 ) " zrotavyo maMtavyo nididhyAsitavya " iti dhyAnaparyantatA saddarzanena darzanasyA -- pyAtmadhyAnaM yathopadiSTajJAnAmyAso vijAtIyapratyayAntaritamucyate / athavA sAmarthyAdabhyAsAkSepaH / yataH saMskArakarmaNi ca saMskArye vizeSAdhAnena saMpanna svArthAni bhavanti / 2. yathA " zrIhInavahantIti" azruteopanyAsatupakaNavipramo kaphalebhyastatsaMdarzanena hydRssttaartht| syAt / tathA ca karmavidhitvAt SaSThisaMskArakarmatAhA nizca / ataH saMpazyediti jJeyAntara'viSayajJAnanirAkaraNena tadekajJeyaniSTha| manubrUyAt / atrAtmanIti vivadante / ko'yamAtmA nAma yadi tAvadayaM vikaraNakSetrajJata uttaraM virudhyeta 'prazasitAraM rukmAnam' iti / na hi karmatvazarIrasya mRtyorutpattiH zrUyate / naitasya vA'kSarasya prazAsane gArgIdyAvApRthivyau 25 vi tiSThata iti / tasmAnneha pratyayaprameya Atmanyapi saMsAravidhiH / ato'nyA kAcittasya svarUpasiddhirvattatyA / kiMcaivaM sati pazyediti AdinA bAhyAtmanAmapyAdhibhUtAdidaivabhAvena vyavasthito nAmAdhyAtmamupasaMhAraH ziSyate ca zrautamatostarAgaH sAdhana-tayA kAraNAtmanA jitasya saMbandhitAM pratipadyate / nanu yaH sarva jagatkAraNapuruSAvaccheda- 30 1 1 Na-tAnA / 2 Na-kAraNAtmabhAjAM / Page #981 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir medhAtithibhASyasamalaMkRtA / [dazamaH muktaM sadA pratyAtmani saMpazyediti tatra kIdRzamAtmano darzanamAtmanIti vaktavyam anye tu manyante / zarIrAtmana evaitatsaMnivezanaM yuktaM / tasya hi zrotRsaMnivezana tadvattA yuktA / tatrocyate / AtmazabdastAvatparamAtmaviSayatayA darzitavAkyAntarasamanvayapramANaH / yatra svarUpasiddhirvaktavyeti tatra kimanyacchakyaM na vaktumanyadataH zrotRtvajJAnavidheH / 5 tAni ca vAkyAni pratizAkhaM sarvopaniSadbhayo'vagantavyAni / pramANAntarANAmapyekatva pratipAdanaparatvAdeva grAhiNaH pratyakSasya mitraiH kRta eva klezaH / uktaM ca vAkyapadIpe " na tadasti ca tannAmni " ityAdi / vidhyavagamyatA ca zarIrAvarakAdavasAtavyA / yadapyuktamasatkathaM darzayanniti sa cAsaccetyayamarthaH syAt / saditi vikArasya grAmyasya nirdezaH / asaditi pratyakSataiva sUkSmatayAkSarAvadhAratvAt / yadapyuktaM nAsti paramAtmanaH 10 zrosaMbandha iti / kimatra saMbandhi sarvasya jagat sthityutpattivinAzAnAM tatkAraNatayo upapAditvAt / yazcAyaM saMnivezavidhistasyAyamarthaH / yAvadyatkicidivadavabhAsate tatsarvamadvaitikatve pravilApayet / sarvamAtmasthamityetatparamAtmano viratisAmAnya heturvidyata iti / samAhitaH samAdhinAma cittavRttinirodhopAyo yogazAstrAdAgamayitavya ityarthaH / nAdharme kurute matiM buddhizcetaso nizcalatAbhAvaH / tAvadabhyasedyAvadvAdibhizceto nApahriyeta 15 atazca yAvatkazcidbhedakatve prativilApayeta // 118 // Asmaiva devatAH sarvAH sarvamAtmanyavasthitam // AtmA hi janayatyeSAM karmayoga zarIriNAm // 119 // sarvatra yAgAdikriyAH svargAdayo devatA Atmatvena draSTavyAH / yo'yamagnirdevatA agneriyamanyAtmaivAsau nAnyo'gnirdevatA'stIti / tadapyuktaM / eka AtmA bahudhA zrUyata 20 iti / yatra yukta eka evAhamAtmA devateti / tathA " iMdraM mitraM varuNamagnimAhuH eka sadviprA bahudhA vadanti " bahurUpaparamAtmano'nyAM devatAM pazyanti / satAM parAdAdityanena karmAMgadevatAnAmAtmadRSTividhIyate / kiM tarhi na tasya devatAdikRtyamasti / Atmatayaiva sarvasiddhiH / kathaM nArthAtmani janayatyeSAmiti / karmayoge karmaphalasaMbaMdhaH / sa AtmA teSAM niSpAdayati / nAnyA devatA na tadguNakamiti // 119 // 25 khaM sannivezayetsveSu ceSTanasparzane'nilam // paktidRSTayoH paraM tejaH snehe'po gAM ca mUrtiSu // 120 // yAnyetAni navacchidrANi teSu bAhyamAkAzaM niyacchet / bAhyamAkAzaM tadeva tanna bAhyaM kiMcidastIti / aniyato vAyuH taM sannivezayet / ceSTate spaMdate tatra kAci 1Na-asato / 2 Na vidhiH / 3 Na-satvAsatve hiyadarthaH syAt / 4 Na-zrotrAditi saMbaMdhAditi / 5nn-prmaatmni|6 Na-Atazca dhIraprakRteH kutmtirssbhii| 7 Na-tadayuktaM / 8 Na-bhi / 9 Na-nivezayet / For Private And Personal Use Only Page #982 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adhyAyaH ] mnusmRtiH| 937 ccharIrAvasthA hastapAdAdyuktaviharaNalakSaNAyAzcAyaM sparzo vAyvAdilakSaNastatra vAyu saMnivezayet / paktijaThirAgnikRtA dRSTizca kuzalo nivezayet / sarva tatparaM kRSNamityAtmanAvasthitaM sneho medo majjAdirUpe saMnivezayaditi vartate gAM pRthivIM mUrtiSu zarIrabhAgeSu // 120 // evaM mahAbhUtAnAmupasaMhAraH / idAnIM devatAnAmAdhAnamupasaMharipyate / 5 manasIndu dizaH zrotre krAnte viSNuM bale haram // vAcyagni mitramutsarge prajane ca prajApatim // 121 / / yo'yaminduzcandramAstaM manasi saMnivezayet / naiSa candro gaganasaMcArI / kiM tarhi ? mama manasi vyavasthitaH / yAzca dizaH zrotrendriyazaktau / tato viSNu yo yatrAlpamatikAmati viSNarekAnte karmaNA saMniviSTaH / evaM ca teharahanureto dAgapyutthAnaM sa cendriyAvakAzaH kAlA- 10 kRtirindriyakarmaiva tat / yaM yaM vAgagnerevAyamutsargovAyvAdyairmantraiH pazyet / evamadhyAtmamupasaMtdRtya sarva paramAtmani pazyet / evamAtmako hetuH paramAtmani vyavasthito nAhaM kazcittato bhinna iti / evameSA sarvopAsanA kartavyA // 121 // prazAsitAraM sarveSAmaNIyAMsamaNorapi // rukmAbhaM svAmadhIgamyaM vidyAttaM puruSaM param // 122 // 15 evamevAha / prazAsitAraM niyaMtAraM sarveSAM brAhmaNAdizUdraparyaMtAnAM yo'yamagnyAdInAmauSNyAdisvabhAvaniyamo yacca bhittyAdInAmanizamantaHparamoja: jagatabhramaNaprakAzanAdisvavyApAro yazca karmaNAM phalaM pratiniyamaH sa sarvastasminniyaMtari sati yaduktametasyaivAkSarasya prazAsane gArgItyAdinA tathA " tatsUryastapati ca yAvadvarSati caMdramA / bhayAdagnizca vAyuzca mRtyurdhAvati paMcama" iti / "agIyAMsamaNorapi" iti / yaHkazcidArAniratizaya- 20 vAlAgrazatabhAgAdistatte tRtIyAMzaparimANakatvamasatpratipAdyate / asthUlamaMtazcAnyAdisarvadharmapariSedhAt / kiM tarhi kuzAgrIyAyA buddhergamyatvAt / etaduktaM bhavati / yo nAtyantaM kuzalo na ca tadabhyAse pariSvaktaH // 122 // etameke vadantyagniM manumanye prajApatim // indrameke pare prANamapare brahma zAzvatam // 123 // eSa sarvANi bhUtAni paJcabhiyApya mUrtibhiH / janmavRddhikSayanityaM saMsArayati cakravat // 124 // 1Na-sarvadopAsanA / For Private And Personal Use Only Page #983 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 238 medhAtithibhASyasamalaMkRtA / dvAdazaH] + evaM yaH sarvabhUteSu pazyatyAtmAnamAtmanA // sa sarvasamatAmetya brahmAbhyeti paraM padam // 125 // ityetanmAnavaM zAstraM bhRguproktaM paThandinaH / / 4 bhavatyAcAravAnnityaM yatheSTAM prApnuyAdgatim // 126 // iti mAnave dharmazAstre bhRgumoktAyAM saMhitAyAM dvAdazo'dhyAyaH // 12 // // samAptaiSA manusaMhitA // itiH zAstrasamAptimAha / paThan bhavatyAcAravAn / anyo adhyAhArya AcAro yathA paThitazAstrAntarAtsvanuSThAnaM evaMvidhazcedbhavati yatheSTAM devatAdilakSaNAM gatiM brahmAbhyeti brahmabhAvamApadyate / maitrAyavamAptena rAgadveSakSayamanuvadati / anena cAvijAtIyapratyayAntaritAtmaikatvajJAnamanuSTheyamAha / na hi vijAtIyapratyayotpattau sarvasaMmatatA bhvti| atazcaitaduktaM bhavati / ahaM mameti tyatkvA'haMkAramamakArasya tadekajJAnaniyatatayA 10 niratizayaparamAnaMdarUpaM brahma prApnoti / aniSTanivRttiH zAstrapradarzitAbhipretapratiniyamena ca phalasiddhirbhavati ityarthaH / / 126 // itizrIbhaTTavIrasvAmimUnobhaTTamedhAtithiviracite manubhASye dvAdazo'dhyAyaH // 12 // samAptaM // zubhaM vatu // + catarvedasamaM puNyamasya zAstrasya dhAraNAta / bhUyo vA'pyatiricyeta pApaniryAtanaM mahat // 1 // 4 manuH svAyaMbhuvo devaH sarvazAstrArthapAragaH / tasyAsya nirgataM dharma vicArya bahuvistaram // 2 // ye paThanti dvijAH kecitsarvapApopazAntidam / te gacchanti paraM sthAnaM brahmaNaH sana zAzvatam // 3 // For Private And Personal Use Only Page #984 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir manusmRtizlokAnAM pAdataH akArAdivarNataH suucii| ata Urca a. zlo. pR. | a. zlo. pR. a. zlo pR. akanyeti 8 226663 agnivAyuravi 1 23 18 | ajameSAvanar3AhaM 11 136 869 bhakAmatastu 11 127 866 agniSTomAdi 2143 141 ajAvikavadhaH 11 68851 bhakAmataH 11 45 843 agniSvAttAMzca 3 195 268 ajAvike 8236 668 akAmataH kRtaM 11 46 844 agniSvAttAzca 3199 269 ajAvikaM 9119 752 bhakAmasya kriyA 2 4 52 AmihotraparAyaNaH 4 10 306 ajAvikaM tu bhakAmaH svayaM 9209 744 agnihotramupAsate11 42 841 9 119 752 makAraNe 3157 254 agnihotrI 11 41841 ajimhasya 3 246 285 akArathAsya 2 125 131 amihotraM 446. ajimhAm 4 11307 akAraM ca 2 76 110 agnihotraM . 9461 ajIgataH 10 105 827 akAryamanyat 1 96 859 amihotraM ca 4 25 311 ajIvan 11 18 837 akAle 165537 ani vA''hArayet 8 115612 ajIvaMstu 10 81820 bhakAle 40117 abhInAtmani 6 25 463 ajyeSThavRttiH 9110 48 akurvan " 4 842 | amIdhanaM 2108 124 aNIyAMsamaNorapi12 122 937 akRtAnaM 12 15918 bhameva 7 4497 aNavyo mAtrA 1 20 2. akRtAnmanurabravIt 8 169 643 / ameHsomayamAbhyAM 3 211 273 ata Urca akRtA vA kutA 9136 758 / ameH somasya 3 85 226 akRtaM va 1.114 828 | amau kuryAt 3210 273 ata Urca 8215659 bhakRptaH / 8, 654 amau prAstAhutiH 3 76 222 ata U 8219661 akRtvA 5158 456 agnyagAre 4 58 324 ata Urdhva 8267 676 akalA maikSavaraNa 2187 161 agnyabhAva tu 3 212 243 ata Urdhva 8 279 680 akramyAdAn 1137 869. agnyAdheyasya 1138841 ata Urca 9187771 akrodhanAn 3213 275 agnyAdheyaM 2142 141 ata Urdhva 11 98859 akrodhanAH 3112265 aprato vikiran 3 244 285 ata Urdhva 11 247 898 aklezena 4 3302 bhamAnAMkeSu 7 194 545 atapAstu 4 190 36 . agamyAgamanIyaM 11 169 876 apraM rAjanyaH 11 83 854 atastu ___7 34 502 agastyaH 5 22 394 agyAH sarveSu 3 184 262 atikRcchre 11 208 888 agAradArI 3 158 254 agyo madhyaH 12 30 912 atikRcchre 11213 890 aguptamaMgasarvasvaiH 8 375 710 aghAghasya / 20 16 atikramaM 11 120 865 agupte kSatriyAvaizye 8 386 713 acakSurviSayaM 4 77 330 atikrAman 8 157 634 agnidAna 1278 787 acirAta 8 175 645 atikrAmet 9 78 741 agninA 8190 651 acireNaiva 7 135 530 atikrAMte 5 75 420 agnipakkAzanaH 6 17 464 acintyasyAprameya 1 3 4 atiprasakti 4 16308 agnirApaH 7209 551 | acchalenaiva 8188650 atithibhyaH 3 114 235 agnivarNI 11 90 857 / ajaDazcet 8149 624 atithiAhmaNaH 3 102 231 For Private And Personal Use Only Page #985 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir adbhiH a. zlo. pR. a. zlo. pu. a. zlo. pR. atithiM 4112343 adRSTamAdbhiH 5126 445 adhastAna 4 54 323 atithi pUrva 3 94 228 adezyaM yazca 8 54 584 adhArmikANAM 4 171 355 atithiM yanna 3 106 133 adaiva bhojayet 3 247 285 adhArmikaM 4 133 346 atithiH 4182359 adaMDyAn 8129617 adhArmikaM 8311 689 ativAdAn 6 47 474 adaMDyo mucyate 8 203 655 adhArmikaH 4 170 355 atItAnAM ca 7179 540 abhireva dvijA 3 35 207 adhikaM vA'pi 11 7834 atIte 5 70418 adbhireva 5111 438 adhigacchet 9 91 744 atIte 7 180 541 adbhirgAtrANi 5108 435 adhitiSThena 4 78 330 atuSTikaraM 4 217 369 | adbhirmUlaphalena vA 3 267 294 adhiyaoN6 83486 ataijasAni 6 53 475 / adbhistIrthena 2 61 101 adhivinA 9 83 743 ato'nyatamayA 4 13 307 adbhistu 5117441 adhItya ato'nyatamaM 11 86 855 adbhiH 4 29 314 adhItya 6 93 491 ato'nyathA 5 31 400 / 5117441 adhIyAnAt 2916 128 ato'nyathA 8398 716 adbhiH khAni 2 52 97 adhIyAnaH 41.1338 atoanyathA tu 8301 686, AdbhiH prANAn 4 143 349 adhIyIraMstrayaH 1. 1799 ato yadanyat 8 79 596 / adbhayo gaMdhaguNAH 1 78 36 adhISva bho iti 2 73 108 ato'rthAnnapramA 2213 173 adbhayo'gnibrahmataH 9 321 795 adhairya ca 11 70 851 ataH paraM 9 56 734 . adyAcait 2 54 98 adhodRSTiH 4 196 363 ataH paraM 10 131832 adyAt kAkaH . 21 498 adhaHzayyA 21.8 124 ataHsvalpIyasi 11 8834 adyAt samyak 3 262 293 adhyAyadhyAvAhaatyucchritaM 7 171 538 adyAnAmodanasya 8 330 695 9194 772 atyuSNaM sarvamannaM 3 236 282 | adyaanmNtrrvissaaphe| adhyakSAn 7 81516 atra gAthA: 9 42 730 adyaM sakevalaM 3 118 237 adhyAtmaratiH 6 49 474 atraiva 5 41404 adroheNa 4 148 350 adhyApanamadhyayanaM 10 75 819 atha putrasya 9137 759 adroheNaiva 4 2301 adhyApanaM 1 88 40 atha mUlamanAhAye 8 203 655 bhadvAreNa 4 3 329 adhyApanaM 101338 atha zaktivihInaH 8 178 646 adhamarNAt 8 581 adhyApanaM brahmayajJaH3 .0 219 atho vA 32.2 270 adhamArthasiddhayartha 8 48 581 adhyApanaM yAjanaM 10 77820 adattAnAM 12 7 906 adhamAn 4247 378 adhyApayan 2205 172 adattAni 4 202364 adhamA madhyamANyA12 41 914 adhyApayAmAsa 2151 144 adattvA tu 3 115 236 adharmadaMDanaM 8 128 616 adhyAyajJAH 4102338 adarzayan 8 159 635 / adharmaniyamAya ca 8 123 615 adhyetavyaM 1103 43. adarzayitvA 8 156 634 | adharmaprabhanaM 6 64 477 adhyeSyamANaM tu 2 73 108 adAtari 8162 637 / adharmAdapi 8305 687 adhyeSyamANaH 2 70 106 adAsaM 10 32 810 adharmeNa ca yaH 2 111 126 adhvagaM 11 1833 aditsaMstyAgaM 10 113 828 adharmeNaidhate 4 174 356 anagnidagdhAnagniadIyamAnA 9 91 744 adhamoM nRpateH 9249 782 ___dhagdhAn 3 199 269 adUSitAnAM 9 286 788 / adharmo vidyate 8 382 712 / anagniraniketaH 6 25466 nika For Private And Personal Use Only Page #986 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir aniSTA a. zlo. pR. / a. zlo. pR. / __ a. zlo. pR. anagniraniketaH 6 43 472 anAhitAgniH 11 38 841 anuSTAn 5 18393 anaDuddaH 4 234 375 anicchataH 8413 720 anuSNAbhiH 2611.1 anadannannamava 5101 443 anityo vijayaH 7200 047 anujJAto tataH 3 253 291 anadhItya 6 37 471 anityaM hi 3 102 231 anUcAne 5 81 422 anadhyAya 2106 124 anidhAyaiva 5 142 451 anUpe nau 7193 545 anadhyAyAntAvapi 4 105 339 anipAte 8 186 650 | anRcAM yatra 3131 244 anadhyAyau 4 127 345 aniyuktAsutazcaiva 9 143 760 | anRtasyainasastasya 8 106 608 anadhyAyaM 4 126 344 anirdazAyA 5 8388 / anRtAvRtukAle ca 5 152,454 anadhyAyaH 4 108 340 anirdazAhAM 8 243 670 anRtau 4 104 339 anapatyasya 9217 777 anidezaM 4217369 anRtaM ca 11 55 846 anapAkRtya 6 35 470 anirdiSTAM 5 11390 anRtaM tu 8 37 575 anapekSitamaryAdaM 8 310 689 anivRttaM annapAneMdhanAdIni 7 119 527 anabhyarcya 5 52 408 aniSTaM 7 13 496 annamadyAt 2 52 97 anabhyAsena 5 4 385.. 6 37 471 annamabhyudyataM 4 250 379 anayaivAvRtA 3248 286 / anikSeptAra 8 191 651 annamaznaMzca 5 137 449 anarcitaM 4 213 369 / aniMditaiH 3 42 210 annameva 9333 798 anarhAn manuH 3 150 251 anidyA bhavati 3 42 210 annameSAM 10 54 814 analaprabhavaM 5 1384 anIzAste 9 104 748 annazeSa nivedayet 3 253 291 anavApta 1209 774 anIhamAnAH 4 22 310 annahartAmayAvitvaM11 51 846 anAkhyAya 8225 663 anukalpaH 3 147 250 bhanekAni 5158 456 anAkhyAya 9 73 739 anuktaniSkRtInAM 11 209 888 anena kramayogena 2 164 148 anAcaran 10 98825 anugacchedAH 11 257 901 bhanena kramayogena 6 85487 anAturaH 4 144 349 anugamyecchayA 5102 434 anena tu 9128 054 anAturaH sapta 2187 161 anutiSThan6 94 491 anena nArI 5165457 anAdRtAstu 2 234 179 anutiSThan hi 2 9 60 anena vidhinA 3081 298 anAdeyasya 8172 644 anutpAdya 67 471 anena vidhinA 5168458 anAdeyaM 8171 644 anudvegakarA 2 47 94 anena vidhinA 6 81484 anAmnAteSu 12 108 932 anupanan 9208 744 anena vidhinA 8179 646 anArogyaM 2 57 100 anupAkRtamAMsAni 5 7387 anena vidhinA 8344 700 anArya iti 10 67 817 anubaMdha 8127 616 anena vidhinA 11115 863 anAryatA 10 58 815 anubhAvI tu 870 592 anena vidhiyogena 8 212 658 anAryamAryakarmANaM10 73 819 anumantA 5 51 407 anena vipraH 4263 383 anAryAn 9 260 785 anuraktaM 7 213 552 anaMtaramari 7159 536 anAryAyAM 10 66 817 anuraktaH 7 64 512 anaMtarAsu 10 7805 anAviSkRtapA anurAgAparAgau 7 155 534 anaMtaraH 9187 771 __ pAstu 11 226 893 anuruMdhyAt 5 62 415 anaMtaM 7 85 517 anAsthnAM caiva 11 141 870 anuvrajyA ca 2241 181 anaMzau 9201 772 anAhitAgnitA 11 65 850 / | anuvrajyAmupA 3 107 233 / annAdyajAnAM 11 143 871 For Private And Personal Use Only Page #987 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (4) a. zlo. pR. / a. zlo. pR. / a. zlo. pR. annAdo bhrUNahA 8 318 691 apahnave tadviguNaM 8140 619 apaMktyopahatA 3 183 262 annAdyanAsakRt 3 233 282 | apanhave'dhamarNasya 8 53 583 apaMktyo yAvataH 3176 26. annAdyanodakena 3 82 225 apamAtrAzca 10 51 814 apaH pazyan 4 48 222 annaM caiva 3 99 230 aparAjitAM 6 31 467 apaH puSpaM 4 253 380 annaM vAsaH 4 188 360 aparAhnastathA 3255 291 apaH zastraM 10 88 822 anyatra 4 164 354 aparAhno viziSyate3 278 297 apaH surAbhAjanasthAH 11 147 401 anyatra kurute 2168 152 aparAvasasarja 1 8 10 aptau 4 128 346 anyathA 4258 382 apare brahma 12 123 934 aprakAzAni 8252 672 anyadutpadyate 12 16 909 apare kSetriNaM 9 327:5 apracorita eva 2 191 166 anyaduptaM . 9 40 729 apaviddhaH 9171 469 aprajAyAM 9196 772 anyasmin hi 9 64 736 / apasavyamamau 3 214 275 aprajAyAM 917 072 anyAnapi 7 6051, apasavyamataMdriNA 3 271 297 apraNodyo'tithiH 3 105 233 anyAM cet 8 205 656 apasavyena hastena 3 214 275 bhaprataya'mavijJeyaM 1 5 . anyAMzca 8261674 / apahRtya 11 250 899 apratakSya 12 29 912 anye kaliyuge 1 85 39 / apahRtya 12 60 918 apratiSThaM tu 3 180 261 anye kRtayuge 1 85 39 apahRtya 12 68910 apratyakSaM 8 96601 anyenaiva 8 208 656 apahRtya ca 11 88856 apramodAtpunaH 3 61217 anyeSAM caiva 8330 695 apAtrIkaraNaM 1169851 aprayatnaH anyeSvaparipUteSu 8 331 695 apAmamezca 5112439 bhaprazastaM 11255 900 anyeSvapi 7184 542 apAMkteyAn 3160257 aprajJAtamalakSaNaM 1 5 . anyonyaguNavaizeSyAt 9 296 791 apAMkteyairyat 3170 258 bhaprANibhiH 9224 778 anyonyavyatiSaapAMktyAnA 11200 886 aprAptAmapi 9 88744 tAzca 10 25 807 apAM samIpe 2104 123 | apriyeSu 6 79 484 anyonyasya 91.1 747 bhapAM sthAnaM ca 1 13 14 bhaprItikara 12 25 912 anyaM vA'pi 8275 678 api cetsyuH 1. 87 822 apsu cainaM nimajayet 8 115 614 anvahaM cAbhi 2217 174 apitryA iti 9205 773 apsu pravezya 9244 781 anvAdheyaM 9 195 772 api duSkRttakarmaNaH4 251 379 apsu prAzya 2 64 103 anvAhAyaM viduH 3 123 241 api naH sa kule 3 274 296 apsu bhUmivat 8101603 anhA 5 63 416 api bhrUNahaNaM 11 248 899 apsu zuddhavadhena 9 279 747 anhA rAtryA ca 669479 api yat 7 55 509 abalAnA 8173 645 apaNyAnAM 11 62 849 apuNyaloka 2 57 100 abAMdhavaM 10 55 815 apatyalobhAt 5 160 456 aputrasya 9131 755 abIjakamapi 10 71818 apatyasya 11 61848 aputrasya pituH 9132 755 abIjavikrayI 9 291 789 apatyasyaiva 6 2459 aputrAyAM 9 135 758 abIja 9 79 742 apatyaM 9 28 727 aputro'nena 9127 754 abjamazmamaya 5111 438 apatyaM dAyaM 9203 776 apuSpAH puSpa 1 47 27 / abjitaM tu 2 55 95 apadizyApadezyaM ca8 55 584 apeyazca 9314 794 | abjeSu caiva 81.1603 apadezaizca 8 183 649 / apaktyadona 3 169 258 | abdamekaM 11 105 861 For Private And Personal Use Only Page #988 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra a. zlo. pU. 11255 900 70 513 abdArthamiMhiM abdurga 11256 900 abdaM hutvA abrAhmaNAdadhyayanaM 2 241 181 8 360 705 8 13566 7 abrAhmaNaH abruvan abhayasya 8 304 687 abhakSyANi 5 5385 abhigacchaMstu 2 196 168 abhigamya maha 1 1 1 abhicAramahInaM 11 197885 abhicAreSu 9290 789 abhicAraH 11 63849 abhidvizvajidbhayAM 11 74852 abhidroNa 8 272 678 abhipUjitalAbhastu 6 58476 abhipUjitalAbhaizca 958 476 abhibhASeta 2 128 133 abhibhASeta 8 356 704 abhibho ramyatAmiti 3 251 209 abhimanyeta 95824 abhimaMtAra 1 14 14 abhiyoktA dizeddezaM 8 53 583 abhiyoktA 8 59 587 abhivAdanazIlasya 2 121 129 abhivAdayet 4 154 352 abhivAdaM na jAyate 2 123 130 abhivAdAparaM 2 122 130 abhivAdya 11204887 abhizastasya bhAbhazastAMstu 8 368 708 7205548 abhiSi abhIpsitAnAM abhIrUpavikAriNaH 7 191544 11160 874 11152872 abhyaGgamaJjanaM 2178 158 abhyasyAbdaM abhojyamannaM abhojyAna 11257901 4211367 2185160 www.kobatirth.org abhyasyet abhyAghAteSu amatyA amatyaitAni amAtya mukhyaM ( 5 ) 9272786 8 373709 abhyAdadhyuH adriM kArSNAyasIM 11 133868 4 222 371 amAtyarASTra0 amAtyAn amAtye daMDa: a. zlo. pR. 11106 861 5 20393 7 142531 7 158 535 60 511 65 512 9 234780 2 amAtyAH amAnuSISu 11173877 4 114 341 amAnuSeSu 9 284788 amAyayaiva varteta 7 105 524 amAvAsyA amAvAsyAcaturdazyoH 4 113341 amAvAsyASTama 4128 345 amitaujomahA 1 4 7 amitrAdApa 2 239 181 amutrArtha 7 96522 6 60 476 2162147 amRtatvAya amRtasyeva amRtaM syAt 4 5302 amedhyakuNapAzI 12 71919 amedhyaprabhavAni 5 5 385 | amedhyalipta 4 56 324 amedhyAdapi kAJcanaM2 239 281 amedhye vA 11 96 859 amedhyaM cAzu 9 282787 266 104 11 20 837 11 14836 9 220 778 amaMtrikAntu ayajvanAM ayajvA ca ayamuktaH ayazo mahadApnoti8 129617 ayAjyayAjanaizcaiva 3 65217 ayudhyamAnasya 4 167 355 ayukSu tu pitRRn 3 277 297 ayaM dvijairhi 9 66737 For Private And Personal Use Only | Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a. zlo. pR. ayaHkAMsyopalAnAM11 167 876 araNye araNye araNyevA 11258 901 arakSitAramattAraM 8 310 689 arakSitAraM 8309688 arakSitAH 9 12 702 ba 7 3 494 arAjake arAjanyaprasUtitaH 4 84334 7 182541 arirASTraM prati arisevinameva arINAM copajApakAn 9 275 786 7 159536 arIn yodhayata areranaMtaraM mitraM arogAH arogaH sarva ardhasaMsthApanaM arcayet arcayet arciSyan 5 68418 7 148532 7 195546 7 159536 arhatamA arhayenmadhu 7 230 556 1 83 38 8 403717 3 209272 6 7 460 4 254 380 artha eveha vA zreyaH 2 224 177 arthakAmeSvasaktAnAM 2 13 70 ardhena nArI 1 32 23 arthazaucaM 5105434 arthasya saMgrahe 9 11 722 ba arthasaMpAdanArthaM arthAnarthAvubhau arthipratyarthisaMnidhau 80 596 7 169538 8 24 570 arthe'pavyayamAnaM tu 8 52 583 63588 aryuktAH sAkSyaM 8 ardhabhAmakSaNAdrAjA 8 ardha kroze 8 39576 40 576 aryamNAmiti 11 254900 arvAk arvAk tryabdAt 8 arhaNaM tatkumArINAM 3 5 59411 31573 54 215 128 243 3 3 119237 Page #989 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra a. zlo. pR. arhayet 3 3 19 ahabhojayan 8 393 715 alabdhamicchet 7 102523 alabdhaM caiva 7100523 alAbu 6 54475 alAbhe tvanyagehAnAM 2 184160 alAbhena 6 57 475 alaMkArazva 9 150 763 alaMkAraM 9 92 745 alaMkAraH 9200772 alaMkRtazca 7 226 555 alaMkRtya 3 28204 alaMkRtya 5 67417 aliMgI 4 200 364 | alpohaNa 4 2 301 arupAnnAbhyavahAreNa 6 59 476 alponasyApi 8 218 630 alpo'pyekaM 3 53 215 alpaM vA 86 518 alpaM vA bahu vA 2 149 143 7 avakAzeSu avakIrNA avakIrNava avakIrNavrataM avagUrya arya avakRSTaprasUtayaH 9 24 726 11206888 avRttau 3 207 273 | avetyRcaM 11208888 avajighrecca tAn 3 218 277 avadhUtaM 5 124443 avaniSThIvataH 8 283 681 avamAnasya 2 162 147 avamUtrayataH 8 283 681 avamaMtA 2 163 147 avazardhayataH 8 283 681 avaruhyAbhi www.kobatirth.org 2202169 avazyaM yAti 12 68918 avaziSTaM tu avasIdan 11118964 11117864 avekSeta 2 187 161 3 116 236 4 187 360 a. zlo. pR. avahAryau bhavetAM 8 146 622 avahAryaH 8 199654 8 95 600 avAkzirAH avAGnarakaM 8 76 595 avAcyo dIkSitaH 2 128 133 raft paraH avAsyAcchikhA 2219175 1 20 16 avidyamAne 11116863 9205 773 avidyAnAM tu avidvAMzcaiva 9 317795 avidvAMsamalaM 2214 173 12 52916 avidvAMsaH aviMdan 8 110 610 aviplutabrahmacaryaH 3 aviruddhaM prakarUpayet 8 2 189 47580 avizeSeNa 8 193651 avIrAyAca 4 213 369 9 74739 avRttikarzitA avRttikarSitaH 10 101 826 4 223371 11252900 ( 6 ) avedayAnaH avedyAvedana 10 6 avyakto vyaMjaya 1 avyaktaM ayaMgAMgI avyAptAzcet aNAH saumya avratAnAM avratairyat azakto'dhaH tu 1. azakyaM ca 8 33574 24807 azAsan azAsitvA azItibhAgaM azuddhAH 61 476 6 9 12 29912 31. 196 5127445 2 47 94 12 114 934 3 170 258 11224 892 10 99 825 12 94 927 9254784 8 317690 8 141620 5 58410 For Private And Personal Use Only Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a. zlo. pR. azeSato'pi 8 38575 azaucaM bAMdhavaiH 11183 881 aznannapi 11261901 azmakuTaH azmano lavaNaM azmano lohaM azmano'sthIni an azrotriye azrotriyo vA azrotriyaH pitA azlIla 6 17464 10 86 822 9 321795 8 249 671 64 817 aSTakAsu aSTAdazasu aSTAdazasu aSTAno 10 5 81492 3 136 246 3 136 246 4 206 366 4 189360 azvazcakSuH azvastanavidhAnena 11 13836 azvastanikaH 4 7304 azvisAlokyaM 4 234 375 4 119342 da 3561 9 250 783 5 95 432 aSTApAyaM aSTAvaSTau aSTAvimAn aSTAve aSTau grAsAn aSTau cAnyAH 7157535 aSTau mAsAn 9 305 793 asakRdgarbhavAseSu 12 78 920 asagotrA ca yA 3 asacchAstrAdhigamanaM 5 192 8 338 697 11218 891 3 20200 3 269295 6 28467 11 65850 asatkArya parigrahaH 12 32912 9 154 764 asatputro'pi asatyasya 11 69751 asannidhAvayaM 5 73420 asapiMDA ca yA 3 5 192 asapiMDeSu 5 99 443 Page #990 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (7) a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. asapiMDa 5100 433 / asya nityaM 7 101 523 akSiNvan 8 197653 asamAvartakaH 11 157 873 / asya sarvasya 12 2 904 | akSetre bIjaM 10 71818 asamidhya ca 2 87 161 astraM gAmayati 3 230 281 ajJAtamuktazuddhayarthaM 5 21 394 asamIkSya 7 19 497 asvataMtrAH 92 722 a ajJAtAMzca 5 17 392 asamyakkAriNaH 9259 785 asvA 5103 434 ajJAtaM caiva 11 155 873 asavarNA - 3 43 210 asvagyai ca 8128 616 ajJAnabhuktaM 11 160 874 aMsAvamiti 2 130 133 asvayaM cAti 2 57 600 ajJAnAt 8244 670 asAvahamiti 2 216 174 asvasthaH 7 230 556 ajJAnAt 11 146 871 asAkSikeSu 8110 610 asvAminA 8 200 654 ajJAnAt 11 150 872 asicAyudhaiH 7 545 ahanyahani 8420 722 ajJAnAdvAlabhAvAcca4119614 asipatravanAdIni12 75 920 / ahastatrodagayanaM 1 67 34 ajJAnAdyadi 11 232 804 asipatravanaM 4 9.335 ahastAzca 5 29 400 ajJAnAvizataH 8265 675 asUyakAyA 2114 127 | ahAyaH 7221 554 ajJAnAdve zate pUrNe 8 122 615 asRjat 7 14 416 ahArya 9189 772 ajJebhyo graMthinaH 12 103 930 asRjanbhUri 1 36 24 ahiMsayA 6 75 482 ajJo bhavati vai 1153 144 asau nAmAhamasmItira 122 130 ahiMsayA ca 6 60 476 ajJA 4 194 362 asaMkhyA mUrtayaH 12 15 908 ahiMsayaiva 2159 146 ahaM hi bAla 2 153 144 asaMditAnAM 8 343 699 ahiMsA gurusevA 12 83 921 AkarAn kozaM 8 420 722 asaMpAThyAvivAahiMsAmeva .5 44 405 AkAramiMgitaM 6 67 513 hinaH 9238 780 ahiMsA satyaM 10 63 816 AkArairiMgitairgatyAda 26 571 bhasaMbaddhakRtaH 8 164 638 ahiMsA satyaM 11 222 892 AkAlikamanadhyAyaM asaMbaddhapralApazca 12 6906 ahiMsro damadAnAbhyAM 4 118342 asaMbaddhA ca 2 129 133 AkAlikaM 4103 331 asaMbhASye sAkSi ahutaM ca hutaM 3 73 221 AkAzamiva 10 104 826 bhizca 8 56 585 ahobhiH 3 46 213 AkAzAttu 1 76 36 asaMbhojyAH 9238 780 ahorAtramupAsIran11 183 881 AkAzezAstu 4184 359 asaMthave caiva 2203 170 ahorAtre 1 65 33 AkAzaM jAya 1 75 36 asaMskRtapramItAnAM3 245. 285 ahorAtraM tu 1 64 33 AkIrNa 6 51 475 asaMskRtAn 5 36 402 ahaM prajAH 1 34 24 AkraSTaH 6 48474 asteyaM manuH 8340 698 akSato brAhmaNaH 8 125 616 AkraMde 8293 684 asthidaMtamayasya 5120442 akSabhane 8 292 683 AkhyAtavyaM 11 17 835 asthimatAM 11 140 869 akSamAlA 9 23 725 AkhyAnAni 3232 281 asthisaMcayanAdRte 5 67 417 akSayAyopakalpate 3 202 270 AgamaM nirgamaM 8 402 717 asthisthUNaM 6 76 483 akSaraM tvakSaraM 2 84 114 AgamaM vApyapA 9281 787 asnehAktaM 5 25 395 akSAralavaNAnnAH 5 72419 AgamaH kAraNaM 8 201654 asmAdapracyutaH 12 116 934 | akSAralavaNaM 11 109 862 Agassu 9441 781 asmAddharmAnna 7 99 522 akSAralavaNaM caiva 3 257 292 AgArAt 6 41 472 asmin dharmaH 1107 44 | akSiNvan 2100 119 / AgAraM 6 51 475 119 For Private And Personal Use Only Page #991 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (8) a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. A caturvizate 2 38 9. AcAryaH ziSyaH 9 187 771 AdadAnaH 8 224 663 Acamya 5 85 425 AcAMtaH 5142 451 AdadAnaH 8342 699 Acamya prayataH 2 51 96 AcAMtAzca 3251 290 AdadIta 4 223 371 Acamya prayataH 2 222 176 AcchAdya cArcayitvA AdadIta na 9 98 746 Acamyaiva 5 86 425 3 27 203 AdadItAyaM 9 114 750 Acamyodak 3 217 277 AjIvanAthai 10 79 820 AdadItAtha 2117 128 Acaranvicarediha 4 18309 AtatAyinaM 8351 702 AdadItAtha 6 132 529 Acaret 11217 890 AtirikyaM 11 5. 845 AdadItAtha 8 34 574 AcakSaNena 8315690 AtiSThati 10 128 832 AdadItAvarA 2238 180 AcAmet 5 144 452 / AtiSThet 9252 783 AdAnanityAt 11 15816 AcAmedeva 5143 451 AtiSThet 9333 798 / AdAnamapriyakara 7 205 548 AcAramagnikArya 2 69 106 / AturAmabhizastAM 11112 863 | AdAveva 1 71 35 AcArazcaiva 1107 44 Atmanazca 8350 701 AdAvaMte ca 2 73 108 AcArazcaiva sAdhUnAM 2 6 53 / AtmanastuSTireva 2 6 53 | Adityamupa 3 76 222 AcArasya 5 4 385 AtmanastyAginAM 5 88 426 AdityAjjAyate 3 76 222 AcArahInaH 3 165 257 Atmanaiva 6 49 474 AdiSTI 5 87 425 AcArAdIpsitAH Atmano yadi 11 114 863 Adeyasya 8172 644 prajAH 4 156 352 AtmanaH 4 255 381 AdyaMte 4 25311 AcArAddhanaM 4 156 352 | AtmanaH zuddhiM 11 160 874 AdyaM yatryakSaraM 11265902 AcArAdvicyutaH 1 109 45 | AtmanyagnIn 6 38 471 A dvAvizAt kSatra 2 38 90 AcArAllabhate hyAyuH4 156 352 | AtmasaMsiddhaye 6 29 467 AdhikyaM 7 179 538 AcAreNa tu 1 109 45 | AtmajJAne 12 92 926 | AdhidaivikaM 6 83 486 AcAro hatyalakSaNaM4 156 352 AtmajJAnaM 12 85 921 AdhizcopanidhiH 8146 622 AcAraM jagRhuH 1110 45 AtmAnamatha 8 46579 AdhiM bhute 8 151 628 AcAraH paramaH 1108 45 AtmAnamAtmanA 912 722ba Adhisteno'nyathA 8 145 622 AcAryaputraH 2109 125 AtmAnaM 4 127 345 AdhiH sImA 8150 627 AcAryazca pitA 2 225 177 AtmAnaM ca 5 42 404 AdhyAtmikaM 6 73 486 AcAryatsvasya 2 148 143 AtmAnaM caika 3 37 208 AnipAtAt 6 31467 AcAryasya ca 2228 178 AtmAnaM tAMzca 6 140 530 AnipAtAt 11 104 861 AcAryasya hite 2 191 166 AtmAnaM satataM rakSet7 217 552 Anulomyena 10 5801 AcAryANAM zataM 2 145 142 / AtmAnaM sparzayet 9 177 770 AnaNyaM karmaNA 9229 778 AcArya 5 79 421 AtmArtha 7216 552 AnRzaMsyA 1101 43 AcArye tu khalu 2 247 184 AtmArtha ca 11 64 849 AnRzaMsyaM 3 54 215 AcArye 6 85 517 AtmA hi 12 119 936 AnRzaMsyaM 3 112 434 AcAryo brahmaNaH 2 226 177 | Atmaiva devatA: 12 119 936 AnaMtaryAt 10 28808 AcArya 5 90 431 / Atmaiva hyAtmanaH 8 85 598 AnaMtyAyaiva kalpyate3 202 295 AcArya ca 4 162 353 / / AtreyImeva 11 87 855 / AnatyaM 4 149 351 bhAcAryaH 4182 359 / AdadAnastu 9243 781 / Atmanyantardadhe 1 51 20 For Private And Personal Use Only Page #992 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a, zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. AtmAnaM zira 2 60 101 | AyuSmaMtaM sutaM sUte 3 263 293 AvaMtyavATadhAnau 10 21 807 AnvAkSikI 7 43 504 | AyuSyaM prAGmukhaH 2 52 96 Avratasya 5 87 425 Apatkalpena 11 28 831 | AyuH kIrti 11 40 841 A zarIra 2 243 182 ApatkAle 2 241 181 | AyuH prajJA 2121 120 | AzAsate AzAsate 3 80 224 Apatsu maraNAt 11 29 839 AyuH suvarNakArAnaM4 218 379 AziSazcaiva 1 39 Apadarthe 7 217 552 Ayogavazca 10 16806 AzIrvAdasama 2 33 88 ApadgataH 9283 788 / AyogavyAM tu 10 15 806 Azu gacchati 2 168 152 Apaddharma ca 1116 46 | AraNyakaM 4 123 343 AzugaiH 4 68 327 ApaddharmAH 10 130 832 | AraNyapazuhiMsanam10 48 814 Azu pazyan 4 171 353 ApadyapatyaprAptiH 9 103 746 AraNyAnAM 5 9388 AzramAdAzramaM 6 34 47. Apadyapi 5 43 405 | AraNyAMzca 10 89 823 Azrame vRkSamUle 11 78 853 Apadyapi hi 2 40 91 | Arabheta 9299 792 AzrameSu 8391 714 Apadyapi hi 2 113 127 | Arabhetava 9300 792 A SoDazAt 2 38 90 Apadyapi hi 3 14 196 / ArAmasya 8263 675 AsanAzana0 4 29 314 Apadyapi hi 9336 798 | AraMbharucitA 12 32 912 AsanAvasathau 3 107 233 Apo nArA iti 1 10 11 | ArjavaM ca 11 222 892 AsaneSu 3 208 272 Apo nonmajayaMti 8 116 616 | Artastu 8 217 660 AsaneSvajuguApo rasaguNAH 1 78 36 ArdrapAdastu 4 76 330 psitAn 3209 272 Apo vai nara 1 10 11 AIpAdastubhuJjAnaH4 76 330 ApaH zuddhA 5 127 445 | ArdravAsAstu 6 23 466 AsanaM caiva 7 162 536 AptaH zaktaH 2 109 125 | ArdhikaH 4256 381 A sapiMDakriyAkarma 3 247 285 AptAH sarveSu 8 64 589 | AryatA 7 215 552 A samabhyasya 11 254 900 AbhIro'mbaSThakanyAyo 10 15806 AryaprAya AsamApteH 2 244 183 AbhyaH kuryAt 3 84 225 | AryarUpaM 10 57 815 / AsamAvartanAt 2108 124 AmapAtramivAMbhasi 3 179 261 | AryAdAryaH 10 67817 | AsamudrAttu 2 22 76 AmRtyoH 4 137 347 | AryAvartanivAsinaH10 34 810 A samudrAttu vai 2 22 76 AmaMtritastu 3 191 265 AryAvarte 2 22 76 AsAM maharSicaryANAM 6 32 468 AyatiM 7 179 540 Arya cAnAryakarmi AsIta guruNA 2204 170 AyatyAM 7 180 541 __Nam 10 73 819 AsItAbhimukhaM 2 193 167 Ayavyayau 8420 722 | ArSe gomithunaM 3 53 215 AsItAmaraNAt 5157456 AyasaM 8316690 ArSoDhAjaH 3 38 208 AsIdidaM tamo 1 5 7 AyudhIyaM 7226 555 / | ArSo dharmaH 3 29 204 AsInasya 2 196 168 AyurviprA vAdena 4 240 377 ArSa dharmopadezaM 12 106 931 AsInAsu 11 111 862 Ayurhasati 1 83 38 AlasyAt 5 4385 AsInaH 8 10 566 Ayuzcaiva pravardhate 4 42 320 | AvaheyuH 9 5 722kha AsurasvaM 1120 837 Ayuzcaiva prahIyate 4 41 320 AvikaM 5 8388 Asuro vidhi 3 31 205 AyuSkAmena 9 41 730 | AvRto nAma 10 15806 / AsuraM vaizya 3 24 201 AyuSmAn bhava 2 125 131 | AvRttAnAM 6 82 516 | AsyatAmiti 2 193 165 AsanaM For Private And Personal Use Only Page #993 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a. zlo. pR. / a. zlo. pR. a. zlo. pR. Aharet . 1114 836 | iti dharmaH 9120 752 iyaM vizuddhiH 11 89856 Aharet 11 15 836 / iti dharmaH 9179 770 iyaM syAt 9116 751 AharetrINi 11 13 836 iti vAcA 3 30 204 iSTiM vaizvAnarI 11 27 838 AharedyajJasiddhaye 11 12 835 itIyaM vaidikI 2 15 72 iSTIH pArvAyaNAAharedyAna 2 182 159 ityasyaitat 9 20 725 ntIyAH 4 10 306 AhaveSu 6 90 519 ityetattapasaH 11 244 898 iSTvA ca 6 36 470 AhitAgneH 3 282 298 ityetadenasA muktaM 11247 898 iha kIrti 2 9 66 AhiMDikaH 10 37811 | ityetana 9 40 729 iha cAnuttamAM 8 82 597 AhurutpAdakaM 9 32 727 ityetanmAnavaM 12 126 938 iha cAmutra 9322 795 AhuH zalyavataH 9 44 730 | ityeSA 7 98 522 | iha cAmutra 12 89 924 AhUya dAnaM 3 27 203 ityeSA trividhA 12 40 914 - iha duzcaritaiH 11 48 845 AhRtAbhyudyatAM 4 251 379 ityeSA sRSTiH 1 78 36 | iha devena 7 209 551 Ahaiva sanakhA 2 167 152 idamanvicchatAM 6 84 486 - ihAyyAM 5 165 457 AkSArayaJchataM 8 276 679 idamAnantyaM 6 84 486 ihaiva loke 12 102 930 AkSika 8160 636 idamUcuH 5 1384 ihaivAste tu 3 141 248 icchAyA'nyonya 3 32 205 idameva 6 84 486 iMgitAkAraceSTajhaM 7 63 512 icchaMtyA saha 8379 711 / idaM tu vRttivaikalyAt 10 85 821 iMdrameke 12 123 937 ijyAdhyayana 1 89 40 idaM niHzreyasaM 1106 44 iMdrasyArkasya 9303 793 ijyAzca pratigRhNati11242897 - idaM buddhi 1106 44 iMdrAnilayamAkANAM7 4494 itarAnapi 3113 235 idaM yazasyaM 1106 44 iMdrAMtakAyatI 3 87 226 itare kRtavaMtaH 9 242 781 | idaM vacana 1 1 1 iMdriyANAM 2 88 116 itarebhyaH 11 3 833 idaM zaraNaM 6 84 486 iMdriyANAM 2 93 117 itareSAM 9 189 772 idaM zAstraM 1 58 31 iMdriyANAM 2 99 119 itareSAM tu 3 35 207 idaM zAstraM 1102 43 iMdriyANAM 6 6.476 itareSAM tu 8380 711 | idaM zAstraM 1104 44 iMdriyANAM ___7 44505 itareSAM tu 10 93 824 idaM sarva iMdriyANAM 12 52 916 itareSu 3 182 262 idaM sAmAsikaM 12 34 913 iMdriyANAM 12 83 921 itareSu tu 3 41 209 idaM svastyayanaM 1106. 44 iMdriyANi 6 59 476 itareSvAgamA 1 82 38 imAnapyanuyuMjIta 8 260 674 iMdriyANi 11 40841 iti kartavyatA 7 61 511 imAnityaM 4 101 338 | indriyArtheSu 4 16 308 iti kartavyaM 7 143 531 imAH zRNuta 11 179 880 | iMdriyeSveva 4 22 310 iti cet 9 122 753 imAH syuH kramazaH 3 12 197 iMdhanArtha 11 64.849 iti dharmasya 8185649 imAH kSatriyajAtayaH10 43 812 | IrSyAsUyArthadUSaNam 7 48 506 iti dharme 9 18724 imaM karmavidhiM 9325 796 | Izo daMDasya . 9245 782 itidharmo vyavasthitaH3265294 imaM dharma 10 100 826 IzaH sarvasya 9 245 782 iti dharmo vyavasthitaH imaM lokaM 2233 179 | IzvaraM 4 153 352 10 68 818 imaM hi 9 6 722ba IzvaraH sarva 1 99 42 iti dharmaH 9117 751 / iyaM bhUmirhi 9 37 729 / IhAtazcet 9205 773 For Private And Personal Use Only Page #994 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (11) a. zlo. pR. / a. zlo. pR. a. zlo. pR. uktavAkyasya 8 109 610 | uttamAM sAttvikI 12 50 916 | udityUcA vA 8107 609 uktAH pratyaMgadakSiNAH8 209 65 / uttamAM sevamAnaH 8 367 707 udgAtA cApyanaH 8 210 357 ukto dharmaH 12 1903 | uttameSu 6 65 478 uddhArenudhdRte 9 116 751 ukto rAjJaH 9325 796 - uttameSUttamaM 3 107 233 | uddhAro na 9 115 751 ukto vaH 5145 452 / uttamaiH 4 247 378 / uddhAraM jyAyase 9 156 765 uktaM ca na 8 57 589 . uttaraHpratilomataH10 68818 | udhdate dakSiNe 2 63 103 uktaH karmavidhiH 9 336 798 uttiSThecca 7229 556 udbhijjAH 1 46 27 uktvA caivAnRtaM 11 88 856 uttiSThet 2 194 167 | udyatairAhave 5 97 43 ugrAnnaM 4 212 368 utthAya pazcime 7 146 531 | udvartanaM 4 132 346 ugro nAma 10 9805 utthAyAvazyakaM 4 93 336 / udvaheta dvijaH 3 4 191 uccAvacAni 12 15908 utpattireva 1 98 41 udvejanakaraiH 8353 703 uccAvaceSu 6 73 481 utpattivyaMjakaH 2 68 105 udvejanakaraiH 9248 782 uccAvaceSu 12 14 908 utpatsyate 4 231 374 unmattajaDamUkAH 9 201 772 uccaiH sthAnaM 7 122 527 utpadyate 9 170 769 | unmatto'ndhaH 3161 256 ucchiSTamannaM 10 125 830 / utpadyate 12 96 928 | unmattaM patitaM 9 79 742 ucchiSTAnaniSekaM 4 151 351 utpannoveNaH 10 19 806 upakArAt 8266 676 ucchiSTena 5142 451 utpAdaka 2146 142 upakurvIta 2 245 183 ucchiSTa bhAgadheyaM 3 245 285 utpAdanaM 9 27 726 upagRhyAspadaM 7 185 542 ucchiSTaH 4109 340 utpAdayati 2148 143 upaghAta 2179 158 ucchidan 7140 530 utpAdayet 9175 770 upacArakriyAkeliH 8 358 705 ucchIrSakazriyai 3 89 227 utpAdyApuzcarAcaram 1 63 33 upacAryaH 5153 454 uccheSaNaM tu 3 265 294 utsarga 4 97 337 upaJchannAni 8250 671 uccheSaNaM bhUmigataM 3 246 285 utsAdanaM 2 209 172 upajapyAnujapet 7 198 547 ucchRsan 3 72 221 usiktamanasAM 8 72 593 upajIvati 3 52 215 utathyatanamasya 3 16 198 utsRSTamapi 6 16 464 upatiSThati 3 189 264 utkarSe cApakarSa 10 42 812 udakasyAgamena 8 253 672 upadiSTaM 2190 166 utkarSe yoSitaH 9 24 726 udakumbhaM 2 182 159 2162 147 utkRtyAdhAya 11 104 861 udake 4 1.9 340 upadharmaH 4 147 350 utkRSTasya 8282 680 udakaM ninayet 3 218 277 upadharmonyaH 2237 180 utkRSTAya 9 88 744 udakyAyo 11 173 877 upadhAbhizca 8194 652 utkRSTAM jAti 9335 798 udaGmukhAnprAGmukhAnvA upanIto dvijaH 2 49 95 utkocakAH 9258 784 888599 upanIya guruH 2 69 106 uttamaNena coditaH 8 48 581 upanIya tu 3 220 280 uttamo'dhamArNakAt8 51 583 / udAsInapracAraM 7 156 535 upanIya tu yaH 2140 139 uttamAdhamamadhyamAH 12 3 905 udAsIna 7159 536 upanyAsaM 9 31 727 uttamAnAM ca 8322 693 udite'nudite 2 15 72 | upapannaH 9141 760 uttamAn 4248 378 udito'yaM 9250 783 | upApAtakasaMyuktaH uttamAMgodbhavA 1 93 41 | uditaM daivikaM 1 79 37 11108861 41. 619 / upadvijeta For Private And Personal Use Only Page #995 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ( 12) a. zlo. pR. a. zlo. pR. / a. zlo. pR. upapAtakinaH 11 107 861 upetAraM 7 219 553 RNAdiSu 8108 610 upapAtakinaH 11 117 864 upekSakaH 6 43 472 RNAnAmanapakriyA11 65850 upabahAtmanazcaiva 1 14 14 upyate yaddhi 9 40 729 RNAni upabhogena 2 94 117 ubhayatra 3 167 257 RNI kAlaviparyayAt8 178 646 upabhukte 12 8906 ubhayo'pyasya 4 227 372 RNe deye 8 140 619 upabhoga 8286682 ubhayorhastayoH 3 225 280 RNe dhane 1218 777 uparudhyAri 7 196 546 ubhayoH sapta 5 135 448 / RNaM dAtuM 8 155 633 upalabhya 7 57 510 ubhayaM tu samaM 9 34 728 | RNaM dApyaH 8109 610 upavAsakRzaM 11 195 885 ubhayaM nAzayedidam 2 55 99 | RtamuJcazilaM 4 5302 upavAsasamAH 2188 161 ubhAbhyAmapi 10 82 820 | RtAmRtAbhyAM 4 4 302 upavItaM 4 66 327 ubhAvapi tu 8378 711 | RtukAlAbhi 3 45 210 upavItaM kamaMDalum 2 64 103 ubhAvapi hi tau 2 14 72 RtuH svAbhAvikaH 3 46 211 upavatyuicyate 2 63 103 ubhe te 8 205 656 | RtUnAM 9 93 745 upavezya tu tAn 3 209 272 ubhe yAnAsane 7 163 536 | RtaM bhuMkte 2 52 96 upasarjanaM 9 121 753 ubhe saMdhye 2 222 176 4 179 359 upaseveta taM 7176 539 ubhau tau 9 143 760 | Rtvigyadi 8207 656 upasaMgrahaNaM 2 72 107 ulkAnirghAta 1 38 25 / RtvigyAjyau 3 148 250 upasthamudaraM 8 126 616 uSitvA 1 12 14 / | Rtvijaste hi 11 42 841 upAsthAya ca 2 48 95 uSitvA''yaM Rtvije karma 3 28 204 upasthitaM gRhe 3103 132 uSTrayAnaM 11 201 887 Rtvija 8389 714 upaspRzan 6 24 466 | uSTraM hatvA 11 137 869 RtvaMtAsu 4 119 342 upaspRzan 11 123 865 uSNe varSati 11 113 863 | RSayazcakrire 2 154 145 upaspRzan 11 216 890 UnadvivArSikaM 5 67 417 RSayaH 4 94 336 upaspRzet 11 132 868 | Uce tu 9 90 744 RSayaH saMyatAtmAnaH upaspRzya 5 61 414 | Uce nAbhaH 1 92 41 11 236 895 . upaspRzya dvijaH 2 53 97 UrdhvaM nAbhaH 5131 447 | RSibhirbrAhmaNaiH 6 30 467 upaspRzyaiva 5 62 415 | UrdhvaM pituH 9 104 748 RSibhyaH pitaraH 3 201 270 upaspRSTodakAn 3 208 272 | Uce prANAH 2 120 129 RSiyajJaM 4 21 310 upAkarmaNi 4 119 342 | Urdhva vibhAgAt 9 216 777 RSayaH pitaraH 3 80 224 upAdhyAyAt 2145 142 | Urva saMvatsarAt 9 77 741 RkSamUlaniketanaH11128 866 upAdhyAyaH 2141 140 USmaNazcopa 1 45 26 eka evaM 4 243 377 upAnacchastra 2178 158 RksaMhitA 11262 901 eka eva 6 42 472 upAnahI 4 66327 RgyajuHsAma 1 23 18 eka eva 8 17568 upAyaiH 7109 525 | Rgvedavit 12 112 934 eka eva ca 4 243 377 upAsate 3 104 132 RgvedaM dhArayan 11261 901 eka evaurasaH 9 163 767 upAsarpat 10 105 827 RgvedaH 4 124 344 ekakAlaM 6 55 475 upAsIta 2 222 176 | Rco yajUMSi 11 264 902 ekajAtiH 8 271677 upAMzuH syAt 2 85 115 / Rjavaste tu 2 47 94 / ekadeza 2141 140 For Private And Personal Use Only Page #996 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir etatrayaM a. zlo. pR. / a. zlo. pR. / a. zlo. pR. ekamapyAzayet . 3 83 225 / eko lubdhastu 8 78 595 etadvaH 5 99 433 ekamutpAdayet 960 735 / eko'hamasmi 8 92 600 etadvaH 9 56 734 ekameva 7 9495 ekaM gomithunaM 3 29 204 etadyAptimat 12 26 911 ekameva tu 1 91 4. ekaM vRSabhaM 9 123 753 etanmAMsasya 5 55 409 ekarAtropavAsaH 11 212 889 / ekaH prajAyaMte 4 243 377 etanmuktasya lakSaNam 6 44 473 ekarAtraM 3 102 231 / ekaH zataM 7 74 514 etameke 12 123 937 ekaviMzatimAjAtI:4 166 354 / ekaH zayIta 2180 159 etameva vidhiM 11 188 883 ekazcet 9182 771 etaccaturvidhaM 2 12 69 etameva vidhiM 11 217 89. ekastAn 3 131 244 etaccaturvidhaM 7101 523 etayarcA 2 80 113 ekA cet 9 183 771 etaccAMdrAyaNaM 11 216 890 etasminnenasi 11 122 865 ekA liGge 5 135 448 etacchaucaM 5 136 449 etA dRSTvA'sya 12 23 911 ekAkinaH 7166 537 etat 7 50 507 etA dvijAtayaH 2 24 77 ekAkI 4261 382 etattu na pare 9 99 747 etAnAkAlikAn 4 105 339 ekAkI ciMtayAnaH 4 261 382 4136 347 etAnAhuH 8123 615 ekAdaza 918. 770 etatrayaM 7 219 553 etAni 6 54 475 ekAdaze 9 81 742 etadakSarametAM 2 78 110 etAni mAnya 2 136 136 ekAdazeMdriyA 2 89 116 etaduktaM 5 26 395 etAneke 4 22 310 ekAdazaM manaH 2 92 117 / etadeva 11 87 855 etAneva 6 5460 ekAdhikaM 9 117 751 etadeva 11 117864 etAn 4104 339 ekApAyena 1 70 34 | etadeva 11 129 866 etAn doSAn 8102604 ekAhaM codake 11 157 873 | etadeva 11130867 etAnyapi satAM 31.1231 ekAkSaraM brahma 2 82 114 / etadeva 11 155 873 / etAnyenAMsi 11 71 851 ekAMtare 10 13 806 etadaMtAstu 1 50 28 etAn vigarhitAcArAn ekAMte prAk 2 61 101 etaddezaprasUtasya 2 20 75 167 250 ekAMzazca 9 150 763 / / etadaMDavidhiM 8 222 662 / etAvAneva 945 731 ekanAMgena 11 11835 etAdAdaza 1 71 35 etAzcAnyAzca 6 29 467 eke zrutinidarzanAt etaddhi 12 93 926 - etAzcAnyAzca 9 24 726 11 45 843 etaddhimatto 1 59 32 etAstisrastu 11 172 876 ekaikamapi 3 129 243 etadvo'yaM etAH prakRtayaH 7157 535 ekaikamubhayena 3 125 242 etadudrAH 11 221 891 ete gRhasthaprabhavAH 6 87 487 ekaikazo yugAnA 168 34 etadvidantaH 4 91 335 ete catu) 10 130 832 ekaikazaH 11139 869 | etadvidantaH 4 129 344 etebhyo hi 11 3833 ekaikaM kArayet 7 139 530 / etadvidyAt 4 160 353 ete manUMstu 1 36 24 ekaikaM prAsaM 11 213 890 | etadvidhAnaM 7 230 556 | ete rASTre 9226 778 ekaikaM hrAsayet 11 216 890 etadvidhAnaM 9 148 762 ete zadveSu 4 256 381 ekoddiSTasya 4 110 340 / etadvidhAnAM 8 245 671 ete SaTsadRzAn 10 27 808 eko'nubhute 4 243 377 etadvo'bhihitaM 12 116 934 eteSAmeva 1 91 40 eko'pi vedavit 12 113 934 / etadvaH 3 286 300 / eteSAmeva 12 69918 For Private And Personal Use Only Page #997 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra eteSAM nigrahaH eteSu a. zlo. pR. 8 388 713 4 103339 eteSvavidyamAneSu 2 248 184 ete sarve 9 235780 etairupAyaiH 9 312794 etairupAyayogaiH 9 10 922ka etairjitaizca 4181359 8. 253 672 etairdvijAtayaH 11226 893 etairliGgaiH etairvivAdAn 4 181359 etaitairapoheyuH 11107 861 etaitairapo 11145870 etairvrataiH 11102860 etairvrataiH 11 169876 etau 4 102338 etaM sAmAsikaM 10 63 816 yati 4 250 379 11252900 enasAM enasaH 4 202364 11189883 11255 900 enasvibhiH enasvI saptakaM eno gacchati eno vikhyApya 11 83 854 8 19568 eno hiMsAsamudbhavaM www.kobatirth.org ebhirnAnAvidhaiH 11107861 1110 45 ( 14 ) a. zlo. pU. evaM nirvapaNaM kRtvA 3 259 293 evaM prayatnaM 7 224 555 evaM yathoktaM 5 2 384 evaM yadyapyaniSTeSu 9319795 evaM yaH sarvabhUtAni 3 93228 evaM yaH sarvabhUteSu 12 125 938 evaM vijayamAnasya 7 108 525 evaM vidhAnRpaH 9 266 786 7 33 502 evaM vRttasya evaM vRttAM 5 166 457 evaM sa jAgrat 1 57 31 evaM sa bhagavAn 12 117 935 evaM samuddhRtoddhAre 9116 751 evaM samyag 3 87 226 evaM sarvamidaM 7 220 554 evaM sarvAnimAn 8 421 722 evaM sarva 1 51 28 evaM sa 7 143531 evaM saha 9 111749 evaM saMcitya 11231894 evaM saMnyasya 6 96491 evaM svabhAvaM 9 16723 eSadevo 4 138 348 6 86 487 8 219 661 9 55 733 9101747 2137 180 2 68 105 eSa brahmarSidezaH 2 1975 eSa vai prathamaH 3 147250 eSa vo'bhihitaH 6 97 492 eSa zaucavidhiH 5145 452 5109436 eSa zaucasya eSa sarvANi 12124937 eSo'nApadi eSo'nupaskRtaH 5 31400 eSa nauyAyinAM eSa daMDavidhiH 8 279 680 eSvartheSu 11145870 eSa dharmavidhiH 10 131 832 aindraM sthAnaM aindraM sthAnaM aizvarya oghavatAhRtaM oSadhyaH oSadhyaH phala oMkArapUrvakA audakenaiva aupanAyanikaH eSa dharmaH evamAcArataH eSa dharmaH evamAdIn 9260785 eSa dharmaH evametada 1 41 26 eSa dharmaH . 29 572 eSa dharmaH evameva vidhi evaM karmavizeSeNa 11 52846 eSa dharmaH paraH evaM karmAssmi 8315690 eSa proktaH evaM gRhAzrame evaM carati 6 1 459 2249 184 9 324 796 evaM caran evaM dRDhavrataH 11 81854 evaM dharma evaM ryANi 9 46731 9251783 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only eSa sarvaH eSa sarvaH 1282920 eSa sAmAsikaH 7181 541 eSaH strIpuMsayoH 9103 747 eSa jJeyaH eSA dharmasya eSA pApakRtAM eSAmanyatame 11264902 2 25 78 11179 880 8 120 614 eSAmanyatamaH 3 146 249 eSA vicitrA 11 98859 eSAM hi 5148453 eSAM hi 7 71514 8 8 565 eSu sthAneSu eSo'khilena eSo'khilena 8 267 676 8 302 686 eSo'khilaH 9 325 796 4 262383 eSoditA eSoditA 9 25726 eSonAdyAdanasyoktaH a. zlo. pu, 12 51916 aurabhrikaH aurapreNAtha aura kSetraja aura kSetra 11161874 9336798 7 99522 8 410 719 5 42404 5 92431 8 345700 4 235 375 9 54 733 5 40403 1 46 27 2 81 113 3 215276 2 68 105 3166257 3 268 294 9 162 766 9 165767 auraso vibhajan 9 164 767 Page #998 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (15) a. zlo. pR. / a. zlo. pR. / a. zlo. pR. aurasaH kSetrajaH 9 159 766 / kathaM tatra 9122 753 | kartavya zruti 2 35 89 auSadhAnyagadaH 11237 896 / kathaM mRtyuH 5 2 384 / rtavyaH 4 32 3162 auSTrakaza6 5 8388 | kathaM syAditi 10 82 820 | kakartavyaH svayaM 11 222 89 aMgAvapIDanAyAM 8 288 682 kathaM syAditi 12 108 932 kartubhavIta 4 173 356 aMgulIH 9277 787 kadAcidapi 4 65 326 | kartumicchet 8155 633 aMgulyoreva 8371 709 kaniSThAyAM 9 122 753 karturmUlAni 4 172 356 aMguSThamUlasya 2 59 1.1 kanyA 3 31 205 | kartuM pApavinigrahaH 9 263 785 aMDajAH pakSiNaH 1 44 26 kanyAdAtuH 9 73 739 kartuM varSazatairapi 2 227 178 aMtatazca 11 119 864 kanyAdAnaM 3 35 207 kartRSu brahma 1 97 42 aMtaraprabhavAnAM 1 2 3 kanyAdUSakaH 3164 256 karmaceSTA 1 66 33 aMtarAgamane 4 126 344 kanyAnAM saMpradAnam 153 533 karmajA gatayaH 12 3905 aMtarikSagatAn 7 29 500 kanyApradAnamabhyarcya karmajaM doSaM 12 101 929 aMtaraiva 10 71818 330 204 karmaNA brAhmaNAH 11 193 884 aMtargatazave 4 108 340 kanyApradAnaM 3 29 204 karmaNAM samatikrame 11 203 887 aMtardazAhe . 5 78 421 kanyAmRtumatI 9 93 745 karmaNAM tu 1 26 20 aMtarbhavati 12 87 923 kanyAyA dUSaNaM 11 61 848 karmaNAM pretya 12 86 921 aMtarvezmani 7 227 555 kanyAyAzca 3 32 205 karmaNAM phalanirvRttiM 12 1903 aMtarvezmanyaraNye vA8 70 592 kanyAyAM dattazulkAyAm 97746 karmaNAM vaH 12 82 920 aMtaHpurapracAraM 7 154 533 kanyAya caiva 9 3 31 karmadoSasamudbhavAH 6 61 476 aMtaHsaMjJA 1 49 28 kanyAsveva 8227 664 karmadoSAn 6 95 491 aMtyAdapi 2238 18. kanyAM dadyAt 988 744 karmadoSairna 1104 44 aMtyAnAmaMtyayonayaH8 69 592 kanyAM bhajatI 8366 707 karmaniSThAstathApare 3 134 245 aMdho jaDaH 8395 715 kanyaiva kanyAM 8370 708 karmabhirna 6 74 482 aMdho matsyAn 8 96601 kapAlaM 6 44 473 karmayogazca 2 2 50 aMdhaH zatrukulaM 8 94 600 karaNena vibhAvitam8 52 583 karmayogasya 12 2904 aMbaSThAnAM 10 47 813 karaNaM 8 155 633 karmabhiH svaiH 10 57 815 aMbaSTograu 10 13 806 karaNaM vA'nyat 8 53583 karmayogaM 6 86 487 aMbaSTho nAma 10 8805 kariSyaMzcaiva 12 35 913 | karmayoga 12 119 936 aMbhasyazmaplavenaitra 4 190 360 karISamiSThakA 8 249 671 / karma zArIrameva 82.74 678 abhmUlaphalabhikSAbhiH karabhavAlukA 12 76 920 karmayoga nibodhata 2 68 105 karaM zulkaM 8308 688 / karmasvabhyudyataH 9302 793 aMzamaMzaM 9117 751 / karNazrave4 102 338 | karmANi ca pRthak 1 21 17 aMzaM zUdrAsutaH 9 151 763 koM tatra 2200 169 | karmAtmanAM ca 1 22 18 aMzaM zUdrAsutaH 9 153 762 | kau~ carma ca 8265 667 | karmAtmAnaH 1 53. 29 kavyAM kRtAMkaH 8 282 680 kartavyAMzaprakalpanA 8 212 658 karmANyArabhamANaM 9 300 792 kaNAnvA 11 92 857 kartavyo dvizataH 9 290 789 karmArasya 4 215 369 kathamanyaH 9130 755 kartavyaM 365.2 karmavidyAvizeSataH12 41 914 kacidapyatikrAman 3 190 265 / kartavyaM parirakSaNam 7 2 493 karmAntAn 8420 721 120 For Private And Personal Use Only Page #999 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (16) a. zlo. pR. / a. zlo. pR. / a. zlo. pR. karmeMdriyANi 2 91 117 | kAmato brAhmaNa 11 89 856 / kArayet 8402.717 karmoktaM puruSa 12 84 921 - kAmato retasaH 11 120 865 / kAravaH zilpinaH 10 110 830 karmopakaraNAH 10 gAH 10 120 830 kAmamabhyarthitaH 2181 161 kArAvaraH 1. 36811 kaSeti ca 3 66 217 / kAmamAmaraNAt 9 89 744 kAritA kAyikA 8154 631 kalavita 5 12 390 kAmamutpAdya 10 90 823 kArukAn 7139 530 kalAM nArhati 2 86 115 kAmAt krodhAt 8119614 kArukAnaM 4219 370 kaliH prasuptaH 9302 793 kAmAtmatA na 2 2 50 kArukAvezanAni 9 265 786 kalpayitvA'sya 11 23 837 kAmAdavaravarNajam 9 248 789 kAruSazca 10 23 807 kalpayetsatataM 7 130 529 kAmAdutpAdayet 1 178 770 kArpAsakITajo 11168 876 kalyANe 8393 715 | kAmAddazaguNaM 8 122 615 | kArpAsatAMtavaM 12 64 918 kalyANa tatra vai 3 60 216 / kAmAddhi 2 180 159 / kArpAsamupavItaM 2 44 93 kavyAni 1 95 41 / kAmAnmAtApitA 2 147 143 | kAryatattvArthavit 1 3 4 kazcidapyabhi 7 6 494 | kAmAn saM. 11242 897 kAryadarzanamArabhet 8 23 570 kazcidasti 11 13 836 / kAmArthoM dharma eva 2 224 177 kAryazeSaM 7154 533 kazyapAya 9 129 755 | kAmArtha trIstu 9 76 740 kArya viprasya 2 37 9. kaSTajAnAM 11 144 870 kAmAMdhaH 7 27 500 kAryANAM ca 1114 kaSTamAhuH 7 214 552 | kAminISu 8113 611 | kAryANi samatAM 8 179 646 kaSTametat 7 51 507 7 51 507 / kAmairidravrataM 9304 793 | kAryArtha zapathAH 8 111611 kastasmAt 8415 720 | kAmopahatacetanaH 9 67738 kAryA viprasya 2 42 92 kasmiMzcidapi 3 14 198 / kAmaM krodhaM 9 17 723 | kAryAH kAryeSu 8 64 589 kasmaicit 8 213 658 kAmaM krodhaM ca 2178 158 kArye prApte 7166 537 kasyaciddarzayedbudhaH4 59 324 kAmaM ca krodhameva 1 25 19 kArye vivadatAM 8 391 714 kakSaM dhAnyaM 7111 525 kAmaM tamapi 3111 234 kArye'smin 8 81 597 kAkatAM vA 11 25 838 kAmaM tu 5156 455 kAryo madhyamasAhasaH9 241 781 kAkolUkaizca 12 76 920 kAmaM tu khalu 10 117 829 kArya vIkSya 7141 530 kAkolaM 5 14 392 kAmaM tu gurupatnI 2 216 174 kArya vIkSya 7162 536 kANaM vA'pyatha 8 275 678 kAma vA 3 222 279 kArya zreyaH 2 159 146 kAnInazca 9 160 766 kAmaM vistArayet 7 192 545 kArya so'vekSya 7 10 495 kAmakArakRte 11 45 843 | kAmaM zUdrasya 11 13 836 kAryaHzarIrasaMskAraH2 26 79 kAmakrodhavazAnugaM 2 214 173 | kAmaM zrAddhe 3 144 249 kArSApaNastu 8137 619 kAmakrodhau 8 176 645 kAmaM syAt 8 20 569 kArSApaNaM 8337 697 kAmakrodhau 12 11907 / kAmyo hi 2 2 50 kArNaraurava 2 41 92 kAmajAn 9 107 748 | kAyaklezAMzca 4 92 336 kArNAyasamalaMkAraH10 52 814 kAmajeSu 7 46 505 | kAyatraidezikA 2 58 100 kAlapakkabhugeva vA 6 17 464 kAmajaH 7 47 506 kAyadaMDaH 12 10 907 kAlapakkaiH 6 21 465 kAmatastu 3 12 197 | kAyamaMgulimUle 2 59 101 kAlamAsAdya kAmatastu 9242 741 | kAyenaiva 12 8906 | kAlamAsAdya 9293 79. kAmatastu 11 46 844 / kArayet 5 76 514 / kAlameva For Private And Personal Use Only Page #1000 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (17) a. zlo. pR. / a. zlo. pR. / a. zlo. pR. kAlazAkaM. 3 272 295 / kIrtayaMti 9 42 730 kuryAdityavicArayan 11 33 839 kAlasUtramavAkzirAH3249290 | kukkuTAnAM ca 11 156 873 / kuryAdarpaNa 8368 708 kAlAbhUmirna 8 252 672 kukkuTaH zvA 3 239 283 kuryAddevarSi 2 176 155 kAlaM kAla 1 24 19 kucailaM 6 44 473 kuryAnmAsAnumAsikaM3 122 240 kAlaM kAlena 1 51 28 TabAta 9199 772 kuryAdyaH 7176 539 kAle ca kriyayA 2 80 113 kuTuMbAttasya 11 12 835 kuryAdrASTrasya saMgraham7 115 526 kAle'dAtA 9 4722 ba kuTuMbAthai 8 167 642 kuryAptiSTapazuM 5 37 402 kAle deze 8178 646 kuTuMbArthe'dhyadhInaH 8 168 643 kuryuraprativAritAH 8 361 706 kAle prAtaH 3 105 233 kuTuMbe'tithi 3 112 234 kuryuraghe 8399 716 kAle yuktaM 7 205 548 kuTIM kRtvA 11 72 851 kuryurvaitAnikAni ca 7 78 78 kAloptAni 9 38 729 kuDmalaM 4 89 335 kuryustasya 11 196 885 kASThaloSTamayeSu 8290 683 | kutapaM cAsanaM 3 234 282 kuryusteSAM 9 268 786 kASThaloSThasamaM 4 244 377 kutapAnAmAriSTakaiH 5 119 442 kurvatA hitaM. 8 313 689 kASThA triMzattu 1 64 33 kunakhI 3 153 252 / kurvadbhiriha 8 212 658 kAMbojA yavanAH10 44 813 / kuputraiH saMtaran 9 161 766 | kurvan strI 4 998 363 kAMsyaM haMsaH 12 62 918 kuplavaiH saMtaraM 9 161 766 kurvANA niSkRti 8 106 608 kAMkSatI 5157 456 kuberazca 7 42 504 kurvANaH 8344 700 kAMkSan gati 2 242 182 | kumArabrahmacAriNAm5 158 456 kurvIta 4 3302 kitavAn 9225 778 / kumArANAM ca rakSaNam7 153.533 kurvAMta 8 403 717 kitavo madyapaH 3 159 255 kumArIbhAgaH 9131 755 kurvIta prAyaNaM 9323 796 kirAtA daradAH 10 44 813 kumArISvaMtyajAsu 11 58 847 kurvIta zAsanaM 9262 785 kilbiSAt 10 118 829 kumArISvaMtyajAsu 11 170 876 kuti 9 51 732 kilbiSI narakaM 8 95600 kumAryatumatI 9 90 744 8 180 647 kiMcicchreyaskarataraM 12 84 921 kurute 7 10 495 kuladhamozca 1118 47 kiMcit kArye 5 146 452 / kurute dharma 7 137 530 kulamAtmAnaM kiMcidAtmani 12 27 912 / kurute nApadi 11 28 839 kulAni pari 3 6 193 kiMcidAmAji 2171 153 / kurute phalabhAginaH3 143 248 | kulAnyakulatA 3 63 217 kiMcideva 11 141 870 kurute yaH 3171 258 kulAnyalpa 3 66 217 kiMcideva tu 8364 707 kurukSetraM ca 2 19 75 | kulAnyAzu 3 65217 kiMciddatvA 9 207 774 kuryAcca 7203 548 | kulAnyeva 3 15 199 kiMcidrAjani 11 31 839 kuryAt 4 150 351 | kule mahati 7 77515 kiM tu rAjyaM 7 55 509 kuryAt 5 37 402 | kule mukhye'pi 10 60815 kiM narAn 1 39 25 kuryAt 7 122 527 / kulaM dahati 7 9495 kiM bhUtamadhikaM 1 95 41 kuryAt 8 8565 | kula saMkhyA 3 66 217 kITAzcAhipataMgA:11 240 894 / kuryApriyahite 2235 180 | kuzavAri 11 148 871 kITo bhavati 2201 169 . kuryAt sAkSyaM 8 70 592 | kuzAzmaMtaka 2 43 93 kInAzo govRSaH 9 150 763 / kuryAdadhyayane 2 191 166 | kuzIlavaH 3 155 253 kIrtayetprapitAmaham 3221 359 / kuryAdanyanna vA 2 87 116 / kuvivAhaiH kriyA 3 63 215 For Private And Personal Use Only Page #1001 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (18) a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. kunda caivAnu 3 86 226 / kRtAnnaM ca 10 94 824 | kRSijIvI 3165 257 kusIda 4228373 kRtAnaM deyaM 11 3833 kRSi yatnena 10 83 821 kusIdapathaM 8 153 631 kRtAyAmasya 3 248 286 / kRSi sAdhviti 10 84 821 kusIdavRddhiH 8152 629 | kRtAvasthaH 861588 | kRSNapakSe 3 276 296 kusIdaM kRSi 8411 719 kRtAMjaliH 4154 352 kRSNapakSeSu 4 98 337 kusUladhAnyakaH 4 7 304 kRte tretAdiSu 1 83 38 kRSNasArastu 2 13 76 kuMDAzI 3158 254 kRtopakArAt 4 228 373 kRSNe zukle 11 216 890 kuMbhIdhAnyakaH 4 7304 kRtopanayanasyAsya 2 173 154 kRSyA rAjA 3 64 217 kuMbhIpAkAMzca 12 76 920 / kRtopanayanaH 2108 124 kRptakezanakhazmazruH 4 35 317 kUTazAsanakartRn 9 232 779 kRtaM cApyakRtaM 8118614 kRptakezanakhazmazruH 6 52 475 kUpavApIjalAnAM 11 163 875 kRtaM tretAyugaM 9301 790 kuptAnAM 11 27 838 kUpodyAnagRhANi ca4 202 364 kRtyAsu vividhAsu 9 290 789 kUSmAMDaivA'pi 8 107 609 kRtvA karma 11 232 894 kocit pUrvakRtaiH 11 48 845 kRtaghnasya 4214 369 kRtvA kAmAt 11 162 874 kecidAhurmaSaiva 3 53 215 kRcchAtikRcchrau 11 208 888 kRmayo'bhakSya 12 59 917 ketitastu 3 190 265 kRcchrAd grAhAt 6 78 484 kRmikITa kevalA nirvapetsadA 4 10306 1 40 25 kRcchrAbdena 11 162 874 kRmikITapataMgAnA 12 56 917 kevalaiH 6 21465 kevalaM sthaMDilaM 10 71818 kRcchaM 5 20 393 kRmikITavayohatyA11 70 851 kRcchre cAMdrAyaNaM 11 177 879 kRmibhUtaH kezagrahAn 4 83 334 10 91 823 kezakITAvapannaM ca 4 207366 kRcchaM sAMtapanaM 11 173 877 kRzamapyAyati 7212 552 kezakITAvapannaM 11159 874 kRcchaM sAMtapanaM 11212 889 | kRzAnapi 4 135 347 kRtacUr3e 5 58 410 kRSigorakSaM 10 82 820 kezAnAM ca 2 211 173 kRtaM taddharmataH 9 233 779 / / kRtvA ca 11 88 856 kezAMtiko 2 46 94 kRtadAraH 4 1301 | kRtvA caiva 4 112 341 kezAMtaH SoDaze 2 65 104 kRtadAraH 5 168 458 / kRtvA dAraparigrahaM 9 326 796 kezeSu gRhNataH 8284 681 kRtadAraH 11 5 834 | kRtvA'nyatamaM 11 124 865 kaivarttamiti 10 34810 kRtadurgazca 9252 783 kRtvA pApAni 8 319 691 kaivartAn 8 261674 kRtaniNejanAn 11 189 883 kRtvA pApaM 11 230 893 ko na nazyet 9314 794 kRtabuddhiSu 1 97 42 kRtvA''pyAyanaM 3 211 273 | kopo'rInanRtaM 3 230 281 kRtavApanaH 11 78 853 kRtvA mUtraM 5 137 449 koyaSTinakha 5 13 391 kRtavApo vaset 11108861 kRtvA vidhAna 7185542 kozahIno'pi 7149 532 kRtazaucaH 4 93 336 / kRtvA zavaziro 11 72 851 koSTAgArAyudhAgAra 9 280 787 kRtazaucaHsamAhitaH7 146 531 | kRtvA satyena 8 220 661 ko hiMsyAt 9316 794 kRtasaMjJAn 7191 544 kRtvaitadvalikarma 3 94 228 kauTasAkSyaM 8118614 kRtajJa 7214 552 kRtsnamudvijate 7 104 524 kauTasAkSyaM 8124 615 kRtAnusArAt 8153 631 kRtsnameva 8208 656 kauTasAkSyaM 11 56 847 kRtAnamudakaM 9219 777 kRtsnAmeko'pi 1105.44 kautsaM japtvApaH 11 249 899 kRtAnnaM ca 10 86 822 ka na cASTavidhaM 7 155 534 | kaurakSetrAMzca 7 193 545 For Private And Personal Use Only Page #1002 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra kauzadaMDo kauzIlavyasya 11 65850 kauzeyA vikayorUSaiH 5 119 442 kauzeyaM tittiri 12 64918 kausAda kaMTakAnAM kramataH kramayogaM krayavikrayaM krayeNa saH kriyayaiva a. zlo. pR. 9 294790 kaMTakAnAM ca kaMTakoddharaNe kaMThagAbhistu kaMThe bAbadhya kaMDanI kaMDrayet kaH kSiNvan 9315794 Rtuvikrayakasya ca 4 214 369 4 125 344 1 42 26 kramazastat 1 68 34 kramazastannibodhata 9336798 kramazo guNalakSaNaM 12 34 913 kramazo yAti 12 53917 kramazaH 4 221 370 kramazaH 6 23466 kramazaH 9 220 778 kramazaH 9325 796 2173 154 krameNa vidhi krameNoktAH 10 14806 krayavikrayameva 9 332798 krayavikrayAnuzayaH 8 kriyete krIDanniva 8 144 621 zrINIyAt zrItamakItaM 1115 46 9 253 783 9 252 783 2 62 102 11205887 3 68218 4 82334 9 298 792 kriyAbhyupagamAt 9 53 733 kriyAphala 6 82485 kriyAlopAt 9180 770 10 110 827 1 80 37 9 174769 8414 720 5564 7 128 528 8 202654 www.kobatirth.org ( 19 ) krItaH paunarbhavaH krItvA krItvA vikrIya kruddho nainaM kruddhayantaM krUrakarmakRtAM a. zlo. pR. 9160 766 32401 kravyAdaH kavyAdbhizca krAMte viSNuM 5 8 223 663 4 164 354 6 48474 12 58917 krUratA niSkriyA 10 58815 4212368 krUrasya krUrAcAravihAra 10 7 51507 krUrAcAraiH krodhaje'pi kova jeSvAtmanaiva 7 46 505 krodhajo'pi 7 48506 krodhAttu 8 122615 krodhaM 4 163 354 krozatI 3 33205 krauMcaM hatvA 11134868 kanyAdasUkaro 11156 873 kravyAdA dAMSTraNA 12 58 917 kravyAdAMstu 11137 869 9805 4 249 379 5 11390 5 130 447 12121937 9 167768 klIbasya klIvAdInAM 9 203773 klezAMca vividha 12 80 920 kacidbhartA 5161457 khaDga lohAmiSaM madhu 3 272295 khaTTAMgI cIravAsA 11105869 khaDgakUrmazazAMstathA5 18393 kharayAnaM kharAzvoSTramRgebhAnAM 1168851 khareNodvahanaM 8371709 kharaM hatvaikahAyanam 11136 869 khalAt 11201887 so draviDa: khAdakaceti khAdanmAMsa 11 17837 10 22807 5 51407 5 32401 For Private And Personal Use Only Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a. lo. pR. 2 60 101 khAni caiva khAnyAcAnta khinnaH kAryekSaNe khe viddhaM 9 43730 khaMjo vA yadivA kANaH 3 242284 khaM saMnivezayet 12 120 936 khyAtimicchati 12 36913 khyApanenAnutApena 11227 893 khyApayedabhayAni 7202548 gacchetAM vaizyapArthivau 8 377 711 gacchataH 4 154 352 gacchatyamaralokaM 2 5 52 gacchatyAsaptamAt 10 64816 gacchan 4 248 378 gaNAnAM caiva 3 164 256 gaNAnaM 4 209 367 gaNAnnaM gaNikAnnaM ca 4 219 370 gaNAbhyantare 3 154 252 gatapratyAgatA'pi 9 176770 gatapratyAgate 7 187543 gatibhASita 2 199 169 gatimasyAMtarAtmanaH 6 73 481 gatimAhuH 12 50 916 gatirAtmA 8 85598 gatIH svenaiva 12 23911 gatvA kakSAMtaraM 7 228555 gatvA cAMdrAyaNaM 11171876 4 260 382 2 104 123 7 175539 gamanIyatamaH gamayatyuttamAM garIyAn brahma 5 42404 2 146 142 2 136 136 4203 365 garIyaH gartavaNeSu ca gardabhAjAvikAnAM 8 299 686 gardabhena 11118864 garbhabhartRhAM garbhasrAve gatvA'nRNyaM gatvAraNyaM 5 137449 7 142 531 5 89428 5 65416 Page #1003 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ( 20) a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. garbhAttu dvAdaze 2 36 89 | guNidvaidhe 8 74 594 / gurostu cakSuH 2 198 168 garbhAdekAdaze 2 36 89 guNairvA 5153 454 guroH 5 64416 garbhASTame'STame 2 36 89 guNaizca paricodayet 3 233 282 guroH kule 2 184 160 garbhiNI tu 8408 719 guptaM sarvartukaM 7 76 514 gurau traivedikaM 3 1 185 garbhiNI bAlaH 9 283 788 guptaM sarveNa 8375 710 gurau ziSyazca 8318 691 garbho bhUtveha 9 8 guptAM viprAM8379 711 gurau vasan 2 164 148 garhaNAM yAti 2 90 103 guptyarthe 1 87 40 gurvathai pitRmAtrarthe 11 1833 garhitAdvA 10 103 826 gurave prItiM 2 246 183 gulmavallInageSu ca 8 331 695 garhitAnAdyayoH 11 56 847 guruNAnumataH 3 4 191 gulmavallIlatAnAM 11141870 gahitAnAzanAsu 10 35810 | gurutalpavata 11 170876 | gulmAn veNUMzca 8248 671 garye kuryAt 5 148 453 gurutalpasamaM 11 58 847 gulmAMzca 7 191 544 gIte 4 199 364 gurutalpApanuttaye 11 106 861 gulmaiH sthAvara 9 266 786 gavA cAnnaM 4 209 367 gurutalpe 9237 780 gurUneva 4 153 352 gavAM ca 4 72329 gurutalpyAbhi 11103 860 gurUn 4 254 380 gavAM ca 5122 443 gurudAre 2247 184 gUDhe yuktataraH 7187 543 gavAM bhakSye 8113611 gurudAreSu 2217 174 gUDhastatkarmakAribhiH9 261 785 gAtrANi caiva 4 143 349 gurudevadvijArcakaH 11 224 892 gUDhotpannaH 9 159 766 gAmAlabhya 5 86 425 gurupatnI 2212 173 gRhetkUrma ivAMgAni 7 106 524 gAmAlabhya 11 202 887 gurupalyanujasya 9 57 734 gRhNaJchulkaM 3 51 216 gAomaiH 2 27 79 gurupalyA 2 211 173 gRhItAnyAni 2 64 103 gAM dattvA 3 95 225 guruputre 2207 171 gRhNIyAcchulka 3 51 215 gAMdharvo rAkSasazcaiva 3 26 202 guruputre 2247 184 gRhNIyAt 4 255 381 gAMdhaH sa tu 3 32205 | gurumAtapitatyAgaH11 59848 | gRhNIyAt gRhNIyAt 8 202654 gAM vipramajamagniM vA3 26. 293 / gururAhavanIyastu 2 231 179 gRhNIyuH pApacetasaH7 125 528 giridurga 7 71 514 | guruvaca 9 62 736 gRdhrocchiSTena 11 26 838 giridagai viziSyate 7 71 514 guruvatpratipUjyAH 221. 173 gRhakArI 12 66 918 giripaSThaM samAruhya 7 148 532 guruvavRtti 2 205 171 gRhakArye 5149 453 gucchagulmaM 1 48 37 / guruvavRttimAcaret 2 247 184 gRhajaH krItadatrimau9 416 720 guNadoSa 1117 47 guruvanmAnamarhati 2 208 172 gRhadaH 4 233 374 guNadoSavica kSaNam 9 169 769 guruzuzrUSayA 2 233 179 gRhamedhiSu 6 27467 guNadoSo 1107 44 guruSu 4 255 381 gRhasaMvezakaH 3 163 256 guNadoSau 2212 173 gurustrIgamanIyaM 11 102 860 gRhastha ucyate 6 89 488 guNadoSau 7179 540 guruM pAvakaM 11 121 865 gRhasthastU 6 2459 guNahInAya 9 89 744 guruM vA bAlavRddhau 8 351 702 gRhasthAzrama 3 2 189 guNAnAM triSu 12 34 913 gurorgurau 2 205 171 | gRhasthAnAM 9 334 798 guNAnAM yaH 12 30 912 guroryatra 2200 169 | gRhasthe 6 90 490 guNAn sarvAn 3 228 280 / gurozvAlIkanibaMdhaH11 55 846 | gRhasthenaiva 3 78 223 guNAMzca sUpazAkA 3 226 280 / / gurozcaiva 2 205 151 / gRhasthairekha 6 30 465 For Private And Personal Use Only Page #1004 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (21) __a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. gRhasthaH zeSa 3 117 236 | gomayenopalepayet 3 206 272 grahItA yadi 8167 642 gRhArthogni 2 67 105 gomAyuvirate 4 115 341 grAmaghAte 9 274 786 gRhiNaH putriNaH 8 63 588 gomAyoH 11154 873 grAmajAtisamUheSu 8 222 662 gRhIto mithaH 8196 653 gominAmeva 9 50 732 grAmadoSAn 7117 526 gRhItvA musalaM 11 100 860 gomUtramagnivarNa vA 11 91 857 grAmamannArthe 6 43 472 5 43 405 gomUtreNa 5 120 442 grAmayAjikRte 4 205 366 gRhe kanyamityapi 9 89 744 / gomUtreNa 11 109 862 grAmasya syAt 8238 668 gRhebhyaH prayataH 2 183 159 gomUtraM gomayaM 11 212 889 grAmasyAdhipatiM 5 116 526 gRhe rAjanyaH 3110 234 goyAne'psu 11 174 877 grAmAdaraNyaM 6 4 460 gRhe kSetre 11 114 863 / gorakRtvA 11113 863 grAmAdAhRtya 6 28 467 gRhaM taDAga 8265 675, gorakSakAn 8103 604 grAmAMtIye'tha 8241669 gRhaM vAsaH 11 76 852 gorakSyaM vipaNiH 10 116 829 grAmAMte 4 116 342 gRhyate'targataM manaH 8 26 571 / govadhaH 11 59 848 grAmAte govraje 11 78 853 gRhyenau vidhi 3 84 225 / govrajAt 11195 885 grAmAH sAmaMta 8 259 674 gRhyaM karma 3 67 217 gozakRdrasameva 11 91857 grAmikastAnyavA 6 446. gozakRnmRttikA 2182 159 / pnuyAt 7119527 gogajoSTrahayAdiSu 8 297 685 / goSu brAhmaNasaMsthAsu8 326 694 grAmikaH zanakaiH 7117 526 gono gAM 11115863 | gozvoSTrayAna 2 204 170 grAmeyakakulAnAM 8 255 673 gono mAsaM 11108861 / gosvAmyanumate 8 232 666 prAmeSu nagareSu 4 107 340 gojAvidhana 3 6 194 gauDI paiTI 11 94 858 grAmeSu nagareSu 10 54 814 gojAvimRga 12 55 917 / gaurajAvikaM 10 114 828 grAmeSvapi 9271 786 gotrarikthAnugaH 9 142 760 gaurandhevaikavezmani 3 141 248 grAmaM grAmazatAdhyakSaH7120527 gotrarikyAMza 9165 767 gauraveNAti 2145 142 grAmaM vA 4 73 329 gotrarikthe 9142 760 gaurazvaH 5 132 448 grAmyaiHkravyAdbhiH11 199 886 gotrotsAdanameva 2 211173 | gaMtavyaM vA tataH 2200 169 grAsAcchAdanaM 9 202 773. godo banasya 4 234 375 gaMdhamAghrAya 11 149 871 grIvAyAM 8 284 681 godhA gAM 12 64 918 gaMdhamAlyaiH surabhibhiH3209 272 grISme gopAlaH 4 256 381 / gaMdharvA guhyakAH 12 47 915 graMthibhyo dhAriNaH12 103 930 gopaH kSIrabhRtaH 8 232 666 / gaMdharvApsarasaH 1 37 24 ghAtayet 9270 786 goptA go 11 79 853 / gaMdharvoraMgarakSasAm 3 196 268 ghAtayet 9270 786 goptAraM 7 14 496 gaMdhavarNarasAnvitAH 5 127 445 ghAtayedvividhaiH 9275 786 gobIjakAJcanaivaizyaM 8 89 599 / gaMdhAnAM ca 9329 797 ghuSTAnnaM 5209 366 gobIjakAJcanaivaizyaM 8 114 612 | gaMdho lepaH 4 111 341 11134 868 gobrAhmaNasya 5 94 432 | gaMdho lepaH 5125 444 ghRtaprAzanaM 5 143 451 gobrAhmaNahite 11 78 853 / gaMdhauSadhirasAnAM 7 932 529 ghRtaprAzaH 11 143 870 gobhirazvaizca 3 64 217 | gaMdhaM mAlyaM 2 177 157 ghRtavinduH 34 5.2 gobhiH pravartite 11 196 885 / prasetArtha 8 44 578 / ghRtamagnau 8107609 gomayasya guDasya 8 327 695 mahaNAMtikama ve 3 1185 ' ghRtAkto vAgyato 9 60 735 ghRtakuMbha For Private And Personal Use Only Page #1005 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (22) a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. 5102434 caturthe 6 33 469 | cauvanaddhaM 6 76 483 ghRtaM tejaH 4 189 360 caturthaHsaMpradAtaiSAM 9 186 771 cakSurnAsA 8 126 616 ghRtaM prAzya 11 149 871 caturbhirapi 6 91 490 cakSuSA ceSTitena 8 25570 ghRtaM madhu 439 319 caturbhiritaH 3 46 213 caDhUMSi ca 7 6 494 ghorastasya caturvarSa 1 83 38 cAturmAsyAni 6 10 463 ghore'smin 1 50 29 caturvedAnu 3 39 209 cAracakSuH 9256 784 ghaMTAtADaH 10 33 810 catuSkaM 7 50 507 cAraNAzca 12 44 914 nan dharmeNa 8350 7.1 catuSpathAH 9 264 785 cArAn samyak 7 185 542 ghrANena sUkaraH 32.1 284 catuSpAtsakalaH 1 81 37 cAraizvAnekasaMsthAnaH9 261 785 ghrAtira yamadyayoH 11 67 851 catuHsuvarNAn 8 221662 cAraizvApi 9266 786 cakrabhaGge 8292683 catuHsauvarNikaH 8 138 619 cAturvaNrye 10 30809 cakravRddhi 8157 634 catvArazvAzramAH 12 97 928 cAturvaNye 10 63 816 cakravRddhiH 8154 631 catvArastu 8 170 644 cAturvarNyasya 10 131 832 cakrAhUM 5 12 390 catvAri tasya 2 121 129 cAturvarNyasya 12 1903 cakriNo dazamI 2138 139 catvAraH 6 87 487 | cAturvaNya 12 97 928 catasrastu 9149 762 cArSa maMDUkaM 11 131 867 caturo brAhmaNa 3 24 201 camasAnAM 5115 440 cAkSuSazca 1 62 32 caturo vatinaH 11 121 865 camasAnAmivAvare 6 53 475 cAMDAlAt 10 37 811 caturo'stamite 11219 891 caramaM caiva 2 194 167 cAMDAlena tu 10 38811 caturoM'zAn 9153 763 carANAmannacarA 5 09 400 cAMDAlyA tAvadeva 8304 709 caturaH prAtaH 11219 891 caritavyaM 11 53 846 | cAMdrAyaNavidhAnairvA 6 20 465 caturNAmapi varNAnAM 1 107 44 carUNAM 5116 441 cAMdrAyaNaM 11 41841 caturNAmapi 3 20 200 caret 5 21394 cAMdrAyaNaM 11106861 4 8304 caretsAMtapanaM 11 124 865 cAMdrAyaNa 11 117864 caturNAmapi 5 57 410 caretsAMtapanaM 11 164 875 cikitsakasya 4212368 7110 525 caredbrahmahaNaH 15 101 860 cikitsakAnAM 9284 788 caturNAmapi 8 360 705 caredrekSaM 2 48 95 cikitsakAn 3 150 251 caturNAmapi 9236 780 9 287 788 cikIrSan 8391 714 caturNAmapi 11 138 869 careyuH pRthivIM 9 238 780 cikIrSan 10 252 900 caturNAmapi 11 179 88, caraMtInAM 5 89 428 cihnitAH 10 55 815 caturNAm 7 17 497 caraMtInAM 8237 668 cirasthitamapi 5 25 395 caturtha ekajAtiH10 4800 caraMzcAMdrAyaNaM 11 217 890 ciraM tiSThati 1 55 30 caturthakAlikaH 6 19465 / caraM sthANvanupUrvazaH3 201 270 ciMtayeddharmakAmA- 7152 533 caturthakAlaM 11 109 862 carmakAraM 10 36 81} cIravAsAH 111.1860 caturthamAdadAno'pi10 118829 / carmacArmikabhAMDeSu 8 290 683 cIrIvAkastu 12 63 918 caturthamAyuSaH 4 1301carmaNA tena 11 108 861 | culIpeSaNI 3 68 217 caturthAzAzca 8211 658 ' carmaNAM vaidalasya 7 133 529 | cUDAkarma 2 35 89 caturthe mAsi 2 34 88 carmANi brahma 2 41 92 | celacarmAmiSANAM 11 166 875 caturNAmapi For Private And Personal Use Only Page #1006 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (23) a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. caSTanasparzane 12 120 936 | channaM duhitRvikrayam 9 98 746 | janayitvA sutaM 3 17 ceSTayA bhASitena 8 26 571 channaM duhitRvikrayam 9 100 747 janayaMti 10 27 808 ceSTAyai karmaNA 1 65 33 chalenAcaritena ca 8 50 582 janayaMti 10 29 808 ceSTAzcaiva 7 195 546 chAmikaH 4 195 362 janayaMtyavratAMstu 10 20807 caityadumazmazAneSu 10 50 814 chAyAyo 4 51 322 janmajyaiSThathena 9 126 754 cailanirNejakasya ca 4 216 369 chAyA vA 4 185 359 janmato jyeSThatA 9 126 754 cailavaccarmaNAM 5119 441 chidraM ca vArayet 8 240 669 janmato jyaiSThayam 9 125 754 cailAzakazca 12 72 919 chinnanAsye 8 292 683 | janmanAmnoravedane 5 60 412 codito guruNA 2191 166 chinnayitvA 8353 703. janmanyekodakAnAM 5 70 418 codyamAnaM 1 75 36 chucuMdarIH 12 65 918 janmaprabhRti 8 91600 coreNotsAhayogena 9 298 792 chUrikAyAzca 8326 694 janmavRddhikSayaiH 12 124 937 cauravat 8297 685 chettavyaM 8280680 japatAM 4146 350 caurakhyAghrAdibhiH 11112863 chedane caiva 8 293 684 japannupavaseddinaM 2 220 174 caurasyApnoti 8 41576 chedanejapyamRkzataM11142 87. japanvAnyatamaM 11 75 852 caurANAM 9271 786 chedayet 8284618 japanvyAhRti 2 78 110 caurikAnRta 1 82 38 chedayet 9277 787 japahomaiH 10 111 827 cauDamaujI 2 27 79 chedayallavazaH 9292 79. japahomaiH 11 34 840 caurairupalate 4 118 342 chedavarja 8278 679 japitvA trINi 12 194 885 caurairhataM 8190 651 chaMndogaM tu 3 145 249 japitvA pauruSaM 11 251 899 caMDAlapukkasAnAM 12 55 917 jagadbhogAya 7 22 498 japeJca 4 145 349 caMDAlazca 10 26 808 jagAmAbhyahaNIyatA9 23 725 japadezucidarzane 5 85 425 caMDAlazcAdhanaH 10 12805 jagdhvA 5 33 401 japedvA niyatAhAraH11 77 852 caMDAlazcAdhamaH 10 16806 jagdhvA caivAhuta 12 68 918 japo hutohutaH 3 74 222 caMDAlazvapacAnAM 10 51 814 jagdhvA mAMsaM 11 152 872 japaMstaratsamaMdIyaM 11 253 900 caMDAlahastAt 10 108827 jagdhvAzvanakulasya 11159 874 japtvA vA namaH 11 256 900 caMDAlAdyaizca 5130447 jaghanyaprabhavaH 8271677 japyenaiva tu 2 87 116 caMDAlAMtyastriyaH 11175877 jaghanyA tAmasI 12 42 914 jayaprepsuH 7 198 547 caMDAlaH pretya 11 24 838 jaghanyA rAjasI 12 45 915 jayetsvarga 4 249 379 caMdravittezayoH 7 4 494 / jaghanyo vadhaM 8367707 jarayA cAbhibhavanaM 6 62 477 caMdrasyAgneH 9303 793 jaghanyaM sevamAnAM 8366707 jarAzokasamAviSTaM 6 77 483 caMdrasyaiti 11 220 891 | jaTAzca 6 6 460 jarAM caiva 12 80 920 caMdrArkAgniyamA 8 87 599 jaTilaM ca 3 151 251 jalatIreSu 3207 272 caMdrArkAdyAH 7 209 551 jaTI brahmaNaH 11 128 866 jalavRkSasamanvitam7 76 514 cyutAvarNAH 12 70 918 / jaDamUkAMdhabAdharAn 7 150 532 jalakSIraghRtA 11214 890 chatrAkaM 5 19393 / jaDamUkAMdha 11 52 846 jAtakarma 2 29 83 chatropAnahamAsanam 2 246 183 jaDavallokaH 2110 125 jAtadantasya 5 69 418 chadmanA 4 199 364 janane'pyevameva 561414 jAtabrAhmaNa 10 122830 chadmanA 9 72 739 / jananyAM 9 192 772 jAtazca samutpattiM 1111 45 121 For Private And Personal Use Only Page #1007 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra a. zlo. pR. 927 72 6 11144870 jAtasya jAtAnA ca jAtijAnapadAn 8 42 577 jAtibhraMzakaraM 11 67 851 jAtibhraMzakaraM 11 124865 jAtimAtropajIvinAM12 114934 jAtimAtropajIvI 8 20569 jAtihInAH 10 35 810 jAtihInAMzva 4141349 4 148350 jAti jAto nAryA 10 67 817 18806 jAto niSAdAt 10 jAto'pyanAryAt 10 67817 jAtaM saMpadyate 10 69 818 jAtaH putraH 9145761 jAtyA bhavati 10 18806 jAtyA jJeyAH jAtyaMdhabadhirau 9201772 10 5801 jAMgalaM 7 69 913 jAnannapi 2110 125 jAnannapyanyathA 8 104604 jAnIyAt 9295791 jAnIyAdasthirAM 8 72 593 japyena tapasaiva 11193884 jAmayo yAni 3 58 216 jAmayaH jAyate 4 183359 8 354 703 . jAyate jIvajIvakaH 1266 918 jAyate hemakartRSu 12 61918 jAyAyAstaddhi 9 jAyAM rakSan 9 7 jAyaMte 3 41209 jAyaMte'niSkRtainasaH 1153846 jAyaMte varNadUSakAH 10 61 815 jAyaMte varNasaMkarAH 10 12805 jAyaMte varNasaMkarAH 10 24807 jAyate ziSTa 3 39 209 'jAyaMte sadvigarhitAH 1152846 0 www.kobatirth.org ( 24 ) a. zlo. pR. jArajAtakakAmajau 9 143760 jAlAMtaragate bhAnau 8 133618 jighAMsayA 11206888 jighAMsaMtaH 7 90 519 jitakrodhaH 8174645 jiteMdriyaH 7 44505 7202548 jitvA saMpUjayet jihvAyAH 8 271677 jInakArmukabastA 11138 869 jIvatazva 11 10 835 jIvato vA 5 155455 jIvadena 10 95 824 jIvasaMjJaH 12 13907 jIvitAzca sabAMdhavaH 7 112 526 jIvitAtyayaM 10 104 826 jIveccApi 3221279 jIvecchilpaiH 9 75 740 jIvetkArukakarmabhiH 10 99 825 jIvetkSatriyadharmeNa 10 81 820 jIvedutkRSTakarmabhiH 10 96825 jIvedrAhmaNajIvikAm4 11 307 jIvedvaizyasya 10 82 820 jIvenniyamam 9 75 740 jIvaMti ca zataM jIvaMtInAM tu jIvaMstu snAtakaH 4 jIrNAni 3 40 209 8 30 573 13 307 6 15 464 jIrNAni vasanAni 10 125830 jINazcaiva 10 125830 jIrNodyAnAni 9 265 786 jugupsetaiva juhuyAt juhoti yajati 6 58476 11119 864 2 84 114 11 juhvataH sa ca jaimhayaM ca 11 jyAyase mAnavardhanaM 9 jyAyasyAM ca jyAyAn paraH 37 840 27 851 115 751 2 133 134 Y 8 304 For Private And Personal Use Only Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a. zlo pR. jyAyAMsamanayoH 3 137 246 jyAyasamabhi jyeSTha eva tu jyeSThatA ca 2122 130 9 105748 11185 882 9 134757 jyeSThatA nAsti jyeSThacaiva jyeSTha sAmagaH 9 113750 3 185263 jyeSThastu jAtaH 9 124 753 jyeSThasya viMza 9 112749 jyeSThasyaiva 9 119752 jyeSThAvApyaM 11185 882 11185 882 jyeSThAMza jyeSThena jAtamAtreNa 9 106 748 jyeSThe bhrAtari 9 108 748 jyeSThe mAsi 8 246 671 jyeSTo bhrAtRRn jyeSTo yavIyasaH jyeSThaH kurvIta jyeSThaH kulaM 9108 748 9 58 734 9 214 776 9 109748 9109 748 jyeSThaH pUjyatamaH jyeSThaH sadbhiH jyaiSThayaM tatra 9 109748 9 210 776 jyeSTayaM pUjA 9 85 743 jyotirutpadyate 1 77 36 jyotiSazca 1 78 36 jyotiSAM 4 105 339 jyotIMSyuccAvacAni 1 38 25 jvalanAMbusamA 10 103 826 jvalannAsye 8 272 678 45915 22807 jhallA mallAH jhallo mallaca 5 11390 TiTTibhaM DiMbAvatAnA 5 94432 ta eva traya AzramAH 2 230 178 taeva trayo lokAH 2 230 178 taeva hi trayaH evoktAH tacca tasmin 2230 178 2230 178 8 320 692 12 10 Page #1008 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ( 25) tatsarva a. zlo. pR. / a. zlo. pR. a. zlo. pR. taca zobhyaM 9283 788 / tattatphalaM 12 81 920 | tatra vidyA 2112 126 taccAmiSeNa 3 123 241 / tattatsarva 12 53 917 | tatra satyaM 8 75 594 taccainAM cArayet 11 176 878 tattatseveta 4159353 tatra sthitaH 7 147 532 tajjAdetAvubhau 7 49 506 tattathA tatra svAmI 8294 684 tajjJeyaM viduSA 12 35 913 tattathA 8262675 7 221554 taDAgabhedakaM 9279 787 ttatadasya 2 174 155 tatrAparivRtaM 8 239 669 taDAgasyodakaM 9 281 787 tattadeva 8335 697 tatrAsInaH 8 2558 taDAgAni 8 251 672 tattadeva 9 40 729 tatrAsya mAtA 2 170 153 taDAgArAma 11 61848 tattadaMgaM 9297 791 tatreyaM tu 10 70 814 taDAgeSu 4 203 365 tattadadyAdamatsaraH 3 231 281 tatsa gRhNIta 9191 772 tata oMkAraH 2 75 109 tattadvo'haM 7 36 502 tatsattvaguNalakSaNaM12 37 914 tatastathA tattanivedayet 2 236 180 tatsamutthaH 8354 703 tato gRhabali 3 265 294 tattasmin 9190 772 tatsama daMDamarhati 8 33 574 tato viMza 8 399 716 tattasmin 9297 791 tatsama 8 193 651 7 29 500 tattasya 1 29 22 / tatsarvamAcaredyuktaH 2 223 176 tato'nyaH 5 52 408 tattasyaiva 9 206 774 tato'pare 9123 753 | tatte sarva 8 91600 tatsarva 8166641 tato'pyadhika 10 29 808 tatparyuSitamapyAdyaM 5 24 395 | tatsarvanirdahatyAzu11 241897 tato'pyuJchaH 10 112 828 / tatpApamapasedhati 11 198 886 / tat sarve pratipadyate 3 191 265 tato bhadrANi 4 174 356 tatpApaM zatadhA 12 115 934 tatsarve samatAM 9 218 777 tato bhuktavatAM 3 253 291 / tatpiDAgraM 3223 279 tatsahAyaiH 9267 786 tato'rdhadaMDaH 8244 670 / tatpuNyaphalaM 3 95 229 | tatsaMsargavizuddhaye 11 181 880 tato'rdhe madhyamasya 9 112749 / tatpradhAnAni 3 18 199 tatsyAt 7 75 514 tato vistArayet 7 189 544 tatprayatnena 4 161 353 | tatsvayaM nRpatiH 9 234 780 tataH karma 7 59 511 tatpravakSyAmyazeSataH3 266 294 / tathavaite 4 26 312 tataH prabhRti 9 68 738 . tatprAjJena 9 41 730 5 11390 tataH sapatnAn 4 174 356 / tatrakAle 1246 782 / tathA karmANi 1 30 22 tataH siddhi 2 93 117 tatra tatra 7 81516 tathA kArukuzIla 8 103 604 tataH siddhiM 12 11907 tatra dahyeta 8373 709 / tathA''kaMdaM 7211 551 tataH svamAtRtaH 9 124 754 / tatra daMDaH 8 296 684 | tathA khanan 2218 174 tataH svayaMbhU 1 6 9 / tatra dharmAvubhau 2 14 71 / tathA gRhastha 3 77 222 tatkartA narake 11 207 888 tatra bhuktvA 7229 556 tathA grAmazatAnAM 7 115526 tattatkAmasya 2 4 52 tatra yat 9 190 772 tathA'ghamarSaNaM 11 260 9.1 tatkRSNaM 4 229 373 tatra yat 12 27 912 tathA ca zrutatyaH 9 19 724 4 159 353 | tatra yadbrahmajanmA 2 170 153 tathA cAraiH 9306 793 tattatkArya 8 118614 tatra ye bhojanIyAH3 124 241 tathA tathA 4 20309 tattattainaiva 4 237 376 ! tatra rAjA 8337 697 tathA tathA 8286 682 tattatpitRRNAM bhavati 3 275 296 tatra vaktavyamanRtaM 8 105 605 / tathA tathA 11 228 893 tathA tattat For Private And Personal Use Only Page #1009 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ( 26) a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. tathA tathA 12 73 919 / tathA zrAddhasya 3 278 297 | tadA tu 7175 539 tathA tathemaM 10 128 832 | tathA'STau 7 45 5.5 | tadA tvAyati 7 164 537 tathA tathA zarIraM 11 229 893 tathA sarvANi 9 311 794 | tadAtve 7 180 541 tathAtmAnaM 4 257 381 tathA sarve 7 181 541 tadAtve cApikA 7 170 538 tathA tyajan 6 78 484 tathAsInAn 3 189 264 tadAtvaM ca 7 179 540 tathA dahati 12 101 929 tathA sImA 8 248 671 tadA dvidhA 7 174 539 tathA dAnena 11 227 893 tathAsyAM vIrya 2 114 127 tadA niyujyAt 8 9 565 tathA duzcaritaM 11 263 902 tathA sviSTakRte 3 86 226 tadA'nena 7 182 541 tathAdharimameyAnAM 8 322 693 tathA haret 9305 793 tadA mUrti 1 56 30 tathA dharmaH 9 188 772 tathA jJAnAgninA 11 246 898 tadA yAyAt 7172 539 tathAdhyAtmika 2 117 128 | tathedaM yUyaM 1119 47 tadA yAyAt 7184 542 tathA nazyati 9 43 730 | tathendriyANAM 6 71 479 tadAyaM sarva 1 54 29 tathA nityaM 9 102 747 tathaikatra 5135 448 tadA''raNyaM 6 2459 tathA nimajataH 4 194 362 / tathaiva tRNa 1 48 27 tadA vidyAt 4104 339 tathA'nRce 3 142 248 / tathaiva saptame 11 16 836 tadAlabhya 4117342 tathA pApAt 9308 793 tathaiva vedAn 11 243 897 tadA vizati 1 18 15 tathA paunarbhave 3 181 261 / tathaivAdhyApanAt 10 109 827 tadA sarve tathA prakRtayaH 9309 794 tathaivAnyaMganAsu 9 48 732 tadA''sIta 7173 539 tathA prayatnaM 7 68513 | tathaivApsarasaH 12 47 615 tadA sukhaM 6 8.484 tathA pravrajitaH 8408 719 tathaivAzramiNaiH 6 90 490 tadA saMdhiM 7170 538 tathA prahutameva ca 3 73 221 | tathaivAkSetriNaH 9 51 732 tadityUcosyAH 2 77 110 tathA bAhyataraM 10 30 809 | tathopanidhihartAraM 8 193 651 tadUnAnAM 9 123 753 tathA bAhyeSvapi 1. 28808 tathyenApi 8275 678 tadRNaM prApnuyAt 8 198610 tathAbhivarSet 9304 793 tadadhyAsyodhet .7 77 515 tadekasaptati 1 79 37 tathA yazo'sya 11 15836 | tadannaM dviguNaM 8 394 715 tadeva dviguNaM 8 270 677 tathA'yogavaH 10 26 808 / tadapatyatayA 3 16 199 / tadevAsya dhanaM 1155 764 tathA yuddheta 7 201 547 tadapatyasya 9 198 772 tadevaikaM 4 97 337 tathA'rayo 7 73 514 tadapyakSayyameva 3273 296 tadapyakSayyameva 3 273 296 tadaivaM ceTate 1 52 29 tathA rakSet 7111 525 tadapyekena tadeSu sarvamapyetat 8 131 617 tathA rAjJA 9307 793 | tadarthasya 7 207 551 tadotkAmati 1 55 30 tathA rAjJAmapi 7 113 526 7 14 496 tadaMDamakarot 1 12 14 tathA''ryAjAtaH 10 69 814 tadarSika 3 1 185 tadaMDamabhavat 1 8 11 tathAlpAlpAH 7129 529 tadardhena 8211658 tadgacchatyayathAyatham 3 240 284 tathA vipraH 2 158 146 tadavApnotyayatnena 5 47 406 tadgrAhyaM 8 79 596 tathA vRddhikSayau 8402 717 tadasyAH pAvanaM 11 177 879 8409 719 tathAvekSya 7 130 529 / tadahAryo'dhigacchati3 210 290 taddezakulajAtInAM 8 47 580 tathA zastrAvakAza 9 278 787 tadA kurvIta . 171 538 tadoSaguNaviddhi 8339 697 tathA''zaucaM 5 97 433 / tadAneyaM 9310 794 | taddhareyuH 8 30 573 tadartha taddAzairave For Private And Personal Use Only Page #1010 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (27) tayoreva a. zlo. pR. / a. zlo. pR.| a. zlo. pR. taddharmasya 787518 | tapasA'dhyayanena 11 227 893 | tamapIha guruM 2148 143 taddhi kurvan 4 14 308 tapasA'panunu 11 101 860 tamapyapanayet punaH 3 242 284 taddhiraNyaM 8 185 649 / tapasA pratipedire11 243 897 tamartha 8 188 650 tIddha satyAt . 8 105 605 tapasava 11 236 895 tamasA bahu 1 49 28 taddhayagraM sarvavidyAnnaM 12 85 921 tapasaiva 11237 896 tamastarati 4 247 378 tadbrAhmaNena 11 95 859 tapasava 11239 897 tamAcArya 2 140 139 tadbhUta tapasaiva 11241 897 tamAhuH / 8309 688 tadbhavati 11 10 835 tapasaiva 11 242 897 tamaso lakSaNaM 12 38 914 tadbhavatyasya 10 123 830 tapasaivAsRjat 11243 897 tamastat 12 29 912 tadbhakSabhuk 11178 879 | tapasaH puNyaM 11 344 898 tamoniSThAH 12 95 928 tadrajoprati 12 28 912 tapastaptvA 1 33 24 tamoyaM tu 1 55 30 tadrUpaguNa 1 77 36 tapastaptvA 1 34 24 tamaurasaM 9 166 767 tadvaktRnanugacchati12 115 934 tapastaptvA 1 94 41 tayA sa kAye 11. 90 857 tadvadan 8104 674 tapastapsyan 2166 152 tayoranyatareNa 9 171 769 tadvipralumpanti 3 225 280 / tapasteSAM hi 11 237 896 tayoranyataraH 2 111 126 tadvisRSTaH 1 11 12 / taponiSThAstathA 3 134 245 tayorapi 11 14 836 tadvijJeyaM 12 36 913 | tapo'ntaM 11234 895 11 6.848 tadvai yuga 1 73 35 tapobIjaprabhAvaistu10 42 812 | tayorevAMtaraM 2 22 76 tadvai rakSAMsi 3 170 258 tapomadhya 11 234 895 tayordAnaM ca 11 60 848 tadvai rakSAMsi 3 238 283 tapomUlamidaM 11 234 895 / tayordaivaM 7206 549 tadvaH sarve 3 22 201 tapovAcaM 1 25 19 tayordaDaH, 8389 714 tavrato ratikAmya 3 45 210 tapovidyA 12 104 930 tayornityaM 9 222 778 tanulomakeza 3 10 196 tapovizeSaiH 2 165 148 tayornityaM priyaM 2 227 178 tanniryAtyAtma 11 164 875 / tapovRddhayarthamAtmanaH2 175 155 / tayoryadyasya 9 191 772 tavikSeptuH 8 182 648 : tapo hi tapo hi 11238 896 / 11238 896 / tayohi mAtA pitarau9 133 757 tanmanoranuzAsanam 8 140 619 / tapaH paramihocyate 2 166 952 / tayozcaiva 3 85 226 tanmanoranuzAsanam 8 280 680 | tapaH paraMkRta 1 86 39 tayozcaiva 8 255 673 tanmanoH 9239 781 tapaH zudasya 11 235 895 tayoH puNyaphalaM 5 53 408 tanmama syAt 9127 754 tapaH sarve 2 228 178 taredApadaM 11 34 840 tanmUlyAdviguNaH 8330 695 tapaH svAdhyAya 2 134 245 tallabhetava 8 217 660 tanme retaH 9 20 725 tapaH kSatrasya rakSaNaM11235 895 talloke dyutaM 9223 778 tapatyAdityavAt 7 5494 tapaH kSarati 4 240 377 taskarapratiSedhArthe 9 266 786 tapanaM 4 89 335 taptakRcchre 11156 873 tasmAccharIrabhittyA 1 17 15 tapazcaraM zcogrataraM 6 24 466 taptakRcchre 11214 890 tasmAjjyeSThAzramaH 3 78 223 tapasazcaraNaiH 6 75 482 | taptamAsecayattailaM 8 273 678 tasmAt 7 5494 tapasA 4 246 378 tapte svapyAt 11 103 860 tasmAt 7104524 tapasA 5106 435 | taptaH syAt 11125 866 | tasmAt 8 83 598 tapasA kilviSaM 12 104 930 / tamanena vidhAnena 8 229 665 tasmAttat 4 206 366 For Private And Personal Use Only Page #1011 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (28) a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. tasmAttat 8128616 | tasmAtyataM 9 227778 | tasya bhAgaH 9211 775 2 57 100 tasmAdrAjJA 83 516 / tasya bhatyajanaM 11 22837 tasmAttatrAtaH 7151533 tasmAdvimukkiM 11 232 894 tasya bhogasya 8151 628 tasmAttayoH 5112439 tasmAdvaitAnakuzalaH 11 37 840 tasya madhye 7 76 514 tasmAttasya 4 124 344 tasmAdvijebhyaH 8 39 576 tasya mUrti 1 17 15 tasmAttAM 4 6304 tasmAnnAlpadhanaH 11 40 841 tasya yaH 8 16 567 tasmAttAH 4114 341 tasmAniMdyAn 3 42 210 tasya vAri 6 67 478 tasmAtpApAt 11230 893 | tasmAnneheta 3 126 242 tasya vyapaiti 11 97 859 tasmAt pArazavaH 9 178 770 | tasmAnmatsyAn 5 15 392 tasya zabdaM 1 74 36 tasmAtputraH 9138 759 / tasmAnmAMsaM 5 48 406 tasya zAstre'dhikAraH2 16 72 tasmAtprajAvizuddhayartha9 9 tasmAnmadhya 1 92 41 tasya SaDbhAgabhAk 8 306 688 tasmAtprApnoti 11 23 837 tasmin jale 1 9 11 tasya sarvANi 7 15 497 tasmAtsatyaM 8 84 598 . tasmin deze 2 18 74 tasya sIdati 8 21569 tasmAtsamAgame 11 83 854 tasmin svapiti 1 53 29 tasya so'haH 1 74 35 tasmAtsAdhAraNaH 9 96 746 / tasminna devAH 8 97 601 tasya steyasya 8214 659 tasmAtsvenaiva 11 32 839 / tasminnaMDe 1 12 14 tasya syAt 9170 769 tasmAdatithiH 3 102 231 tAsmaMstasmin 12 87 923 tasya syuH 6 53 475 tasmAdarthAt 8 57 585 / tasmiMstAvattapaH 11 233 895 tasya hyAzu 7 12 495 tasmAdavidvAn 4 191 361 | tasmai dattaM 3 128 243 tasyAdadIta 8 36 575 tasmAdasmin 1 108 45 tasmai nAkuzalaM 11 35 840 tasyA doSamadarzayat 8 226 663 tasmAdasya 8382 712 tasmai mAM brUhi 2 115 127 tasyApi 7 135 530 tasmAdetat 4 136 347 tasmai havyaM na 3 168 255 tasyApyannaM 3 108 233 tasmAdetatparaM 12 99 929 | tasya karma 1102 43 tasyAmAtmani 9 130 755 tasmAdetAH 3 59 216 | tasya karmAnurUpeNa 8 207 656 | tasyAzu kayai 8368 708 4 185359 | tasya kuryAnnRpo daDaM8 225 663 tasyAhuH 7 26 499 tasmAdurga 7 74 514 | tasya tadvardhate 9255 784 | tasyAH purISe 3250 290 tasmAddharmeNa 9121 753 tasya tadvitathaM 9 73 739 tasyAH syAt 8370 708 4 245378 tasya tasya 9187 771 tasyAM caiva 3 19 200 7 13 496 tasya tAvat 169 34 tasyAM jAtAH 9157 765 tasmAddharma 8 16567 tasya te 9 181 7711 tasyAM tvarocamAnA 3 62 217 tasmAddharmaH 8 15567 tasya tejomayA 6 39 471 , tasyeha bhAginau 9 53 733 tasmAddhA 9111 749 tasya dehAt 6 40 472 | tasyeha trividhasya 12 4 905 tasmAdbIja 10 72 814 tasya daMDavikalAH 9 228 778 tasyaiva vA 8 37 575 tasmAdbrahmaNarAjanyau 1193 857 | tasya daMDavizeSAMstu8 120 614 tasyaiSa vyabhicArasya9 21 725 tasmAdyama iva 8174 645 tasya nityaM 2107 124 tasyotsargeNa 11 193 884 tasmAyane 5 39 403 tasya putre 5 79 421 takSNaH 4210 367 tasmAdyugmAsu 3 48 214 tasya prakSubhyate 9 254 784 tADayitvA 4 166 354 tasmAdyuddhaM 7 200 547 | tasya pretya 3 139 247 / tADayitvA 11205 887 tasmAddharma tasmAddharma For Private And Personal Use Only Page #1012 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (29) tAvubhau a. zlo. pR. ___ a. zlo. pR. a. zlo. pR. tAdRgguNAsA 9 22 725 / tApaseSveva 6 27467 , tAvubhAvapya 10 68 818 tAhanohati 9 36 728 | tAbhiragniM 2 186 160 tAvubhau 4 238 376 tAnchiSyAccaura 8 30 573 | tAbhiH spardhe 1 27 20 8383 712 tAdRzAn 8 62 588 tAbhyAM dharmaH 21.67 tAvubhau coravat 8 192 651 tAdRzena 12 81 920 tAbhyAM sa 1 13 14 tAvubhau patitau 9 63 736 tAdRzaM phalaM 9161 766 tAmanena 9 69 739 tAvubhau bhUtasaMpRktau 12 14 908 tAnanaMtaranAmnastu 10 14 806 tAmasISUtamA 12 44 914 tAvevobhau 12 18 909 tAnabravIt 160 32 tAmaso khata 1 62 32 tAvatyabda 11207 888 tAnAnayedvazaM 7108 525 tAmasaM guNalakSaNaM 12 33 913 tAzca svA cAya 3 13 198 tAni kAruka 10 100 825 tAmasaM guNalakSaNaM12 35913 tAsAmapi 9 193 772 tAnikRtyAhatAnIva 3 58 216 tAmisramaMdhatAmisra 4 88 335 tAsAmAdyAH 3 47 213 tAni nirharataH 8400 717 tAmisrAdiSu 12 75 920 tAsAM krameNa 3 69 219 . tAni pazyedataMdritaH7 121 527 tAmrarUpyasuvarNAnAM 8 132 617 tAsAM cet 8 237 668 tAni medhyAni 5 131 447 tAmrasya rajatasya 11 167876 tAsAM putreSu 9149 762 tAni samyaka 2 89 116 tAmrAyaHkAMsya 5113439 tAsAM zrRNuta 9 19724 tAni samyak 11 71 851 / tAmrikaH 8 137 619 / tAsAM varNakrameNa 9 85 743 tAni saMdhiSu 8 252 672 / tA yadasyAyanaM 1 10 11 / tAsu tAsviha 12 74 919 tAni mAnyAzra 1 14 15 / tA rAjasarSastisraH 8 134 618 tAsu vIrya 1 8 10 tAneva viprAn 3219 278 tArya dApyAni 8 406 718 tAsveva 12 17909 tAn 4 225 372 tAvatAM na phalaM 3 176 260 tAM brUyAt 2 129 133 tAnnibodhata 3 183 262 tAvatAM na bhavet 3 178 281 tAM vivarjayataH 4 42 320 tAniHsvAn 9231 779 tAvatI rAtrI 1 72 35 tAMzca bhRzaM 7 195546 tAn pravakSyAmi 3 124 241 tAvatI 8156 634 tAMzca zrAddhe 3151 251 tAn pravakSyAmi 10 25 807 tAvato asate 3133 245 tAMzvArayitvA 11 191 884 tAn prasahya 9 269 786 | tAvatobdAn 4 168 355 tAM zvabhiH 8372 709 tAnprAjJo'hamiti 2 123 130 tAvataH 761511 tAM sAdhvI 9 95 745 tAnyakkiAlika 12 96 928 | tAvataH saMkhyayA 8 98601 tAMstu 4 259 382 tAnyeva paJca 12 22 911 | tAvatkRtvA 5 38403 tAMstu devAH 8 86 598 tAn rAjemena 8 35575 | tAvat syAt 5 78 421 tAHpravakSyAmyazeSataH8 132 617 tAn viditvA 9261 785 tAvadeva 5 74420 tirazcAM cAMbu 12 57 917 tAnvo'bhyupAyAn 11 210 889 tAvadbrahma 4111 341 tiraskRtya 4 49 322 tAnsamAsena 12 39 914 tAvadbhavatyaprayataH 11 153 872 tiryakpratimukhAgate8 292 683 tAn sarvAn 7 160 536 tAvadAjA'nupAlayet 8 27 571 tiryaktvaM 12 40 914 tAn sarvAn 9224 778 tAvannAnyaM 2 235 180 tiryagjA RSayaH 10 72 814 tAn sahasraM 9234 780 tAvanmRdvAri 5 125 444 tiryagyonau 4 200 364 tAnsAvitrI 10 20807 tAvAneva 8 195 652 tiryaJcaH 5 40 403 tAn havyakavyayoH 3 150 251 / | tAvAneva sa vikrayaH3 53 215 tilakAJcana0 4236 376 tApasA yatayaH 12 48 915 / tAvAnvadhyasya 9249 782 | tiladroNa 11234 868 For Private And Personal Use Only Page #1013 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (30) tiSThedvA turAyaNaM a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. tilapradaH 4 232 374 tRtIyaM yajJa 2169 153 te pRSTAstu 8262 675 tilA dhAnyena 10 94 824 tRptAnAcAmayettatAH3 251 290 te'bhyAsAt 12 74 919 tilA mASAH 9 39 729 tRptiAdazavArSikI 3 271 295 tebhyo'dhigacchet 7 39 573 tilaiIhiyavairmASaiH 3 267 264 te gacchaMti 10 42 812 tebhyo rakSedimAH 7 124 528 tilaizca vikiren 3 234 282 te ca svA caiva 3 13 198 tebhyo labdhena 11 123 865 tiSThannU 11 110 862 | tecApi bAhyAn 10 29808 tebhyaH kArya 3 80 224 tiSThetteSAM 737 503 / tejomUrtiH 3 93 228 te yAMti 6 93 491 tiSThedyuktaiH 8 35575 tejovRttaM 9303 793 te trayo gaurasarSapAH8 134 618 6 22 465 tejaHkAmaH 4 44 321 tena svarge 5154 454 tiSThedvIkSamANaH 2 192 167 te tamartha 2 152 944 te vanaspatayaH 1 47 27 tiSThaMtISvanutiSThettu 11 111 862 tetu jAtAH 3 175 260 te vai sasyasya 9 49 732 ..tisro'zItIH 11 220 891 te te syuH te ziSTA brAhmaNAH12 109 933 tIkSNazcaiva 7 141531 tena gacchan 4 178 358 teSAmadbhiH 6 53 475 tIkSNazcaiva mRduzcaiva 7 141 531 tena cet 8 93 600 teSAmanuparodhena 2 236 180 tIkSNe zUle 9276 787 tena caivAdi 4 6304 teSAmapIha 3200 269 tIritaM ca 9233 779 / tena tulyaH 4 86 335 teSAmapyetat 11192 884 tIrthe'raNye 8357 704 tena te pretya 83577 3104 232 teSAmarthe 7 62 511 6 10463 tena doSeNa 9243 781 teSAmAdyaM 8 4 564 turIyo brahmahatyA 11 126 866 tena nArAyaNaH 1 10 11 teSAmA rakSabhUtaM 3 204 271 turIyaM tu 9 112 759 tena pApena 4 197363 teSAmidaM 1 19 16 turyaghoSaiH 7 229 556 tena yadyat 7 36 402 teSAmudakaM 2 210 273 tulAmAnaM 8404 718 tena yAyAt 4 178 358 teSAmutpannataMtUnAM 9 203 773 tulAyogAMzca ____9 330 797 | tena sArdhaM 7 59 511 teSAmaSINAM 3 194 266 tuSAn 8 249 671 tena svarga 8314 689 teSAM 4221370 tuSTaprakRti 7 213 552 tena hanyAt 11 33 839 teSAM grAmyANi 7 121 527 tRcenAbdaivatena 8 107 609 tenAdharmeNa 11228 893 teSAM ca 7153 533 tRpakASThadumANAM 11 166 875 tenAdharmeNa 11 229 893 teSAM cAvaraNe 3163 256 tilaizcavikire 7 234 282 12 17909 teSAM chitvA 9276 787 tRNagulmAlatAnAM 12 58 617 tenAyurvardhate 7 137 520 teSAM tu sama 2 139 139 tRNAgniriva 3 168 257 / tenArdhavRddhiH 8151 628 teSAM teSUpajAyate 12 73 919 tRNAni bhUmiH 3101 231 tenAsya 2 99 119 teSAM trayANAM 2229 178 tRNaM ca 8340 698 te niMditaiH 10 46 813 teSAM tvavayavAn 1 16 14 tRtIyazca 10 77 820 tenaiva kRtsnaM 3 283 299 | teSAM dhAn 7204 548 tRtIyinaH 8211 658 tenaiva sArdha 11 186 882 / teSAM na dadyAt 8 185 649 tRtIye vadhaM 9277 787 te pataMti 4 197 363 | teSAM dattvA tu . 3 223 279 tRtIyaM 6 33 469 te pApAH 3 52 215 teSAM doSAn 9 262 785 tRtIyaM 8130617 te'pi bhogAya 7 23 498 teSAM niSThA 8 228 664 tRtIyaM tu pituH 9 140 759 / te pRSTAstu 8256 673 / teSAM vRttaM 7 123 527 jAna For Private And Personal Use Only Page #1014 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ( 31 ) . teveva te'tya a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. teSAM vedavidaH 11 55 855 / taM karoti 12 25 911 | trayIniSkarSa 4 125 344 teSAM SaDbaMdhu 9158 766 / taM kAnInaM 9 172 769 / trayI yasmin 11 265 902 teSAM satataM 11 43 842 taM kAmajaM 9 147 762 trayodazI ca 3 47 213 teSAM sarvatragaM 9321 795 taM cedabhyudiyAt 2 220 175 trayo dharmAH 10 77 820 teSAM sarvasvaM 7 125 528 taM jyAyAnna 8 168 643 trayo'pi 6 70 479 teSAM snAtvA 6 69 479 taMtuvAyaH 8398 716 trayo'pyenaH 11 85 855 teSAM syAt 9113 75. taM devanirmitaM 2 17 74 trayo varNAH 10 4 800 teSAM svaM svaM 7 57 510 taM devAH sthaviraM 2 156 145 | trayo varNAH 11 150 872 teSu teSu tu 929.7 79.1 taM dezakAlau 7 16 497, trayaM brahma 123 18 teSu dabheSu 3 216 276 | taM dharma 7 19 496 | trayaM suviditaM 12 105 930 teSu samyak 2 5 52 taM dharma na 11 110 933 trayaH parArthe 8 170 644 te SoDaza syAt 8 137 619 / taM na duhyet 2144 141 trasareNavo'STau 8 134 618 2235 180 taM niSeveta 9228 778 | trasareNuM 8133 118 teSveSu triSu 2 228 178 taM pUrvamabhi 2117 128 | trAyate pitaraM 9 138 759 te samyagupajIveyuH10 44 819 taM pratIMta 3 3 190 triguNo nagarasya 8238 668 te sarvArtheSvapi 2 10 67 , taM pravakSyAmi 3 169 258 | triguNaM te suvarNastu SoDaza 8 135618 / taM pravakSyAmi 12 30 912 / triNAciketaH 3 185 263 1516 taM mAM vittAsya 1 33 24 | tridaMDametat 12 11907 te'sya gRhyANi 7 78 515 taM yatnena 7 49 506 tridaMDIti 12 10907 te'horAtravidaH 1 73 35 / taM yastu dveSTi 7 12 495 tripadA caiva 2 81 113 te hyenaM | taM rAjA 7 27 500 tripakSAdabruvan 8108 610 taijasAnAM 5 110 436 / taM rAjA nirdhanaM 10 96 825 tribhiranyaH 4 9307 taireva cAvRtaH 12 20 910 | taM rASTrAdvipravAsayet 8 220 661 tribhirmAsaiH 11 115 863 tarbhUtaH saH 12 21 910 / taM vigarhati 9 68 738 tribhiH 11 178 879 tairyagyonAnvayo 7150 532 taM zataM 8 334 696 tribhiH kRcchaiH 11 197 885 tairyagyonAH 7151 533 / taM zuzrUSeta 5150 453 tribhiH paMcabhiH 2 43 93 tailabiMduH 7 33 502 / taM zrAddhe 3 138 247 tribhya eva tu 2 77 110 tailasya ca 8329 695 | taM hi svayaMbhUH 1 94 41 triya vekakRSNalA 135618 tailikaH kUTakArakaH3 158 254 / taM hyasyAhuH 4 147 350 trirabdasya 3281 298 tailaM tailayakaH 1263918 - taM kSetranaM 12 12 9.7 | trirahastriH 11223892 tailaM madhu 10 88 822 trapuNaH 5113 439 triraho'bhyupayannapaH11 259 901 tastairupAyaiH saMgrahya 8 49 582 traya evAdhanAH 8417 721 trirAcAmet 5138 449 taiH sArdhe 7 56 510 tyazvAzramiNaH 12 111 933 cirAcAmedapaH 2 60 101 toyaM harati 9395 793 trayaste nAma 2 157 145 trirAtramazuciH 5 80 421 tau dharma pazyataH 12 19 909 | trayANAmapi 12 30 912 | trirAtrAt 5 66 417 tau nRpeNa 8 60 587 | trayANAmapi 12 34 913 | trirAtrAt 5 70 418 toryatrika 7 47 506 - trayANAmudakaM 9 186 771 / trirAtreNaiva 5 87 425 tau hi cyutau 8419 722 ! trayANAM 7 201547 , trirAtraireva 122 For Private And Personal Use Only Page #1015 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ( 32) a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. trirAtraM 4 119 342 trIn vidyAt 12 24 911 | tryahaM copavaset 11 213 890 trirAtraM 5 75 420 trIMstu tasmAt 3 215 276 tryahaM tUpavaset 11259 901 trirAtraM 5 79 421 tretAyAM dvApare 1 85 39 vyahaM paraM 11 211 889 trirAtraM syAt 11 166 875 tretAyAM jJAna 1 86 39 tryahaM prAtaH 11 211889 trirAyamya 3 217 277 trailokyaM 11 236 895 vyaMzaM dAyAt 9151 763 tripitvA 11 259 901 traividyavRddhAn 7 37 503 tvaksAravyavahAra 10 37811 trivai vedasya 11 77 852 vidyenejyayA 2 28 81 tvambhedakaH 8285681 trivarga iti 2 224 177 vidyebhyaH 7 43 504 tvacevAhiH 2 79 112 trivargeNa 7 27500 vidyohetukaH 12 111 933 tvavdena saH 16 123 865 trivAra 11 80 853 vidyAH 9188 772 tvameko hyasya 1 3 4 trividhastrividhaH 12 51 916 tyaktavyAH 9239 781 tvaSTistvAyogavasya10 48 814 trividhA trividhaiSA12 41914 tyaktasaGgAn 6 81484 / vAhUtaH 7 88518 trividhaM karma 1117 47 | tyaktAgnirvAdhuSiH 3 153 252 / vaMkAraM ca 11 204 887 trividhaM karma 12 5905 | tyato vA syAt 9 177 770 dagdhavyau vA 8378 711 trivRtAgniSTutA 11 74 852 | tyaktvA 6 32 468 | dattasyAnapakarma 8 1564 trivRttA tyaktvA 33 469 dattasyaiSoditA 8 215 659 triSu piMDaH 9 186 771 | tyajato dharmanaipuNam 10 85 811 dattAni havyakavyAni3 175260 triSu varNeSu 8 125616 tyajannapatitAn 8 390 714 dattena pitaraH 3 207 272 triSvapi 4 193 362 tyajet kanyAM 9 72 739 | dattena mAsaM tRpyanti3 267 214 triSvapramAdyan 2232179 tyajedAzvayuje 6 15464 | dattaM ca 9 194 772 triSveteSviti kRtyaM2 237 18. tyAginAM kulayoSi 3 245 285, dattaH kRtrimaH 1159 766 trisuparNaH 3 185 263, tyAgena tapasaiva 10 111 827 / dattvAgnIn 5 167 458 triMzatkalA 164 33 | tyAjyA vA 9 83 743 / dattvA dhanaM 9323 796 triMzadvarSodvahet 9 94 745 | tryadhiSThAnasya 12 4 905 datvA punaH triHpunarmo 2 181 159 | tryavdapUrva 2 134 135 dadAti 4 238 376 triHprakArasya 12 51 916 | tryabdaM caredvA 11 128 866 dau sadaza 9 129 755 zrINi karmANi 10 76 819 | jyavarA pariSat 12 112 934 9333 798 trINi cAtra 3235 282 tryavarA vA'pi 12 110 933 / dadyAccaiva 8 223 662 trINi devAH 5 126 445 tryavaraiH sAkSibhiH 8 61588 dadyAccaivAsanaM 4 154 352 trINi varSANi 9 90 744 vyaSTavarSaH . 9 94 745 dadyAt 8398 716 trINi varSANi 2 82 113 vyahamadyAt 11211 889 dadyAttasyaiva 9146 762 trINi zrAddhe 3 235 282 tryahamekAhameva vA 5 59 411 dadyAtpApIyase 10 117 829 trINyAdyAni 7 72514 vyahANi trINi 11 213 890 dadyAt piDa 9136 758 trINyuttarAni 7 72 514 tryahAt 5 71 419 dadyAtsucaritavrataH 11 116 863 trINyetAni 9 47 731 tryahAdudakadAyinaH 5 63 416 dadyAtsucaritavrataH11 127 866 trInaMzAn 9 153 763 tryaheNa zUdraH 10 92824 dadyAdasthimatAM 11141 870 jIn mAsAn 3268 294 | vyahaihikaH 4 7304 dadyAdaharahaH 3 82 225 zrIn varNAn 8 124 615 ' vyaha 4110340 / dadyAdbhogAn 7 79 515 dyAca For Private And Personal Use Only Page #1016 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir darzana a. zlo. pR. . a. zlo. pR. a, zlo. pR. dadyAdviprAya 11130867 | daza sthAnAni 8 125616 / dAtyUha 5 1239. dadyAdvaikazataM 11 129 866 daza haMti 8 99602 . dAtrA pRSTA havirguNA3 236 282 dadhibhakSyaM 5 10 389 | dazAtivartanAni 8 291 683 dAnadharma 4 230 374 dadhi sarpiH 11 212 889 | dazApare tu 9 165 767 dAnapratibhuvi 8 161 636 dadhnaH kSIrasya 8 327 695 dazAbdAkhyaM 2 134 135 dAnamadhyayanaM 10 79 820 daridrANAM 9 230 778 dazArdhAnAm 1 27 20 dAnamekaM kalau 1 86 39 dotkarma 8 216 659 dazAvarA vA 12 110 933 dAnena vadhanirNekaM11 139 869 dalliAbhena 8 214 659 dazAhenaiva 5101 433 dAnenAkAryakAriNaH5 106 435 darbhAH pavitraM 3 256 292 | dazAhaM 5 59 411 dAnasya phalaM 7 86 518 darbheSu vikirazca yaH3 245 285 dazI kulaM tu 7 120 527 dAnaM ca 4240 377 darzanaprAtibhAvye 8 161 635 dazezovizaMtIzine 7 117 526 dAnaM ca 7205548 darzanAyeha 8 159 635 dasyuniSkayayoH 11 18 837 dAnaM pratigrahaM 1 88 40 darzanena dahatyAMAnapi 12 101 929 dAnaM pratigrahaH 10 75 819 darzamaskandayan 6 9 461 dakSiNA pravaNaM 3 206 272 dAnaM vidyAvizeSataH11 2833 4 25311 dakSiNAbhimukhaH 4 50 322 dApayet 7 138 530 dshessttyaagrynnN 6 10 463 dakSiNAsu 8 208 656 dApayedadhamarNikam 8 49 582 daza kAmasamutthAni7 45 505 dakSiNAM dizaM 3 258 292 dApayeddhanikasyAtha 8 48 581 dazakaM dharmalakSaNam 6 92 490 dakSiNAnAM 8350 701 dApayeddhanikasyAtha 8 52583 dazagrAmapati 7116 526 / dakSiNena 5 91431 dApyastasya 8 177 646 dazacakrasamo dhvajaH 4 85 335 / dakSiNena ca 2 72 107 dApyastasya 8321 692 daza jIvanahetavaH 10 116 829 | dakSiNaM pANi 4 58 324 dApyastu 9279 787 dazatazcApnuyAt 9 114 750 dakSaM dAtArameva 7 214 552 dApyastu 9 240 781 dazadhA parikalpya 9 152 763 | dAte 6 71 479 dApyAH syuH 8258674 dazadhvajasamovezaH 4 85335 dAtavyaM 4 32 316 | dApyo gudo 8384 712 daza pUrvAn 3 37 208 dAtavyaM 7 98 522 dApyo dvAdazakaM 8398 716 dazabaMdhaM 8108 610 dAtavyaM 8167 642 dApyo'guNaM 8401 717 daza mAsAMstu 3 270 295 dAtavyaM sarvavarNebhyaH8 41 576 dApyau tabdiguNaM 8 60587 dazame tu 9 81 742 dAtA durgANi 11 43 842 dApyau vA 8 192 651 dazamaM dvAdazaM 8 34 544 / dAtA nityaM 5 8461 dApyaH syAt 8 274 678 5 64 416 - dAtA prApnoti 3176 261 dAyabhArga dAyabhAga 9 103 747 dazalakSaNako dharmaH6 91 290 dAtAro naH 3259 293 dAyAdAnapi 8161 636 dazalakSaNakaM 6 94 491 dAturnAzayate 3177 261 dAyAdA bAMdhavAH 9 159 766 dazalakSaNayuktasya 12 4 905 / dAturbhavati 4 193 362 dAyAdyasya 11 184 882 daza lakSaNAni 6 93 491 dAturyaduSkRtaM 3 191 265 dAyo lAbhaH 10 115 828 daza varSANi 4 252 380 | dAtuM zattyA 9 201 773 dAyo vikrayaH 8 200 654 dazavezasamo nRpaH 4 85 335 | dAtuH preSyo'pi 3 242 284 / dAya hRtvA 9 77 741 dazasUnAsamaM cakra 4 85 335 dAtRyAjakapaJcamAH 3 172 259, dArakarmaNi maithune 3 5 192 dazasUnAsahasrANi 4 86 335 dAtan pratigRhItRRzca3 143 248 | dAravANAM 5114 440 For Private And Personal Use Only Page #1017 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (34) a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. dArAgnihotrasaMyogaM 3 171 258 dIptazUlaM 3 133 245 dUtastat 7 66 913 dArAdhigamanaM 1112 46 dIpyamAnaH 2 232 179 dUte saMdhiviparyayau 8 65512 dArAdhInaH 9 28 727 dIrghakAlamavasthitau8 146 622 / dUtorAjJaH 7 64512 dArAn rakSeta 7 217 552 dIrghamAyurjijIviSaH4 78 330 | dUtaM caitra 7 63 512 dArA rakSyatamA 8 360 705 dIrghamAyuH 4 27 313 4 73 329 dArairapi 7 217 552 dIrghamAyuH 4 76 330 dUrasthasyaitya 2 197 168 dArvagnyartha 8340 608 dIrghamAyuH 4 94 316 dUrastho nArcaye 2 202 169 dazAparAdhataH 8410 719 dIrghamAyuH 4233374 dUrAt 4 151351 dAsabargasya 3 246 285 dIrghAdhvani 8 407 718 dUrAdAhRtya 2 186 160 dAsAzvarathahartA 8 343 699 dIrghollaghUzcaiva 7 194 545 dUrAdeva 3 100 244 dAsI ghaTamapAM 11 183 881 / dIkSAvipraH 6 29 467 dUrAdeva4 151351 dAsena 8 71 593 dIkSitasya 4 210 367 / dUrAtpAdAvasecanam 4 151 351 dAsaM naukarmajIvi.10 34 810 dIkSitAHkArakaH 8661 706 dUre saMto'pi 8 83 578 dAsyAyaiva 8414 730 dudoha yajJa 1 23 18 durlabho hi 7 22 498 dAsyuSTrAjAvikasya 9 55 733 | durAcAraH 4 157 352 dUSaNe bhedane 9 286 788 dAsyaM tu 8413 720 durdharazca 7 28 500 dUSayecAsya 7 196 546 dAsyAM vA 9 179 770 durbalAn 7 20 498 5 124 443 dAsyaM zUdraM. 8 411 719 | durbhikSavyAdhipIDitaM8 22569 dAhayet . 5166 457 dumatervidyate 11 30 839 / dRteH pAdAdi 2 99 119 dAkSasyAyanameva 6 10 463 durvAlaM kitavaM 3 151 251 dRzyate neha 2 4 52 dAMto maitraH 6 8461 duIyAM 6 73 481 / dRzyate yuddhayamAnayoH7 200 547 4 35 317 - duSkRtAMzena 4 201364 , dRSTastatrApi 8 77 595 dAMbhikaH 3159 255 duSkRtInavadhUnanam 3 230 281 dRSTipUtaM nyasetpAdaM 6 46 473 dinamekaM. 11 144 870 duSkRtaM karma 11 229 893 dRSTaM vairakara 1227 778 divA 4 102 338 duSTasAmaMtahiMsrazca 9 310 794 dRSTvA hRSyet 2 54 98 divAkIrti 5 84 424 duSTasya dviguNaH 8374 709 dRSTA hRSyaMti 9309 794 divA kuryAt 4 50 322 / 7 24 499 deyamannaM 11 3 833 divAcarebhyaH 3 90 227 duhitA 4 185359 deyoM'zaH 8207 656 divAcareyuH 10 55 815 / duhitrA 4 180 359 deyaM syAt 10 54 814 divAnugacchet 11 110 862 duHkhaprAyAsu 12 77 920 devatAgArabhedakAn 9 280 787 divArAnaM 5 79 421 / duHkhabhAgI 4 157 352 devatAtithi 3 72 221 divAvaktavyatA 8231 666 / dukhamUlaM viparyayaH 4 12 307 devatAnAM 4 130 346 divA vA''hRtya 6 19465 duHkhayogaM 6 64 477 4 152352 divaM gatAni 5158 4.16 duHkhAya 8287 6.82 devatAnAM ca 4 163354 divaM bhUmi 1 13 14 duHkhitA yatra 9 288 789 devatAbhyarcanaM 2176 155 divaM yAMti 11 240 897 / duHkhaM devatAbhyastu 6 12463 dizetyuktaH 8 58 586 / dUta eva 7 66 513 devatAyatanAni 8 251 672 dIpadaH 4 232 374 / dUtasaMpreSaNaM 7 154 533 / devatvaM sAttvikA:12 40 914 dAMtaH For Private And Personal Use Only Page #1018 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (35) devarAvA a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. devadattAM patiH / 9 95 745 dehAcaiva 5131 447 dauhitra eva 9 131 755 devadAnavagaMdharvAH 7 23 498 / dehamardhena 1 32 23 dauhitro hAkhilaM 9 132 755 devanadyoH 2 17 74 dehAt 63 477 / dauhitro'pi 9 139 759 devabrAhmaNasAMnidhye 8 88 599 dehItyuktasya 8 53 583, dauhitraM viTpatiM 3 148 25. devarAdA deheSu 6 65 478 dauhitraH kutapasti. 3 235 282 9147 762 daityadAnavayakSANAM 3 196 268 daMDa evAbhirakSati 7 18 497 devarAya pradAtavyA 9 97 746 daivakAryAt 3 203 270 daMDanIti 7 43 504 devarSipitRsevitAM11 210 889 daivatAni 4 153 352 daMDanetRtvameva 12 100 929 devalokasya 4 182 359 daivapitryAtitheyA 3 18 199 daMDapAruSyanirNayam 8 279 680 devavaddivi 2 232 179 daivamAnuSakaM 11 214 895 daMDapAruSyanirNayaH 8302 686 devasvaM 11 26 838 daivAt 7167 537 , daMDamarhati 8 393 715 devasvaM tadviduH 19 20 837 / daivAdyantaM 3 205271 daMDalezaM ca 8 52 583 devAtpUrvakRtena 11 47 845 devikAnAM 1 71 35 daMDavyUhena 7 188 1,43 devAnAgatamanyavaH 2 152 144 | daivike 8 410 719 daMDazulkAvazeSaM 8 16.636 devAnAmapi 11 84 854 daivI ca vividhA 11237806 : daMDatharati devAnAmanatA 11 95 859 | daivIM vAcaM 8 104 604 daMDasya hi 7 22498 devAnAmeti 12 90 924 daive karmaNi 3 75 222 daMDasyeti 8 278 679 devAnAM priyaM 9 95 745 / daive karmaNi 3 149 250 daMDAravyAH 7 158 535 devAnAM yuga 1 71 35 daive karmaNi 3240 284 daMDAnahati 2 45 94 devAnRSIn 3117 236 | daive caiveha 3 75 222 daMDenaiva 7 23 498 devAn . 5 32 401 devena 7207 551 daMDenaiva 8346 1500 devAn kuryuH 9315 794 deve pitrye 3 129 243 daMDenaiva 9 273 786 devAn deva 1 36 24 / deve rAtryahanI 1 67 34 / daMDanaiva nihanyate 7 27 500 devAnnAni 5 7387 | daive rucitama . 3 254 291 daMDenaiva prasadhaitAna 7 1:9 52, devAzcaitAn 2 152 144 deve haviSi 3 169 258 daMDe vainayikI 7655.12 devebhyastu jagat 3 201 270 devoDhAjaH 3 38 208 daMDo hi 7 28 500 dezakAlavidhAnena 7 87 518 daivaM dharma daMDaM kArSApaNAvaram 8 275. 678 dezakAlavyavasthitaH8 15.7 634 daivaM pitrya daMDaM kuryAt 8287 682 dezakAlArthadarzinaH 8 15.8 635 daivaM hi 3203 250 8368 708 dezakAlau 7 10 495 daihikAnAM 5 133 448 9 229 778 dezakAlau ca 8 127 616 doSamRcchati 2 93 117 daMDaM daMDayeSu 7 20498 dezadharmAn 1118 47 doSAviSayasaMga.12 18909 daMDa daMDyeSu 8127616 dezAnalabdhAn 9251 783 doSAH 6 71 479 daMDaM dharma 7 18 497 dezAnAM ca 9331 797 doSaizcAnye'pi 8 78 595 daMDaM dhArtha deze saMbhASate 8 56 585 doSo bhavati 10 103 826 daMDaM rAjA 8325 694 dezaM kAlaM 8 33 574 / doSaM saMzrayakArita.7 177 539 | daMDaH kAryaH 2 46 94 dezaM rUpaM 8 46 579 daurbalyaM 8 172 644 - daMDaH kAryaH 8277 679 dehatyAgaH 10 62816 dauzcarye 11 49 845 / daMDa: prathamasAhasaH 9 386 788 daM dAtuM For Private And Personal Use Only Page #1019 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ( 36 ) a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. daMDaH prANAMtakaH 8 380 711 dvayorapyetayoH 7 49 506 dvijAteH saMsthitasya 3 247 285 daMDaH zAsti 7 18497 dvayorAtmA'sya 10 28 808 dvijAnAmeva 10 46 813 daMDaH supteSu 7 18 497 dvayorhi kulayoH 9 5 dvijAnAM daMDasya 7 51507 dvayostrayANAM 7115 526 dvijAnAM sadRzAH 869592 daMDaH syAt 8299686 dvAtriMzat 8338 697 dvijAn6 40 472 daMDaH syAt 8331 695 dvAdazAhena 5 82 422 dvijeSu daMDyAMzcaiva 8129 617 dvAdazAha 11167 876 dvijairutpAditAn 10 6804 daMtajAte 5 58 410 dvAdazAha 11 215 890 dvijocchiSTaM 5 139 450 daMtadhAvanaM 4 152 352 / dvAdazaite , 134 448 dvijo'dhvagaH 8342 699 datai tpATayenakhA.4 69 327 dvAdazaiva 7 157 535 dvijo bhavati 19 93 926 daMSTriNazca 10 89 823 dvAdazaiva 8270 677 dvijo yuktaH 4 100 338 daMtolUkhaliko'. 6 15464 dvAdazyAM vAsya 2 30 86 dvijaH pApApanuttaye 11 139 859. daSTriNAm 5 29 400 dvApare yajJa 1 86 39 dvijaH zukramakAmataH 2 181 159 hAtadharma 9 220 778 dvApare kalireva 9301 792 dvitIyamAyuSaH 4 1301 tapAnaprasaktAzca12 45 915 dvAbhyAmekacaturthastu4 93.5 dvitIyameke 961 735 dyUtamAhvaya eva 8 7564 | dvAbhyAM jAtau 9 191 772 dvitIyA sAtvikI 19 49 915 dyUtametat 9227 778 dvArANAM caiva 9289 789 dvitIye 9277 787 dyUtaM ca jana 2 179 158 dvAvadhamyauM 3 25 201 dvitIyaM 2169153 dyUtaM samAhvayaM 9221 778 dvAviSa 8342 699 dvitIyaM AyuSaH 5168 458 yUtaM samAhvayaM 9224 778 dvAveta 4 127 345 dvitiyaM tu 1 140 759 dyaurbhUmirApaH 8 87 599 8 283 681 dvitIyaM na 11232 894 dravANAM 5114440 dvAvaMzau dvidhA kRtvA 1 32 23 draviNaM rASTra 7 137 530 dvikaM trikaM 8 143 620 dvivIdhAn 9256 478 dravyadAtuH 11 5 834 dvikaM zataM vA 8142 62.0 dvividho vigrahaH 7165 537 dravyazuddhi 5 57 410 dvikaM zataM hi 8 142 620 dvividhaM karma 12 88 924 dravyazuddhiH 5145 452 / dviguNA vA 8339 697 dvividhaM yAnaM 7166 537 dravyahastaH 5142 451 dviguNaM 5136 449 dvividhaM smRta 7167 537 dravyANAmalpasA. 11 164 875 dviguNaM 85517 dvividhaM kIrtyate 7 168 538 dravyANAM 9332 798 dvijacAMdrAyaNaM 11 154 873 dvividhaH saMzrayaH 7 169 538 dravyANAM zuddhi 1113 46 dvijasya zruti 2169 153 dviH pramRjyA 260 101 dravyANi 8289683 dvijAyyAn 3 183 262 dviH pramRjyAt 5138 449 dravyANi 8334 696 / dvijAtayaH 8312 689 dvividhaH 7163 536 dravyArjanaM 12 79 920 dvijAtayaH 10 20 807 dvizataM tu damaM 8369 708 dravyopAdAnaM 8418 722 dvijAtipravaraH 3167 257 dvizaphaikazaphasya 11 168 876 dravyaM zraddhAsamanvitaM 7 87 518 dvijAtimukhyavRttInAM3 286 300 / dviSatA hi 3 144 249 dumANAM 11 64 849 | dvijAtiH 4 165 354 dviSadannaM 4 213 369 drumAMsamadhusarpiSAm 7 132 529 dvijAtiH dviSANA 9 77 741 drohabhAvaM 9 17 723 dvijAtInAM 8349 701 / dve kRSNale 8 136 619 dvAvoSTI For Private And Personal Use Only Page #1020 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ( 37 ) a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. : dveSaM stabhaM 4 163 354 - dharma eva hato haMti8 15 567 dhAdvicalitaM 7 28 500 dvaijAtaM barNa 8375 710 / dharmakAmArthakovida 7 26 499 . dharmAdharmavicakSa. 10 106 827 dvaidhIbhAvaM ___7 161536 / dharmakArya ca 9 86 743 | 10 108 827 dvaidhaMsazrayaM ____7162 536 / dharmakozasya 1 99 42 dharmAdharmAvRtA 1 29 22 dvau tu yau 9 191772 dharmakriyA 12 31 912 dharmAdhauM 1 26 21 3 125 242 dharmato'dharmataH 12 23 911 dharmAdharmoM ca 8 24 57) dvau doSau 9221 778 dharmadhvajI 4 195 362 dharmAnno vaktu 1 3 3 dvau mAsau 11109 862 dharmato nopapadyate 10 102 826 dharmAn vakSyAmi 9 1 dvau mAsau matsyamAMsena3 268 294 dharmato brAhmaNaH 1 93 41 dharmArthaprabhava 6 64 477 dvau sutau kuMDagolakau3 174 260 dharmato lokajittamaH4 8304 dharmArthamacirasthi.10 90 823 dvaMdvaraiyojayat 1 26 2. dharmataH na 9 121 753 dharmArthAbhyAM na hI.8 75 594 yekAMtarAsu 10 7805 | dharmataH prasavaH 9 145 721 dharmArthAvucyate 2 224 177 dhanadhAnyena 7 75514dharmanaipuNyakAmAnAM 8 107 340 dharmArthoM 4 92366 dhanameSAM 10 59814 dharmapradhAnaM 4 246 378 / dharmArthoM yatra na 2 112 126 dhanavaMto yazasvinaH 3 40 209 dharmapravaktA 8 20 569 dharmArtha 8 79 596 dhanavaMtaM prajAvataM 3 263 293 | | dharmamanyaM samAzraye. 2 229 178 dharmArtha caitra 7 79 515 dhanAni tu 11 6 834 / dharmamUlaM 4 155 352 dharmArtha yena 8 213 658 dhaninaM vA'pi 11121 830 | dharmazAstrANi 3 232 281 dharmAsanamadhiSThAya 8 23 570 dhanuHzataM 8238 668 | dharmazAstraM tu 2 10 67 dharmeNa grAmayoH 8 262 675 dhanuHzarANAM 3 160 255 dharmazuddhimabhIpsatA 12 105 930 dharmeNa ca 9333 798 dhanena vaizyazadrau 11 34 840 dharmazcApaiti 1 82 38 dharmeNa vyavahAreNa 8 50 582 dhane vA 10 113 828 dharmazcaiva 11 15836 dharmeNa hi 4 245 378 dhanaiH kAryaH 3 138 247 dharmasaMzayanirNaye 12 112 934 dharmeNAdhigataH 12 109 933 dhanoSmaNA 9231 779 dharmastiSThati 4 242 377 dharmeNApi 3 173 259 dhanaM jyeSThaH 9204 773 dharmastu 9 249 782 dharme dadhyAt 12 23 911 dhanaM tatputrikAbhartA9 135 758 dharmastaM 4 244 377 dharmepsavastu 11 127 831 dhanaM dehaH 8 126 616 | dharmasthaH kAraNaiH 8 58 586 | dharme sIdati 9 24 745 dhana dhAnyaM 7 97522 dharmasya 7 17 495 dharmo naizreyasaH 9334 79.8 dhanaM vA jIvanA 11 76 852 - dharmasya nRpatiH 8 45 579 dharmopadeza 8273 678 dhanaM zaktaH 9207 774/ dharmasya paramaM 12 117 935 dharmoM yatroparudhyate 8 349 701 dhanaM saptavidhaM 4 227 372 | dharmasya brAhmaNaH 11 83 854 dharmo rakSati rakSitaH8 15567 dhanaM yo bibhayAt 9 146 762 dharmasya munayaH 1110 45 dharmo viddhaH / 8 12566 dhanyAni ca 4 19 309 dharmasyAvyabhicArA.8 123 615 dharmo vo ratisaMhitaH9 103 747 dhanyaM yazasyaM 3 105 233 dharmasyAsevanena 12 52 916 / dharma ca 4 176 357 dhanvadurga 7 70 513 / dharmajJAnaM vidhIyate 2 13 70 dharma jijJAsamAnAnAM2 13 70 dhanvaMtaraya eva ca 3 85 226 dharmajJA brahmavAdi.11 120 865 dharma prati parAjitaH 8 59 587 dharaNAni 8138 619 dharmajJe 8 180 647 | dharma zanaiH 4241377 dharA dhArasyate 9311794 ' dharmajJaM ca 7213 552 / dharma zAzvataM 8 8565 For Private And Personal Use Only Page #1021 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (38.) a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. came samayabhedinAm 8 219 661 dhigdaNDa 8 130 617 naktaMcAribhyaH 3 90 220 dharma hanyuHsanAtanam 64 736 / dhigvaNAnAM 10 49 814 nakA matsyA 1 24 26 dharmaH strIpuMsayoH 1 115 46 dhIvidyA 6 92 490 na kruddho nApi 8 68 591 dharmaHzaucaM 2 240 181 / dhRtamanyainaM 4 66 327 na kruddho nAMtike 2202 169 dharmaH satyena 8 84 55.8 dhRtirbhakSya 10 116 829 dharma:sAmAvinirNaye 8267676 dhRtiHkSamA 92490 na klIbaM na . 92 521 samAhArayeta 11 119829 dhenuruSTaH 8147 623 na kvacit 5 45406 camya pArtha 8 229665 / dhenuM dadyAt 11137 869 nakhakhAdI 4 71 328 dharmya vartmani 9 1 dhyAnayogena. 6 73 481 na gacchan 4 47 325 camyo kSatrasya tau 3 26 202 . dhyAnikaM 6 82 485 na gacchannApi 4 55 323 caveM vidyAt 10 7805 dhyAnenAnIzvarAn 6 72 479 nagare nagare 7 122 527 camyaM vibhAgaM 9 152 763 dhyAyatyaniSTaM 9 21 725 na gAtrAt 4 169 352 dhAtUnAmeva ca 8 40 576 dhriyamANe tu 3 220 278 namnAM nekSeta ca 8 53 323 dhAtUnAM hi 6 71 479 dhvajAhRtaH 8416 720 nagno muMDaH 8 94 600 dhAtraiva 5 30 400 na kathaMcana 10 59 815. na grAmajAtAni 6 116 464 dhAnA matsyAn 4 253 380 na kathaMcana mAyayA 7 105 524 na ca dhAnyakupyapazuste.11 66 850 na kadAcana 4 48 322 naca kAryodakakriyA5 98418 dhAnyacauraH 11 50 845 na kadAcit 4169355 na ca chaMdAMsi 3188264 cAnyadaH 4235375 na kanyAyAH pitA 3 51 215 na ca tatkarma 5 83 426 dhAnyadroNastu 7 127 528 na karNibhiH 7 91 52, na ca dAyApavartanaM 79 742 dhAnyavata 5118441 na kartavyau 3 25 201 na ca dvijAtayaH 3236 282 dhAnyAnAmaSTamaH 7131 525 na karma niSphalaM 4 70 328 / na ca nagnaH 4 75 325 dhAnyAnadhanacau. 11 162 874 na kazcit 8 86 508 ! na ca parvatama take 4 47 322 dhAnyeSTamaM 11 120 830 na kazcidyoSitaH 9 10 na ca pAdA prapAtayeta4 53 323 dhAnye sade 8 152 629 / na kArukakuzIlavau 8 66590 / na ca pUrvAparaM 8 57 585 dhAnyaM daza 8321 692 na kArpAsAsthi 4 78 330 / na ca prApitaM 8 44 578 dhAnyaM zAkaM 2 246 183 na kAryoM dhana. 10 129 832 na ca bhISaNa 3 9 195 dhAnyaM hRvA 12 62 918 na kAlAtyayamarhataH 8 146 622 na ca yA spRSTamaithunA8 206 656 dhAraNAbhizca 6 72 479 na kiJcita 9296 791 / na ca yoniguNAn 9 37 729 dhAribhyA jJAninaH12 103 930 / na kiMcidapi 2204 177 naca yaM sAdhigacchatti991 744 dhArmikAMzca . 4 156 352 na kiMcidapi 8366 707 / na ca raktaH 4 64 326 dhArmike sati 11 11 835 | na kupyet 3 229 281 na ca vAsAMsi 397 716 cArmikaca 8 47 580 / na kuryAt 4 139 348 na ca vaizyasya 9 328 797 dhArmika 7 175 539 / na kuryAdguruputrasya 2 208 172 na ca zocatya 12 36 913 dhArmikaH 830573 / na kurvAMta 4 63 326 na ca saMskAraM 10 126 811 dhArmikaH 8245 671 / na kurvItAtmanaH 11 113 863 na ca snAyAt 4 82334 dhArmikaH 11 21 837 / na TaiH 7 91 520 / na ca svarga 3 18 199 dhArmika:pRthivIpa, 8 222 662 / naktaM cAnnaM 6 19 465 / na ca svaM kurute 1 55 30 For Private And Personal Use Only Page #1022 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (19) a. zlo. pR. / . a. zlo. pR. / a. zlo. pR. na ca hanyAt 5 92 524 / na caivainA 9 89 744 / na tairabhyananujJAtaH 2 229 178 na ca havyaM 4 252 380 / na cocchiSTaH 4 75 329 / 5141 451 na ca kSudhAdhi 4 67 327 / na cocchiSTaH kva. 2 56 99 na taiH samayaM 10 53 814 na ca kSudhA'sya 7 134 729 / na codake nirIkSeta 4 38 319 na tau prati hi 10 78 820 naca jhAyeta 9170 569 na cotpAtanimittA 6 50 474 na taM nayeta 8 198 653 na cAcakSIta 4 59 324 na chiMdyAt na taM bhajeran 9 200 772 na cAdattvA na chiMdyAt 4 70 328 / na taM stanA 7 83 516 nacAdRSyA 8154 631 na jahAti 6 42 472 na tyAgo'sti 9 79 742 na cAdeyaM 8171 644 na jAtu 8381 712 na vanyataH 4 33 316 nacAdheHkAlasaMrodhaH8 144 621 na jAtu 9 41 730 na vayajJa iti 3 120 230 na cAnisRSTaH 2 205 171 na jAtu 4 63 326 na tvalpadakSiNaiH 11 39841 na cAnyasya 5161 457 | na jAtu kAmaH 2 94 117 na vanAmiriNe 2 113 127 na cAnyAyena 2110 125 na jAtu viSamaM 9 119 792 na tveva 4 173 356 na cApi 4 142 349 | na jIrNadevAyatane 4 46 321 | na tveva 5 37402 na cAbhyaktA 4 44 321 / na jIrNamalavadvAsA 4 34 317 / na tveva jyAyasI 10 95 824 na cArtimRcchati 8 116 613 na jugupseta 11 189 883 / na tveva lavaNaM 10 94 824 na cAlipyata 10 105 827 na tatputraiH 9209 774 na tvevAdhau 8144621 na cAsAraM 8 204 655 na tatphalamavApnoti 5 54 409 na dattvA na cAsInAM 4 43 210 na tatphalaM 8 157 634 / na dattvA 9 71 739 na cAsya vrataM 4 80 330 na tatra praNayet 8 239 669 / na dadyAt 8 190 651 na cAsyopadizet 4 8.330 na tatra vidyate 8 184 649 na dadyAnnApi 8 224 663 na cAMDAlaiH 4 79 330 na tathaitA 2 96 118 nadasyuna vikarmakRt8 67 595 na cityA 4 46 321 na tadbhUyaH 9 233 779 | na darzana 3 282 298 na ciraM 4 60 325 na tama ha 11251 899 na dAtA labhate 3 142 248 na cet 4 173 356 na tavAsmIti vAdinaM 92 521 / na dApyAH 8395 715 na cettasmin 5101 433 na tasmin 11 21 837 na dApyAH 8408 719 na cetripakSAt 8 59 587 na tasya niSkRtiH 2 227 178na divIMdrAyudhaM 4 59 324 6 47 474 na tasya betanaM 821866. na dUreNa 820461 na ceha jAyate 2 249 184 na tasyApnoti 11 8 834 / na dRzyeta na caitadavadhUnayeta 3 229 281 na tADayet 4169 355 / na dRSTadoSAH / na cainamabhilaMghayet 4 54 323 na tAdRzaM 5 34 402 8186650 na cainaM 7 6494 na tApasaH 6 51 475 8216659 na cainaM pAdataH 4 54 323 na tiSThati 2103 122 na deyaM tasya 8213 658 na caiva pralikhet 4 55 323 4254180 na doSaM prApnuyAt 8 356 704 na caivAtyazanaM 2 56 99 na tu nAmApi 5156 455 na daMDaM dAtuM 8 342 699 na caivAtra 3 83 225 na tu yAnAsanA. 11180880 na daMDaM manuH 8 293 684 na caivAsyAnukurvI 2 199 169 na tu zUdraH 8 20 569 na caivehAsti 2 2 5. | na tena baddho 2156 145 / na daMtAntaH 5140 450 123 na deyo na deyaM For Private And Personal Use Only Page #1023 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a. zlo. pR... a. zlo. pR. a. zlo. pR. na dravyANAM 4 187 360 / na putrabhAga 9 215 776 | na bhogena 8150 627 na dvitIyazca 5161 457 na putrastyAga 8390 714 na bhrAtaraH 9 185 771 na dvitIyaM __960 735 / na putraH 8160 636 / na madye 5 56 409 na dharmasya 419833napUrva gurave2245183 namadhyaM nabhasogataM 4 37319 na dharmAta 1. 126 831 na paitRyajJiyaH 3282 298 namAtA na mAtA 8390 714 na nagnaM 7 93 521 na pradhAveca varSati 4 38 319 na mAtRtaH 9125 754 na namaH snAnamA.4 45321 na prapadyeta 4 77 330 na mAMsabhakSaNe doSaH5 56 409 na nadItIraM 4 47 322 na prasajeta 3 125 242 na mitrakAraNAt 8348 701 na nazyati 8.147 623 na prasajjeta. 55 475 na muktakezaM 7 92521 na nakSatrAMgavidyayA 6 50 474 na prasajjeta . 4 16 308 na mUtraM 4 45321 na nAmagrahaNAdeva 6 67 478 na prANAbAdham 4 44 323 na mUkhaiH na nAvaM 4 120 343 . na phAlakRSTe 4 46 321 na mRdvArizuciH 5105 434 na nityaM 4 204 365 na phAlakRSTaM 6 16 464 / na mRlloSThaM 4 70 328 na nirvapati 3 72 221 na bakavatike 4 192 361 | na yatheSTAsanaH 2 198 168 na nihIMraM 9 199 772 na bAhubhyAM 4 77 330 na yajJAthai 11 24 838 na nivarteta . 7 88 518 na bIjI 9 54 733 199547 na nizAnte 4 99 338 na bIjI labhate 9 51 731 | na ye kecidanApadi 8 63588 na niyavisargA.9 46 731 na brAhmaNavadhAt 8 382 712 na rakSeyaM 9 328 797 na nikSeptuzca 8 187 650 na brAhmaNasya 3 110 234 / na rAjA zrotriyA07 134 529 na nRtyet 4 64 326 na brAhmaNakSatriyayoH3 14 198 / narArUpaviparyayam11 48 875 na netracapalaH 4 177 358 na brAhmaNaM 3 149 250 na rAjJA 5 92 431 na paradrohakarmadhIH 2 161 147 na brAhmaNaH 11 31 839 na rAjJaH 4 84 334 na paradrohakarmadhIH 4 177 358 na brUyAt 4 138 348 na rAjJaH 4 91335 na parIkSetasAkSiNaH8 73 594 na bhajet 5147 453 na retaH skaMdayet 2180 na pareNa samAgataM 7 93521 na bhavatyarthakilviSI8142620 na labhate phalaM 9 41 731 na pazyet 4 44 321 na bhasmani 4 45 321 na liMgaMdharmakAraNam6 66 478 na pakSyahipreSyanAmnI3 9 195 na bhasmAsthi 4 78 330 na lokavRttaM 4 11307 na pANipAdacapalaH 4 177 358 na bhakSayati 5 50 404 nalaMghayedvatsataMtrI 4 38 319 na pANisthaM 4 74 329 na bhakSayedekacarAn 5 17 392 na vadhaM 8365707 na pAtavyA 11 94 858 na bhAvapratidUSite 4 65326 3 142 248 na pAdena spRzedanaM 3 229 281 na bhinnabhANDe 4 65 326 na vamitvA 4 121 343 na pAdau 4 65323 na bhinnazRMgAkSikhuraiH 4 67 327 / na vadhaMyeta 5 83 423 na pArakyaH 1.97 825 na bhItaM na parAvRttaM 5 94 521 na valmIke 46 321 na pAlastatra 8237 668 / na bhuktamAtre 4 121 343 na vAcamanatAM vadet 5 48 474 na pAlaH 8234 66. na bhuJjIta 4 62325 na vRthA 8112611 na pASaMDigaNAkrAMte 4 61325 na bhuJjIta 4 207366 na vArayedvAM 4 59 324 na pitryeNa 258 100 na bhoktavyo 8 145622 na vAri 4 63 326 na putradAraM 4 242 377' na bhojanArtha 3109 234 - na vAryapi 4 192361 na vaptA For Private And Personal Use Only Page #1024 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (41) a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. na vAladhivirUpitaH4 67 327 / na zrAddhe bhojayet 3 138 247, na haret 9 142 760 na vAsobhiH 4 129 345 / na zreyAMsaM 4 57 324 / na hApayati 3 71 221 na vinazyati 5 39 503 na zrotriyena liMga08 66 590 / na hAyanaiH 2 154 145 na vittena 2 154 145 | na zvavRtyA 4 4 312 na hi tasya 8356 704 na vidyamAneSu 4 15 308 na sa tat 8148 623 na hi tasyAsti 8 418 722 na vinazyati 7 84 513 na sa pApena 10 104 826 na hi daMDAhate 9263 785 na vipraduSTabhAva 2 97 119 na samau nAsamA010 43 819 na hi bhasmani 3 168 257 na vipraM 5103 434 na sa rAjJA 8 51 583 na hi zUdrasya 11 13 836 na nibrUyAt 8391 714 | na sa rAjJA 8187650 na hi hastAvasRg 3 132 244 na vibhAjyaM 9219 777 | na sasatveSu 4 47 322 na hiMsyAt 4 162 353 na viruddhana 4 15308 na sahAyA 8 65590 nahIzaM 4 134 347 na vivAde 4 121 343 na sAyaM prAdaH 4 62 325 nahuSazcaiva 7 41 504 na vivAhavidhau 9 65 737 / na sAhasikadaMDannaH 8 387 713 | na hRSyati 2 98 119 na viviktAsanaH 2 215 174 / na sAkSI nRpatiH 8 66 590 na houna 1270 786 na vizeSaH 9133 757 na sAMparAyikaM 11 30 839 na hanadhyAtmavit 6 82 485 na vizeSaH na sIdan 4 171 355 na yasmin 2171 153 na vismayeta 5239 376 / na sIdet 4 34 317 | na jJAtikulabaMdhu, 2 184 160 na vijJAyeta 3 11 196 na suptaM 7 93 521 nadIkUlaM 6 78 484 na vRddho na zizu kaH8 67 591 na senAyA 4 121 344 nadItIreSu 8407 718 na vRkSaM 4 120 343 na seveta 4 131 346 nadInAM vA'pi 8357 704 na vedaphalamabhute 1109 45 na saMgebhyaH 8 66 590 nadIvegena 5107 435 na vai kanyAM 11 36 840 na saMbhASAM 8362 706 nadISu 4 203365 na vai tatsnAtakAn11 2833 / na saMbhogaH 8 201654 nayettathA'numAnena 8 45 579 na vai svayaM 3 106 233 / na saMvasecca 4 79 330 nayeyuste 8257 673 na vyAdhibahule 4 60 325 / na saMsarga 11 47 845 nayaMti 6 88488 na vyAdhyAH 86559. na saMhatAbhyAM 4 82 334 narakAkakharANA 11156 873 na vratena 5 90 441 | na saMharati 8 190651 narakAn na vrataM . 5 151 454 | na skandati / 7 84 516 narakAna 12 54 917 na zakyaH 7 30 501 na strI svAtaMtrya narake na zayIta 4 4. 319 | na snAnaM 4 129 345 narakeSu 12 75 920 na zuSkAM giraM 11 35 840 | na snAyAt 4 201364 narake hi 11 37 840 na zudrajanasaMnidhau 4 99 338 na spRzet 4 82334 4 88 335 na zUdarAjye 4 61 325 na spRzet 4 142 349 narakaM caiva 8 129 617 na zUdrAya 5 80 330 na spRzet 4 144 349 narakaM tu 4 238 376 na zudre pAtakaM 10126831 na syAt 4 177358 narakaM tena 8314 689 na zocaMti 3 57 216 na svargAt 8104 604 narakaM pratipayate 2 116 128 na zmazrUNi 5140 450 / na svAtaMtryeNa , 5 146 452 narakaM pratipadyate 11 206888 na zramA" na kAmAtaH8 68 591 / na svAminA 8415 720 / naradevasamAgame 11 82 854 naraka For Private And Personal Use Only Page #1025 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra a. zlo. pR. 7 8 494 nararUpeNa narasya 4 41320 narANAmavijAnata 3 97 229 narANAmidda 2 213 173 narAzvarajatasya 11 57877 navavarAzva 11199 886 nareSu brahmacAri 1 96 41 nareSvanyAyavartiSu 7 16 497 nareMdrastridivaM 9 253 783 naro bhavati 8 13566 9287 788 naro madhyamaM naro'tpamapi vA 10 60 815 naro vAryadhigacchati2 218174 naraMkaluSayojinam 10 57815 naraM durupasarpiNam U martana gIta nAkanyAsu nAkAmo dAtuM 9 495 2178 158 27 313 28 314 nAkRtvA 5 48406 4 130 346 nAkrAmet nAgAn sarpAn 1 37 24 nakSatrANi ca 12 48915 nAbhijvalitatejanaiH 7 91520 nAmardadAha 8117613 www.kobatirth.org ( 42 ) a. zlo. pU. nAbhi mukhenopadhamet 4 53 323 nAcaret 5 155455 nAcareda brAhmaNaiH 2 40 91 nAtatAvidhe nAtikalyaM nAtikrAmati nAturaH nAsA nAtiprage nAti madhyaMdine 4 140 348 nAtiSThata parAGmukhaH 2 195168 nAtisauhitya 4 62325 nAtisaMvatsaroM 8 154631 4 129345 5 30400 4 55323 4 137 347 8152629 nAtmanopahareta nAtmAnaM nAtyeti nAtrivarSasya nApsutraM nAdadIta 3 29 195 vRkSada navAzrAmiSagArdhanaH 4 28 314 4 4 navAnaM navenAnaciMtA naztaryathA 9 43730 nazyato vinipAte 8 186650 3 97 229 nazyati havya naSTaM devalake 3 180 261 naSTaM vinaSTaM 8 233667 nakSatrANAmiva 7 122527 nakSatrANi 1 24 19 4 172356 nakSatre vA guNA. 2 30 86 nakSatrairyazca 3 162 256 | nAdhArmikajanAvRte 4 61325 nakSuttRSNopapIDitaH 8 68 591 60 325 4 8 227 664 9 154 764 9 208774 3 8 195 8 352 703 4140 348 daMDayo nAma nAdhArmike nAdhikaM 8 152629 nAnAstrISu 4 62325 | nAniSTA 5 69418 4 56324 9 243781 8 336 697 4.75 329 nAdyAt nAdyAt nAdyAt nAdyAdetat nAdyAdvipraH 5 36402 nAdha kurute 12118 935 nAdharmeNAgamaH 1 81 37 nAdharmaH 4 223371 5 33401 2 56 99 nAdhikAMga nAdhitiSThettu 4 132 346 nAdhIyIta 4 112341 nAdhIyIta kadAcana 4 123 343 nAdhIyIta zmazA. 4 116 342 nAdhIyItAcaM 4 120 343 nAdhyadhInaH na vakpha 8 67591 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only a. mlo. pR. nAdhyApanAt 10 103826 nAnAkarmapravedibhiH 9 267 786 nAnApaNyopajIvi 9257784 nAnArUpANi 9 38 279 5109436 nAnAvidhAnAM 9 148 762 27 313 4 nAnurodho'sti 2105123 nAnuzAsanavAdA 6 50 474 nAnuzuzrama 9 100 747 nAnUcyeta 11191884 nAmamadyAt 445 321 nAnyatretyabravIt 5 41404 nAnyadanyena 8 204 655 nAnyastrIgaH nAnyasmin nAnyA bhAryA nAnyo tanA nApare jAtu nApahiMsaMti 8 387 713 9 64 736 9 157 765 5 161457 9 7 99 747 73 514 2 110 125 nApRSTaH nAhmakSatramRdhnoti 9322795 nAbrAhmaNe gurau 2242 182 nAbhinandeta jIvitaM6 45473 nAbhinandeta maraNaM 6 45473 nAbhibhASeta 11223892 nAbhirUpam nAbhivAdyeha nAbhivAdyaH 2 126 132 nAbhivyAhArayet 2 172154 nAbhi 3 144 249 .2 212 173 4143349 8 272678 nAmajAtipra nAmadheyasya 2 123130 nAmadheyaM dazamyAM 2 30 86 nAmutra 4 242377 nAmedhyaM prakSipedamau4 53 323 nAmaMtrajJAnbahUnapi 3129 243 nAna svarUpabhAvo 2 125 131 Page #1026 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ( 43) nigrahaM - a. zlo. pR.| a. zlo. pR. a. zlo. pU. nAmni vA'pi 5 69 418 nAznIyAt 4 43.320 nAMtyaparvata 3 9 195 nAyatyAmasukhodayam4 70 328 | nAznIyAtsaMdhivelAyAM4 55323 nAMtyenAlyAvasAyibhiH479 330 nAyudhavyasanaprAptaM 7 94 521 nAnaMti 4 252 380 nAtyo na vikaleMdriyaH8 67 591 nAyudhyamAnaM 7 93 521 nAznati 3 18 199 nikhilaM 2 8 66 nAyaMtritaH 2118 128 nAzrotriyatate 4 205366 nigamAMzcaiva 4 19370 nAriM na mitraM 3138 247 nASTiko labhate 8 203 655 nigItAH 9 19 724 nArINAM ca 8324 693 nAsAM vayasi 9 14 723 nigUDhacAriNaH 9260 785 nArIyAnAni 3 52 215 nAsikA caiva 2 90 117 nigUDhAzcArayati 8 363 706 nArIsaMdUSaNAni 9 13 723 nAsIta guruNA 2203 170 nigUTeMgitaceSTitaiH 7 67.513 nArIhatvA 11138 862 | nAsIno na ca 2 195 168 nigRhNIyAt 8311689 nAraM 5 86 425 nAstikAkrAMtaM 8 22569 nigRhNIyAt 11 32839 nAraMtudaH 2161 147 nAstiko veda 2 11 69 nigRhya 8 221 662 nAtenApyavamatavyA 2 225 177 nAstikaM 8310689 nigrahItuM 8131 617 nA" namatto nonmattaH868 591 . nAstikye na ca 3 65 217 nigraheNa hi 8312 689 nA? nAsaMskRtaH 11 36 840 - nAstikyaM. 4 163 354 7176 539 nArto'pyapa 4 239 376 nAstikyaM 12 33 913 nijo videta 9 69 738 nAta nAtiparikSataM 7 94 521 nAstikyaM copa 11 66 850 nityakAla 2 5810. nAlmapi 4 15 308 nAsti strINAM 5154 454 nityakAlamataMdritaH2 73 108 nArthasaMbaMdhinaH 8 65 590 nAsti strINAM 9 18 724 nityamagniM 4 145 349 nArtha kiMcit 11189 883 nAstaM yAMtaM kadAcana 4 37 319 nityamadveSa 2 1 48 nArdrapAdastu 4 76 330 / nAsphoTayet 4 64 326 nityamarkavrataM 9305 793 nAryoM jAtaH 9144 761 nAsya kazcit 4 29 314 nityamAtmahiteSu ca4 35 31. nAti 9214 776 / nAsya kAryaH 5 68418 nityamAzramibhiH 6 91490 lokyAMtA 2161 147 nAsya chidraM 7106 524 nityamAsyaM 5 129 447 nAlomikA 3 8195 nAsyAdhikAraH 10 126 831 nityamudyatadaMDasya 7 104 524 nAlpavidyaH 1136 840 nAsyAnaznan 3 105 233 nityamudyatadaMDaHsyAt 7 103 523 nAvamanyeta 647 474 nAsyAzaucaM 5 96 432 nityamuddhRta 2 193 167 nAvamanyate 4135 347 nAsramApAtayejjAtu 3 229 281 nityameva samAcaret 2 207 171 nAvamanyeta nAsvajAtiH 9 86 743 nityamaiSTikapaurti, 4 230 374 nAvamAnyA 9 82 742 nAhave syAt 10 119 829 nityAnadhyAyaH 4 107 340 nAvAcATo 3 8 195/ nAkSatraM brahma 9322 795 nityAvRttiH 2 206 171 nAvinItaH 4 67 327 | nAkSIvyet 4 74 329 nityaM 4 100 330 nAvispaSTaM 4 99 330 nAjJAtena 4 140 348 nityaM 4 150 351 jAvijJAte 4 129 345 nityaM nAjJAnAmuditaH 12 113 934 4226 372 nAvedevidi 4 192 361 nAMkyA rAjJA 9 240 781 nityaM 4245 378 nAvedavihitA 5 43 405 nAgulichedaM 8369 708 nityaM kuryAt 4 14 308 nAzayaMtyAzu 11 245 898 nAMga kiMcit 4 83 334. nityaM ca 4 146 350 nAzayati 3175 26. | nAMjayatI nAMjayatI 444 321 / nityaM chidrAnusAyareH7 103 523 44 321 / For Private And Personal Use Only Page #1027 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (44) a. zlo. pR. - a. zlo. pR. a. zlo. pR. nityaM tasmin 7 59 511 nipAnakartuH 4 201 364 niyoktavyA 9 64 736 nityaM medhyaM 5128 446 nipuNAH paNyayoSitaH9259785 / niyogaH kIrtyate 9 65 737 nityaM yAcanakaH 3 165 257 nipuNaiH 9260 786 / niyojayati nityaM rASTrAbhivRddhabe7 110 525 nibaddhAni 8 3 561 niyaMtavyazca 9213 776 nityaM loke 8250 671 nibaddhaM 4 155 352 niranvaye 8332695 nityaM vA'mRtabho03 285 299 nibadhnIyAt 8 256 673 niranvayaM 8333 696 nityaM vidyAt 9298 792 nibhRtaM caratAM 9263 785 niranvayaH 8 199654 nityaM vivRtapauruSaH7 103 523 nimajatazca nirapekSo nirAmiSaH6 49474 nityaM vRddhopasevinaH2 121 129 nimajjati 4 194 362 nirapekSaH 6 41 472 nityaM zAstrANi 4 19309 nimajjeyuH 5 72419 niraye nityaM zuddhaH 5128 446 nimeSA daza 1 64 33 nirasya 5 62 415 nityaM satata 1 50 28 nimaMtrayeta 3387 264 nirAdiSTadhanaH 8163 637 nityaM sadasadAtmakam 1 11 12 nimaMtritAn hi 3 189 264 nirAdiSTaH 8163 637 nityaM saMvRtasaMvAryaH7 103 523 nimaMtrito dvijaH 3188 264 niridrayAH 9 18 724 nityaM strIpuMsayoH 9 25 726 nimlocedvA 2220 175 nirucyamAnaM 8 56585 nityaM sthitaste 8 92 600 niyatA 5 44 405 niruMdhyAt 11176 878 nityaM syAt 9310 794 niyatA 5157 456 nirodhanena 8391689 nityaM syAdAtma 1108 45 niyatAtmA 3188 264 nirgacchadruSitA 9 83 743 nidadhyuH 5 67417 niyatAtmA 11218891 nirghAte 4 105339 nideze caiva 2 197 168 niyatAdyAvahArikAt8 165641 nirNekaH 5112439 niMdAhaH 8 19 568 niyato dhArayet 7222 554 nirdayAH 9239 781 niMdA vApi 2200 169 niyato vAgyataH 3258 292 nirdazaM tiditAnAdanaM 11 64 849 niyatovItamatsaraH11111862 nirdahet 4 136 347 niMditebhyaH 11 69 851 niyataM 8 228 664 nirdizyApahate 8 54 584 niMdite'hani 11 182 881 niyataM brahmacAriNaM 2 115 127 nirdiSTaphalabhoktA 7 145 531 niMditaikAdazI 3 47 213 niyataH 6 95 491 nirbhayaM tu 9255 784 niMditainiMditA 3 42 210 niyamasya ca 10 3800 nirmalAH 8319691 niMditaM ca 11 44 842 niyamAn 4 204 365 nirmajyAlepabhA. 3 216 206 niMdyAsvaSTAsu 3 50 214 niyamAzca tapAMsi 2 9. 119 nirlepa 5111438 niyahi lakSaNaiH 11 53 846 niyamaistAn 3 194 266 nirvapet 3214 275 nicaiva sA 5162 457 niyamya 4 49 322 nirvapet nidhane'pi 8 17568 niyamya prayatovAcaM2 185 160 nirvapet 9140 759 nidhipAyApramAdine2 115 127 niyamya prAMjali: 2192 165 nirvapet 11 27 838 nidhibrAhmaH 7 82516 niyuktastu 5 35 402 nirvapeddAkSiNAmukhaH 3 215 276 nidhi satyena 8 36 575 | niyuktAyAmapi 9 144 761 nirvAsyAH 9274 786 nidhInAM tu purANAnAM8 40 576 / niyuktAvapyanApadi9 58 734 nirvizaMkaH 7177 539 ninISuH 4 247 377 niyuktau 5 16 391 nivRttamuNDakAnAM 5 66 417 nihavaH samyak 9 21 725 niyuktau yo vidhi 9 63 736 / nirvezaMbhRtakaH 644 473 For Private And Personal Use Only Page #1028 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (45) nRyajJa a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. niharet 8397 716 nisargo'sti 8144 621 / nRpaM vidyAt 8310689 nihareyuriti 10 55 815 / nistArayati durgA.3 98 230 nRyajJAtithi 3 70 219 nihatya tu 5 90 431 nihaMtA 5 51 407 4 21310 nivarteta 5 88 426 nikSipeSveSu 8 189 651 nRzaMsAnRtavAdinaH 3 41209 nivarteta ca 10 98825 nikSiptasya 8 197 653 nan prazaMsati 10 33 810 nivartetAsya 7 61511 / nikSepasyopaharaNaM 11 57 847 necchedyazcApi 8 56 585 nivarteraniti 10 78 82. nikSepasyApahAraM 8 191651 / necchedvirahaM 5 148 453 nivarteraMzca 11184 882 . nikSepasyopahartAraM 8 193 651 netarAviti 10 1799 nivartate 11 151 872 / nikSepopanidhiH 8150 627 netA cet 7 25 499 nivasannAtmavAn 5 43 4.5 nikSepopanidhI 8186 650 netravavikAraizca 8 26 571 nivaset 6 4460 nikSepo yaH 8195 652 nenijyAnejakaH 8397 716 nivasevRttikarSi. 2 24 77 nikSepa nikSipet 8 180 647 neriNasthaH 4 120 343 nivizeta 7 189 544 nikSepaH 8 4564 neha nAmutra 3181 261 nivItIkaMTha 2 63 103 nikSepturna 8 182 648 nehAsau 4 170 355 nivRttamupadizyate 12 89 924 nikSepyo'yomayaH 8 272678 nehetArthAn 4 15308 nivRttistu 5 56 409 niHzreyasakaraM 12 83 921 nekSetodyantamAdityaM4 37 319 nivRtte tu 9 62 736 | niHzreyasakara 12 104 930 nekSerannannataH 3239 283 nivRttaM sevamAna, 12 90 924 | niHzreyasakaraM 12 116 934 naikaprAmINamatithiM 3 103 232 nivRttyA pUyate 11 230 893 / niHzvAsopahata 3 19 200 naiko nArI 2 188 161 nivedya gurave 2 51 96 niHsvebhyo deyaM 11 2833 naiko ca 4 142 348 nizchaMdoromazArza. 3 7 195 | nIcaM zayyAsana 2 198 168 naikaH prapadyeta 4 60 325 niSAdastrI 10 39 811 nItijJaH 7178 540 naikaH zUnyagRhe 4 57 325 niSAdaH 10 8805 nIhAre 4 113 341 naitatkarma 2 190 166 niSiddho bhASamANaH8 362 706 / 5 66 417 naitA rUpaM 9 14 723 niSekAdi dvijanma.2 26 79 | nRNAM kAryANi 7 81516 naitairapUtaiH 2 40 91 niSekAdi smazA.2 16 72 | nRNAM sAkSiNaM 8 85 598 | | naityake nAsti 2106 124 niSekAdIni 2 142 141 | nRNAM svAyaMbhuvaH 9 158 766 / naityakaM vidhi 2104 123 niSAdo mArgavaM 10 34 810 nudurga 7 70 513 nainAmIkSeta 4 43 320 niSkAmaM jJAnapUrva 12 89 924 / nRpabrAhmaNasaMnidhau 8 61588 4137 347 niSkRtirna 3 19 200 nRpatiryalavAn 9 222 778 | nainaM prAmabhi 2219 175 niSkRtina 11 89 856 nRpatiH 8 9565 | nainaH kiMcit 9 91 744 niSkRtyartha6 69 219 nRpatiH 8 239 669 | nainaH prApnoti 11261901 niSkRtyartha 11 27 838 nRpatervarNayoH 1. 10805 / nairuko dharmapAThaka 12 111933 niSThIvyoktvA 5 144 452 nRpateH nairRtI dizaM 11104 861 niSpataMti 12 15908 7 65512 naivArhaH paitRkaM 9 144 761 niSpayaMte 9247 782 napameva naivaM kuryA 11 230 893 niSphalAnyanRtA. 12 96 928/ nRpANAmakSayaH 7 82 516 / naizameno vyapoha. 21.2 122 nisargajaM hi 8415 720 / nRpaM durga 7 73 514 / naiSa cAraNadAreSu 8 363 706 nRNAM nainA nRpatI For Private And Personal Use Only Page #1029 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (46) / paNye yacca 5128 446 / 1 128 446 | pathikSetre a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pU. naisnehyAcca 9 15 723 naiHzreyasakara 12 82 920 | patati 11 172 876 | padAnyaSTAdazaitAni 8 7564 yasamidaM 12107 932 patatyajJAnataH 11175 877 padA mastakamAkra.11 43 842 naiHzreyasamikame. 12 88 924 patatriNAvalIDhaM ca 4 208 366 padA spRSTaM 4 207 366 naiHzreyasaM karma 1117 47 patitasyodakaM 11 182 881 | padmana caiva 7 189544 nocchite kadA 3 101 231 patitAnnaM 4213 369 payasazcaiva 5 25 395 nocchidyAt 7130 530 patitAM paMkalamAM 11 112 863 payasA pAyasena ca 3 271 295 nocchiSTa 4 8. 330 patitAH syuH 9118 751 payo ghRtaM 11 91 857 nocchiSTaM 5 140 450 patitena 11 180 880 payo dadhi 3 226 280 nocchiSTaM kasyacit 2 56 99 patitaiHsaMprayuktA. 11 179 880 |payo dadhi ghRtaM madhura 107 124 nottamAMge 8301 686 patitotpAditaH 9144 761 payomUlaphalairvA'pi3 82 225 notpAdakaHprajAbhAgI9 48 732 patito hyadadat 9202 773 payaH pibet 11 132 868 notpAdayet 8 44 578 patitau bhavataH 9 58 734 parakIyAnapAneSu 4 201 364 notsane 4 63 326 patitaM 5 84 424 paratrAdAtuH 4 143 362 nodakyayA 4 57 324 patibhirdevaraistathA 3 55 216 paratrAnaMtamakSayam 3 275 296 nodAharedasya 2 199 169 patirbhAyo paratreti 11 28 839 nodvahetkapilAM 3 8 195 patilokaM 5155455 | paradArAbhimazeSu 8353 703 nodvAhikeSu 965 737 patilokaM 5 165 457 | paradAreSu 3 174 260 nonmattayA 8 206656 pativratA dharmapatnI 3 262 293 / | paradAropasevanam 4 134 347 nopagacchet 4 40 319 pativratAsu ca 8 28 572 paradAropasevA 12 7 906 nopayaccheta 3 11 196 patisevA gurau vAsaH2 67 105 | paradravyApahArakAn 9 256 784 nopayacchettu 11 172 876 pati yA 5 164 457 paradravyeSvabhidhyA.12 5905 nopasRSTe'tyajainUpaiH 4 61 325 pati yA 9 29 727 paradravyaM harennaraH 8 194 652 nopasRSTaM na vAristhaM4 37 319 / patiM zuzrUSate 5 154 454 paradharmeNa 10 97 825 nopAste yazca 2103 122 / patiM hitvA 5162 457 parapatnI tu yA strI.2 129 133 nopekSeta 8345 700 patInprajAnAmasRjaM 1 34 24 / parapAkamabuddhayaH 3 104 232 nyagrodhAzvattha 8247 671 / patnISvakSatayoniSu10 . 5801 parapUrvApatiH 3166 257 nyayukta prathamaM 1 28 21 panyamaMtraM baliM haret 3 121 239 / parapUrvati 5 162 457 nyAyataH 82.2 654 / patyA ca virahaH 9 13 723 | parapreSyatvameva 12 78 920 nyAyyaM vaH zizu 2152 144 / patyA prItena 9195 772 / parameSThI punaHpunaH 1 8. 37 nyastazastrAH 3192265 / patyau jIvati 3 174 260 parameSThI prajApatiH 2 77 110 nyupya piNDAn 3 216 276 / patyau jIvati 9 195 772 paramaM tapa ucyate 2229 178 pakkidRSTayoH 12 120 936 patyau jIvati 1200 772 paramaM tapyate 2167 152 pakti cAnvAhikI.3 67 217 patyau prete 5 156 456 | paramaM daivataM 9319 795 pakvAnnAnAM 8330 695 / patyau bhAryA 8318 691 paramaM yatnaM 8303 687 paNAnAM dve zate 8139 619 patrazAkatRNAnAM 7 133 529 | paramaM yannaM 9 16 723 paNo deyaH 7 127 528 | patrazAkaM 12 65 918 pararAjacikIrSitam 7 68 513 paNaM yAnaM tare dApyaM 8 405 781 pathi moSAbhidarzane9 274 786 paralokasahAyArtha 4 241 773 For Private And Personal Use Only Page #1030 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (47) a. zlo. pR. a. zlo. pR. - a. zlo. . paralokAcca parivittiH parIvettA3 172 559 pavitrazcaiva 2 75 109 paraloke 5152 454 parivettA nirAkRtiH3 154 252 pavitrANi ca 11 225 892 paralokaM 4 246 378 parivattA saH 3 171 258 pavitropacito muniH8 41 472 parastAcca 2 74 108 parivetrAdibhiH 3 170 268 pavitraM duSyati 10 102 826 parastriya 8357 704 parivedanaM 11 60 848 pavitraM yacca 4 256 292 parasparasya 10 29 808 pariveSayeta 3 228 280 pavitraM viduSAM 11 85 855 parasparasyAnumate 8 359 705 parinajati 6 85 487 pazavazca 1 43 26 parasparaviruddhAnAM 7 153 533 parivrajyA ca 10 52 814 pazavazca 11240897 parasparAdinaH 12 59 917 pariSat 12 111 933 pazavazca 12 42 914 parasya 7172 539 pariSattvaM 12 114 934 pazavo ye ca 10 86 822 parasya daMDaM 4 164 354 parisaMvatsarAtpunaH 3 119 237 pazudharmaH 966 737 parasya palyA 8355 704 parihAya 12 92 926 pazunA 4 26 312 parasyaiva 4 133 346 parikSINo'pi 8171 644 pazunA ca 4 27 313 parasyaiva 12 60 918 parIpset 8162 637 pazubhirvA 8296 684 parasvAdAyinaH 7 124 528 parIvAdAtkharaH 2201 169 pazumaNDaka. 4126 344 parakSetrapravApiNaH 9 49 732 parIvAdaH 7 47 506 | pazumicchet 5 37402 parakSetrapravApiNaH 9 51 732 parIkSitAH . 7223 554 pazuvRddhikarI 7216 552 parAkaiH zodhitaH 11258 901 parIkSeta prayatnataH 3 149 250 pazuSu svAminAM 8 230 666 parAko nAma 11 215 890 pareNa tu 8 224 663 pazaSu svAminAM 8235667 parAGmukhasyAbhimu 2 197 168 pareNa nRpatiH 8 31 573 pazuhavyena 4 28 314 parAjayazca 7200 547 pare'pyapasadAH 10 17806 pazUnAM caiva 9326 796 parAmapyApadaM 9313 794 pareSAmaMtyakarma 11 197 885 pazUnAM parivardhanam 9 331 797 parAvRttahatasya 7 96 522 pareSAM cAtitRSNayA7 140 530 pazUnAM rakSaNaM 1 90 40 parikezena 7207 551 paropakRtameva vA 5 32 401 pazUnAM rakSaNaM 8 411 719 parikhANAM 9289 789 parokSamapi 2 199 169 pazUnAM haraNe 8326 694 parituSTena 4230 374 / paraM brahmAdhigacchati6 85 487 pazunmRgAn 1 39 25 paritoSaH 4161353 paraM zreyaH 4261 382 pazcAca na 8213 658 parityajet 4 176 357 paryasyet 11 183 881 pazcAt pratibhuvi 8 162637 parityajennapo bhUmi 7 216 552 paryAcAMta 4 212 368 pazcAt saMtarpayeta 3 211 273 parityAgo vizi 2 95 117 paryAptabhogAH 3 40 209 pazcAdRzyeta 9218 777 paripUteSu 8332 695 paryAptaM bhRtyavRttaye 11 7834 pazcAddhAvastu 2 196 168 paripUrNa . 9309 794 parvavarja vrajeccainAM 3 45 210 pazcAdvadaM 4 125 344 paribhASaNaM palANDaM 5 5835 pazcimAM tu 2 101 120 paribhoktA 2201 169 palANDaM gRjanaM 5 19393 pazcimottarapUrvaiH 5 91 431 parirakSet 7143 531 palAni dharaNaM 8 136 619 pazyatyAtmAna 12 125 938 parivAdaM 2179 158 palAlabhArakaM 11 133 868 pazyet kAryANi 8 2558 parivittitA 11 60 848 palAlaM 5121 443 pazyetkAryANi 824 570 parivittistu 3 171 258 / palaM suvarNAH 8 136 619 / pazyantI dharma 9 124 For Private And Personal Use Only Page #1031 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (48) a. zlo. pR. / a. zlo. pR. a. zlo. pR. pazyato dharmataH 9 61 735 / pAdaM pazuzca yoSicca 8 405 718 pASaMDinaH 4 30 314 pazyaMto jJAnacakSuSA 4 24 311 pAdaM pAdaM 2 77 110 pArthivo na 7212552 pakSavAtena kukkuTaH 3 241 284 | pAdaH sabhAsadaH 8 18 568 pArthivaH sukhamedhate 7 114 526 pakSAMtayorvA 6 20 465 pAdaH sAkSiNaM 8 18568 pArzvika dyUta 4 229 373 pakSigaMdhauSadhInAM 11 168876 pAnakSamAH 7 50 507 pArSatena ca 3 269 295 pakSijagdhaM .5124 443 / pAnAni 3 227 280 pANigrAhaM 7211 551 pakSiNAM poSakaH 3162256 pAnIyasya 8327 695 pAlAnAM 8 230 666 pakSe pakSe 8403 717 - pAnaM durjanasaMsargaH 9 13 723 pAlAnAM ca 8245671 pAkayajJavidhAnena 11 118 864 pApakRdbhayaH 9246 782 pAle tatkilbiSaM 8 236 668 pAThInarohitAvAdyau 5 16 392 . pApakRnmucyate 11 227 893 pAlo vaktavyatAM 8 231 666 pANAveva 3 212 273 / pApayoniSu 4 166 354 pAvako naiva 9318 795 pANigrahaNasaMskAraH3 43 210 pAparogI 3 177 261 pAvanaH pretya 2 26. 79 pANigrahaNikA 8227664 / pAparogaizca 5 163 457 pAvamAnIzca 5 85 425 pANigrahaNikA 8228 664 pAparogaizca 9 30 727 pAvyate yaiH 3 183 262 pANigrAhasya 5147 453 / pAparogyabhizastazca 3 159 255 pASaMDagaNadharmAzca 1118 47 pANigrAhasya 5 155 455 / pApAtmA bhUrjakaM.10 218.7 pASaMDamAzritAnAM 5 89 428 pANigrAhasya 9 21 725 / | pApAnAmapanuttaye 11 209 888 pANichedanaM 8 281680 pApAnAmalpabuddhayaH12 74 919 pAraMpayakramAgataH 2 18 74 pANinA 5115440 pApAnyetAni 9242 781 pAMcayajJika 3281298 pANinA pApAn saMyAti 12 52916 pAMsuvarSa 4 115 341 pANibhyAM tu 3224 279 pApAn saMsRtya 12 70 917 piNyAkaM vA 11 92 857 pANimudyamya 8 2558 pApIyAn 9184771 pitarazcaiva 12 49 915 pANimudyamya 8281680 pApe steyakRtaM 11 102 860 pitarastasya 3250 290 pANyAsyaH 4117 342 | pApaM kRtvA 4 198 363 pitarastAvadaznanti 3 237 283 pAtraM 4230 374 | pApaM steyakRtaM 11 169 876 pitaraM 4 162 353 pAtrasya hi 7 86 518 pApaM cAtaMdritau 12 19 909 pitaraM 5 90 431 pAtrI daNDI 6 52 475 pApaH sUkaratA 3100 265 pitaraM paricakSate 2 171 153 pAne pradIyate 6 87 518 pApmA ca malaM 11 93 857 pitaraH pUrvadevatAH 3 192 265 pAdachedanaM 8 281680 pAyasApUpaM 5 7 387 pitA''cAryaH 8336 697 pAdayozcAvanejanam 2 209 172 pAyasaM madhusarpiyo 3 2.84 296 / pitA tvAcArya u. 2 1.70 153 pAdayoH 8284 681 pAyUpasthaM 2 90 117 pitA dadyAt 5215 976 pAdazastvavaropitaH 1 82 38 pAyavAdIni 2 91 117 pitA putramivaurasam7 136 530 pAdasparzastu rakSAMsi3 230 281 pAratryaM yadyadAcaret2 236 180 pitAputrau 2 135 136 pAdena praharan 8281680 | pAradApahavAzcI.10 44 813 | pitA pradhAnaM 1121 753 pAdArthariktakaH 8405 718 | pAradAryAtmavikra. 11 59 848 pitA bhavati 2150 143 pAdo dharmasya 8 18 568 pAriNAhyasya pitA bhavati mantra. 2 153 144 pAdo rAjAnam 8 18 568 pAruSyamanataM 12 6906 / pitAmaho vA .3 222279 pAdau grAhyau guroH 1 71 106 / pAdhye 86.68 pitA mAtA 242377 For Private And Personal Use Only Page #1032 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ( 49 ) a. zlo. pR. a. zlo. pR. / a. zlo. pR. pitA mUrtiH 2226 177 | pitRn zrAddhaizca 3 81 224 | piMDebhyastvalpikAM 3 219 278 pitA yasya 3 221 279 / pitRRn snAtvA 3 283 299 / pIDanAni 9 299 792 pitA rakSati 9 3 1 | pitazcaivASTakAsu 4 150 351 / pAbyamAnasya : 7 169 538 pitA vai gArhapatyo.2 231 179 / tityeva tu maMtradam 2 153 144 pItvA'paH 5 144 452 pitA syAt 3 136 246 / piteva pAlayet 9 108 748 pItvA medhyAnyapi11 153 872 pitA haret 9 185 771 / pitrathai pAMcayajJike 3 83 225 | pukkasyAM jAyate 10 38 811 piturbhaginyAM 2 133 134 | pitrA dattaM 9 198 772 | puNyapApekSitA 8 92 600 piturmAtA 9217 777 pitrAdyantaM 3 205271 / puNyAnyanyAni 11 39841 pituH sa nAma 3 221 279 | pitrAdyantaM na 3 205271 | puNye tithau 2 30. 86 pitRkArya 3 203 270 | pitrA bharnA 5148 453 | puNyo'kSayaphalaH. 6 97 492 pitRdevamanuSyANAM12 94 927 | pitrA vivadamAnazca 3 159 255 puNyaM bhadra 8 91600 pitadaivatakarmaNi 5 41404 pitre na dadyAt 9 93 745 | putrakA iti putrakA iti 2151 144 pitRpUjanatatparA 3 262 293 | pitre mAtAmahAya 9 132 755 putradArasya 8 115 612 pitrymaanidhnaa| 3 279 297 putradArAtyayaM 10 99 825 pitabhirbhrAtR 3 55 216 pitryameva 9216 777 putrapautramanantakam 3 200 269 pitRbhiH saha 10 91 823 / pitryasya vasunaH 9 163 767 putrapratinidhIn 9 180 770 pitRbhyo devamAnavAH3 201270 pitrye karmaNi 3 149 250 putramutpAdayet 9 120 752 pitRbhyo balizeSaM tu3 91 227 pitrye karmaNyatha. 2 189 161 putramaMtyAvasAyi010 39 811 pitRbhyo vidhivaddattaM3 266 294 | pitrye rAtryahanI 1 66 33 putravaccApi 9108 748 pitRbhyaH prIti. 3 82 225 pitrye svaditaM 3 254 291 putrA rikthaharAH 9 185 771 pitRmAtRpradarzitAH10 40 811. pitryaM kanyA 9 92 745 putrAcAryaH 3 160 255 pitRmedhaM 5 64 416 pitryaM dhanaM 9 105 748 putrANAM 5147 453 pitRyajJakriyAphalam3 283 299 pitryaM nAma 3 127 243 putrANAM 9 125 754 pitRyajJastu 3 70 219 pitrya paJcamaM 9 164 767 putrANAM ca 9220 778 pitRyajJaM tu 3 122 240 pitrya vA bhajate 10 59 815 putrAn dvAdaza 9158 76.6 pitRrikthasya 9 165 767 pivedudakameva 11 91 857 putrA ye'naMtara0 10 14806 pitRvezmani 9172 769 pibedahA suvarcalam 11 159 874 putrAMzcotpAdya 6 66 470 pitRNAmAtmanazca 3 72221 / pibataM caiva 11 114 863 putrAH pitRgaNAH 3 194 266 pitRNAmAtmanaH 9 28 727 | pizunAnRtinozcAnnaM 4 214 369 | putrikAyAM 9 134 758 pitRNAmetadIpsi03 231 281 / pizunaH pauti. 11 50 845 putrikAdhazaMkayA 3 11 196 pitRNAM 9 106 748 | piMDanirvapaNaM 3 261 293 | putriNo manuH 9182 771 pitRNAM ca 1 37 24 , piMDanirvapaNaM sutaiH 3 248 286 | putriNyAptazca 9 143 760 pitRRNAM tasya 3 146 249 piMDamekaM tu nirvapet3 247. 285 putrI bhavati 9 106 748 pitRRNAM parikIrti03 200 269 piMDAn kRtvA 3 215 276 putreNa duhitA 9 130 755 pitRNAM mAsikaM 3 123 241 | piMDAn madhyaMdine 11 218 891 / putrega lokAn 9137 759 pitRneva 3 217 277 piMDAnvAhAryakaM 3 122 240 | putra rAjyaM 9323 796 pitRRn 6 24 466 / piMDAn vipraH 11 219 891 | putraSu 6. 3 459 pitUn gRhyAzca 3 117 236 / piMDAMstAn 3 260 293 / putre sarva 4 260 382 For Private And Personal Use Only Page #1033 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a. zlo. pR.| a. zlo. pR. a. zlo. pR. putraizvarya 6 95 491 / purANaM . 8 39576 / puMzcalyA 4211 367 putro'dhyardha 9117 751 / purA pRSTo manurmayA 1 119 47 puMzcalyA: 4 220 370 putro yasya 9141 760 . purA bhrAtrA .. 8 117 613 puMsA paraparigrahe 9 42 730 putra putraguNaiH 9169 769 / puruSakAreNa 7208 551 | puMsi yoSiti 11 174 877 putraM pratyuditaM 9 31 727 puruSasya 9 1 1 pUjayitvA tataH 3 117 236 putraM prathamakalpitam 9 166 767 puruSasya samApyate 2 237 180 pUjayet 4 31 315 putraH kaniSThaH 9 122 753 | puruSANAM 1 19 16 pUjayedazanaM 2 54 98 putraH syAt 3 136 246 | puruSANAM 8 324 693 pUjArdA 9 26 726 punaranyasya 9 99 747 puruSAn 8260 674 pUjitAzca 10 72818 punarapyAta 12 22 911 / puruSArthaprayojanam 7101 523 / pUjitaM hyazanaM 2 55 99 punarAdhAnameva vA 5167 458 / puruSAzcaiva 12 44 914 | pUjyAbhUSayitavyA 3 55 216 punareva parikSayet 8404 718 puruSAHzastravRttayaH12 45 915 , pUtigandhe 4107 340 punargarbha 6 63 477 puruSaiH 9 12 1 pUyate mAnavaH 11 253 900 punardadyAt 9 71 739 puruSaiH svaiH 9 2 1 pUrya 4220 370 punarakriyAM 5 167 458 puruSo dharma 10 53 814 pUyaMte satataM 8312 689 punamaraNajanmanI 5 78 421 puruSo rakSaNa 9 16 723 pUryate satyasAkSiNaH8 258 674 punaryastvapadhAvati 8 55 584 puruSaM vyaMjayaMtIha 10 58 815 pUrNakumbhamapAM 11 186 881 punastAnpratipadyate 2 120 129 | puruSaM zrIH 9300 792 / pUrNaviMzativarSeNa 2212 173 punAti paMkti 1105 44 | puruSaH parikIrtitaH1 92 41 / pUrNe cAnasyanasthA11 140 866 punaMtyaharahaH 11248 899 / puroDAzAn 6 11 463 | pUrNa mUtrapurISayoH 6 76 483 punaH kAryANi 7 225 555 | purohita 7 78 515 / pUrNa vA'pi 8339 697 punaH pAkena 5121 443 pulakAzcaiva 10 125 830 pUrvajaizca 9 31 720 punaHsaMskArakarma0 11 151 872 pulastyasyAjyapAH 3 198 269 / pUrvadRSTaH 9 87 744 punaH saMskAraM 9 176 770 pulastyaM pulahaM 1 35 24 / pUrvapakSAdviziSyate 3 278 297 punaH saMskAraM 11 150 872 puSkalaM phalamAnoti3 129 243 | pUrvabhuktyA ca 8253 672 punnAmno narakAt 9 138 759 | puSpadhaH zaikha 10 21 807 | pUrvamApyAyanaM 3 203 270 pumAn 9 14 723 | puSpamUlaphalasya 7 132 529 / pUrvamAkSAritaH 8355 73 pumAn puMpo'dhike 3 49 214 puSpamUlaphalAnAM 11 165 875 9 240 781 pumAMsazcAparicchadA 8406 718 | puSpamUlaphalAni 6 13 463 / pUrvAhna eva 4 152 352 pumAMsaM 8373 709 puSpamUla phaleSu 8 290 683 / pUrvAhna pUrvAhe pumAMsaM na pramoda. 3 61 217 puSpamUlaphalaiH 5 10389 / pUrvAhne ve 8 88599 puradvAreNa 5 91 431 puSpamUlaphalaiH 5156 455 / pUrvAbhiH 4 137 347 purastAt 4 251 379 | puSpamUlaphalaiH 6 21465 pUrvI saMdhyAM 21.1 120 purastAdeva kurvate 3 261 293 / puSpANi ca 6 16 464 / pUrvI saMdhyA 4 93 336 purA cakre'tha 9 128 754 / puSpitAnAM 11 142 870 pUrvAraparedhurvA . 3 187 264 purANazcaiva 8137 619 puSpeSu harite 8331 695 pUrveSAmeva 3 220 278 purANAni 3 232 281 puSpiNaH 1 47 27 , pUrveSvapi hi 9100 747 purANeSvRSiyajJeSu 5 23 394 / puSye tu 4 96 337 / / pUrvoktAnAM 2 185 160 For Private And Personal Use Only Page #1034 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a. zlo. pu. . a. zlo. pR. / .. a. zlo. pR. pUrvoktAnAM 7201547 paMgutAmazvahArakaH 11 51 846 / gamanarAmarAH 7 72 514 pUrvopanihitaM . 838 575 paMcakRSNalakomASaH 8 135618 prakalpyA tasya 10 124 830 3204 271 paMca klaptA mahAyajJAH3 69 219 prakAzakrayazodhitaH 8 203 655 pUrva doSAn 8 206656 paMcakaM . . . 8153 631 prakAzametat 9222 778 pUrva pUrva 7 52 506 paMcakaM ca 8 143 620 prakAzavaMcakAH 9257 784 pUrva pUrva 10 114 828 paMcakaM zatamarhati 8 140 619 prakAza 8 194 652 pUrva pUrva gurutaraM 9295 791 paMcagavyaM 11 165 875 prakAzaM vA'prakAzaM 8 352 7.03 pUrva pUrva vivarjayet 2 184 160 paMca dadyAt. . 9 285 788 prakAzA~llokakaMTa0 9 260 785 pUrva bhukke 3 115 236 paMca nIlAn 11 136 869 prakAzAMzca 9 256 784 paitakaM 9209 774 paMca pazvannute 8 99602 prakurvIta . 7 54 508 paitRSvasayI 11 171 876 paMcabhirvyApya . 12 124 937 prakuti vicakSa0 7 61 511 paitriko daMDadAsazca 8416 720 paMcabhya eva . 11 12 909 prakRti svAM , 10 59 815 pailavauMdubarau 2 45 94 | paMcamena balena 8 50 582 prakRtInAM - 1232 779 paizAcazcASTamo'dhamaH3 21 201 paMcamo nopapadyate 9 186 771 / prakRtyAnnaM 3 113 235 paizAcazvAsurazcaiva 3 25 201 / paMvayajJavidhAnaM 3 67 217 prakRtyA havirucyate3 257 292 yA 3141248 . paMcayajJAna : 73 221 pracAraM maMDalasya 7955 534 paizAcaHprathitaH 3.34 206 paMcayajJAnna 5168 458 pracetasaM vasiSTaM 1 35 24 paizunyaM 7 48 506 paMcarAtre 8403 717 pracchannapApA , 5106 435 paizUnyaM cApi 12 6906 paMcarAtre 11 147 871 pracchannavaMcakAH 9257 784 pautradohitrayoH 9 133 757 paMcavarga 7 155 534 pracchannA vA 10 40811 pautradohitrayoH 9 139 759 paMcasUnA gRhasthasya 3 68 218 pracchannaM vA 9228 778 pautrI mAtAmahaH 9 136 758 paMcAnInapi 3 100 230 pracyutaH 9 273 786 pautreNAnaMtyaM. 9 137 759 paMcAnAMtu trayodha0 3 . 25 201 prajanArtha 9 26 726 paunarbhavena 9 176 770 paMcAnAM triSu 2137 138 prajanArtha striyaH 9 96 746 pauruSaNa 7160 536 paMcAnAM viSaye 8388 713 prajanaM na pravartate 3 61 217 pauruSeNa 7209 551 paMcAbdAkhyaM 2 134 135 prajAdharmAn 9 25 726 pauruSo'rdhapaNaM tare 8 405 718 paMcAlAn 7 194 545 prajAnAmeva 7 145 531 paunarbhavaH 3155 253 paMcAlAH zUrasenakAH2 19 75 prajAnAM 5 93 432 paurNamAsena 4 25311 paMcAzataH 8323 693 prajAnAM caiva 7 89 519 paurNamAsaM 6 9461 paMcAzattu 8 298 685 prajAnAM rakSaNaM 1 89 40 paurNimAsI 4 128 345 paMcAzadrAhmaNaH 8 269 677 prajane ca 12 121 937 paurNimAsyaSTakA. 4 113 341 paMcAzadbhAgaH 7131 529 prajApataya eva ca 3 86 226 paurvikI 4 149 351 paMcaitAn .. 3 71 221 prajApatinisargajam9 16 723 pauMDUkAH 10 44 813 paMcetAn vistaro0 3 126 242 prajApatirakalpayat 5. 28 400 pAzcalyAt 9 15 723 | paMthA deyaH 2138 139 prajApatiridaM . 11 243 897 paMke gauriva 8 21 569 paMthAnaM . 4 90 335 / prajApatirhi 10 327 796 paMke gauH 4 191361 paMthAnaM cAdadat 8 276 679 prajApAlanatatparAH 9 253 783 4 115341 'pyupAkRtya 4 95 337 / prajAyAstat 1195 772 For Private And Personal Use Only Page #1035 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (52) a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. prajAM rakSan 10 118 829 pratibuddhazca 1 74 35 pratyudgamya 2 196 168 prajAstatra 7 25 499 pratibhAgaM 8308 688 pratyuvAcArya 1 4 5 prajAstaddhi 9307 793 pratibhUH syAt 8 163 637 pratyUheta 5 83 423 prajAstaM 8 176 645 pratimAnAM 9 285 788 pratyekaM kathitAH 7 158 535 prajAM prApnoti | pratirabhya 11 88 856 / prathamA sAtvikI 12 48 915 prajepsisA pratiroddhA 3 153 252 prathame'bde tRtIye. 2 35 89 praNamya 8 23 570 pratilomAnulo 10 25807 prathamaM tatpramANAnAM 8 133 618 praNamya tu 2 197 168 / prativAtAnuvAte 2 203 170 prathamaH sAhasaH 8139 619 praNidhInAM 7154 533 pratizravaNasaMbhASe 2195 168 prathitA pretakRtyaiSA3 127 243 praNidhInAM 7 227 555 pratiSiddhAni 8400 717 pradakSiNaM parItyAgni2 48 95 praNipatya 11 205887 pratiSiddhaH 8362 706 pradadyAt 7 202548 praNItazca 9317 795 pratiSiddhA'pi 9 84 743 pradadyAt 8233 667 praNetuM 7 31 501 | pratiSedhatsu 2 206 171 pradadyAt 9 164 767 praNataM 11 195885 | pratiSThApyAni 3 135 246 pradadyAttu 3273 296 pratAnA vayaH 1 48 27 | pratisomAdaka. 4 52 323 pradadyAttu 9163 767 pratApayuktaH 9310 794 / pratisrotaH 11 77 852 pradadyAdAsanodake 3 99 230 pratikuryAcca 9 285 788 pratIpamaMte 1. 17 816 / pradadyAnna baliM hareta3 108 233 pratikUlA 9 80 742 pratIpaM pradArdhAtaraH 9118 751 pratikUleSu 9275 786 pratIkSyATI 9 76 740 pradakSiNAni 4 3. 319 pratikUlaM 10 31 809 pratudAn 5 1339.1 pradAtA daMDaM 82.6656 pratigupratisaMdhyaM ca 4 52323 pratodenAtudan 4 68 327 pradAne so'tithi:03 130 244 pratigrahanimittaM 10 111 827 pratodo 3 44 210 pradAne havyakavya03 147 250 pratigraharuciH 4 190 360 pratyageva prayAgAca 2 21 76 pradAnaM pratigrahasamartho'pi 4 186 360 | pratyagniM 4 52 323 | pradizet 8266 676 pratigrahastu 10 110 827 pratyavAyena 4 248 378 praduSyet 9 74 739 pratigrahAcchilaH 10 112 828 pradeyaM . 9 193 772 pratigrahAtU 10 109 827 pratyahaM pradhAnapuruSaiHsaha 7204 584 pratigraheNa 4 186 360 pratyahaM kalpayevdRttiM 7 126 528 pranaSTasvAmikaM 8 31 573 pratigrahaH 10 109 827 | pratyahaM grAmavAsi0 7 119 527 / pranaSTAdhigatAn 8 34 575 pratigRhNan 4 188360 | pratyahaM gRhamedhinAM 3 69 219 | pranaSTAdhigataM 8 35 574 pratigRhya 4 110 340 pratyakSa 9 27 726 prapitAmahAn 3284 299 pratigRhya pratyakSaM cAnumA 12 105 930 prabrUyAt 10 1799 pratigRhya 11 253 900 pratyakSaM kSetriyAM 9 52 733 prabrUyAt 10 2800 pratigRhyepsitaM 2 48 95 | pratyAdezAya 8335 697 | prabhAvazca 1 84 . 39 pratitryahaM 11 214 890 pratyAhAreNa 6 72 479 prabhuH karma 1 91 40 pratinaMdecca 2 54 98 | pratyutthAnAbhivA0 2 120 129 / prabhuH prathamakalpa011 30 839 pratinaMdya 7 147 532 / pratyutthAya yavIyasaH3 130 133 / pramadAsu vipazcitaH2 213 153 pratipUjya 1 1 1 | pratyutthAyAbhivAda. 2 119 129 | pramadA hyutpathaM 1 2146173 pratyaha For Private And Personal Use Only Page #1036 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra pramANAni ca pramANaM caiva 11 84 854 pramANaM paramaM zrutiH 2 13 70 pramApayati 1 57 31 8 296 684 pramApayet pramApya vaizyaM 11129 866 pramApyAkAmataH 11 89856 pramItapatikAM 9 pramRtaM karSaNaM 68738 / 4 a. zlo. pR. 7 204548 5 302 prayatAtmA 4 145349 prayatA rAjasannidhau 8 259 674 prayatetArthasiddhaye 7219 553 prayato vidhipUrvakam 3 216 276 prayato vedasaMhitAM 11 258 901 prayatnena 45 505 7 prayatnena 5 6 386 prayatnenopapAdayet 3 206272 50 582 prayuktaM sAdhayedarthaM 8 prayujyate 5151454 prayuMjAnaH 2248 184 prayuMjIta 8 131 617 prayogaH karmayogazca 10 115 828 prayojyA dharmami. 2159 146 pralIyate 12 17909 pravadaMti 5 55409 10 27808 pravarAsu pravartamAnaM 9292 790 7 21 498 9 74 739 pravakSyAmyanupUrvazaH 8 120 614 pravAsayet 8 124 615 pravAsyaH 8 285 681 9218777 pravibhakte pravibhaktairapi 8 167 642 pravibhAgastayoH 167 34 pravarteta pravaset pravibhAgastu 1 65 33 pravizet pravizet saH 7 228555 7 146 531 www.kobatirth.org (48) pravizya pravizya bhavanaM pravRttAnnRn pravRttireSA pravRttaM karma pravRttaM karma prAptaH syAt prAptAparAdhAH pravRttaM ca pravrajatyabhayaM a. zlo. pR. 9 306 793 11 187 883 8 353 703 5 56409 89 924 90 924 12 12 prasaMga prastareSu kaTeSu prasraveca 8 343699 8300 686 12 88 924 6 39471 pravrajan 6 34470 pravrajyAsu 5 88426 prazastA 5 22394 prazastA daza rAtrayaH 3 47213 prazastA dArakarmaNi 3 12 197 prazastAnAM 2183159 prazastAn kavayaH 3 24 201 prazastena prayatnataH 3 123 241 prazAsitAraM 12122937 prazAMtamiva 12 27 912 prazaMsAM prApnuvaMti10 127 831 praSTavyAH 8 255 673 prasaktacaMdriyArtheSu 11 44 842 prasabhaM karma 8 333 696 5 49406 prasamIkSya samIkSyApadaH prasave ca guNAguNAn 3 7 218 553 22 201 33205 10 32810 5 7 prasahya kanyAharaNam 3 prasahya parirakSituM 9 prasAdhanopacAra 10 prasuptamiva 1 prasuptaH pratibudhyate 1 74 35 prasUtiguNakarmataH 12 98 929 prasaMgavinivRttaye 8 369 708 prasaMgAt 9 181771 4 186 360 2204 170 5 199 447 For Private And Personal Use Only Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a. zlo. pR. 7 195546 praharSayedvalaM prahuto bhautiko ba0 3 742.2 prakSAlanena 5 117441 prakSAlya hastau 3 264 293 prakSipatyanale'psu vA3 261 293 4 39319 41320 4 prajJAtAMca prajJA tejobalaM prajJA tejobala 4 prajJA nazyati mehataH 4 prajJAM yazazca 4 prAkAraparikhAH 42 320 52 323 94 336 7 197 546 prAkArasthaH 7 74 514 prAkArasya 9 289 789 prAkkUlAn 2 75109 prAkcchA yekuJjara0 3 274 296 prAkprajApatini0 9 46 731 prAGnAbhivardhanAt 2 29 83 prAcInAvItinA 3279 297 prAcIM to 7 190 544 prAjakazcet 8 295 684 prAjako daMDa 8 295 684 prAjApatyastathA'03 21201 prAjApatyAM 6 38471 prAjApatye 4 182359 prAjApatyeSu 9 196772 prAjApatya vidhiH 3 30 204 prAjApatyaM 11 38 841 prAjApatyaM 11105861 11124865 prAjApatya prAjApatyaM 11211889 prAr3ivAkaH 8 80 596 prANabAdha0 4 51 322 prANabhRt 8 297 685 prANayAcikamAtraH 6 57 475 prANasyAnnamiMda 5 28400 prANAnapsu prANAnAmeva prANAnAM 11 149871 5 27 396 10 106 827 Page #1037 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a. zlo. pR. a. zlo. pR. / a. zlo. pR. prANAneva 4 28 314 prApnuvaMti 11 48 845 prAjJaH 4 187 36. prANAyAmastu 11 248 899 | prApnuvaMtyucchritIH 5 40 403 / priyazvazuramAtulAn3 119 237 prANAyAmAn 6 69 479 , prApnoti 4237 376 priyA bhavaMti 8 43 578 prANAyAmAH 6 70 479 / prApnoti 6 96 491 priyeSu 6 79 484 prANAyAmAH paraM 2 83 114 prApnoti 8421 722 priyaM ca prANAyAmena 11 141 870 / prApnoti paramAM 4 14 308 prItAtmA prANAyAmena 11 199 886 prApnoti paramAM 12 116 934 prItAtmA 9 129 755 prANAyAmena 11 201887 prApnoti puruSAnRtam9 71 739 prItyopanihitasya 8 197 653 prANAyAmaitribhiH 2 75 109 prApyate hyamRtaM 12 85 921 pRcchate yadi 11 17 837 prANAyAmaiH 6 72 479 prApyaitat 12 93 926 pRthak 5 77 421 prANAlAbhe'pi 11 80 853 prAyazaH 12 20 910 pRthakkAryANi 7 121 527 prANAMta 8.360 705 prAyazcittamakurvANaH 2 221 176 | pRthakpRthagvA 3 26 202 prANAMtika 11 146 871 prAyazcittavidhiM 1116 46 pRthak saMsthAzca 1 21 17 prANinAM ca 5 46 406 prAyazcittavidhi 10 131 832 pRthagdadyAt 11 138 869 prANinAM caiva 2 177 157 prAyazcittArthe 11 225 892 pRthagvA 9111 749 prANinAM buddhijI0 1 96 41 prAyazcittIyatAM 11 47 845 pRthagvivardhate 9 111 749 prANino'ttAraH 5 30 400 : prAyazcittIyate 11 44 842 pRthivImapi 1105 44 prANino'hanyahanya.5 30 400 / prAyazcitte 11 47 845 pRthivyA 4 183 359 prANinaH pretya 3 175 260 prAyazcitte tu 11186 882 pRthivyAmadhijAyate1 99 42 prANibhiHkriyate 9223 778 prAyazcittaiH 11 46 844 pRthivyAM sarvamAna. 2 20 75 prANi vA 4 117 342 prAyazcittaM 9236 780 pRthustu 7 42 504 prANe vAcaM 4 03 311 prAyazcittaM 11 45 843 pRthorapImA 9 44 730 prAtarutthAya 7 37503 prAyazcittaM 11 53 846 pRSTo'pavyayamAnaH 8 61 588 prAtibhAvyaM 8 160 636 ! prAyazcittaM 11 129 866 pRSTaHsan 8 55 584 prAtirUpaka0 4 229 373 / prAyazcittaM 11192884 pRSTaH san 8 95 600 prAtilomyena 10 16806 prAyazcittaM 11203 887 pRSTvA svaditaM 3 251 290 prAtilomye'pi 10 13 806 prAyazcittaM 11 209 888 pRSThatastu 83.1686 prAtizyAnuvezyau 8 393 715 | prAyazcittaM 11247 89.8 pRSThavAstuni kurvIta 3 91 227 prAdurAsIttamonudaH 1 6 9 prAyazcittaM 11247 89.8 pretakRtyaiva laukikI3 127 243 prAduSkRteSu 4 106 339 prAyazcittaM tu 9240 781 pretaniryApakaH 3166 257 prApaNAtsarvakAmAnAM2 95 118 prAzayedapsu 3 260 293 pretastairadyate'vazaH 5 33 401 prAptavAn 7 42 504 prAzitaM 3 74 222 pretA'nsyastrIni.12 59 917 prAptaM nirdahati 11246 898 prAzya mUtrapurI. 11 154 873 pretAhAraiH 5 64 416 prAptaH syAt 8 199 654 prAsAdaM vA 7 148 532 prete rAjani 5 81 122 prAptaH syAt 83.1686 prAsyedAtmAnaM 11 73 852 pretya 5 38403 prApte kAle 9307 793 | prAha putravatIH 9 183 771 / pretya karmaphaloda. 11 231 894 prApnuyAt 8355 704 | prAjhaM kulInaM 7 214 552 / pretya cAnuttamaM 2 9 67 prApnuyAduttamarNikaH8 49 582 prAjJa datiM . 142531 / pretya cAmuttamaM 8 344 700 For Private And Personal Use Only Page #1038 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra pretya ceha pretya ceha pretya ceha ca pretya ceha hitAhitaM 3 5 pretazuddhiM pretazuddhi 5 pretya duSkRtinAM 12 pretya viprasya pretyeha pretyeha ca pretya zreyaH pretya khargAcca 76 595 11 6 834 pretya svarga pretyAprAjJatayA naraH 4 167 355 4 199 364 9 12 12 70 918 8 103 604 3 153 252 8 300 686 9 84 743 8178 646 a. zlo. pR. 6 80 484 8 112 611 2 146.142 20 200 57410 99.433 16 909 10 109827 4 91335 8 pretyeha ca preSyatAM yAMti preSyAn yo grAmasya preSyo bhrAtA prekSA samAjaM 25726 19909 prekSyazca praiSyAsu proktAn daMDAn 8 364707 8 123 615 protsAdya vaza 9 261785 proSite 9 75 740 9 76 40 proSitaH prokSaNAsRNakASThai 5121 443 prokSaNaM 5 114 440 prokSitaM phaladAnAM 5 27 396 11142 870 50 409 phalapuSpodbhavAnAM 11143870 phalamUlAni, 11 236 895 phalamUlAzanaiH 5 phalamUle tathaiau0 10 phalamUlaM tu ma0 12 phalaidhaH kusuma0 11 phalaM katakavRkSasya 6 87 822 67918 70 851 67 478 phalaM tvanabhisaM0 9 52 733 195 www.kobatirth.org phalaM dAnasya phalaM kSetra ( 55 ) phAlgunaM vA'tha 7 183541 bakavaJcintayedarthAn 7 107 525 bakavratacaraH 4 196 363 ko bhavati 12 66918 bakaM caiva 5 14 392 bakaM barhiNameva 11135 869 baddha evAbhidRzyate 9308 793 4 210 367 8 83 598 59 587 baddhasya badhyate badhyo daNDayaca babhUvurhi babhruNaH 8 5 23394 4 130 346 3 208 272 mU 2 55 99 balavAJjAyate 1 76 36 balavAnindriyagrAmaH 2 215 174 / mitsu a. zlo. pU. 3 178 261 7208551 balastha 7 168538 balAkA zakuniH 12 63918 balAddattaM balAyaccApi 8 169 643 8 169 643 90 227 balimAkAza utkSi. baliSabhAgahAri 8309 688 baliM gRhNAti 9254784 6 7 460 baliM sarvAtmabhUtaye 3 91227 bAla bhikSAM balaM 4 219 370 balaM saMjAyate 8 173645 snAyuM 8 235 267 9 184 771 7 40.503 4 96337 2 79 112 bahirgrAmAt baddimAye bahizcet bahavacettu bahavaH bahisa bahiretatrikaM bahigramaprati 10 10 4 36.811 51814 72 329 8 165 641 For Private And Personal Use Only Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a. zlo. pR. bahukalyANamapsu0 3 - 55 216 bahutvaM parigRhNIyAt 8 74.594 huH 3259293 bahupuSpaphalopagAH 146 27 bahUnAM bahUnvarSagaNAn 12 54 917 bahIrgAH 5117441 10 107827 bahvISu caikajAtA0 9 148 762 hvaH zucyoSpi. 78 595 bahvacaM vedapAragam 3 145 249 bAdhante bhadrikAH 9 226778 bAlaghnAMzca 11190884 bAladAyAdikaM 8 27571 bAlayA vA 5 146 452 bAlavRddhakRzAturAH 4 184 359 bAlavRddhAturANAM 8 72 593 bAlavRddhAturANAM 8 313-689 bAlavRddhAturaiH 4179359 bAlavRddhau 8 396 716 4 69 327 bAlAtapaH 2239 181 bAlAdapi bAlizyAcchatameva 8 122 615 bAlAzca na 9 247 782 bAle 5 77421 bAlena 8 164.638 bAlena sthavireNa 8 71 593 7 8 414 Pos bAlo'pi vipro0 2 150 143 bAlaH samAnajanmA 2208 172 bAlye piturvaze 5147 453 bAhyAnAmapi bAhyAnAM 10 39 811 10 62 816 bAhyA bAhyatarAn 10 31809 bAdhairvibhAvayeta 30 8870 brAhyaM jantu 10 3 118 bAMdhavAnapi bhoja 0 8 264 295 bAMdhavaiH 5 69418 biDAlakAkAkhU0 11159874 Page #1039 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a. zlo. pR. a. zlo. pR. / a. zlo. pR. bibharti 10 99 929 baMdhanAni 9288 789 / brahma yastvananujJAtaM 2 116 128 bibhartIdaM 3 75 222 baMdhupriyaviyogAzca 12 79 920 brahmaloke 4 263 383 bibhRyAt 8412 720 bandhasyApnoti 9 137 759 / brahmaloke 6 32 468 bibhrataH pArthivaM 9 311 794 brahmaghno ye 8 90 599 / brahmalokaM samaznute 2 233 179 bilaukaH 10 49 814 brahmacaryamaviplutaH 2 249 184 brahmavarcasakAmasya 2 37 90 bIjakAMDaprarohiNaH 1 46 27 brahmacarye 5159 456 brahmavarcasvinaH 3 39 209 bIjakAMDAhANyeva 1 48 27 brahmacArigataM 5128 446 brahmavarcasaM 4 94 336 bIjabhUtaH smRtaH 9 33 727 brahmacArI 3 186 263 brahmavAdiSu 11 42 841 bIjamutkRSTa 9 35 728 brahmacArI 4 128 345 brahmavAstoSpatibhyAM3 89 227 bIjameke 10 70 818 brahmacArI 6 26 466 brahmaviTa 3 154 252 bIjayonyoH 9 56 734 brahmacArI 6 87487 brahmasatreNa 4 9305 bIjalakSaNalIkSatA 9 35 728 brahmacArI 11 81854 brahmasanaM 2106 124 bIjasya caiva 9 35 728 brahmacArI 11 158 873 | brahmahaNyazirAH 9237 780 bIjakSetre 10 70 818 brahmacArI 11 224 892 / brahmahatyA 11 54 846 bIjAdyoniH 9 52 733 brahmacArI gurau 2 175 155 brahmahatyAM 11 81854 bIjAnAmuptivicca 9 330 797 | brahmacAryAharaDraikSaM 2 183 159 brahmahatyAkRtaM 11 86 855 bIjAnIha 9 38 729 / brahmacAryeva bhavati 3 50 214 brahmahatyApanodAya11 75 852 bIjArthaM yat 9 53 733 brahma caiva 2 84 114 brahmahA ca 9235 780 dhIjI kSetrikaH 9 53 733 / brahma caiva 9316 794 brahmahA dvAdazasa. 11 72 851 bIjotkaSTA 9291 789 brahmacchaMdaskRtaM 4 100 330 brahmahA yoni 12 55 917 bIjaM paraparigrahe 9 43 730 brahmajanma 2 146 142 brahmahA kSayarogitvaM11 49 845 bIjaM puSyeti 9 37 729 brahmaNazcaivadhAraNAt 1 93 41 brahmakSatrasaveSu ca 5 23 394 bIjaM sthAstu 1 56 30 brahmaNastA 8 11566 brahmakSatriyaviDyo.2 80 113 bIjaM svaivyajitaM 9 36 728 brahmaNA ca 11 192 884 brahmakSatraM 9322 795 buddhimatsu narAH 1 96 41 brahmaNA zravaNAvubhau 2 144 141 brahmAjalikRtaH 2 70 106 buddhirjJAnena 5108 435 brahmaNo grahaNaM 2 173 154 brahmAtraiva 11 84 854 buddhivRddhikarANyAzu 4 19 309 | brahmaNaH praNava 2 74 108 brahmAdAne 8210 657 buddhIndriyamanAMsi 2 192 167 / brahmaNaH sana 2244 183 brahmAdyAH samudAhR.1 5. 28 buddhIMdriyANi 2 91 117 / brahmaNyeva 6 81484 / brahmAdhigamikaM tapaH2 164 148 budhyetAriprayuktAM 7 105 524 brahmatejomayaM 7 14 496 brahmAdhItya 4 99 338 buddhayetaiva 7 198 534 brahmadAnaM 4 236 376 brahmAbhyAsena / 149 351 buddhA ca 7 68 517 / brahmadAyaharaM 3 3 190 brahmAbhyeti 79 444 baijika gAbhikaM 2 27 79 brahmadeyAnusaMtAnaH 3 185 263 brahmAbhyeti 12 125 938 baiDAlavratikAn 4 30 314 / brahmadaH 4 235 375 | brahmArambhe'vasAne 2 71 106 baiDAlavatike 4 192 361 brahmadharmadviSaH mutAH3 41 209 brahmAvartAdanaMtaraH 2 19 75 baiDAlavatikaH 4 195362 brahmabhUtA hi 5 92 431 | brahmAvarta pracakSate 2 15 74 baMdhanachedanAni 12 75 920 brahmabhUyAya 1 98 42 | brahmA vizvasRjaH 12 50 916 baMdhanAni 12 78 920 / brahmabhUyAya 12 102 930 / brahmASTakA paurNamA, 4 114 341 For Private And Personal Use Only Page #1040 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (57) . brAhmaNAn a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. brahmAhutihutaM 2 106 124 brAhmaNAnAM brAhmaNaH 8392 715 brahmaiva 4 149 351 | brAhmaNAnAM ca 4 58 324 / brAhmaNaiHsaha 8 1557 brahmaiva saniyaMta 9 320 795 brAhmaNAnAM ca 9268 786 brAhmaNo jAyamAnaH1 99 42 brahmojjhatA 11 56 847 brAhmaNAneva 11 129 832 brAhmaNo daivataM 9317 795 brahmodyAzca kathAH 3 231 281 brAhmaNAn 7 37 503 brAhmaNo'nacito0 3 100 230 brAhmaNazcaiti 10 65817 3 178 261 brAhmaNo nAtra 2 87 516 brAhmaNastapasaiva 11100 860 brAhmaNAn 9 248 782 brAhmaNo nityaM 3 93 228 brAhmaNastu tayoH0 2 135 136 brAhmaNAn 11 2833 brAhmaNo bailvapAlA.2 45 94 brAhmaNastu 11 149 871 brAhmaNAnna 9313 794 brAhmaNo brAhmaNaiH 3 210 273 brAhmaNastvanayaM 10 102 826 brAhmaNAn prati 9.320 795 brAhmaNo madamo. 11 96.859 brAhmaNastvanadhI03 168 257 brAhmaNAnvedavidu. 11 4 834 brAhmaNo yAtyadho. 3 17 199 brAhmaNasya 4 167 355 brAhmaNAbhyupapattI. 8 113 611 brAhmaNo vibhave 11 38 841 brAhmaNasya 6 97492 brAhmaNAya 4169 354 brAhmaNo vedapAragaH 9 245 782 brAhmaNasya brAhmaNAya 93.7 796 brAhmaNo homaM 3 84 225 brAhmaNasya 8 339 697 brAhmaNAya 11 76 852 brAhmaNaM 4135347 brAhmaNasya 8380 711 brAhmaNAyopapAda63 96 229 brAhmaNaM brAhmaNasya 8414 720 brAhmaNArthe 10 62 816 brAhmaNaM kuzalaM 2 127 132 brAhmaNasya 11 11835 brAhmaNArthe 11 79 853 brAhmaNaM tu 8124 615 brAhmaNasya __11 67 851 brAhmaNAliMginaH 8408 719 brAhmaNaM dazavarSe 2 136 135 brAhmaNasya 11 235 895 brAhmaNAstadanaMtaram 3 252 291 brAhmaNaM bhikSukaM 3 243 284 brAhmaNasya 11 242 897 brAhmaNAMzcaiva 7 202 548 brAhmaNaM vA 8351 702 brAhmaNasya 12 93 926 brAhmaNAH 3 186 263 brAhmaNaM vedapAragam 3 130 244 brAhmaNasya vidhIyatera 65 104 brAhmaNAH 4 91 335 brAhmaNaM kSatriyaM 1 31 , 23 brAhmaNasyAnupUryeNa 9 149 762 brAhmaNAH 9188 772 brAhmaNaH 4248 378 brAhmaNasyaiva 2 190 166 brAhmaNAH 10 74 819 brAhmaNaH 6 38 471 brAhmaNasyopanAya0 2 36 89 brAhmaNI taddharet 9 198 772 brAhmaNaH 8412 720 brAhmaNasvaM 11 18837 brAhmaNI 8377 711 brAhmaNaH kAma0 11 41841 brAhmaNakSatriyavizAM.9 155 764 brAhmaNe cAnanUcAne2 242 182 brAhmaNaH saptarA0 10 93 824 brAhmaNakSatribhyAM0 8 277 679 brAhmaNena 7 58 510 brAhmaNaH sIdati 11 21 837 brAhmaNAtikrameNa ca 3 63 217 brAhmaNena vizeSataH 2 225 177 brAhmaNaH saMbhave0 11 84 854 brAhmaNAt 10 8805 brAhmaNe pratipAdayet9 244 781 brAhmaNaH saMzita0 1104 44 brAhmaNAt 10 15802 brAhmaNeSu 1 97 42 brAhmaNaH saMskRtAn 8413720 brAhmaNAt 10 77 820 brAhmaNeSu 7 32 501 brAhmaNaH sve 10 101 826 brAhmaNAttu 10 66 817 brAhmaNeSvakSayaH 7 83 516 brAhmaNaH svena 10 81 820 brAhmaNAdarzanena 10 43 812 brAhmaNe sAhasaH 8 277-679 brAhmaNaHkSatriyaH 10 83 821 brAhmaNAdyAzrayaH 9 335 798 brAhmaNairabhyanujJAtaH 3 243 284 brAhmaNaH kSatriyaH 10 117 829 brAhmaNAnAmakalpa.1 88 40 brAhmaNaizca 11 29 839 brAhmaNaH kSatriyaH 1. 4800 brAhmaNAnAM 5 27 396. / brAhmaNaiH 5 75 514 / brAhmaNaH kSIravi. 10 92 824 For Private And Personal Use Only Page #1041 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (58) a. zlo. pR. ___ a. zlo. pR. a. zlo. pR. brAhmaNyA 8378 711 bhadrakAlyai ca pAdataH3 89 227 bhasmIbhavati 4 188 360 brAhmaNyAdeva hIyate 3 17 199 bhadrAzcakSaNikaH 9258 784 bhasmIbhUteSu vipreSu 3 97 229 brAhmaNyAmapyanA. 10 66 817 bhadramityeva 4139 348 bhakSayaMtI 11 114 863 brAhmaNyaM 7 42 5.4 bhadaM bhadramiti 4 139 348 bhakSyabhojyApaharaNe 11 165 875 brAhmadevArSagAMdharva. 9 196 772 bhayAdbhogAya 7 15 496 bhakSyabhojyopadezaH 9 268 786 brAhmamekamahajJeyaM 1 72 35 bhayAddau madhyamau 8 121 614 bhakSyANAM 5 23 394 brAhmasya janmanaH 2150 143 bhayaM nAsti 6 47 472 bhakSyAn 5 18393 brAhyasya tu 1 68 34 bharadvAjaH 1. 107 827 bhakSyAbhakSyamazeSataH5 26 395 brAhmAdiSu vivAheSu3 39 209 bhartA tatsarva . 7 96 522 bhakSyAbhakSyaM ca 1113 46 brAhmAn yaunAMzca 2 40 91 bhartAramativartate 5 160 456 bhakSyeSvapi 5 17392 brAhmIputraH 3 37 208 bhartA rakSati 9 3 bhakSya 5 24 395 brAhmIyaM kriyate 2 28 81 / bhAro durbalA 9 6 bhakSya bhojyaM 3 227 280 brAhmaNa vipraH 2 58 100 bhartAraM laMghayet 8 372 709 bhAgadheyaM pracakSate 3 246 285 brAhma muhUrte 4 92 336 bhartureva 9 196 772 bhAgAddazaguNaH 8 244 670 brAhmaiyauM naizca 3 157 254 bharturyA 9 46 731 bhAgo yavIyasAM 9 204 773 brAhmo daivastathaivArSaH3 21201 . bharturyaduSkRtaM 7 95 521 bhAryA 4 184 359 brAhmo dharmaH 3 27 203 bhartuH putraM 9 32 727 bhAryAtvamupayAMti12 69 918 brAhmaM tejaH 4 186 360 bhartuH zarIrazuzrUSAM 9 86 743 bhAryA putrazca 8300 686 brAhyaM tejaH 11 121 865 bhartRSvetA 9 15 723 bhAryA putraH 8336 697 brAhma puNyamaharviduH1 73 35 | bhartRhAryadhanaH .8418 722 bhAryA putraH 8417 721 brAhmaM prAptena 7 2493 | bhI bhAryA 3 6. 216 bhAryA yatrAgnayo'pi31.3 232 brAhya hutaM 3 74 222 bhavati pretya 3 144 249 bhAryAyai 5167 458 brAhmathaM hutaM prAzitaM 3 .73 221 / bhavati brahmarAkSasaH 12 60 918 bhAryA pUrvavidaH 9 44 730 brUyAddeSeNa 8 226 663: bhavataH 4 226 372 bhAbamaMtargataM 8 25 570 brUhIti brAhmaNaM 8 89 599 / bhavataH paMcakau 2 92 117 bhASAzca vividhAH 9 332 798 brUhItyuktazca 8 57 585 bhavanmadhyaM 2 49 95 bhAsvaMtaM 4 246 378 bhaktAni 11 16 836: bhavatpUrva 2 49 95 bhAMDapUrNAni 8406 718 bhaktaM ca 7128 528 bhavatyasya bhAMDAvakAzadAH 9271 786 bhagavan sarvavarNAnAM1 2 3 bhavatyAcAravAn 12 126 938 bhiyeran 7 24 499 bhaginyazca 9 192 772 bhavantyUce 3 169 258 bhiyaMte 7 66 513 bhaginyazca 9219 775 bhavecca 4 34317 bhinattyeva 7 66 513 bhannaM tavyavahAreNa 8 149 624 bhavedAmaraNAMtikaH 9 101 747 bhinnabhAMDeSu 10 52 814 bhajamAnAH 9200 772 bhaveiMDasya 7 24 499 bhiSaje pUyazoNitam3 180 261 bhajeran 8 209 657 bhavaMti 6 39 471 bhikSAbaliparizrAMtaH6 34 470 bhajeran 9192 772 bhavatyAyogavISvete10 35810 bhikSAmapyudapAtraM vA3 96 229 bhajeranitare . 9 156 765 bhavaMtyAryavigarhitAH2 39 91 bhikSArthI 8 94 600 bhajeraniti 9 124 753 bhasmanA'dbhiH 5110 436 bhikSA 6 50 474 bhajerana paitRkaM 9 104 748 / bhasmanIva hutaM 3 181 261 / bhikSA ca bhikSave 3 94 228 For Private And Personal Use Only Page #1042 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ( 59) bhrAtA a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. bhikSAM dattvA 3 95 229 bhUmivajramaNInAM 11.57 847 bhojanArtha . 3 243 284 bhikSAM nityaM 6 56 475 bhUmiM bhUmizayAn 10 84 821 bhojayecca 3233 282 bhikSitvA yaH 11 5834 bhUmiH zuddhayati 5122 443 bhojayedavicArayan 3 114 235 bhikSukA 8361706 bhUperadhipatirhi . 8 40 576 bhojayet saha bhA0 3 113 235 bhikSeta bhikSA 2 50 96 bhUmau viparivarteta 6 22 465 bhojayet saha bhR0 3 112 234 bhiMdaMtyavamatA 7151 533 | bhUya evAbhivardhate 2 94 117 bhojayetsamRddhopi 3 125 245 bhiMdyAccaiva 7 197 546 bhUya evAbhivardhate 9318 795 bhobhavatpUrvakaM 2 128 133 bhIrUnaMtaH 7 62 511 bhUyAMsi guNavaMtica 2 137 138 bhobhAvaRSibhiH 2 124 131 bhuktavatsu ca 3 111234 bhUgIzca 4 189 360 bhoH zabdaM kIrtayet 2 124 131 bhuktavatsvatha 3116 236 bhUrbhuvaH svaritItica2 76 110 bhaumani 6 14 463 bhuktavAn 7 225 555 bhUSaNAcchAdanAzanaiH3 59 216 bhaumAni kavakAni 11 155 873 bhuktvA ca 11 175 877 bhUSito'pi 6 66 478 bhaumikaste 5141 450 bhuktvA cAnnaM 11 253 900 bhUstRNaM 6 14 463 bhrAtaroye ca 9212 775 bhuktvA copaspRzet2 53 97 bhRguproktaM 12 126 938 bhrAtaraM 8276 679 bhuktvA ghrAtvA ca 2 98 119 bhRguM nAradamevaca 1 35 24 bhrAtA 4 184 359 bhuktvA'taH 4 222 371 bhRtakAdhyApakaH 3 156 253 5 150 453 bhujyamAnaM paraiH 8148 623 bhUtakAdhyApitaH 3 156 253 bhrAtA svomUrtirA. 2 226 177 bhunate hItare janAH 1 101 43 bhRtazcAdhyayanAdA.11 62 849 bhrAturyeSThasya 9 57 734 bhuJjAnAn 3 176 260 bhRto nA? 8 216 659 bhrAturbhAryopasaMgrAhyA2 132 134 bhuJjAnavRddhi 8 145 622 bhRtyAdhyApanaM 11 62 849 bhrAtuma'tasya 3 173 259 bhuJjIta bhRtyAnAmuparodhena1 10 835 bhrAtRmAtRpitRprAptaM 9 194 772 bhuJjIta zrAddhaM 3 146 249 bhRtyAnAM 5 22 394 bhrAtRNAmavibhaktAnAM9 215 776 bhutityabravIt 3 222 279 bhRtyAnAM ca 9332 798 bhrAtRNAmekajAtA. 9 182 771 bhuJjIyAtAM 3 116 236 bhRtyAnAM ca 10 124 830 bhrAtaNAM yastu 9207 774 bhuJjIraste ca 3 236 282 bhRtyA bhavaMti 7 124 528 bhrAtrA 4 180 359 bhUtayajJaM ca 4 21 310 7 230 556 bhrAmarI gaNDumA0 3 161 256 bhUtAnAmiha 1 42 26 bhRtyeSu ca 7 67 513 bhrUNanAvekSitaM 4 208 366 bhUtAnAM prANinaH 1 96 41 bhRzadaNDazca 7 32 501 makAraMca prajApatiH2 76 110 bhUtAni balikarmaNA3 81 224 bhaikSahAraH 11257 901 maNimukkApravAlA0 9329 797 bhUtAnyatithayastathA3 80 224 / bhakSAzyAtmavi0 11 72 851 / maNimukkApravA0.11 167876 bhUtAnyatyeti 12 90 924 bhaikSaNa vartayennityaM 2 188 161 maNimuktApravA. 12 61 918 bhUtAvAsamimaM 6 77 483 ase prasaktaH / 55 475 maNInAmapavedhe 9 286 788 bhUtikAmainaraiH 3 59 216 bhekSaNa vratinaH 2 188 161 / matipUrva 11 146 871 bhUtikRtyeSu 8394 715 / bhaikSaM cAharahazcaret 2 182 159 mattakruddhAturANAM ca4 207 366 bhUtaM bhavyaM 12 97 928 bhaikSyacaryA vratA. 11 151 872 | mattAnmattArtAdhya0 8 164 638 bhUmAvapyekakedAre 9 38 729 bhoktumaMtaHpuraM 7 220 554 mattaM rogArtam 9 78 741 bhUmAveva 3226 280 bhoktA tavyaM 8149 624 matyA 4 222 371 bhUmido 4 233 374 | bhojanAbhyaJjanA,11 91 823 / matyA jagdhvA 5 19393 bhatyaSu For Private And Personal Use Only Page #1043 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. matsakAzAnnibodhata 1 119 47 manasA saMnivarta 4 16 308 manyetAri 7174 539 matsyAghAtaH 10 48 814 / manasauMdu 12 121 937 manyate vaipApakRtaH 8 86 598 matsyAdAn 5 14 392 manasaH syAt 11233 895 manyate strISu 9 61 735 matsyAdaH 5 15392 / manunA kIrtitaH 3 36 208 manvaMtaramihocyate 1 79 37 matsyAnAM8329 695 manunA parikIrtitaH2 7 66 manvaMtarANi 1 8. 37 matsyAneva 5 14 392 manumanye 12 123 937 mamAyamiti 8 36 575 matsyAH sarpAH 12 42 914 manumekAgramAsInam 1 1 1 mamedamiti 8 32 574 madyapastrIniSevaNam 11 66 850 manurAha 10 78 820 mamedaM sarve 12 117 935 madyapA'sAdhuvRttA 9 80 742 manuSya iti 7 8494 marIcimatryaMgirasau 1 35 24 madyabhAMDasthitAH 11 147 871 manuSyatve 12 40 914 marIcyAdIn 1 58 31 madyamabhyudayeSvapi 9 84 743 manuSyamAraNe 8297 685 marutazca 11221891 madyAnugatabhojanam 11 70 851 manuSyANAmapi 9 66 737 marUdraya iti 3 88 226 madhenAplAvyate 11 97 859 manuSyANAM 8287682 martavyaM 2113 127 madyaM nIli 10 89 823 manuSyANAM 11 163 875 maryAdAbhedakaH 9291 789 madyaM mAMsaM 11 95 859 manuSyAnprativartate 1 81 37 malinIkaraNIyeSu 11 125 896 madhudaMzaH 12 62 918 manuSyAzca 1 43 26 malaM haMti 2102 123 madhuparke 5 81404 manuSyeSviha 10 42 812 mahatacaiva 3 98230 madhuparkeNa 3120 238 manuH svAyaMbhuvaH 8125616 | mahatI devatA 7 8494 madhu mAMsaM 11 158 973 - mano'dharme 4 171 355 mahato'pyenasaH 2 79 112 madhyadezaHprakIrtitaH 2 21 76 / mano mokSe 6 35 470 maharSipitRdevAnAM 4 260 382 madhyamasya 7156 535 mano mokSe 6 36 470 maharSibhizca 8911611 madhyamA tAmasI 12 43 914 / manoharaNyagarbhasya 3 194 266 maharSirmanunA 160 32 madhyamA rAjasI 12 46 915 / manovacanakarmabhiH 2 236 180 maharSIucchrayatAmiti1 4 7 madhyamaM tu tataH piM0 3 262 293 / manovAgdehajaiH 1104 44 maharSInAditaH 1 34 24 madhyamaH paJca 8 139 619 manovAgdehasaMbhavam12 3 905 maharSIn 5 3 385 madhye gulmaM 7 115 526 manovAgdehasaMyatA 5 164 457 maharSIn mAnavaH 12 2 904 madhye vyoma 1 13 15 manovAgdehayaMtA 5 165 457 maharSIzvAmitaujasaH1 36 24 madhyaMdine 4 131 346 manovAgdehasaMyatA 9 29 727 mahAkulInaM 8396 716 madhyaMdine 7 152 533 manovAGmUrtibhiH 11231 894 mahAtmAno mahaujasaH1 61 32 madhvathAbhayadakSi0 4 250 379 manovAGmUrtibhiH 11241897 mahAnarakaM 4 88 335 madhvApAtaH 11 9 835 manovidyAt 12 4 905 mahAnavyaktameva 12 50 916 manavo bhUritejasaH 1 63 33 manaH 5108 435 mahAnsarvAn 12 24 911 manazca glAni 1 53 29 manaHpUtaM samAcaret 6 46 473 mahAn kSetrajJaH 12 14 908 manazcAvayavaiH 1 18. 15 manaHsadasadAtmakam1 14 14 mahApazUnAM 8325 694 manasazcApi 1 14 14 manaHsadasadAtmakam1 74 35 mahApakSe 8 180 647 manasA'niSTaciM 12 5.905 manaH sRSTiM 1 75 36 mahApAtakajAnyapi 11 245 89 manasA'pi 4109 340 manniyogAnmahAtmabhiH1 41 26 / mahApAtakasaMyuktaH 11 257 900 manasA'pi 8382 712 / manyustaM manyu 8352 703 , mahApAtakinaH 9 235 781 n fluiltili For Private And Personal Use Only Page #1044 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a. zlo. pR. a. zlo. pR. / a. zlo. pR. mahApAtakinaH 9243 781 | mAtApitroH 3 157 254 / mAnuSeSu 9 284 788 mahApAtakinaH 11107861 | mAtApitroH 9 174 769 mAnuSyaM yat 7 206 551 mahApAtakinaH 11 239 897 mAtApitroH 9 197 772 mAnyau snAtaka9 2 139 139 mahApAtakinaH 12 54 917 mAtA pRthivyA 2226 177 / mAmeva svayaM 1 58 31 mahAbhAgyaM 11 244 898 mAtA bhrAtA ca 2225 177 mAyAM nityaM 7105524 mahAbhUtAdivRttaujaH1 6 9 mAtAmahaM 3 148 250 mArIcA lokavi0 3 195 268 mahAmAtrAH 9 250 785 mAtAmahyA 9193 772 mArute 4 122 343 mahAyajJakriyA0 11 245 898 mAturagre 2 169 153 mArute vAti 11 113 863 mahAyajJavidhAne 1112 46 mAturAptAzca 5100 433 mArutaM puruhUtaM 11 121 865 mahAyajJaizca yajJaizca 2 28 81 mAturvA bhaginI 2 50 96 mArgazIrSe 7 183 541 mahAyaMtrapravartanam 11 63 849 mAturvobhayameva 10 59 815 mArjanopAjanaiH 5121 443 mahArauravarauravau 4 88 335 mAtulAtithisaM0 4 179 359 mArjana 5115440 mahAvyAhRtayaH 2 81 113 mAtulAMzca 2130 133 mArjAranakulau 11 131 867 mahAvyAhRtibhiH 11 222 892 mAtule pakSiNI 5 80 421 mA'vamasthAH 8 85 598 mAhaSyajAvikAsu 9 48 732 mAtuzca bhrAtuH 11 171 876 mASikastu 8209 686 maholkAnAM 4103 339 mAtustu yautakaM 9 131 755 mAsamAsIta 11255 900 mahAMtameva 1 15 14 mAtuH prathamataH 9 140 759 mAsasaMcayikaH 6 18465 mahAMti pAtakAnyAhuH11 54 846 / mAtRkaM bhrAtRdattaM 9 92 745 mAsasya vRddhiM 8 143 620 mahAMtisaha 1 18 15 mAtRjAtyAM 10 27 808 mAsAdvArdhaSikaH 8 141 620 mahAMtyapi 3 6 194 mAtRdoSavigarhitAn 10 6 804 mAsAnekAdazaiva tu 3 270 295 makSikA 5132 448 mAtRdoSAt 10 14 806 mAsAna vipraH 4 95 337 mA kRr3ha 4 225 372 mAtRvadvAttiM 2 133 134 mAsikAnnaM 11 157 873 mAgadhAnAM 10 47 813 mAtRSvasA 2 131 134 mAsimAsi 7139 530 mAgadhaH kSattRjAtizca10 26 808 mAteva sa 9110 748 mAsenAnan 11 220 891 mA gaMgAM 8 93 600 mAtrA nihatya 7 4 494 mAsau prati 7183 541 mA no dharma 8 15567 mAtrAbhyaH 7 5494 mAsaM gRdhraH 12 63 918 mAghazuklasya mAtrAsaGgAdvinirga0 6 57 475 mAsaM goSThe 11 194 885 mAtaraM 8276 679 mAtrA svasrA 2215 174 mAsaM zodhanaM 11 125 866 mAtaraM vA 2 50 96 mAdhuparkikaM 9 206 774 mA'sma bhUmyanRtaM 8 100 602 mAtaryapi ca 9217 777 mAdhUkaM 10 33 810 mAhitraM zuddhavatyaH11249 899 mAtAmidakSiNaH 2 231 179 | mAnayogaM 9 330 797 mAM cAciMtyaparA0 1 51 28 mAtA tAbhyo garI02 133 134 / mAnavasyAsya 12 107 932 mAM bhavAnanuzA0 11 99 859 mAtA dAyaM 9217 777 / mAnavA dIrghajI0 9 246 782 mAMsabhakSIyatA 5 55 409 mAtA pitA vA 168 768 mAnavAn 11 31 839 mAMsabhettA 8285 681 mAtApitRbhyAM 4 180 359 mAnavo vyapakarSati11210 849 mAMsamutpadyate 5 48 406 mAtApitRbhyAM 9171 769 mAnasairaMtyajAtitAm 12 9 906 mAMsavikrayiNaH 3 151 251 mAtApitRvihInaH 9 177 770 mAnasaM manasaivAyaM 12 8906 / mAMsazoNitalepa0 6 76 483 mAtApitrostu 5 61414 / mAnuSe vidyate 7 206 549 / mAMsasya madhunaH 8329 695 For Private And Personal Use Only Page #1045 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a. zlo. pR. - a. zlo. pR. a. zlo. pR. mAMsasyAtaH 526 395 / mucyate ki0 11 239 897 / mRte bhartari 3 174 260 mAMsAni 5 53 408 munibhAvasamAhitaH 6 43 472 | mRte bhartari 5159 "456 mAMsAzanaM 5 72 419 munirmUlaphalAzanaH 6 25 466 / mRte bhartari 9 4 / mAMsaM yaccAnupaskR0 3 257 292 / munIn 7.29 500 | mRteSvaGkAni 8 235 667 mitabhuk 11 75 852 munyannAnAM 5 54 409 | mRtaM tu yAcitaM 4 5302 mitraduhaH 8 90 599 ! munyannAni ca 3 272 295 / mRtaM zarIraM 4 244 377 mitradhrugyatavRttiH 3 160255 munyannAni payaH. 3 257 292 | mRtaM zUdreNa 5103 434 mitrasya cAnurodhena7 167 537 munyannaiH 6 5460 / mRtaH satuna jIvati 144 531 mitrasya caiva 7 165 537 / munyannaiH svayamA0 6 11 463 | mRttoyaiH / 5107 435 mitrAdathApyami0 7 211 551 munyannaM 6 15 464 | mRtprakSepeNa 5124 443 mitrAmitrasya 12 79 920 musalolUkhalasya ca5 116441 mRtyunA saH 11 103 860 mitrodAsInazatravaH 7 178 540 musalolUkhale : 88 226 mRtyumeva 12 80 920 mitrodAsInazatravaH 7 181541 muMjAlA mRtyurviprAnU 5 3 385 mitraM hiraNyaM 7 210 551 muMDo vA jaTilaH 2 219 175 mRtyurviprAn 5 4 385 mitha eva 8 196 653 / mUtraviTa 5134 448 mRtyuzca 7 11495 mitho dAyaH 8 196 653 / mUtreNa mauDya 8385 713 mRduvAk mitho bhajeta 9 70 738 / mUtroccArasamutsarga 4 50 322 mRdo bhasmanaH 8328 695 mitho vivadartA 8 179 646 mUrkhA dharma 12115 934 mRdaM gAM 4 39 319 mitho vivadamAnayoH8 110 610 mUrtirdharmasya 1 98 42 mRdaHzuddhi 5 135448 mitho vivadamAnayoH9 250 783 mUlakarmaNi 9 290 789 mRdvAryAdeyaM 5 133 448 mithyA pracaratAM 9 284 788 mUlapraNihitAH 9 269 786 mRdaMgImudhet 3 10 196 mithyA yAvati 8.60 587 mUlavyasanavRtti0 10 38 811 mRnmanoH 5104 434 mithyAvAdI - 8401 717 mUlAni ca 3 227 280 mRnmayAnAM ca 7 133 529 mInAhimahiSasya 11 68851 mUlyAtpaMcaguNaH 8 29.683 mRnmayaM 6 54 475 mImAsitvobhayaM 4 224 371 mUlyAiMDa 8323 693 madhyaMti 4 217 369 muktakezena 8315 690 mUlyena toSayet 8 145 612 mekhalAmajinaM 1 64 103 mukhabAhUrupajAnA 1 87 40 mRgagartAzrayApsarA:7 72 514 medAMghracuMcumadganAM 10 48 814 mukhabAhUrupajjAno 10 45 813 mRgayA ca 7 50 507 medo'sRDyAMsama0 3 182 262 mukhabAharupAdataH 1 31 23 mRgayA'kSaH 7 47 506 madhyavRkSodbhavAnya06 13 473 mukhamuktaM 1 92 41 mRgasya mRgayuH 8 45 579 mukhyAnAM caiva 8 324 693 mRgahantuH maitrAtpUrva caturguNam. 8 121 614 mucyate ki. 1190 857 / 5 9388 maitrAkSajyotikaH 12 72 919 mucyategurutalpagaH11251 899 mRgo yatra 23 76 maitreyakaM tu 10 33 810 mucyate pAtakaiH 11 258 911 / mRNmayAnAM ca 8328 695 maitro brAhmaNa 11 35840 mucyate pAtakaiH 11 259 201 mRtavastrabhRtyu 10 35810 maitro brAhmaNaH 2 87 116 mucyate brahmaha0 11 79 853 mRtasya 8187650 maitra 152352 macyate'satpra. 11:194.885 / mRtasya striyameva 9 146 762 maitraH sAtvataH 10 23 8.5 mucyate ... 8 19.568 / mRtena 4 4 302 / maitryamaudvAhikaM 9 206 744 mene mRgANA For Private And Personal Use Only Page #1046 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a. zlo. pR. a. zlo. pR. / a. zlo. pR. maithunaM tu 11 174 877 | maMtromaizca 11 226 893 / yaticAMdrAyaNaM 5 20 393 maithunyaH 3 32 205 / maMtraistu 5 36 402 / yaticAMdrAyaNaM 11218891 moghaM skaMditaM 9 50 732 | maMtraistuzAkalahomIyaiH1 256 900 yatirmuktaH / 6 58 476 mocayatyenasaiH 3 37 208 mriyamANo'pi 7134 529 yatInAM 6 86 487 mohAt kuryAt 8 175 645 mriyeta yadi 9 97746 yatInAM tu 5 136 449 mohAcchAddhana 3 140 247 niyetAnyataraH 9211 775 yateta 8159 635 mohAtpUrva tu 8121 614 mlecchadezaH 2 23 76 yato vA'pi 11 17837 mohAdattAni 3 97 229 mlecchavAcaH 10 45 813 yatate rakSituM 9 6 mohAdrAjA 7112526 ya AcAmayataH 5141450 yatkarotyekarAtreNa11178 879 mokSamicchan 6 37 471 | ya AvRNoti 2144 141 yatkarotyau dehi.11. 19 835 mokSasaMnyAsameva ca1114- 46 ya ete 4 221 370 yatkarma 4 161 353 maukyaM vAgapa 0 11 51 846 / ya ete tu 3200 269 yatkarma kRtvA 12 35 913 maunAtsatyaM vi0 2 83 114 ya ete'bhihitAH 9 181 771 yatkicijagatIgatam 110042 maulAnAM 8.26.674 / yaca vAcA 5126 445 yatkicit 4117 342 maulAn 7 54 508 yacca sAtizaya 9114 750 yatkicit 5 24 395 mauMjI trivRtsamA 2 42 92 yacAnantyAya kalpate3 266 294 yatkicit 9204 773 maujIbaMdhanaci0 2 170 153 yaccAnyat 145 26 yatkicidapi 4 231 374 mauMDathaM prANAMtikaH 8 380 711 yaccAnyat 8329 695 yatkicidapi 713853. maukhyaM mUtreNa 8 376 710 yacAsya 7 96 522 yatkiMcidenaH .11241 897 maMgalAcArayuktAnAM 4 146 350 yaccheSaM 5 74 420 yatkiMcideva 9.115751 maMgalAcArayuktaH 4 145 349 yajate'harahaH 8307 688 yatkiMciddazavarSANi 8 148 623 maMgalAdezavRttAH 9258 784 yajanaM yAjanaM . 1 88 4. yatkiJcinmadhunA 3273 296 maMjhalArtha 5151 454 yajanaM yAjanaM 10 75 819 yatkiMcedaM ..11252 900 maMgalyaM dIrghavarNAta 2 33 88 yajamAno hi 11 24 838 yatkuryuHkArya 9234 780 maMgalyaM brAhmaNasya 2 31 86 | yajurvedastu 4 124 344 yattatkAraNa 1 11. 12 maMDalasya 7157 535 yajuSAM vA 11 262 901 yattArayati 4 231 374 maMtrakAle'pasArayet7 150.532 yajeta niti 11 118 864 yattu duHkhasamAyuktaM 12 28 912 maMtratastu 3 66 217 / yajeta rAjA - 79 515 / yattu vANijake 3181 261 maMtradarzibhiH 3 212 273 - yajeta vA 11 74 852 yattu syAt 12 29 912 maMtrayet 7 58 510 yajeteha 11.39 841 yatte samadhigacchaMti8 417721 maMtrayet / yajeran 7 147 532 yatnena bhojayet 3 145 149 8106608 maMtrayedavibhAvitaH 7 148 532 yajatyetaiH 4 24 311 yatparairabhiyujyate 8 184 649 maMtravatprAzanaM . 2 29 83 yajAyAtmA 9 45 731 | yatpuNyaphalaM . 3 95 229 maMtravaya 10 127 831 yajattorasya 12 99 929 yatpuMsaHparadAreSu 11 176 850 maitrasaMpUjanArtha 3 137 246 | yajvAna RSayaH 12 49 915 yatpramANaM .. 1.68. 34 maMtrasaMskArakRtpatiH5 152 454 / yatazca bhayaM 7 189 544 yatprAga 1 79 37 maMtramaitribhiH 81557 / yatazca bhaya yatazca bhayaM 7190 544 717 yatprAgvinazanAt 2 .21 76 maMtrairyasyoditaH 2 16 72 / yatAtmanaH 11 215 89. / yatrakkacana 1233 749. For Private And Personal Use Only Page #1047 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 1 a. zlo. pU. 4 206 366 3 50 214 12 yatra tatrAzrame rataH 6 yatra tvete yatra dharmaH 10 yatra nAryastu yatra kau yatra hati yatra tatrAzrame yatra tatrAzrame 8 14567 3 56 216 8105605 yatra varjaya 9 246 782 yatra vA'pyupadhiM 8 166 641 yatra vA'sya 2 223 176 yatra zyAmaH 7 25499 yatra syuH 2 137 138 yatrAnibaddhaH 8 77 595 8 337 697 8 294 684 356 216 yatrAnyaH yatrApa yatrAstu na yatvasyAH 9 197772 yatsarveNecchati 12 37 914 yatsUtra yAca 2174 155 matsUkSmaM dRzyaterajaH8 133618 yathartuliMgAnyRtavaH 1 30 22 yathAkathaMcit 11220 891 yathAkarma yathAkAlaM yathAkAlaM 102 930 66 478 61 815 yathAkAlaM yathAkAlaM yathA kASThamayaH yathA khanan yathA govodA0 9 yathA gaurgavi yathAmidaivataM 9 317795 9 306 793 2157145 yathA carati yathA dharmamayaH yathA cAhe 2158 146 yathA caivAparaH 3-278 278 - yathA copacaran 4257 381 www.kobatirth.org ( 34 ) a. lo. pR. yathA jAtabalaH 22101929 4 17 309 5 159 456 7 yathAtathA yathA te yathA''tmAnaM yathA trayANAM yathA dAyaH yathA dAyaH yathA durgA yathAdRSTaM yathAnyuptAn yathApUrva yathA lavena yathA phalena yathA bIjaM yathA bIjaM na 9 yathA brAhmaNacAM0 9 yathA brUyuH yathAbhASitamA 0 yathA mahAhRdaM yathA mitraM 1 41 26 239 91 yathA yathA 2 66 104 4147.350 8 407718 2157145 2218 174 yathA yathA yathA yathA yathA yathA 12 yathA yathA manaH 11 yathA yathA hi * yathA yamaH 9 48 732 2158 146 yathA yogaM 5 yathAItaH yathAn yathAvat yathAvata 10 73 514 8 77 595 90 490 8 yathA nadInadAH 6 yathA nayati 45 579 yathA nAticaretAM 9 102 747 yathAnyastaM 8 184649 3 218 277 11187 883 4 194 362 7 130 529 9 39729 42730 yathA yathA pAlpa 8 196 653 8 181647 7 68513 28808 87 744 3253 291 8 217 660 11263902 7 211552 8 187682 10 128 832 11228893 7 73919 229 893 20 309 307 793 91431 16 497 8 392715 11 4 824 7129529 5 57410 6 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only yathAvat yathAvat yathA vAcyamRtaM yathA vAyuM 8 230 666 yathAvadanapakriyA 8 215 659 yathAvadanupUrvazaH 1 2 3 yathAvadanupUrvazaH 289 116 8 62588 77 222 27 396 yathAvRttaH 7 70 738 11101884 1 493 yathAzakti 4 21310 yathAzAstramudaGmu0 2 70 106 yathAzAstramanu* 7 31501 yathAzAstraM 4 97 337 84. yathAzAstra yathAzAstra 10 56815 yathA zUdraH 2 126-132 yathAzrutaM yathAdRSTam 8 102604 yathAzvameghaH 11260.901 Her iDho'phalaH 2 158 146 yathA sarvANi 9311794 yathAvidhi yathAvidhi yathAvidhi a. lo. pR 7 36502 1 459 | yathaivAtmA 3 5 9 yathAsukhamukhaH 4 51322 yathA saMkalpitAn 1 5 51 yathA stenaH 8 341699 yathA'syAsya0 7 178540 yathA jJAnena 2 96 118 yathedamuvAn 1 119 47 yatheri 3 142 248 yatheM 9 228 778 yatheSTaM prApnuyAt 12 126 938 dro'bhipravarSati 5 304 793 yathaitA na tathetarAH 3 276 296 yathaidhastejasA 11246898 yathainaM yathaiva pitaraM yathaiva zUdraH 7 181541 9105748 10 30 809 9 130 755 Page #1048 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra yathaivaikA yathoktakAriNaM 6 88488 yathoktamArtaH 8 218 660 yathokAni 11 71 851 yathoktAnyapi 12 92926 yathoktena nayaMtaH 8 258 674 yathoktenaiva 5 71419 yathoditamazeSataH 12 107932 yathoditena 4 100 338 yathoddiSTeSu 3 182 262 yathoddharati 7 111525 yathoptAni yadato'nyaddhi 10 123 830 yadadhIte yadatramupanIyate yadanyagoSu yadanyat kurute 610 9 50.732 91 823 madanyasya 999 747 yadapatyaM 9 127 754 yadasyAM jAyate 9 8 yadA 4104339 yadANumAtrikaH madA tasmin yadA tu yAnaM a. zlo. pR. 11.94858 yadA tu syAt yadA parabalAnAM yadA pazyet yadAprahRSTA yadA bhAvena yadA manyeta 9 247 782. 8306688 3225280 1.56 30 154 29 7 182541 7 173539 7 175539 7184542 7 171538 6 80484 7 172539 7 170538 1 52 29 1 52 29 yadAvagacchet yadA sa devaH yadA svapiti yadA svayaM 8.9565 yadi kanyA'numanyate 997746 yadi tatrApi 7 177539 yadi tasmAna 8 189 651 yadi te tuma tiSTheyuH 7 109 525 www.kobatirth.org ( 65 ) yadi deze 7 20498 4 173356 yadi putraH 9 134757 yadi tu prAyazaH 12 21910 yadi tvatithidharmeNa 3 111234 yadi tvAtyAMtakaM 2 243 182 yadi na yadi nAtmani yadi putra iti ] 9157 765 yadi brUyAstvamanyathA 8 91 600 yadi vidyAnupAlitaH 9 204 773 yadi saMzaya 8 254 6.73 yadi saMsAdhayet 8 214 659 yadi strI 2223 176 yadi svAzcAparAcaiva9 85 743 yadi hi strI 3 61217 yadutpAdayatomithaH 2 147 143 yadetat 1 71 35 yadetadabhizadvitam 6 82 485 yadebhirabhivIkSyate 3 240 284 yadeva tarpayati 3283 299 9155764 11193884 8306688 a. zlo. pu. 8 234 667 yadyat yadyatkarma Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only a. lo. pR. yadyatramatti 5 101433 yadyanyo'tithiH 3108 233 yadyapi syAt yadyapi syAt 8 165641 9154.764 yadyapyabuprasAdakaM 6 67 478 affar 9 203.773 1 29 22 2 174155 12 20.910 9 215.776 karikthinau 9 162766 2 99 119 yadyekaM kSarati dhanAvabhijAyate 2 147 143 12 68 9.18 9279 787 3 238- 283 2 34 80 5 47.406 12 37914 yadyasya yadyasya vihitaM yadyAcarati yadyutthAnaM yadvA tadvA yadvA'pi dveSTitazirAH yadveSTaM maMgalaM kule yadhyAyati 8409719 devAsya pitA garhitena yaddadAti yanmAMsaparivarjanam 5 54 409 yanmUrtyavayavAH 1. 17 15 yanme mAtA yamadbhiH putraM yamayozcaiva 9 20 725 11238 896 9 168 768 yadurgaca yaddustaraM 11238 896 9 126754 yamartha 8 181647 yaddevanasamAhRyau 9 222 778 yadvayoH yamasya varuNasya 9 303 - 793 yamAn 4 204 365 8 81597 yaddhanaM yajJazIlAnAM 11 20 837 yadbhakSaH 6 7 460 yadbhukte dakSiNAmukhaH 3 238 283 . yadrASTra yamAn patati 4 204 365 yamiddho na. yameva tu zuciM yamo vaivasvataH 8 116613 2.115127 8 22569 4159353 8 93 600 yayA ca parividyate3 172 259 yayA'syo dvijate 2161 147 yavagodhUma 1281920 4 159 353 3275296 yadyadAtmavazaM yaddadAti 5. 25 395 yakso - 775514 yavasAnodakendhanam 7 196 546 yadyadroce viprebhyaH 3 231-281 bavA gUM 6 20 465 yadyaddAnaM yaddhi kurute 4 237 376 2 4 52 yana lajjati yannAvi Page #1049 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a. malA . pra. a. zlo. pR. a. zlo. pR. yabIyasastu, 9 57 434 | yasmAttasmAt 4 191 361 yasya zUdrastu 8 21569 yavIyAnIpa 2 128 133 / yasmA layo'pyAna.3 78 223 yasya zrAddhaM 3 188 264 yavIyAn 9120 452 yasmAdaNvapi 6 40 472 yasya stenaH . 8 387 713 yavIyAn 9 120 752 | yasmAdutpattiH 3 193 266 yasya syAt 3 137 046 yavIyAn 11 185882 yasmAdeSAM 7 5494 yasya syAt 5 81 422 yazadharmAvakartinaH 4 218 37. yasmAdvAjaprabhAvaNa 10 72 818 yasya syAt 10 60815 yazazcAkSayaM 8345 7.0 yasmin 8 11 566 yasya kSetre 9 54 733 yazasyaM 2 52 96 yasmin karmaNi 8 209 655 yasyA mriyeta 9 69 738 yazoghnaM 8 128 616 yasmin karmaNyasya 11233 895 yasyAstu . 3 11196 yazomedhAsamanvita.3 263 293 yasmin jite 2 12 117 yasyAsyena 1 95 41 yasminneva 360 216 yasyehAnuzayaH 8223 662 yazo'smin / 8 344 700 yasminnRNaM 91.7 748 yasyehAnuzayaH 8 229 665 yazca damyaH 8147 623 yasmin yasmin 8118 614 yasyaite trayaH 2 234 179 yazca vipraH 2157 145 yasmin yasmin 8 229 665 yasyaite nihitAH 12 10 907 yazcAgniM 8334 696 yasmai dadyAt pitA 5 150 453 bakSarakSaHpizAcAMzca 1 37 24 yazcAne .. 3 160 255 | yastvadharmaNi 8 175 645 yakSarakSaHpizAcA.11 95 859 adhAtmAnaM 4:256 381 yastvanAkSAritaH 8 356 704 yakSmI ca pazupAlazva3 154 252 yasvAdharottarAnarthAn 8 54 584 yastvamedhyaM 9282 787 yajJakarmaNyupasthite 3 120 238 yavAdharmeNa 2111 126 yastvetAni - 8334.696 yajJanirvRttim 4 23 311 azvAnikSipya . 8 192 651 yastvaizvaryAnna 8314 689 yajJapAtraizca 5 166 457 yazcApi 9273 786 yastvaM kalyANa 8 92600 yajJazAstravidaH 4 22 310 yazcaitAn kevalaM 2 95 118 | yasya kAyagataM 11 97 859 yajJaziSTAzanaM 3 118 237 yabaitAn prApnuyAta 95 118 yasya ca 4 170 355 yajJazeSa 3 285 219 yavaivAdizati 4 57333 / yasya ca 4 216 369 yajJazvAsa 5151454 yaSTiM zadaH 5 98 433 / yasya vecchati 5 94 432 yajJazcet 11 11 835 yastat karma 8218 661, yasya copapatiH 3 155 253 yajJasya 5 39 403 yastarkeNAnusaMdhate12 106 931 , yasya te tasya taddha08 417 721 yajJAya 5 31400 yastaspajaH 9167 768 yasya te bIjataH 9181 771 yajJArthamartha 11 25838 yastavaiSaH 8 93 600 | yasya traivArSika 11 7834 yajJArtha 5 22 394 yastA 4252 380 / yasya dRzyeta 8109 610 yajJArtha 5 39 403 yastu tat kArayet 9 87 744 yasya prasAde 7 11495 yajJArtha 5 40 403 yastu doSavatI 8 225 663 ! yasya mitra. 3139 247 yajJArtha caiva 11 4 834 yastu doSavratI 9 73 739 yasya mannaM 7149 532 yajJAHsaMkalpasaMbhavAH2 3 51 yastu pUrvaniviSTasya 9 281 787 yasya mAMsaM 5 55409 / yajhetu vitate 3 28 204 yastu bhItaHparAvRttaH7 95 521 yasya yat 9162 766 yajJonRtenaH 4 240 377 yastu rajju 8320 692 yasya rAjJaH 7135 530 / yajJopavItaM , 4 36318 yastu zuzrUSate 2 244 183 yasya vAGmanasI 2 160 146 | yahaM gacchet : 4 57 324 yastaM veda 12 265.902 / yasya vidvAn 8.97 601 / yahaM caiva . 1 22 18 For Private And Personal Use Only Page #1050 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (67) a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. yA garbhiNI 9173 769 yAnasya caika 8 291 683 / yAvadarthe 2 51. 96 yAcitena 4 231 374 / yAnasvAminaH 8 291 683 | yAvadaznantivAgyatAH3 237 283 yAciSNutA 12 33 913 yAnAnyuSTraH 12 67 918 | yAvaduSNaM bhavatyanaM 3 237 283 yAcetemAn varAn 3 258 292 / yAnAsanasthaH 2 202 169 yAvadvA'tItazaizavaH 8 27 571 yA cainaM 2 50 96 | yAnicaiva 5 10 389 | yAvadviprAH 3 265 294 yAcyaH syAt 10 113 828 | yAni caivaMprakArANi 1 44 26 yAvadve3 2 172 154 yAjanAdhyApanAt 111 80 880 / yAni caivaMprakArANi 8 252 672 yAvannApaityamedhyAkrAtU5 125 444 yAjanAdhyApane 10 76 891 yAniyuktA 9.147 762 yAvannoktAhavirguNA3 237 283 yAjanAdhyAphne 10 110 827 / yAni pUrve 2 89 116 yAvAnavadhyasya 9 249 782 yAjanAdhyApanaH 10 111 827 yAni rAjapradeyAni 7 119 527 yAvAMzca 8 195 652 yAjanena 8341 699 yAni hInAni 3 65217 yA vRttistAM 4 2301 yAjayanti 3 151 251 yAnupAzritya 9316 794 yA vedabAhyAH 12 95 928 yAjya 4 227 372 yAnyato'nyAni 12 96 928 yA vedavihitA 5 44 405 yAjyAMtevAsinoH 4 33 316 yAnyadhastAnyamedhyAni5131 447 yAvaMtazcaiva 3 124 241 yAjyaM carvik 8 389 714 / yAnsamyak 10 130 832 yAvaMti 5 38403 yAtanAzca 8 61 406 yA patyA vA 9175 770 yAzca kAzca : 12 95 928 yAti sthAvaratAM 12 9 906 yAbhyAM prApnoti 12 19 909 yAsAM nAdadate . 3 54 215 yA tu kanyAM 8371 709 yAmIstA yAtanAH 12 22 911 yAstAsAM 9 193 772 yAtrA caiva 11 184 882 yAmIHprApnoti 11 29 910 yAM prasahya 8236 668 yAtrAkalaM 7 211 551 yAmutplutya 8237 668 yAM yAM yoni 12 53 917 yAtrAmAtraprasiddhyarthe 4 3 302 yAmuSTra: 8240669 yAstatra caurAn 8 35 575 yAtrikaM 6 27 467 yAyAttu 7 188543 yAH saMjJAH 8132 617 yAtrikaM ca 7185542 yAyAdaripura 7182 541 yuktazcaiva / 7 143 531 yAdRgguNena bharnA 9 22 725 yAyAdaripuraM 7 186 542 yuktachaMdAMsi 4 95 337 yAdRzA dhanibhiH 8 62 588 yAyAdyAtrA 7183 541 yukte ca daive 7 198 547 yAdRzena 12 81 92. yA rogiNI . 982742 yukto nityaM 9312 794 yAMdRzaM 4 134 347 yA lokejAtayaH 10 45 813 yuktocAryanilAzanaH6 31 467 yAdRzaM 5 34402 yAvatI saMbhavedRddhiH 8 156 634 yuktaH paricaret 2 243 182 yAdRzaM ca 4257 381 yAvato asate 3133 245 yuktaH syAt 2221 176 yAdRzaM tUpyate 9 36 728 yAvato bAMdhavAn 8 98601 yugapattu yAdRzaM phalaM 9 161 766 yAvataH saMspRzedaGgaM 6 178 261 yuga hAsAnurUpataH 1 .85 39 yAdRzaM bhajate 9 9 yAvat 4 111 341 yugmAsu putrAH 3 48 214 yAdRzaH 4257 381 yAvatatsyAt 5 78 421 yugyasthAH 8 295 684 yAnamAsanameva ca 7 161 536 / yAvattanna 11 153 872 yuddhAcAryaH / 3 162 156 yAnazayyApradaH / 235 375 yAvatuSTikaraM 11 233 895 yudhyamAnAH . 7 9. 519 yAnazayyAsanastha11 165 875 yAvatrayaste 2 235 180 yudhyamAno raNe 7 91 520 yAnazayyAsanAnyasya4 202 364 yAvatsa syAt 8 27 571 / yuvatInAM yuvA 2216 174 yAnazayyAsanAsane 7 224 555 / yAvadadhyayanaM 2 241 14, yuSmAkaM . 8 81595 For Private And Personal Use Only Page #1051 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (68) a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR yuddha kurvan 3 277 297 yeSAM dvijAnAM 11 191 884 monikoTisahasreSu 6 63 477 yUkAmakSikamatkuNam1 40 25 ye stenapatitaklIvAH3 150 251 yo nikSepaM 8182 648 yUkAmakSikamatkuNam1 45 26 / ye stenATavikAdayaH9 257 744 yo nikSepaM 192651 yUnaH sthaviraH 2 120 129 | ye'sya syuH 7108 525 yo'nukalpena 11 30 839 ye kAryikebhyaH 7 125 528 | ye svakarmaNya7 10 74 819 yo'nurajyeta 3153 259 ye ca kecit 9 201772 ye'kSatriNaH 9 49 732 yo'nUcAnaH 2 154 145 ye ca nAstikavR0 3 150 251 yairabhyupAyaiH 11 210 889 yo noda dhAtrayo03 274 296 ye ca mArjAra. 4 197 363 yairyairupAyairathai svaM 8 49 582 yo'namatti 10 104 826 ye ca yaH 3 193 266 thairyaivrataiH 11 71 851 yo'nyathAsantaM 4 258 382 ye ca varSyAH 3 124 241 | yeASyemAn 12 24 911 yo baMdhanavadhakle0 5 46 406 ye ca vaimAnikAH 12 48 915 yaiH karmabhiH 10 100 825 yobrAhmaNyAM8383 712 ye ca strIbAla. 8 90 599 / yaiH kRtaH sarva0 9314 794 yo bhartA sA 9 45 731 ye cApadhvaMsajAH 10 . 46 813 / yo'kAmA 8365 707 yo bhASate'rthavai0 8 96601 ye tatra nopasarpeyuH 9 269 786 yokrarazmyoH 8 293 684 yo marSayati 8347 701 ye dvijAnAM 10 46 813 / yogadAnapratigraham 8 166 641 | yo mAMsaM 5 35402 yena kenacit 8 280 680 / yogakSema 9219 777 | yo yajeta 5 53 4.8 yena cAnaMtyaM 9107 748 yogakSeme 8231666 yo yajayati 7 97 522 yena tuSyati 12 37 914 yogakSemaM 7128528 yo yathA 8181647 yena mUlaharaH 8354 703 yogAdhamanavikrItaM 8 166 641 | yo yadeSAM 12 25 911 yena yatsAdhyate 9 297 791 yogena 6 65478 | yo yasya 5 15392 yena yastu 12 39.914 yogrAmadezasaMghAnA 8 220 661 yo yasya 8159 635 yena yAtAH 4 178 358 yojanAnAM 11 75 852 yo yasya dharmyaH 3 22 201 yena yena 4237 376 yojanaM vA 11 132 868 yo yasyaiSAM 3 36 208 yena yena 8 335 697 yojyeSThaH 9110 748 yo yAvat 860587 yena yeneha 12 53.917 / yojyeSThaH 9 213 476 / yo yena patite. 11181880 yena vedayate 12 13.907 yo'dattAdAyina .. 341699 | yo yo yAvatithaH 1 20 16 yenAsmin 12 36 913 yodattvA 6 39 471 yo'rakSan 8308688 yenAsya 4178 358 yodaMDo yazca 2174 155 yo rAjJaH 4 87335 yenAsya palitaM 2 156 145 | yodhadharmaH sanAta0 7 99 522 yo'cita 4 238 376 ye niyuktAstu 9231 779 / yo dharmastaM 2 1 48 yo'rthAn 8176 645 ye'nye jyeSThaka0 9 113 750 / tho dharmaH 5157 456 yo'rthe 5105 434 ye pAkayajJAH 2.86115 | yo'dhAyaH 3 79 223 yo lobhAt 10 96 825 ye bakavatinaH 4 197363 yo'dhIte 2 82 113 yo'vamanyeta 2 11 69 ye marIcyAdayaH 3 194 266 tho'dhyApayati 2 141 140 yo vardhayitumiccha. 5 52 408 ye viprAH 6 93 491 yo'nadhItya 2168 152 yo vAiyati 4 86 335 ye zUdrAt 11 42 841 yo na vetti 2126 132 yo vRtti 4200 364 yeSAM jyeSThaH 9211 775, yo na sarva 11. 25 838 | yo vedainaM 11 264 902 yeSAM tu yAzaM 1 42 26 - yo'nAhitAmiH 1114436 / yo vai yuvA 2156 145 , , , For Private And Personal Use Only Page #1052 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a. zlo. pR. / a.zlo. pR. . . a. zlo. pR. yo vaizyaH syAt 11 12.836 | yaH sAkSyamanRtaM 8 120 614 | rakSaNaM niSkulAsu 8 28 572 yoSitAM dharma 9 56 734 | yaH somaM 11 8834 rakSan dharmeNa 83.7 688 yoSitsu patitAsvapi 8 29 572 | yaH saMgatAni 3 140 247 rakSArthamasya. . 3 494 yoSitsupatitA0 11 188 83 | yaH sragvyapi 2 167 152 rakSAMsi 7 23 498 yo'sAdhubhyaH 11 19.837 yaH svadharme . 336 697 rakSAMsi ca 1 43 26 yosAvatIMdriyagrAhyaH1 7 9 yaH svayaM 8 51 583 rakSAMsi ca 12 44 914 yo'syAtmanaH 12 12 900 yaH svAdhyAyaM 2107 124 rakSAMsi vipralumpati3 204 271 yo'svAmI 8 198 653 yaH svAminA 8151 628 rakSitanyAH 9 328 795 yo hinasti / 5 47 406 yaH kSiptaH 8314 689 rakSitA yatnataH 9 15 723 yo'hiMsakAni 5 45 406 raktAni hRtvA 12 66 918 rakSitaM 7100 523 yo hyagniH 3 212 273 rajakasya . 4 216 369 rakSitaM vardhayet 7102 523 yo yasya 4 81 333 rajasastvarthaH 12 38 914 rakSedenaM 11 23 837 yo syAtAM 4 176 357 rajasA 4 41 320 rakSedvivaramAtmanaH 7106 524 yaM tu karmaNi 1 28 21 rajasA 5107 435 rakSobhirapi 7 385.3 yaM tu pazyet 8 39 576 rajasA samabhiplu04 42 320 rakSati sthavire 9 3 ye dharma parikalpa.12 110 933 rajasyuparate 5 65 416 rakSeyustAH 9 12 / yaM putraM 9 171 769 rajasvalA ca 3 239 283 rAgadveSakSayeNa ca 6 6.476 yaM putraM janayet 9 172 769 rajo bhUrvAyuH 5132 448 rAgadveSau 12 26 911 yaM brAhmaNaH 9178.470 rajaHsvalaM 6 77 483 rAjakarmasu 7 126 528 yaM mAtApitarau 2227 178 rajjvA veNudalena 8300 686 rAjagAmi 11 55 846 yaM vadaMti 12 115 934 rajjvAzcaiva 11 168 876 rAjatai janaiH 3 202 27. yaM videt 9 136 758 ratimAtraM 11 5834 | rAjataM. 5111438 yaM vyavasyet 12 113 934 ratiM badhnAti 5 47 406 rAjataH dhanaM 4 33 316 yaM ziSTA brAhmaNA:12 108 933 ranaizca pUjayet / 7204 548 rAjadharmAn 7 1 493 yaM sarve . 49 506 rathAzvaM : . 97522 rAjadharmeSu 9324 796 yaH karoti 2 142 141 rathaM hareta 8 210 657 rAjanyavaizyayoH 2 190 166 yaH karoti 12 12 907 ramaMte tatra . 3 56 216 rAjanyabaMdhoH 2 65 104 yaH karoti cutaH 2 143 141 | ramyamAnatasAmaMtaM 7 69513 rAjanyavaizyau 11 87 855 yaHka ityanavekSayA 7 112 526 | rasajAnAM 11 143 870 | rAjabhiH 8319 691 yaH kavit 2 7 66 rasA rasaiH 11 94 824 rAjaviksnAtakagu.3 119 237 yaH kuryAt . 9224 778 raso gaMdhazca 12 98 929 rAjarSipravaraH 9 37 738 yaH pacati 3 118 237 rasaM zvA nakulaH 12 62 918 rAjaviprAMganAsuto10 11805 yaH pArazavaH 10 8805 rahasyamupadizyate 12 107 932 rAjasIpUttamA 12 47 915 yaH praznaM vitathaM 8 9560. rahasyAkhyAyinaH 7227 555 rAjasaM guNalakSaNaM12 32 912 yaH zadasya 9179 470 raho yatra 3 34 206 rAjasnAtakayoH 2 139 139 yaH sadAcAravAnaraH4 158 353 / rahaH pravrajitAsu 8 364 707 rAjasva 8150 627 yaH sAdhayaMta 8177 646 rahaHsthAnAsanena 6 59 476 rAjA kartA 7130 529 yaH sAkSyamanRtaM 8 94600 / rakSaNAna 9 253 783 / rAjA kuryAt 7 125528 For Private And Personal Use Only Page #1053 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (0) a. zlo. pR. a. zlo. pR. / a. zlo. pR. rAjA ca zrotriya 3 120 138 / rAtriH saMdhye ca 8 87 599 / rAjJA dharma nibodhata6 97 492 rAjA tadupayuMjAnAH8 41 576 / rAtriH syAt 1 67 34 / rAjJAM zreyaskaraM 7 89 519 rAjA tryabdaM 8 31 573 rAtriH svaprAya 1 65 33 rAjJo dharmavivecanam8 21 569 rAjA daMDa 9293 790 | rAtrau kurvati 9276 787 rAjJo'nyaH . 7 121 527 rAjA dvAdazameva 8 36 575 / rAjA | rAtrau ca 4 73 329 rAjJo balArthinaH 2 37 .90 rAjJobhavati | rAtrau na vicarayuH 10 54 814 rAjA dharmeNa 8305687 7 145 531 rAtrau vitrAsayet 7 197 546 rAjho mAhAtmike 5. 93 432 rAjAnamabhigamya 11 99 859 rAtrau vIrAsanaM 11 110 862 rAjJorakSAsamanvita.2 32 87 rAjA nApyasya 8 44 578 rAtrau zrAddhaM na ku.328.297 rAjJovRttAni . 9301 792 rAjAnaM 7 269 499 rAtrau svAmini 8231 666 rAjJohi 7 124 528 rAjAnaM 7 31 494 rASTrasya saMgrahe 7 114 526 rAjJaHkozApahartazca 9 275 786 rAjAnaH 7 40.503 rASTrAdAhArayedvaliM 7 80 515 rAjJaHpracchamataskarA9 226 778 rAjAnaHkSatriyAH 12 46 915 rASTrAdenaM 8381 712 rAtaHprakhyAtabhAMDA.8400 717 rAjAntaHkaraNau 9 221 778 rASTrAdrAjJAbdikaHkaraH7 129 926 riktabhAMDAni 8406718 rAjAnaM. 4218 370 rASTriyaiH saha 10 61815 rikthaM bhAtaraH 9185 771 rAjA prakurute - 12 495 / rASTeSu 9272 786 / rukmasteyasamaM 11 57 847 rAjA bhavatyanenAstu8 19 568 rASTra cAsya 7 196 546 rukmAbhaM svapnadhI. 12 122 937 rAjA- mArge 9288 789 rASTra bAhubalAzri0 9 255 784 rudrAMzcaiva 3 284 299 rAjA rASTrAta 9221 778 rAkSasI kIrtitA 3 280 297 rudhire 4 122 343 rAjA rASTra 7138 530 rAkSaso vidhiH 3 33 205 rudhireNaiva 3 132 244 rAjA vadhyAMzca 8307 688 rAkSaso vidhiH 4 31 400 rUpadraviNahInAMzca 4 141 349 rAjA vigrahameva . 7 163 536 rAkSasaM kSatriyasyaikaM 3 24 201 rUpasattvaguNopetAH 3 40 209 rAjA vinirNaya 8197 653 rAjazva 7 98522 / rUpaM vikraya 8 204 655 rAjA vivadamAnayoH8 253 672 / rAjJazca dharma 1 114 46 rUpyadaH 4 233 374 rAjA SADguNyasaM07 58510 rAjJazcAdhikRtaH 8 11566 reto viSmUtraM 4 222 371 rAjA sAhasikaM. 8 345 700 rAjJA ca 7 98 522 retaH siktvA 11 170 876 rAjA sRSTaH / 7 35 502 | rAjJA cauH 8 41 576 retaH siktvA 11173877 rAjA saMpUjayet 8396 716 | rAjJA dApyaH 8214 659 retaHsekaHsvayo. 11 58 847 rAjA stene na 8315.690 rAjJA daNDathaH 8390 714 rogAyatanamuttamam 6 77 483 rAjA hi 11 23 837 rAjJA daMDayau 8 224 663 rogiNo garbhiNI: 3 114 235 rAjA hi yugaM 9301 792 rAjJA daMDayAH 8413 720 rogiNo bhAriNaH 2 138 139 rAjIvAn 5 16 392 rAjJA nityaM 9189 772 rogo'gnirghAtima. 8 109610 rAjyasyAsAM 9295 791 rAjJA pazuhiraNyayoH7 131 529 rocayeta guroHkule 2 243 182 rAtrayaH SoDaza 3 46 213 rAjJAmadhyamasAhasam8 264 675 romANi ca 4 144 349 rAtrAvahani 4 51 322 rAje dadyAcca 8 289 683 rohiteMdradhanUMSi ca 1 38 25 rAtrAvahani 6 68478 rAjJo rAhoH 4111 340 / rauravaNa navaiva tu. 3 269 295 rAtribhiH 5 65 416 | rAjJA caiba 12 46 915 / raMgAvatarakasya ca 4 215 369 rAtri ca tAvatI 1 3 35 rAjJAM daMDadharaH 9245 782 / laguDaM vApi 8316 69. For Private And Personal Use Only Page #1054 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (71) a. zlo. pR. / a. zlo pR.| . . a. zlo. pR. laghumitraM .7213 552 loke prApnoti 9 30 727 / vadhena zudhyati 11100 86. labdhaprazamanAni 7 56 510 / loke brahmeti 1 11 12 / vadhenApi 8131 617 landhalakSAn 7 54 508 loke bhavati 4 157 352 vadhyate yAstu 368218 labdhAMzca 9 251 783 lokebhyaH 4219 370 vadhyavAsAMsi 10 56. 815 labdhaM rakSet7100 523 lokezapramavApya* 5 96 432 vadhyAzca inyuH 10 56 815 labdhaM rakSedavekSayA 7 102 523 lokezAdhiSThitaH 5 96432 vanasthAH 7 40 503 lalATasamitaH 2 46 94 lokaM ca 7 29 500 vanaspatibhyaH 3 88 226 lavaNAnAM 8328 695 lokaM prApnoti 10 128 832 vanaspatInAM 8286 682 lavaNaM ca 6 12 463 lobhAt. kRtvA 3 179 261 vanAnyupavanAni 9 265 786 lazunAnIkSavaH 9 39 429 lobhAt sahasraM 8 121 614 vane vasettu 6 1459 lazunaM lobhAdbhAtan 9 213 776 vaneSu ca 6 33 469 lazunaM grAmaku0 5 19 393 lobhAnmohAt 8 119 614 vanaM gacchet 6 3459 lakSaNaM 4 160353 lobhenopahinasti 11 26 838 vanyaM medhyataraM 6 12463 lakSyaM zastrabhRtAM 11 73 852 lobhaH svapnaH . 12 33 913 vapanaM 139 450 lAbhAlAbhaM 9331 797 loSThapatra. 4 49 322 vapanaM mekhalAdaNDau11151872 lAbhe caiva 7 57 475 loSThachamadardI 4 71 327 vapurdhArayate 5 95 432 lAkSayA lavaNena 10 92 824 lohadAraka 4 9.335 vapuSmAn 7 64 512 lipseta 8341 699 lohazaMku vayobhirapi 6 51 475 likSakAparimANataH8 134 618 lohAnAM vayasaH karmaNaH 4 18309 liMgAnAmapi 8254 673 lohitasya 8 285681 vayobhiH khAdaya0 3 261 293 luptadharmakriyAH 8 227 664 lohitAn vayorUpasamanvitaiH 8 183 649 lubdhasyocchAstra. 4 87335 lohitaM vA 4 56 324 varAdAdAya 3 29 204 lubdhena 7 30 501 laukike'mI 3 282 298 varAya sadRzAya 9 88.744 lUtAhisaraTAnAM 12 57 917 laukikaM vaidikaM 2117 128 varAhamakarAbhyAM 7 188 543 lokapAlAMzca 9315 794 vaktavyaM 8 13 566 varAhamAhiSAmiSaiH 3 270 295 lokasaMRSTameva ca 4 176 357 vake zrotre ca 8273 678 variSThamAgnihotrebhyaH 7 84 516 lokasaMvyavahArArtha 8 132 617 vaNikpathaM 1 90 . 40 varuNAyopapAdayet 9 244 781 lokasyApyAyane 3 213 275 vaNikpazukRSI0 10 79 820 varuNena 1308 793 lokA devAzca 9316 794 vaNijo dApayet 7 128 528 varaM vipraH . 2118128 lokAnanyAn 9315 794 vatsasya 8 117 613 varaM svadharmo vi0 10 97 425 lokAnAM tu 1 31 23 vatsAnAM 9 50 732 / varjanIyAH prayatnataH 3 166 257 lokAnAM hita0 12 117 935 vadAnyasya 4 224 371. varjayitvA caturda0 3 276 296 lokAn prApnoti 8 82 597 vadet varjayenmadhu .. 6 14 463 loke . 4 134 346 / vadaMtyannaM 3 182 262 varjayenmadhumAMsaM 2177157 loke 5163 457 badaMtyannaM 4 221 370 vayaM bhinnaM 4 69 327 loke kalaSayo010 58 815 vaMdaMtyetAna 3 213 275 vAH syuH 3 152 251 loke caiva 8388 713 badhadaNDaM varNakrameNa 8 24 570 loke'nyaM 8 97 6.1 5 49 406 / varNadharmAn - 2 25 78 vadhabandhI For Private And Personal Use Only Page #1055 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (72) aM. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. varNarUpopasaMpannaiH 4 68 327 vasiSThasyasukAlinaH3 198 269 vAcyagniM mitramu. 12 121 937 varNAn paMcadazaiva 10 31 809 vasIta 6 6 460 vAcyarthAH 4259382 varNAnAmanupUrvazaH 8 143 620 vasIran 2 41 92 | vAcyazca varNAnAM 7 35502 vasanvadaMti 2284 299 vAcyeke 4 23311 varNAnAM 2 18 74 vasenmAdhyasthaM 4 260 382 vAcyo mAtuH 9 4 varNAnAM tatkRtaM 1 69 34 vaseyurete 10 50 814 / vAcyo vipraH 2 125 131 varNAnAM brAhmaNaH 10 3800 vaseyuzca 8 29 572 vAcyaM goSThe 3 254 291 varNAnAM saMkaraM 9 37 738 vaseyuzca 11 188 883 vAcyaH pUrvAkSaraH 2 125 131 varNApetaM 10 57 815 vastrapUtaM jalaM pivet 6 46 473 vANijyaM 8411 719 varNa rUpaM pramANaM 8 33 574 vastrAnapAnaM 8 29 572 vANijyaM 11 69 851 vartayan vastrAnapAnaM 11 188 883 vAteMdraguruvanhIvAM 11 119 864 vartayan 11 123 865 vastrApahArakaH 11 51 846 vAdayuddhapradhAnA0 12 46 915 vartayaMtaH 10 5.814 vastraM patraM 9219 777 vAdeSvavacanIyeSu 8 270 677 vartayazca 4 10 301 vahedityabravInyanuH 8 205656 vAnaprasthaH 6 87 487 varteta pitRvannRSu 7 80 515 vAk caturthI 3101 231 vAnaraM zyenabhAsau 11 135 869 varteta yAmyayA 8174 645 , vAk caiva 2 90 117 vAnaspatyaM 8340 698 varteyAtAM 9 62 736 | vAk caiva madhurA 2 158 146 vApyaH 8 251 672 varteyAtAM tu 9 63 736 | vAkpAruSyavinirNayam8 267 676 vAmadevo na 10 106 827 vartate itarAzramAH 3 77 222 vAkpAruSyasya 8 279 680 vAyasAnAM 3 92228 vartate sarvakarmasu 9319 795 , vAkpAruSyAthevUSaNe 7 51 507 vAyubhUtaH 2 82 113 vardhata taddhi 3 57 216 vAkzastraM 11 33 839 vAyuvacca 3 189264 varSAsu ca maghAsu ca 3 273 296 vAgeSA 5104 433 varSAsvabhAvakA0 6 23 466 vAgduSTaH 3156 253 vAyorapi 1 77 36 varSe varSe 5 53 408 vAgduSTAH 8346 700 vAyvagnivitraM 4 48 322 valIpalitaM 6. 2459 vAgdaivatyaizca 8106608 vAridaH 4 232 374 balmIkamiva 4241 377 vAgdaMDajaM 7 48506 vArtAkamaiva 1. 80 820 bazAputrAsu 8 28 572 vAgdaMDayozca 8 73 594 'vArtAyAMnityayuktaH 9 326 796 baze 7 44 505 vAgdaMDo'tha 12 10 907 vArtAraMbhAMzca 7 43 504 vaze kurvati 8 175 645 vAgdaMDaM 8 130 617 vAdhuSyaM vratalo. 11 61 848 vaze kRtvendriyagrAma2 100 119 vAgbAhUdarasaMyutaH 4 175 357 vArdhANasasya 3271 295 vasanasya 3 44 210 vAGmayaM syAt 12 6906 vAryanago04 236 376 vasan dUratare 11 128 866 vAGmAtreNApi 4 30 314 vAryapi zraddhayA 3 202 270 vasavazca 11 221 891 vAGmUlA 4259 382 pAryokovatsaSaT, 7 129 529 basAzukra. 5134 448 vAcA dAruNayA 8271677 vArSikAMzcaturaH 9304 793 masitvA 4 116 342 vAcA vAcA 12 8906 vAlavAsA 11 92857 basivA gardabhA0 11 122 865 vAcA satye 9 39 738 vAsamAtyetikaM 2 242 182 vasiSThavihitAMvRddhiM 8 141 62. vAcikaiH pakSimRga.15 99.6 / vAsAMsi 10 52 814 vasiSThazcApi 8 111611 / vAci prANe 4 23 311/ vAsiSThaM na 11 249 899 vAyuH For Private And Personal Use Only Page #1056 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (73) vidvAn a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. vAso dadyAt 11136 869 | vijetaM 7 199 547 / vidyArthe 9 76 740 vAsodaH 4234 375 viTapaNyamuddhRto. 10 85 821 vidyA zilpaM 10 116 829 vAsaM janma 12 78 920 vizUdrayorevaM 8 278 279 vidyAhInAn 4 141 349 vAsaMtazAradaH 6 11 463 viTzUdrayostu 3 23 601 vidyAM cAvezya 7 16 497 vAstumadhye 3 89 227 viDbhujAM caiva 12 56 917 vidyutA 5 94 432 vAstusaMpAdanam 3 255 291 viDurAhakharoSTrA. 11 154 873 vidyuto'zani 1 38 25 vAhanAni 7 226 555 viNmUtrasya 4 48 322 vidyutstanitaniH 4 106 339 vAhanena 7 173 539 viNmUtrasya 4109 340 vidyutstanitavarSeSu 4 103. 339 vAMtAzIti 3109 234 viNmUtre 4 132 346 vidvadbhiH 2 1 48 vAMtAzyulkAmu. 12. 71 919 viNmatrotsargazu. 5133 448 vidvadbhiH saptame 8 228 664 vAto viriktaH 5143 451 vitathA'bhinive. 12 5905 vidvatsu 1 97 48 vikarmakriyayA 9 226 778 vitathena 8274 678 vikarmasthAn 9225 778 vittAppatyoH 5 95 432 vidvAna 4 223 371 vikarmasthAstu 11 192 884 vittaM baMdhuH 2136 136 vidvAn yaMteva 288 116 vikiredyavasaM 11 196 885 vidadhyAt 7 57 510 vidvAMsamapi 2214 173 vikRtAkRtayaH 11 52846 vidadhyAt 9230 778 vidvAMsamapi karSati 2 215 174 vikRtAH 9 288 789 viduSA 1103 43 vidvAMstu brAhmaNaH 8 38 575 vikRtirna ca 9 247 782 viduSA vidveSa 2111126 vikRtaM prApnuyAt 9 291 789 viduSAmicchayA 11 73 852 vidveSaM 8347 701 vikrayAdiha 10 93 824 viduSe dakSiNAM 3 143 248 vidhavAyAM 9 60 735 vikrayAdyaH 8202 654 viddhAstatra 8 12 566 / vidhavAyAMniyogArthe9 62 736 vikrINIta 10 90 823 vidyayA'mRtamaznute12 104 930 vidhavA vA 9175 770 vikrINIte 8 198 653 | vidyayaiva 2113 127 vidhavAvedanaM 9 65 737 vikreyaM vittavardha. 10 85 821 vidyAguruSu 2206 171 vidhavAsvAturAsu 8 28 572 vikrozaMtyaH 7 144 531 vidyAcchidraM 7 106 524 vidhAtA zAsitA11 35840 vigataM 5 74 420 / vidyAtapobhyAM 5108 435 vidhAnamidamAcaret 7 114 526 vigItAn 8 54 584 | vidyAtapovivRddhayartha6 30 467 vidhAnasya 1 3 4 vighasAzI 3 289 299 | vidyAtapaHsamRddheSu 3 98 230 vidhAne 7206 549 vighaso bhuktazeSaM. 3 285 299 vidyAt 4118342 vidhAnaM pAzcayajJi0 3 286 300 bidhuSya tu 8234 667 vidyAt 7 52 507 vidhAnaM zrUyatAmiti3 286 300 vicareniyataH 6 52 475 vidyAttaM puruSa 12 122 937 vidhAyaproSite 9 75 740 vicaraMti 9 20725 vidyAdarghabalAbalam 9 329 797 vidhAya vRtti 9 74 739 vicaraMstu 9302 793 / vidyAdutsAdayet 9 267 786 vidhinA 4 193362 vicArya 8402 717 / vidyAddhAn 3 23 201 vidhinA niyataH 2 107 124. vicArya tasya 8 188 650 vidyAdvaizyAttathaiva 10 65 817 vidhinA'nena 8 80 596 vijayazca 7 11495 vidyAdhanaM 9 206 774 vidhinA'nena - 9 152 763 vijayeta 7 201547 vidyA brAhmaNaM 2 114 127 vidhiyajJasamanvitAH2 86 115 vijigISozca 7156535 vidyA bhavati 2136 136 / vidhiyajJAta . 2 85 115 For Private And Personal Use Only Page #1057 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (74) vizva vidhi a. zlo. pR. ___ a. zlo. pR. a. zlo. pR. vidhirudvAhakarmaNi 3 43 210 / vinItaveSAbharaNaH 8 2558 / viprAH prAhuH 9 45 731 vidhireSaH 10 7805 vinItAtmA'pi 7 39 503 vigruSo'GgaM 5140 450 vidhinAtmopajI. 8 363 706 vinItAtmA hi 7 39 503 vipreSu 11 6834 vidhivat 1 58 31 vinItaistu 4 68 327 vipro'jIvan 10 112 828 vidhivat vinItaH 8 1557 viprojIvet 4 2301 vidhivat 6 11463 vinyaset 3 226 280 vipro dadyAt 9220 778 vidhivat vipaNena ca 3 152 251 / vipro dharmAt 12 71 919 vidhivat 11148 871 viparItastathaiva 7 164 537 vipro nirhatya 5100 433 vidhivat pitaro 3 267 294 viparIta 4 161353 vipro bhikSata 11 24 838 vidhivatpUrva 3 219 278 / viparItaM 8 258 674 - viproSya 2 132 134 vidhivatpretya 3 143 248 / viparItAMzca 4 31 315 viproSya 2217174 vidhivaddabhepANinA 3 279 297 - viparItAMstu 8 64 589 / vipraM sAMgatikaM 3103 232 vidhivadbrahmacAriNe 3 94 228 vipAlAn 8 241669 vipraH4142 349 vidhivadvedapAragaH 2148 143 vipulAdvA 8 348 701 vipraHpratyabhivAda02 126 132 vidhivadvaMdanaM 2216 174 . vipra ADhayaH 8 170 644 vipraH zuddhayati 5 98 433 vidhijJaH 5 33 401 vipraduSTAM 11 176 878 5 26395 viprayogaM 6 62 477 viplutau zUdravajyau 8 378 711 vidhiM daMDavinirNaye 8 302 686 viprazcaMndukSaye viprazcaMndukSaye : 122 241 : 122 241 vivudhAnucarAzca 12 87 915 vidhi dharmya 4 187 360 / vipravadvA'pi 3 220 278 / vibruvan 8 76 595 vidhi vipraH 11 86 855 viprasevaiva 10 123 830 vibruvan 8 195652 vidhi hitvA 5 50 407 viprasya 4 111 341 vibhaktAH saha 9 210 775 vidhiH 5 73 420 viprasya tannimitte 11 80 853 vibhajeta saH 9216 777 vidhiH syAt 8161636 viprasya triSu 10 10805 vibhajaren 9210 775 vidhiH syAt 8 189 651 viprasyedaM 12 82 920 vibhAgadharma 1 115 46 vidhUme viprasyotpAdya 11 208888 vibhAgasyaikayo0 9 148 762 vidheH pratinidhiH11 29 839 viprasyovRtaM 2 44 93 vibhAgo'yaM vidhiH9 149 762 vinayAt 7 40 503 viprasyauddhArikaM 9 150 763 vibhUSaNaparicchadA 9 78 741 vinazyatyAzu 3 57 296 viprANAmeva 3 199 269 vimukhA 4 244 377 vinazyatyAzu 8 22 569 viprANAM viyuktAvitaretaram 9 102 747 vinazyati 3 58 216 viprANAM viyujyate 4 97 337 vinA'dbhirapsu 11 202 887 viprANAM vedaviduSAM 9 334 798 virameta 7 46 505 vinA puruSakAreNa 7 208 551 viprANAM jJAnataH 2 155 145 virATsatAH 3 195 268 vinA vA 4 255 381 vidhAnArAdhayet 10 122830 virAmo'stviti 2 73 108 vinAzayati 7 19 497 7 38 503 virociSNu 1 77 36 vinAzayati vA 9109 748 8103 604 vivazaH 8 83 598 vinAzaM vrajati 3 179 261 viprA vedavidastrayaH 8 11566 vivatsAyAzca 5 8 388 vinipAtaH 4 146 390 viprAstAn 3 208 272 vivasvatsutaH 1 62 32 vinipAtya 11 127 86. viprAntike pitRRn 3 224 279 / vivAde 8 246 671 viprAn viprAn For Private And Personal Use Only Page #1058 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra a. zlo. pR. . 11205 887 4 180 359 8 230 666 8 4565 vivAde vA vivAda vivAda vivAdaM caratAM vivAdaH vivasvA vivAhAnAM vivAheSu 9 197772 vivAha pUrvacoditau 3 26 202 vivAhaH sadRzaiH 10 53 814 vivikte 4 261 382 vivikteSu ca 3 207272 vividhAni 2240 181 12 61918 vividhAni vividhAni 12 77 920 vividhAzca 6 29 467 | viSThA 76 920 vividhAcaiva 12 vividhAMca 1 39 25 vividhena 8 311 689 vividhaiH 79 615 vivRddha 9 128 754 viziSTAni 10 80 820 9 34728 viziSTo dazabhiH 2 85115 viziSTaM viziSTa karma 10 123830 vizIryetAparAdhataH 8 409 719 vizala: 5153454 vizuddhAca vizuddhAnapi vizuddhiH 5 66 417 vizuddhayati 5 100 433 vizeSo nopapadyate 9 139 759 vizeSataH 7 55 509 vizrAntaH 7 152 533 31727 vizvajanyamimaM 9 7 10 495 8 9 241 781 1112 46 2 10 76 819 11190884 vizvarUpaM vizvAmitraH vizvebhyazcaiva 3 www.kobatirth.org 10 108827 89 227 ( 75 ) vizvebhyazcaiva vizvaizva devaiH viSaghnAni viSaghnairagadaiH 11 7 222554 7 222554 viSayANAM 5564 1 15 14 viSayAn 12 73919 viSaye cAsya 8 149 624 viSayeSu 2 96 118 9 2 viSayeSu ca viSayeSvapahAriSu 2 88 116 viSayeSvapi sajjati6 55 475 viSayeSvaprasaktiH 1 89. 40 viSayopasevA viSAdapyamRtaM 12 32912 2239 181 viSTabdhasya 9 296791 4220 370 visa brAhmaNAn 3 258 292 visRjya ca 7 147532 6 79 484 8 220 661 7 33 623 visRjya visaMvadet vistIryate vispaSTArtha 2 33 88 | visrabdhaM brAhmaNaH 8 418 722 vihiMsyuH pazavaH 8 239 669 vihRtya tu vihaMgamahiSINAM 9 55 733 vijJAtaprakRtAvRNam 8 162 637 vijJAnaM cAsya vijJeyastu vijJeyA gauNikI 12 vijJeyA trividhA 11 7 225555 4 20 309 8 138 619 41914 94858 vijJeyA havyasaMpadaH 3 256 292 vijJeyAH paMkti pA0 3 vijJeyo raupyamASaka 8 | vijJeyaM 184 262 136619 da 70 479 2 81 113 a. zlo. pR. 90 227 29 839 vijJeyaM brahmaNaH vaijJeyaH vijJeyaH prasavaM 8 346700 9 55 733 For Private And Personal Use Only Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir vindeta sadRzaM 9 95845 viMdate necchayA viMderan yoSitaH 9 85.743 viMzatIzastu 7 118 527 viMzatIzaM 7 116 526 viMzI paJcakulAni 7 120 527 viMzaM kArSApaNA0 10 120 830 vItazokabhayaH vIrahatyAsamaM 11 41841 6 32468 vIkSyAndhaH 3 177 261 7 107525 8 236 668 67918 vRka vaccAvalu vRkaiH pola vRko mRgebhaM yAdeva vRttajJAH vRttirviprasya vRttihetoH a. zlo. pR. 9 90 744 vRthotpannaM vRdhokSNaH vRddhayA vA'pi vRddhasevI 12 8 4 262383 4 11307 8 240 669 vRttiM tatra vRttiM dharmyA 7 136530 11 22837 vRttiM dharmyA vRttInAM lakSaNa 1113 46 vRtte zarAvasaMpAte 6 56 475 vRttyupAyAn 10 2800 vRthAkkasarasaMyAvaM 5 7387 vRddhAMzca vRddhi naiva vRddhaM pAtreSu vRddhaM pAtreSu vRSabhaikasahasrA 6 uu 5 38403 5 34402 vRthApazunaH vRthA mAMsAni vRthAbhe'nuga0 11144 870 vRthAsaMkarajAnAM 5 88 426 vRthA hi 8 112611 9 147 762 10 107827 5 146 452 7 38503 38 503 78 515 87 599 7 10 117829 7 100 523 7 102523 11127866 Page #1059 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a. zlo. pU. a. zlo. pR. a. zlo. pR. vRSabhaikAdazA 11 116 863 | vedavidbhayaH 11 116 863 vedoditAnAM 11 203 887 vRSabhaikodazA 11 130 867 vedavidyAvratasnA04 31 315 vedodita vRSalatvaM 1. 43812. vedazabdabhyaH 1 21 17 vedopakaraNe 2105 123 vRSalasya 4 108 340 vedazAstramiti 12 94 927 vedaM 5 137 449 vRSalAgnyupase0 11 43 842 vedazAstravidarhati 12 100 929 vedaH kRtsnaH 2165 148 vRSalAya 3 249 290 vedazAstravidAM 5 2 384 vedaM vApi 3 2 189 vRSalIpatiH 3 155 253 vedazAstrArthatatva 12 102 930 vedaM viplAvya 11 198 886 vRSalIphenapItasya 3 19 200 vedazAstrAviro0 12 106 931 vedaH saparivahaNaH 12 109 933 vRSalIsevanAt 11178 879 vedazAstraM 12 99 929 vedaH smRtiH 2 12 69 vRSalaM taM 8 16 567 vedazcakSuH 12 94 928 vene rAjyaM 9 66 737 vRSalyA saha 3 191 265 vedazrutividhAnataH 6 89 487 veno vinaSTaH . 41 504 vRSAn devapazan 8 243 670 vedasaMnyAsikAnoM 6 86 487 vezenaiva ca 4 84 334 vRSo hi bhagavAn 8 16 567 vedasya 4123 343 veSamadyAnnavikrayAH 9 264 785 vRSTerannaM 3 76 222 / vedAjyotIMSi 12 49 915 veSavAgbuddhisArUpya4 18309 vRkSagulmAvRte 193 545 vedAdeva 12 98 929 veSAbharaNasaMzuddhAH 7 223 554 vRkSamUlaniketanaH 6 26 466 / vedAddharmaH 5 44 405 / veSTitAH 1 49 28 vRkSAropakaH 3 193 256 vedhAnadhItya 3 2 189 vaikhAnasamate 6 21 465 vRkSAstUbhayataH 1 47 27 vedAnadhyayanena 363 217 vaiguNyAjjanmanaH 10 68818 vRkSaM vA 6 78 484 vedAbhyAse 12 92 926 vaiguNyAt 8 294 684 veNAnAM bhAMDavA. 10 49 814 vedAbhyAsena 4 148 350 vaiNavIM 4 36318 veNuvaidalabhAMDAnAM 8 328 695 vedAbhyAsena 11 46 844 vaitAnikaM ca vetanasyAnapAkriyAm8 215659 vedAbhyAsaH 2 166 152 vaitRSNyaM 5 127 445 vatanasyaiva 8 5564 / vedAbhyAsaH 10 80 820 vaidalAnAM 5 118 441 vetanAdAnakarmaNaH 8 219 661 / vedAbhyAsaH 11 245 890 vaidike 12 87 923 vedatattvArthaviduSe 3 96 229 / bedAbhyAsaH 12 31 912 vaidikaizcaiva 6 75 482 vedatattvArthaviddijaH 5 42 404 vedAbhyAsaH 12 83 921 vaidikaiH 2 26 79 vedatattvArtha 4 92 336 vedArthavit 3 186 263 vaidikaM vA 11 96 859 vedatrayAnniraduhat 2 76 110 vedAstyAgazca 2 97 119 vaidehakAnAM 10 47 813 vedaniMdakaH 3 161 256 vedAH saMtatiH 3259 293 vaidehakena 10 19806 vedapuNyena 2 78 110 vedAMgAni 4 98337 vaidehikAMdhramedau 10 36 811 vedapradAnAt 2171 153 | vedAMgAnyapi 2 141 140 vaidehyAmeva 10 37811 vedamadhyApayet 2 140 139 vedAMtAbhihitaM 6 83 486 vairiNaM 4 133 346 vedameva . 2 166 152 vedAMtopagataM 2 160 146 vairaM kurvIta 6 47 474 vedameva 4 147 350 vedAMtaM . 6 94 491 vaivAhike'nau 3 67 217 vedayaH 2183 169 veditavyAH 10 40 811 vaivAhiko vidhiH 2 67 105 vedayeddhanikaM 8 177 646 vedetrivRti 11 263 902 vaizeSyAt 10 3800 vedaviccApi 3 179 261 vedokamAyuH 1 84 39 vaizyabhAvaM 10 93 824 vedavitsu 11 6834 / vedo'khilaH 2 6 53 / vaizyarAjanyavi0 10 12805 For Private And Personal Use Only Page #1060 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (77) vaizyastu vaizyastu illimimimi. a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. vaizyavat 5 139 450 / vaizyaM zUdraH 10 121 830 vyavahAro mithaH 10 53 814 vaizyavRtti 10 101 826 / vaizyaM kSemaM 2 127 132 vyavahAraM 8 168 643. vaizyavRttyA'pi 10 83 821 vaizyaH 5 82 422 vyasanasya vaizyazUdrAvapi 3 112 234 vaizyaH pratodaM 5 98 433 vyasanAni 7 45 505 vaizyazadropacAraM 1116. 46 vaizyaH sarvasvadaMDaH 8 376 710 vyasanAni 9299 792 vaizyazadrau 3 110 234 vaizvadevasya 3 84 225 vyasane cotthite 7 184 542 vaizyazUdrau 8419 722 vaizvadevasya 4 183 359 vyasaneSu 7 46 505 baizyazca na 11 93 857 vaizvadeve tu nirvRtte 3 108 233 / vyasanaM 7 53 508 vaizyazcet 8 383 712 vaizvadevaM 3 83 225 vyasanyadho'dhaH 7 53 508 vaizvadevaM hi 3 121 239 vyastaizcaiva 7160 536 vodaH kanyA 8 205 656 vyAjenopArjitaM 4 229 373 vaizyasya voduH kanyAsamudra09 172 769 vyAdhAMzchAkunikAn8 261 674 vaizyasya tu 11 235 895 voduH sa garbhaH 1173 769 vyAdhitA vA 980 742 vaizyasya dyadhika 2 65 104 vaMcakAH kitavAH 9 258 784 vyAdhitAM 9 72 739 vaizyasya dhana 2 31 86 vaMdhyA'STame 9 81 742 vyAdhitaH 4 157 352 vaizyasya puSTi 2 32 87 vyajanodakadhUpanaiH 7 223 554 vyAdhibhizca 5 50 407 vaizyasya varNe 10 10805 vyatiriktA 8 153 631 vyAdhibhizca 6 62 477 vaizyasya zaNatAMtavI2 42 92 vyatyastapANinA 2 72 107 vyAdhibhizca 12 8.920 vaizyasyAvikasau0 2 44 93 vyapetakalmaSaH 4263 383 vyAyamyAplutya 7220 554 vaizyasyehArthinaH 2 37 90 vyapetakalmaSaH 12 18 909 vyAlagrAhAn 8 261 674 vaizyAjaH sArdhe 9151 763 vyapaiti dadataH 9 142 760 vyAlAca vaizyAttu jAyate 10 23 807 vyapohatyAtmava. 11 86 855 vyAlAMzca 1 39 25 vaizyAnAmAjyapA 3 197 268 vyapohya 8421 722 vyAhRtipraNavaiH 6 70 479 vaizyAnAM - 2155 145 vyabhicAra 5163 457 vyUhena vyUhya 7 192 545 vaizyAn 1. 11805 vyabhicArAttu 9 30 727 vyaMgAre 6 56 475 vaizyAn mAgadha0 10 17806 vyabhicAreNa 10 24 8.7 vrajeddizaM 6 31467 vaizyAputraH 9 153 763 vyaye ca 5149 453 / vrajaMti paramAM 10 130 832 vaizyAM vA kSatriyaH 8 383 712 vyaye caiva 111 vrajaMtISvapyanuvra 11 111 863 vaizye cecchati 9 328 797 vyavahAravidhau 8 46 579 vrajaMtyatrAdidAyi0 3 104 232 vaizye paJcazataM 8 385 713 vyavahArasthitau 8 7564 vratacaryopacAraM 1111 45 vaizye'STamAMzaH 11 126 866 vyavahArasya 9 250 783 vraNazoNitayoH 8 288 682 vaizye syAt 8 269 677 vyavahArasya nirNayaH8 410 719 vratamasya 2189 161 vaizyo'dbhiH 2 62 102 / vyavahArAn 8 1557 vratametaddhi vaizyo'jIvan 10 98 825 / vyavahArAn 8421 722 vratametaddhi 9 308 793 vaizyo'pyardhazataM 8268 676 vyavahAre 8200 654 vratavat 2189 161 vaizyo bhavati 12 72 919 vyavahAreNa jIvaMtaM 7 138 530 vratazeSaM 11 158 873 vaizyaM paJcazataM 8 377 711 vhavahAreSu 8 62 588 vratasthamapi 3 234 282 vaizyaM prati 10 78 820 / vyavahAro na / 8 164 638 | vratasthasya 11 120 865 For Private And Personal Use Only Page #1061 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (78) vratAni a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. vratAdezanamiSyate 2 173 154 zatavarSa 2 136 135 zayyAzcAbharaNAni 10 56 815 vratAnAM vividhaH 11 161 874 zatAdabhyadhike 8322 693 zayyAsanasthaH 2119 129 vratAnAM zrUyatAM 11 161 874 zatAni paMca 8265 675 zayyAsane 2119 129 zatAni paMca 8379 711 zayyAsanaM vratAnImAni 4 13 307 zatAni paMca 8386 713 zayyAM gRhAn 4 253 380 vratinAMna zatAyuzcaiva 3 186 263 zaraNAgatahataizca 11 190 884 vratena 4 198 363 zatezAya 7118 527 zaraNAgataM 11 197 886 tairAviSkRtainasaH11 226 893 zataM dazasahasrANi 7 74 514 / zaraNeSvamamathaiva 6 26 466 tairebhiH 11 102 860 zataM brAhmaNaM 8268 676 zarAn 8 248 671 vratarebhiH 11 169876 zataM varSANi 4 158 353 zarIrakarSaNAtprANA:7 113 596 vrataizca 2 165 148 / zataM varSANi 4 165 354 zarIrajaiH 12 9906 vrataM rakSAMsi 4 199 364 . zatrubhinAbhibhUyate 7 180 541 zarIrasya 6 30 467 vrAtyatA bAMdhava0 11 62 849 | zatrusevini 7 187 543 zarIrasyAtyaye 6 68 478 vrAtyayA saha 8374 709 zatrozcaiva zarIrasyApicAtyayeTa 70 592 vAtyAttu jAyate 10 21 807 zanakairupanikSipet 3 224 279 zarIreNa samaM 8 17568 brAtyAnAM yAjanaM 11 197 885 zanairAvaya'mAnastu 4 172 356 / zarIreNeha 12 17 909 vrAtyAniti 10 20 807 zanakainipet 3 92 228 / zarIraM caiva 2 192 167 brAhayaH zAlayaH 9 39 729 zanakairvazamAnayet 7 109 525 zarIraM yAtanA0 12 16 909 vazvanaprabhavAn 5 6 386 zanakaistu 10 43 812 / zaraHkSatriyayA 3 44 210 zakuniH 5129 447 zanakaiH sAMtvayan 7 173 539 zarkarA vAlukAH 9249 601 zaktito'narcitaH 4 29 314 zanakaiH susamAhitaH3 218 280 zarmavadrAhmaNasya 2 32 87 zaktitaH 4 32 316 zanaiH piMDAMtike 3 218 277 zalyaM cAsya 8 12566 9274 786 zanaiH paMcendriyANi 1 15 14 | zavaspRzo 5 63 416 zaktitaH pratipUja03 243 284 zapathenApi 8 110 610 | zavaM tatspRSTinaM 5 84 424 zakti cAvekSya 10 124 830 zapathenAsti 8113 611 zazavacca viniSpatet7 107 525 zaktiM cAvezya 11 209 888 zapathaizcaiva 8191 651 zazakUrmayostu 3 270 295 zaktiM cobhayataH 8316 690 / zapaMtyapratipUjitAH3 58 216 zastravikrayiNaH 4 215 369 zaktenApi 10 129 832 . zabalaM 4 228 373 zastravikrayiNaH 4 220 370 zaktaM karmaNi 8 389 714 / zabdaH sparzazca 12 98 929 zastrANAmauSadhasya 9 293 790 zaktaH parajane 11 9 835 zamIvallIsthalAni 8 248 671 / zastrANAmauSadhasya 8 325 694 zaktyA gurvartha 2 245 183 . zamyApAtAstrayaH 8238 668, zastrANyAbharaNAni 7 726 555 zakyAstAH 10 zayanasthaH 4 74 329 zastrAstrabhRtvaM 10 79 820 zaTho mithyAvini0 4 196 363 / zayane tapta Ayase8 373 709 zastreNa 4 122 343 zaNasUtramayaM 2 44 93 zayAno na 2 195 168 zastreNa vaizyAn 10 119 829 zatamazvAnRte 8 99 602 . zayano'bhyuditazca 2 221 176 zastraM dvijAtibhiH 8 349 701 zatamAnastu 8 138 619 / zayAnaM kAmacArataH 1 220 175, zAkamUlaphalAnAM 5 118 441 zatazo gurutalpaga:12 58 915 / zayAnaH 4112341 zAkamUlaphalAni ca6 15464 zatamAnaM 8 221 662 zayAraMca 5 42 419 / zAkamUlaphalema 5460 zaktitaH For Private And Personal Use Only Page #1062 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra zAkamUlaphaleSu zakuninAtha zArka caiva a. zlo. pU. .8 332 695 3268 204 4253380 3 145 249 zAkhAntagaM zAMNakSaumAji0 10 8783 zAkSaumAvikAni 2 41 92 zArIrasya 5109436 zArIraM 5 138 449 zArIraM 9 236 780 zArIraM trividhaM 12 7 906 zArIraM saMnivezya 11 202887 zAraMgI 9 23 725 zAlmalIn 8 247 671 zAlmalIphalake 8 397 716 zAarzaucasya 5 73420 zAzvatI yoniH 9 37729 zAzvatI sAptapauruSI 3 146 249 zAzvata 5 36402 8 317690 6 3561 zAsanADA zAstradRTaizva zAstre'smin 1118 47 8 257 673 zIkhaM ca 12105930 zAstra samadhiga0 4 20 309 ziphAvidalara 0 9 230 778 ziphAcaivApnuyAt 8 370 708 zirasyetAn 4 83 334 zirobhiste ziraHsnAtazca 4 83 334 zirAMsi 8 115612 zilAnaSyucchataH 3100 30 zilAphalakanauSu 2204170 zilo madhyA0 10 112828 zilo ucchenApi 7 3502 zilpa 4 228 373 zilpAMni vivi0 10 100 825 zirUpema vyavahAreNa 3 64217 zilpopacArayuktAH 9 259 785 zivasaMkalpameva 11250 899 128 www.kobatirth.org zizucAMdrAyaNaM zizuraMgirasaH zizorniSkramaNaM ziSTyartha ziSTA vA ziSyatvigbAMdha ziSyA caurAniva (s) ziSyANAM ziSyAMca ziSyeNa baMdhunA ziSyebhyazca ziSyo vA ziSyaM 80 421 9272786 4101338 4 175 357 . 71593 1 103 43 2208 172 4114 341 zikSayecchaucaM 2 69106 zItAtapAbhighA. 12 77 920 zuke dvihAyanaM 11134868 zuklavastrAM zukleSa zuklakRSNeca zuklapakSAdini a. zlo. pR. 11219 891 2151144 2 34 88 4 164 354 zuk 11153 872 zuktAni yAni dra 2175 157 zuktaM 11 82 854 5 zucIn zucau deze zuddhirIghanaM zuddhiruktA zuddhiruSNena 9 4 zuklaH svaprAya zuci tat zucinA zucirutkRSTazuzrUSuH 9 335 798 zuciM dakSaM zuciM deza zucInAkara karmA V 3 206 272 7 62 511 7 60 511 2 222 176 5114440 5110 436 5 116 441 5120442 4 211367 6 20 465 11217890 70 738 98 337 zuzrUSA ratiH 1 66 33 zuzrUSA vApi 5 130 447 zuzrUSAM 7 31501 zuzrUSitvA | zuzrUSuradhi 63512 zuzrUSaiva tu | zuzrUSyaMte zuSkavairaM zuddhirvijAnatA zuddhicAMdrAyaNaM 11163875 zuddhiSu 5133448 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only a. zlo. paM. zuddhiH prakSAlanena 5115 440 zuddheH kartRNi zuddheH zRNuta zuddho bhavati zuddha dvipraH zuddhayaMti 5 76420 5 82422 5 71419 4208 366 zunA saMspRSTaM zunAM ca patitAnAM 3 92228 zubhAnAmiha 12 84 921 12 3 905 4 36318 8 298 685 11231894 2112 126 9 100 747 8 399 716 zubhAzubhaphalaM zubhe raukme zubheSu zubhaM karma zubhaM bIjamiya zukrasaMjJena zulkasthAneSu zulkasthAnaM zulkaMca zulkaM dadyAt zulkaM duhitaraM zukaM 5104434 5109436 8401717 8370708 8 367707 9 9 98 746 98 746 89519 28 727 2112126 1 91 4.0 11110 862 2218 174 9 334 798 10 100 825 7 9 4 139348 zuSkANi bhuktvA 11 155 873 11166875 zuSkAnnasya 11 97859 zUdratvaM ca zUdramArogyameva 2127132 zUdrayotkRSTa vedane 3 44 210 zUdraviTkSatraviprANAM8 105.605. zatravRttyA'pi 10 98 825 zUdraziSyaH 3 156 253 Page #1063 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir zUrANAM zUrAn thiultimulihiihtlin: a. zlo. pR.| a. zlo pR. / a. zlo. pR. zUdrasaMsparzadUSitA 5 103 434 | zUdro dAsyAt 8415 720 / zoNita 4 168 355 zUdrastu yasmin 2 24 77 / zado dharmAt 12 72 919 | zoNitaM yAvA 11207 888 zUdrastu vadhaM 8268 676 zudro nAsti tu 10 4800 zocaMti jAmayaH 3 57 216 zUdrasya vRtti 10 121 830 | zUdro'pi dazamI 2 137. 138 zodhyaM vASyAzu 11 160 874 zUdrasya tu 2 31 86 zUdro brAhmaNatA.10 65 817 | zoSayet 6 24 466 zUdrasya tu 9157 765 zUdro mAsena 5.82 422 | zaucamakrodhamatva 3235 282 zUdrasya preSyasaMyutam2 32 87 zUdro hi dhanaM 10 129 832 zaucamindriyani 6 92 490 zUdrasyocchiSTaM 4 211 367 | zabdaM ca 1 31 23 | zaucamiMdriyani 10 63816 zUdrahatyAvataM 11131 867 zuddha tu kArayet 8414 720 / zaucamidriyani 12 31. 912 zadrahatyAvrataM 11140869 | zudaH sarvaistu 8 89 599 / zaucAzaucaM hi 5 96 432 zUdAjjAtaH 10 18806 zavaH sarvaistu 8 114 612 zauce zudANAmeva 2155 145 zUdraH kartuM 10 99 825 zauce dharme 9 11 zUdrANAM 5139 450 zUdraH spRSTAbhira0 2 63 101 zaucana 4 148 350 zudANAM tu. 3 197 268 zUnyAni ca 9265 786 zocepsuH 161 101 zUdrANAM tu 10 41812 5 29 400 zaucaM brAhmaNasaMpadaH3 126 242 zadAdapasadAstra0 10 16806 7 62511 zaucaM yathA 5113 439 zUdrAdapyaMtyaja0 10 110 827 7 20 498 zaunakasya 3 16 199 zUdAdAyogavaH 10 12 805 | zRgAlayoni 5163 457 zoryakarmApadezaiH 9268 786 zadvAnnaM 4 218 370 / zRNutAnAdyabha0 11 145 870 zaurya karuNaveditA 7 215 552 zudApatyaizca 3 64 217 / | zRNuyAdyaH 5 74 420 zaMkhapuSpAzritaM 11 147 871 zUdAputrAya 9154 764 zRNuyAdvA'pi 6 77 595 zaMsa nastatvataH 12 19.3 zudrAputro na 9155 764 | zRNu saubhyAnupU0 8 90 601 zaMsevAmadazezAya 7 117 526 zudA bhAyopadi0 3 14 198 zepe paijavane 8 111 611 zaMsadrAmazatezastu 7118 527 zadAmlecchAzca 12 43 914 | zelaM gavyaM 5 6386 zmazAnagocaraM 10 39811 zudAyAM 8 384 712 - zevadhiSTe'smi 2114 127 zmazAneSvapi 9318 795 zUdrAyaryA brAhmaNA010 64 816 zeSamAtmani 6 12463 zmazrulomanakhAni 6 6460 zUdrAvadI 3 16199 zeSANAmanupUrvazaH 1102 43 smabhralovijane 11105 861 zUdrAzca saMtaH 8 69 592 zeSANAM 1163 767 zraddadhAnatayaiva ca 7 86518 zudrAM vA brAhmaNaH 8386 713 zeSAzcAkAryakA 11 239 897 zraddadhAnaH 2238 180 zUdrAM zayanaM 3 17 199 zeSAstamupajIdheyuH 9 105748 zraddadhAnaH 4 158 353 zadrAMzca 9 224 478 zeSe tvekAdazaguNaM 8 323 693 zraddadhAnaH 11 39 841 zadrAMzcAtmopajI. 713953. zeSe daMDaH 8291 683 zraddhayeSTaM 4 226 372 zUdreNa hi 2 172 154 zeSe'pyekAdazaguNaM 8 321 292 zraddhAkRte zUdre dvAdazakaH 8269 677 zeSe rAtrau 4106 339 zraddhAca naH 3 259 293 zudre zeyastu 11 126 866 zeSeSUpavasedahaH 5 20 393 zraddhApUtaM 4 225 372 zUdaiva bhAryA 3 13 198 | zailuSatunavAyAnaM 4 114 369 zrameNa yat 1200 774 zudro gupta 8375 710 | zaileSUpavaneSu 10 5. 814 | zravaNAccaiva 8 75 264 zadrocchiSTAH 11 148 871 / zoNitotpAdakaH 4 168 355 | zrAddhakarmaNyupasthite 3 187 594 For Private And Personal Use Only Page #1064 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (1) a. zlo. pR. aM. zlo. pR. a. zlo. pR. dhAddhakarmasu saMpadaH 1955 201 | zrutvAputrasya 5 76 420 / zvazurAnRtvijaH 2 130 133 zrAddhakalpaM ca 1 112 46 zrutvAspRSTa 2 98 119 / zvazrUratha pitRSvasA 2 131 134 dhAddhabhuSalItalpa 3 250 290 zrutvaitAn 5 1384 | zvasarpa 4 126 344 zrAddhamA rakSavarji 3 204 270 zrUyatAM 5 3 385 | zvasUkakarakharo0 12 55 917 zrAddhamitro. 3140 247 zreNIdharmAzca 8 42 577 | zvasUkaranipAtane 8 299 686 zrAddhAni ca 3 139 247 zreyasAcet 10 64 816 | zvasUkaramukhAnugam 8 240 669 zrAddhikaM 4 116 342 zreyasA na 2 119 129 | zvasRgAlakharaiH 11 199 886 zrAddha devAn 3 213 275 zreyasaH zreyasaH 9 184 771 | zvahataM viSame 8233 667 zrAddhe prazastAsti 3 276 296 zreyaskarataraM 12 86 921 zvA tu dRSTinipAtena 3 241 284 zrAddhe yatnena 3 234 281 zreyastvaM veti 10 66 817 zvA mRgagrahaNe 5129 447 zrAddheSu ca 3 139 247 zreyassu 2207 176 zvAvalihyAt 7 21 498 zrAddhaM bhuktvA 3 249 290 zreyaH kiMcit 2 223 173 zvAvitkRtAnnaM 12 65 918 zrAddhaM bhuktvA 4 131 346 zreSThayameSAM 12 38 914 zvAvidhaM 5 18393 zrAvaNyAM 4 95 337 zreSThayenAbhijanenedaM 1100 42 zvA vai bhavati 2201 169 zrAvayiSyati 1 59 32 zrotrAdInyanupU 2 91 117 zvitrikuSTIkulAni 3 7 195 zrotaH zrAMtaH 9300 792 zrotriyasya 4 224 471 zvitryatho pizunaH 3 161 256 zriyaM pratyaGmukhaH 2 52 96 zrotriyAn 3 184 262 SaTkarmANi 10 74 819 zrIphalaiH 5119 442 zrotriyAn 4 31 315 SaTkarmANyagrajanmanaH 10 75 819 zrutazIle 11 12 837 zrotriyAyaiva 3 128 243 SaTkamaikaH 4 9305 zrutazArya0 4 227 372 zrotriyAH zrotriyaM 8 394 715 SaTatriMzadAbdikaM 3 1 185 zrutavRtte viditvA 7 136 530 zrotriye 5 80 421 SaT SaT kAyoTajaH3 38 208 zrutavRttopapane 9 244 781 zrotriyeSUpakurvazca 8 395 715 SaTsutAH 10 41 812 zrutazIlavate 3 27 203 zrotriyo viSaye 7 134 529 SaT SaTsu 8404 718 zrutasyAbhijanasya.4 18309 zrotriyaM vyAdhi0 8 396 716 SaDadAyAdabAMdhavAH 9 158 766 zrutasyopakaroti 2149 143 | zrotriyaH sIdati 7 135 530 SaDadAyAdabAMdhavAH 9 160 766 zrutidvaidhaM 9 32 727 zrotraM tvak 2 90 117 SaDAnupUrvyA 3 23 201 zrutidvaidhaM tu 2 14 72 zleSmaniSThayUta 4 132 346 SaDutkRSTasya 7127 528 zrutipratyakSahetavaH12 109 933 | zleSmAtakaphalAni 6 24 463 SaDete'pasadAH 10 10 805 zrutiprAmANyataH 2 8 66 | zleSmAzru0 5 134 448 SaDRtazca 3 217 277 zrutireSA sanAtanI 3 284 2.99 / zvakrIDI zyenajIvI3 164 256 SaDguNAMzcintayetsadA7 161 536 zrutistu vedaH 2 10 67 | zvakharoSTre 4115 341 SaDidhaM strIdhanaM 9 194 772 zrutismRtyuditaM 2 9 67 | zvagRdhaiH 3 115 236 Sar3idhaM ca 7 186 542 zrutismRtyuditaM 4 155 352 , zvagodholUkakA0 11 131 867 SaDuzAH 161 32 zrutIrathAgira 11 33 839 | zvapacA 3 92 228 paNNAmapi 1 16 14 zrutopakriyayA 2 149 143 zvapAka iti 10 19 806 SaNNAmeSAM 12 86 921 zrutau palyA 9 96 746 zvamAMsamicchan 10 106 827 SaNmAsaniMcayaH 6 18465 zrutaM deza zvabhirhatasya 8274 676 5 130 447 SaNmAsAn 3269 295 zrutyuktaH 1108 45 / zvavatA 4 216 369 | SaNmAsAna 11 130865 For Private And Personal Use Only Page #1065 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a. zlo. pR.| a. zlo. pR. a. zlo. pR. SaNNAM tu karmaNAM 10 76 819 / sa tAn 5 3385 sayAti bhAsatAM 11 25 838 SaTeMH bhitrI. 3177 261 sa trINyahAni 11 157 873 | sa rAjA . 17497 bayAnakAlatA 11200 886 | satrInetAn6 89 488 | sa rAjA zakalo.8387 713 SaSThe'naprAzanaM 2 34 88 sa taiH pRSTaH 1 4 7 sa rAjJA 8177 646 SaSTho dvAdazaH 7131 529 / sa tvapsu taM 11 187 883 / sa vidyAt 767513 SaSThaM tu kSetrajasyAMzaM 9 164 767 sa dattvA 8 155 633 sa vidhUyeha 6 85 487 pANyaguNavedi. 7 168 538 / sa dApyaH / sa vinazyati 7 12 495 pANmAsikaH 7127 528 sa dIrghasyApi 8 217 660 sa vinAzaM 4 71 328 SoDazaiva tu 8338 697 sa duhyAt 8232666 sa vinAzaM 8347 701 SThIvane vA 4 56 324 sa daMDa 8320 692 sa vipraH 2 142 141 sa eva 8209 657 sa daMDayaH 8 216 659 sa virAja 1 32 23 sa eva dadyAt 9 132 755 sa dvau kArSApaNau 9 282 787 sa vijJeyazca 9 189 769 sa eva dharmajaH 9 107 748 | sa dharmapratirUpakaH11 9 835 sa vijJeyaH 2 98 119 sa eva svayaM 1 7 9 / sa dharma veda 12 106 931 , | sa vijJeyaH 9223 778 sa gacchati 2 249 184 sa dharmaH syAt 12 108 932 | sa vijJeyaH 12 113 934 sa gacchati . 3 93 228 / sa naraH 8 96601 / savai kukkuTakaH10 18806 sa gacchatyaMjasA 2 244 183 sa nApnoti 11 28 839 sa vai sarva 2 160 146 sa guhyo'nyaH 11 265 902 sa nigRhya 8185 649 sa vai sparzaguNaH 1 76 36 sa gRhe gUDhaH 9 170 769 sa nirbhAjyaH 9207 774 sa vyavasyet 7 13 496 sa gRhe'pi 3 71 221 | sa netA 7 17497 sa zUdravat 2 103 122 sa gohatyAkRtaM 11115863 - sa paryAyeNa 4 87 335 / sa sa tAvadgaNaH 120 16 sa cAMdravatikaH 9309 794 | sa pApakRt 4258 382 | sa sadAcAraH 2 18 74 sa cettu 8296.684 | sa pApAtmA 11 26 838 | sa sadyo narakaM 8308688 sa caMdraH 7 7 494 | sa pApiSThaH 3 34 206 sa sadyaH 8365 707 sa jIvanneva 2 168 152 | sa pArayanneva 9 178 770 | sa sarvasamatAmetya 12 125 938 sa jIvazca 5 45 406 sa pAlaH 8 241 669 sa sarvasteyakRnnaraH 4 259 382 sa jIvaH . 12 22 911 sa pItasomapUrvaH 11 8 834 / sa sarvasya 5 46 406 sa tathaiva 8181647 sa putraH kSetramaH 9 167768 sa sarvo'bhihitaH 2 sa sarvo'bhihitaH 2 7 66 satadA tadguNaprAyaM12 25 911 sa pUjyaH 8304 687 sa sAdhubhiH 2 11 69 sa tadeva svayaM 1 28 21 sa paunarbhavaH 9175 770 | sa.soma sa.somaM 11 7834 sa tadgRhIta 9162 766 sa pretya 5 35 402 sa saMgrahaNaM 8357 704 sa tanmAMsAda 5 15 392 sa pretyeha 8 172 644 sa saMtAnAni 3 15 199 sa tasmAt 9106 748 sa pretyeha sa saMdhAryaH 3 79 223 sa tasyavigiha 2 143 141 | sa brahma 2 82 113 sa saMdhyAMzeSu 1 70 34 sa tasyaiva 11 181880 sa bhuMjAnaH 3 115 236 sa saMpUjyaH 9 110 748 sa tasyotpAdayet 8 289 683 | sa bhUtAtmocyate 12 12 907 sa svayaM 1 33 24 sa tAnanuparikAmet7 123 527 | sa yadi 8 184 649 , sa svargAt 3140 247 sa tAnuvAca 12 2 904 | sa yAcyaH 8182 648 ' sa haretaiva 1141 56 For Private And Personal Use Only Page #1066 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (83) a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. zlo. pR. sakAmAM. 8 365 707 satkRtya 3 96 229 sadbhiniditaH 3 165 257 sakAmAM dUSayan 8369 708 satkRtya 3 99 230 sadbhiH sAdhvIti 5 164 157 sakAzAt 2 20 75 sakiyAM 3 126 242 sadbhiH sAdhvIti 9 29 727 sakuberaH 7 7494 satpratigrahaH 10 115 828 sadyastvapriyavAdinI9 81 742 sakRjatvA 11250 899 satyadharmAryavRtteSu 4 175 357 sadya eva 5 77 421 sakRt kanyA 9 47 731 satyapUtAM vadedvAcaM 6 46 473 sadyaH kAryaH 8326 694 sakRtvA prAkRtaM 11 158 873 satyamartha 8 46 579 sadyaH patati 10 92 824 sakRtvA plavaM 11 19837 satyamuktvA 11 196 885 sadyaH patati 10 97 825 sakRtsakRt 9 70 +38 satyAnabhASA 8165 641 sadyaH phalati 4 172 356 sakRtsnAyo 11214 780 satyAnRtAbhyAM 4 4302 sadyaH zaucaM 5 93 432 sakRtsnAM 7 149 532 satyAnRtaM tu 4 6304 sadyaH sabalavAhanamU9 313 794 sakRdAha 9 47 731 satyena jagataH 8 117 613 sadyaH saMtiSThate 5 97 433 sakRdaMzaH satyena pUyate sAkSI8 84 598 sadravyaH saparicchadaH9 241 781 sakRddhanyAttu 11100860 satyena zApayedvinaM 8 114 612 sanAbhyaH 5 83 423 saktena 7 30 501 satyaM caiva 1 81 37 sapavitra 3223 279 sakrItakaH 9174 769 satyaM brUyAt 4 138 347 sapavitrAMstilAn 3210 273 sakhyuH putrasya 11 58 847 satyaM brUhIti 8 89 599 sapazudravyasaMcayam 7 9495 sakhyuH putrasya 11170 876 | satyaM yatra 8 14 567 sapAdaM paNaM . 8242 669 sagotrAta 919. 772 | satyaM sAkSye 8 82 597 sapAlAnvA 8243 670 sacivAn 7 54 508 satraM hi vardhate 8304 687 sapiMDatA 5 60 412 sacailo bahiH 11 202 887 satvacaH 2 47 94 sapiMDeSu 5 59 411 saJcAsaca 12 118 935 sattvavRddhikaraHzubhaH4 262 383 sapiMDeSu sajAtyA sthitayA 9 87 744 sattvasya lakSaNaM 12 38 914 sapiMDaibAMdhavaiH 11 182 881 sajAgrahAparaM 9302 793 sattvaM tat 12 27 912 / saputro vijane 1. 107 827 sajjayaMti hi 8363 706 sattvaM rajaH 12 24 911 sapta prakRtayaH 9294 790 sajyotiH 4106339 sattvaM jJAnaM 12 26 911 saptakasyAsya 7 52507 satataM ceSTayaMti 12 15908 sadAcAraM 4 155 352 saptatyAsthavirazca 8395 513 satataM devavatpatiH 5 153 454 / sadA prahRSTayA 5149 453 / saptadvArAvakAoM ca 6 48 474 satataM brahmacAriNaH3 192265 | sadA sajjanaga0 10 38 811 / saptame saptame 5 6.412 satataM hAri 12 28 912 / sadA sadbhiH 3 147 250 / saptarAtraM 11152872 satAmannaM 3 118 237 / sazastrISu 9125 754 / sapta vittAgamAH 10 115 828 satAM dharmamanusmaran7 94 521 / sadRzAneva 10 6804 saptasapta 1105 44 satAM dharmamanusmaran 8 142 620 sadRzenopayaMtritA 11177 879 sapta sapta 3 38 208 satAM dharma 2217 174 sadRzo'sadRzo'pi 9 174 769 saptAgArAn 11 122 865 satAM dharma 8 34 574 sadRzaM tu 9169 769 / saptAnAM prakRtInAM 9 295 791 satAM vRttaM 10 127 831 sadRzaM prItisaMyuktaM 9 168 768 | saptAMgasyeha 9296 791 satkAramitaraH 3 137 246 sadaivAbhayadakSiNam 8 304 687 | | saptAMgaM rAjyaM 9294 790 satkAreSu 3 59 216 / sadbhirAcaritaM 8 45 580 saptaite dAsayonayaH 8 416 720 HIM For Private And Personal Use Only Page #1067 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra a. zlo. pR. sabrahmacAriNyekA 5 70 418 sabrahmahasteyasaMyuktaH 2 116 128 sabhAprapApUpazAlA 9 264785 sabhAmeva 8 10 566 8 13566 80 596 12 566 10 566 sabhA vA na sabhAMtaH 8 sabhAM yatropatiSThate 8 sabhyaireva 8 samagradhanaM 8381712 samagramalahArakam 8 309 688 samatA caiva 6 44473 samanujJApya 7 228555 samamannaM 4 224 371 samamabrAhmaNe dAnaM 7 85 517 samayavyabhicAriNam 8 221 662 9 156 765 samayavyabhicariNam 8 221 662 samayAdhyuSi 2 14 72 samavarNAsu ye samavarNedvijAtInAM 8 270 677 samavaskaMdayet 7 197546 samavAye 4 108 340 samastatra samastatra samastatra 9 205773 samastatra vibhAgaH 9 210 775 samastAnAM 757 10 8 256 673 7 199547 67 738 samastAH sIni samastairathavA sa mahIma khilAM 9 samakSadarzanAt samakSaM sIni samAgamya samAgamya 8 75594 8 255 672 7 149532 www. kobatirth.org 8409 719 samAjAprekSaNAni 9264785 7 sa mAtA sa pitA 2 144 141 samAtiSThet 44 505 samAdAyAnupUrvazaH 3 219278 samAveyAni 2 240 181 | ( 84 ) a. zlo. pR. samAnayAnakarmA 7 164537 samAnazayane 4 2 25 78 7203548 2 131134 2 51 96 4 26 312 samitrajJAtibAM 9 269 786 9 120 752 samidAdhAnameva 2176 155 9 134 557 samiddhe triravA0 11 73852 samIkSya 6 samIkSya 68 478 19497 26 499 samIkSyakuladharmAcaM 8 42577 samIkSyakAriNaM 7 samutsRjet 3244285 samutsRjet samutsRjet samutthAnavyayaM 1 samAni samAnanicayaH 6 18 465 samAni brahmaha 11 55 846 samAnodakabhAvastu 5 60 412 samAnaMzAn 9 116751 samApte 5 87425 11 81 854 samApte dvAdaze samAnpuyAddamaM 9 287 788 samAmicchet samAropya samAvizati samAvRtto yathA samAzritya samAsena samAsena samAstA samAhatya samAMta 40 319 24 19 8367707 6 25 466 1 56 30 3 4 191 7 70513 6 uu 8 348 701 9 282787 8 288 682 samutpatti 5 49406 8 176 645 samudramiva samudrayAnakuzalAH 8 158 635 samudrayAyI 3 158 254 samudreNeva 9 22725 samudre nApnuyAt 8 189 651 samudre nAsti 8407718 For Private And Personal Use Only Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a. glo pu* samupoDheSu 6 41472 samUDho narakaM yAti 3 249 290 4 174356 9 104748 9212775 3 49 214 8 74 594 9 287 788 7 88518 7 192772 12 91526 6 66478 3 36208 samyakkIrtayataH samyakkuryAt 7101523 samyakkurvan 9 251783 samyak praNihitaM 8 55584 samyak prANAn 11 79 853 samyakUzraddhAsama0 3 275 296 samyak sArAparAdha09 262 785 samyagarthasamAhartRn 7 60 511 samyaguktau 2 14 72 samyagupte 2 160 146 samyagdarzanasampannaH 6 74482 samyagbhavati 8306688 samyagrASTreSu 7 123527 samyagRkSavibhAva0 2 101 120 samyagviprAn 3 187264 samyaGgAnyena 1103 43 samyaGghriviSTadezaH 9252 783 sarasvatIdRSadvatyAH 2 17 74 sarahasyaH 2 165 148 saritaH sAgarAn 1 24 19 sargaH saMhAraH sarpAdInAM 1 80 37 11139869 11133868 9 214776 7 samUlastu sametya bhrAtaraH sametya sahitAH same pumAn sameSu tu sahi viSamaM samottamAdhamaiH samaM sarve samaM pazyan samaH sarveSu sarpa hatvA sarva eva sarvakAryANi sarvakaMTaka pApiSThaM 9292790 59 511 Page #1068 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra sarvagaMdhavahaH sarvatejomayaH 7 sarvato dharmaSaDbhAgaH 8 305 678 sarvo a. zlo. pR. 1 76 36 sarvathA brAhmaNAH sarvathA varta sarvathaiva sarvataH sarvataH pratigRhI * 4 254 380 sarvataH pratigRhI 0 10 102826 sarvatra tu sa sadaH sarvatraiva sarva sarvadA sarvadA sarvadA karma sarvabhUtamayaH 11495 | sarvabhUtAni sarvabhUtAni 7 3 494 | sarvabhUtAni 4 250 379 | sarvabhUtAni 12 86921 sarvadikSu 3 87 226 sarvadikSu niveza0 7 190 544 sarvadaMDamathApi 8 288 682 sarvadaMDasamutthitam 9 323 796 sarvadravyAca 7 222554 sarvadravyANi sarvadravyANi sarvadvaMdvavinirmuktaH 6 81484 sarvadharmabahiSkRtAH 9 238780 sarvadharmavidaH 8 64589 sarvanAzAya 8 354 703 | sarvapaNyavicakSaNAH 8 399716 sarvapApApanodanam 11 260 901 sarvapApApanodanaH 11 215 890 sarvapApApanodanaH 11260 901 sarvapApeSvapi 9 112749 242 669 7 52 507 sarvabhUtAzritaM sarvabhUteSu 7 174539 | sarvabhUteSu 9319 795 | sarvamanyaddhi 2 15 72 4 72 329 2 194 167 2 198 168 6 www.kobatirth.org (85) 8 381712 4 181359 sarvapApaiH sarvapApaiH 11262901 sarvapravacaneSu 3 184 262 sarvabhAveSu 6 80484 sarvabhUtaprasUtiH 9 35 728 sarvabhUtabhayAvahan 8 348 701 a. zlo. pR. 1 7 9 sarvabhUtAnukampakaH 6 sarvabhUtAnyapIDayan 6 12 12 11911 12 91926 8 17568 97522 / sarvalakSaNahInaH 1 16 14 4241377 7 5 494 1291926 8 461 52475 26 900 sarvamAtmani 12 118935 sarvamAtmanyava0 12 119 936 sarvamAtmavazaM 4 160 353 sarvamAsasya 5 49406 sarvamAvRtparikramam 3 214 275 sarvameva 3 62217 sarvamevAsA veda 8 102604 sarvameSaH 1 59 32 sarvayatnairguruM sarvaratnAni 7176539 11 4 834 4 158 353 1 9 11 sarvalokapitA sarvalokaprakopazca 7 . 24 499 sarvalokAdhipatyaM 12 100 929 sarvavarNeSu sarvavarNeSu sarvazAstravizAradAm7 63512 8 84 598 10 5801 sarva 5 9 388 sarvavedasadakSiNam 6 38 471 sarvasmAt 2 103 122 sarvasya tapasaH 1110 45 sarvasyAdhipatiH 8 38 575 sarvasyAzmamayasya 5 110 436 sarvasyAzmamayasya 7 133 529 sarvasyAsya 1 87 40 sarvasyAsya sarvasyAsya 7 2 403 11234898 For Private And Personal Use Only Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a. zlo. pR. 12 39 914 sarvasyAsya sarvasyAsya ca 1 94 41 1 93 41 80 853 sarvasyaivAsya sarvasvamavajitya 11 sarvasvahA raM sarvasvaM vedaviduSe 11 76 852 9 242781 8400 717 2 sarvahAra sarvajJAnamayaH 66 sarvAkareSvadhIkAraH11 63 849 sarvAkuzalamokSAya 11 221 891 sarvANi triguNAni 1 15 14 sarvANi jJAti0 11 187 883 sarvANyetAnyaze0 12 87 923 sarvANyeva 4 144 349 sarvAnanubhASaNe 8 102604 sarvAta sarvAneva sadA sarvAn sarvAn 5 5 52 9 189772 7 19497 sarvAn kAmAn 2 sarvAn kAmAn 3 277 297 sarvAn parityaje 0 4 17 309 sarvAn kRtAM 8 169 643 sarvAn bhRtyAn 9324 796 sarvAn rasAnU 10 86 822 sarvAbhAve sarvA raMjayati sarvAn saMsAdhayet 2 100 119 sarvAlaMkArakeSu ca 7 224 555 sarvAzI 2118 120 sarvAsAmekapatnInAM 9183 771 sarvAsu 5 125 444 sarvAstatrAphalAH 3 56 216 sarvAstasyAphalAH 2 234 179 sarvAsta niSphalAH 12 95 928 sarvAstAstena sarvAstu 3 131244 7 123527 4 181359 17392 9 183771 7 171538 sarvAkazaphAM0 10 89 823 Page #1069 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (66) savarNo sarva savye a. zlo. pR. - a. zlo. pU. sarvAzcaiva 4 162 353 | sarveSveva 11 225 892 / savarNAsu 3 43 210 sarvostAnapi 9271 786 sarve saMkalpajAH 2 3 51 3 4 191 sAMstAMzcaiva 8 256 673 sarvairupAyaiH 8191 651 savarNo lakSaNA0 7 77 515 sarvAstAstena 9 182 771 sarvo daMDajitaH 7 22 498 savaneSUpayannRpaH 6 22 465 sarvAH paridade 9327 796 sarvopAyAn 7 218 553 savAsA jalaM 11 223 892 sarve jIvaMti 3 77 222 sarvopAyAn 7219 553 savAsAH 5 76 420 sarveNa tu 7 71 514 sarvopAyaiH 7178 540 savAsAH 5 77 421 sarveNApyanayaM 10 95 824 sarvopAyaiH 11 112 863 savAsAH snAnaM 11 174 877 sarve tasyAhatA 2 234 179 5 28 400 savyAhRtipraNavakAH11 248 899 sarve te 2 86 115 sarve te dasyavaH 10 45 813 / sarva ca 1 40 25 savyena savyaH 2 72 107 sarve te narakaM 3 172 259 sazata 8 226 663 sarve daMkhyAH 8 295 684 | sarve ca 5 10389 sazalkAMzcaiva 5 16 392 sarve'padhvaMsajAH 10 41 812 / sarvaM ca tAMtavaM 10 87 822 sasahAyaH 8104 652 sarve'pi 6 88488 / sarvaM ca syAt 8404 718 sasyAnte 4 26 312 sarve putrAH 9156 765 | sarva caiva 6 3 459 saha khaTAsanaM 8358 705 sarve pRthakpRthak 8 264 675 sarva tadrocate 3 62 217 sahajaH sarvadehi012 13 907 sarve rikthasya 9184 771 sarve tu 2 866 saha tenaiva 4 81 333 sarve zRNuta 3 36 208 sarvaM tu tapasA 11 238 896 saha tenaiva 419. 360 sarveSAmapi 6 89 488 sarva dahati 11 246 898 saha dyAvApRthivyozca3 86 226 sarveSAmapi 9202 773 sarva dakSiNataH 3 91 227 sahapiMDakriyAyAM tu 3 248 286 sarveSAmapi 12 84 991 sarva paravazaM 4 160 353 saha vA'pi 7210 551 sarveSAmapi 12 85 921 sarva bhUmyanRte 8100 602 saha sammannya 7 22. 554 sarveSAmapyabhAve 9 188 772 sarva vA'pi 2 185 160 saha sarvAH 0218 553 sarveSAmapyazeSataH 3 193 266 sarva vA rikthajAtaM 9 152 763 sahasA duSTacetasaH 3 225 280 sarveSAmardhino 8 111 658 sarva vedAt 11 97 928 sahasrakRtvaH 2 79 112 sarveSAmeva 2 35 49 sarva vai 1100 42 sahasrapataye svayaM 7 118 527 sarveSAmeva 4236 376 | sarva sukRtaM 3100 230 sahasrapatimeva ca 7116 526 sarveSAmeva 5105 434 / sarve saMgrahaNaM 8 358 705 sahasramabhihatya 11 206 888 sarveSAm sarva saMgrahaNaM 8 359. 705 sahasramiti 8337 697 sarveSAM tu 1 21 17 | sarva saMskAraM 1. 69 818 sahasrazatadakSiNaiH 8307688 sarveSAM tu 7 58 510 sarva svaM 1100 42 sahasrazaH 12 114 934 sarveSAM tu 7203 548 sarve khAtmani 12 118 935 sahasrasya 11 140 861 sarveSAM dhanajAtAnAM 9 114 750 sarSapAH Sada yavaH 8 135 618 | sahasrANi 1 4 34 sarveSAM brAhmaNaH 10 2800 sa loke 5 50 407 sahasrANi 11 194 885 sarveSu pitRkarmasu 3 252 291 / sa liMginAM 4 200 364 | sahasrAdhipatiH . 120 525 sarveSvazmamayeSu ca 8 1.1603 / savarNA 2 132 134 / sahasrAMzusamaprabham 1 9 11 sarveSveva 3 135 246 / savarNA'ne 3 12 197 / sahasra For Private And Personal Use Only Page #1070 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a. zlo. pR. a. zlo. pR. . a. zlo. pR sahasraM tu 2 145 142 sA sadyaH 9 83 743 / sAmnaiva 818865. sahasraM veva 8139 619 sA syAt 8 232 666 | sAmyaM saumye0 11 195.895 sahasraM tvaMtyajani08 386 713 sA hyasya 4 17309 sAmrAjyakRt 8388 713 sahasraM puruSAnRte 8 99 602 sA hyasya 10 122 830 sAyaM vanasya 3 121 239 sahasraM brAhmaNaH 8379 711 sAkalyenAtiri0 12 25 911 sAyaM prAtazca 218616. sahasraM brAhmaNaH 8384 712 sAgare 6 90 490 sAyaM prAtaH 3 121 239 sahasraM hi 3 131 244 sAgnitretA 2231 179 sAyaM snAyAt 6 6 46. sahasraM kSatriyaH 8376 717 sAttvikaM 12 31912 sArasaM 5 12 390 sahAya . 4133 346 sAttvika dhArmikaM.3 263 293 sArAparAdhA 8127 616 sahAsanaM 8 282 68. sAdhayetkAI 7 174 539 sArAsAraM 9331 797 sahi kaSTataraH 7 187 543 / sAdhayeddehaM 2 248 184 sArdhaM tairekaH 7152 533 sa hi dharmArtha 1 98 42 sAdhayaMtIha 6 75 482 sArvavarNika 3 244 285 sa hi brahmAMjaliH 2 71 106 sAdhuSu 7 169 538 sAvitrAn 4 150 351 sa hi svAmyAt 9 93 745 | sAdhUnAM 8312689 sAvitrI 2 38 9. sahetAM 4 185 359 sAdhyAnAM 1 22 18 sAvitrIpatitA 2 39 91 sahete saMbhave 2 227 178 / sAdhyAnAM pitaraH 3 195 268 sAvitrImapyadhIyItara 104 123 sahoDha iti 9 173 769 sAdhyAcAraH 2 193 167 sAvitrImAtra0 2 118 128 sahoDhaM sopakaraNaM 9 270 786 / sAnugebhyo 3 87 226 sAvitrI 2101 120 sahobhau caratAM 6 30 204 sA'nujJApyA 9 82 742 sAvitrI ca 11 225 892 sahyasya pratyanaM. 10 81 820 / sAnvaye'rdhazataM 8332 695 sAkiyAstu 2 83 114 sa zeyo datrimaH 9 168 768 sAdhubhyaH 1119 867 sAhasasya 8 346 700 sa jJeyaH 2 23 76 sAnvaye'rdhazataM 8 332 695 sAhase 8347 7.1 sajJeyaH 3 173 259 sAnvayaH SaTzataM 8 199 654 sAhaseSu ca 8 73 594 sa jJeyaH 8 116 613 sAmadaMDo 7110 525 | sAhasro mAnasaH 2 85 115 sA ca svA ca 3 13 198 sAmadhanau 4 123 343 sAhasro vai 8384 712 sA cet punaH 11177 879 sAmavedavideva 12 112 934 sAkSAddharmasya 2 12 69 sA cedakSatayoniH 9 176 770 sAmavedaH 4 124 344 sAkSiNaH 8170 644 sA tatrAdhigamaM 8 158 635 sAmAdibhirupa0 7 108 525 sAkSidvaidhe 8 74 594 sA teSAM 11 85 855 sAmAdibhirupakramaH 7 160 536 sAkSipratyayAsa. 8 179 646 sA trIn 9 78 741 sAmAdInAM sAkSipratyayaH 8254 673 sA daMDyA 9 84 743 sAmAni 11264 902 sAkSipraznavidhAnaM 1115 46 sA prazastA 3 5 192 sAmAnya 7 56 510 sAkSI dRSTazrutAda0 8 76 595 sA prasUtiH 9 34 728 sAmaMtapratyayaH 8263 676 sAkSyabhAve 8 183 649 sA bhartalokAn 9 29 727 sAmaMtAnAM 8260 674 sAkSyabhAve . 8259 674 sA bhartRlokaM 5164 457 sAmaMtAzcet 8 264 675 sAkSye'nRtaM 8 83 598 sA vRttiH sadvi0 10 84 821 sAmaMtAMzcaiva 9 272 786 | sAkSyeSu .8 72 593 sA satyA 2148 143 | sAnA dAnena 7 199 547 | sAkSyaM pRcchet 888 599 sA sadyaH 8371 709 / sAnA vA 11 262 901 | sAkSya vitathamu0 8 119 614 For Private And Personal Use Only Page #1071 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (8) a. zlo. pR. a. zlo. pR. / ___ a. zlo pR. sAMtAnika 11 1833 sukha duHkha 12 13 907 susaMskRtopaskara0 5 149 453 sAMtvena prazamayya 8392 715 surkha svapiti 1 54 29 suhRtsvajihmaH 7 12501 sauparAyikakalpena 7 186542 sukhaM hyavamataH 2163 147 sUktaM vA'ndaivataM 11 132 868 sAMvatsarika 7 80 515 sugurvapaItyenaH 11256 900 sUcakA'zIcaH 4 71328 sicyamAna iva 9255 784 sutaM sUte 9 9 sUcakaH pUtiva0 11 50 845 siddhamekasya 6 42 472 sutAM kurvIta 9 127 754 sUcyA vajreNa 7192545 siddhizca 7 1493 sudAH 7 41504 sUcyA vA 7188 543 siddhiM gacchaMti 2 97 119 sudhanvAcAryaH 10 23 8.7 sUtakAnAdyaM 4 112 341 siddhayartha6 42 472 suparIkSitamannAyaM 7 221 554 sUtake ca 5 58 410 sisakSurvividhAH 1 8 10 suptAM mattA 3 34 206 sUtakaM 5 61414 siMhavaca parAkramet 7 107 525 supkhA kSutvA 5144 452 sUtAnAmazvasAra0 10 47 813 siMhA vyAghrAH 12 43 914 subIjaM caiva 10 69 818 sUte dasyuH 10 32810 sItAdravyApaharaNe 9 293 790 subrahmaNyAsvapi 9 126 054 sUto bhavati 10 11805 sIdadbhiH 10 113 828 subhage 2129 133 sUto vaidehakaH 10 26 808 sImAryA 8266 676 / sumukhaH 7 41 54 sUtrakArpAsaki. 8 327 695 sImAvAdavinizrayaH8 254 67 surA vai malama0 11 93 857 sUnAcakradhvajavatAM 4 84 334 sImAliGgAni 8250 671 surAsaMspRSTameva 11 15. 872 sUnAdoSairna 3 71 221 sImAvAdavinirNayaM 8 259 674, surAM pItvA 11 90 857 sUrmI jvalaMtI 11 103 860 sImAvivAdadharmazca 8 6564 / surApAnasamAni 11 56 847 sUrye caiva 3280 297 sImAkSAMzca 8 247 671 / surApAnasya ni0 11 98 859 sUryeNa 2221 176 sImAsetuvinirNayaH8 263 675 / surApAnApanutyarthe 11 92 857 sUryonAbhyudiyAt 2 219 175 sImAsaMdhiSu 8262 675 / surApAne 9237 780 sUryo mAnuSadaivike 1 65 33 sImAsaMdhiSu 8251 672 surApInAM 5 89 428 sUkSmatAM sImAjJAne 8 250 671 surApo'pi 11 249 890 3105 233 sImApratisamutpanne 8 246 6.1 surApo brAhmaNaH 12 56 917 sUkSmamapyartha 7 171 644 sukRteH 8257 673 surApaH zyAvadaM0 11 49 845 sUkSmAbhyaH 1 19 16 sukhaduHkhAdibhiH 1 26 20 surUpaM vA 9 14 723 sUkSmebhyo'pi 9 5 sukhaduHkhasamanvi01 49 28 suyuddhameva 7177 539 sUkSmo'vyaktaH 1 7 9 sukhamayatamaznute 5 46 406 suvarNakartuH 4 215 369 sRgAlayoniM 9 30 727 sukhasaMyogaM 6 64 477 suvarNakinnarANAM ca 3 196 268 sRjedvittavivardhi0 8 141 620 sukhasya 5 152 454 suvarNadaMDa 8362 706 sajyamAnaHpunaH 1 28 21 sukhAbhyudayika 12 88 924 suvarNacauraH 11 49 845 sRtIzcAsya 6 63 477 4 12 307 suvarNarajatAdInAM 8 322 693 sRSTavaMtaH 1 61 32 sukhArthI 6 49 474 suvarNasteyakRdvipraH11 99 859 sRSTima'STiH 3 255 291 sukha suvarNasteyaja 11 1.1 860 sRSTiM sasarja 1 25 19 sukhaM ca pratibudhyate 2 163 147 suvarNasteyani0 11 98 859 | sRSTaM sthAvara 141 26 sukhaM carati 2163 147 susahAyena 7 31501 | sRSTvA paridade 9 327 796 sukhaM ceha 3 79 223 / susaMgRhItarASTraH 7114 526 / sekenollekhanena ca 5 122 443 sUryoDhaH sukhArthI For Private And Personal Use Only Page #1072 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra a. zlo. pU. 8 264 675 setau vivadatAM senApatibalAdhya0 7 190 544 12100 929 senApatyaM sevate dharma sevamAnaH sevAzvavRttiH 4 sevitavyaH sevetemAMstu sevetermAstu 12 21913 6 35470 6 304 6 91490 2175 155 2176 155 seha nindAM sairaMdhaM vAgurAvRttiM 10 32810 saisakaM 11133868 sonaM 5 13391 saun 5 85425 so'gnirbhavati 7 7 494 so'cirAt 7 112526 so'jyeSThaH syAt 9213776 sodakaM 36 318 sodaryA vibhajeran 9212775 so'nubhUya 12 18909 so'nuyojyaH 8 32574 kho'nujJAtaH 9 179770 9 146 762 so'patyaM bhrAtuH sopAnatkazca so'bhidhyAya 3 238 283 1 8 10 saMgRhNAti 5 160 456 4 somapA nAma 3 197 268 somapAstu kaveH 3198 269 somavikrayiNe 3 180 261 somAgnyarkAnile 05 95432 somAya rAjJe somAraudraM 9 129755 somaM gaMdhAMva so'rkaH somaH soshAyena so'sRjat so'saMvRtaM so'sya so'tardazAhAt 11254 900 88 822 7 494 30 501 18 10 7 7 1 22 4 www.kobatirth.org 81 333 8 10 566 8 223 662 (89) a. zlo. pR. saMkarApAtrakRtyAsu 11 125 866 saMkarIkaraNaM 11 68851 saMkare jAtayaH 10 40 811 saMkalpamUlaH 2 3 51 saMkalpaM 2140 139 saMkIrNayonayaH 10 25807 saMkIrNAnAM 1 116 46 saMkramadhvajayaSTiInAM 9285 788 saMkhyayApIyasIM 8 37 575 4 168 355 saMgrAmeSvanivartitvaM 7 89519 saMgrAme hanyate paraiH 7 95521 11207888 9 299 792 4 saMcintyaM sajIvarna saMjIvayati saMtAthArtha ca saMtAnasya parikSaye 9 saMtArayati saMtArayati saMtuSTo bhAryayA saMtoSamUlaM saMtoSa saMtaH sukRtinaH saMtyajya saMditAnAM saMdhirjJeyaH saMdhi ca saMdhiM kRtvA saMdhiM tu dvividhaM saMdhi bhitvA saMdhivigrahameva saMdhyayoreva saMyayodha saMdhyayoH saMdhyayoH saMdhyayoH saMdhyAM copAsya 89 335 1 57 31 996 746 59 734 9 139759 11 19 837 60216 412307 4 12307 8 319 691 6 3 459 8 343699 7 164537 7 161536 7210551 3 7163 536 9 276 787 7 162536 4 113341 4 50 322 2 3280 297 4 131 346 7 227555 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only saMdhyAMzava saMdhyopAsanaM saMnidadhyAt saMnidhAtUMva saMnidhAveSaH saMnidhau, saMniyamya saMniyamya a. zlo pR. 169 34 2 69106 2 186- 160 9 278 787 saMprAptAya saMprApto'pyanya * saMpnuvaMti 12 saMprItyA 3 113 235 saMprItyA bhujyamA0 8 147 623 saMbaMdhAn 4 247 378 4 183359 saMbaMdhinaH saMbhavatyanupUrvazaH 1 27 20 saMbhavatyanyayA 1 19 16 saMbhavazca saMbhavazvAsya 78 110 7 1 493 2 25 78 saMbhavaH sarvadehinAm 9 33 727 saMbhavAn saMbhavazvi 5 73.420 8 148623 2 93 117 2175155 2 96 118 1 16. 14 3244285 6 94 491 6. 95491 saMniyaMtuM saMnivizya saMnIyAlAvya saMnyaset anRNaH saMnyasya saMnyAsena 5107435 saMnyAsena 6 96491 saMpannamityabhyudaye 3 254 291 saMpannA caiva 9 82 742 9115751 saMpannAnAM saMpazyataH 7 144531 saMpazyan 7 210 551 2 131134 110945 saMpUjyA saMpUrNaphalabhAk saMprakAzeSu saMpradhAryAbravIt 10 73819 8 246 671 3 99230 9141 760 74 919 5 35402 12 77121 Page #1073 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a. zlo. pU. ____ a. zlo. pR. a. zlo. pR. saMbhAvayati 2142 141 saMvAsaM caiva 12 79 920 / saMhitAjapaH 11 200 886 saMbhASaNasahAsane 11.184 883 saMvidazca 8 5564 saMkSipyate 7 34 502 saMbhASaNaM saha 8 361 706 saMvibhAgazca 4 32316 / saMkSepeNa 7159535 saMbhASA tAmiH 8364 707 saMvizet 3 48 214 skaMdhenAdAya 8316 690 saMbhASAM yojayet 8 355 704 saMvizettu 7 229 556 stena AtmApahA04 258 382 saMbhUtiM tasya 2 147 143 saMvItAMgaH 4 49 322 | stenamastenamAni08 199 653 saMbhUtau 9133 757 / saMvItAMgaH 8 23 570 stenasyAtaH 8302 686 saMbhUya ca 8 4564 | saMzodhya trividhaM 7 186 542 stenasyApnoti 8317 690 saMbhUya svAni 8 212.658 saMzrayatyeva 10 60 815 stenAnAM 8303 687 saMbhogo dRzyate 8201654 - saMzrayeran 2 24 77 stenAnAM 9 263 785 saMbhojanI sA 3 141 248 / saMsargazcApi 11 54 846 stenAnAM nigrahAt 8 303 687 saMbhrame 4118 342 saMsarga yAti 11181 860 stenAn rAjA 9312 794 saMmAnAbAhmaNaH' 2162 147 saMsAragamanaM. 1117 47 stenA syAt 9 92 745 sammArjanopAMjanena 5 122 443 saMsArayati 18 124 937 steno nRSu 8335 697 saMyatAM vAsayet 8366 707 saMsArAn 12 39 914 steno rAjani 8318 691 saMyame yala 2 88 116 / saMsArAn 12 54 917 | steno vipraH 12 57 917 saMyamya 2100 119 saMsAra 6 74 482 | stenaH steyAt 8317 690 saMyuktasyApi 7208 551 saMsAraH sArvabhau0 12 51 916 steyadoSApaharta0 11 161 874 saMyujA'dhamayo0 9 23 725 saMsodet 4 33 316 steyasaMgrahaNeSu 8 73 594 saMyuktAn 7 218 553 saMsRSTAstena 9 216 777 steyI ca 9235 780 saMyujyeta 9 22 725 | saMskartA 5 51407 steye ca 9 237 780 saMyoge 9 1 saMskAravidhimeva 1111 45 steye bhavati 8338 697 saMyoga 6 62 477 saMskArasya 10 3800 steyaM kRtvA 11 164 875 saMyoga patitaH 3 157 254 saMskArArtha 2 66 104 steyaM gurveganA0 11 54 846 saMyogaM patiteH 12 60 918 saMskAreNaiva 11 146 871 steyaM ca sAhasaM 8 6 564 saMrakSaNArthe 6 68 478 saMskAro vaidikaH 2 67 105 striyazcaiva 7151533 saMrakSet sarvataH 7 136 530 saMskRtAtmA 2164 148 striyA klIvena 4 205 366 saMrakSyamANaH 7137 530 / saMsthAne 8372 709 striyA'pyasaMbhave 8 71 593 saMraMbhAt 4 166 354 saMsthApyA 92 striyA samyani0 9 59 734 saMvatsaranirodhataH 8 376 710 saMsthitasya 9 190 772 | striyAstu 9 198 772 saMvatsarasyaikamapi 5 21 394 saMsthitaM ca 5 150 453 striyAM tu 3 62 217 saMvatsarAbhizastasya8 374 709 saMspRSTaM 4208 366 striyo'nRtaM 9 18 724 saMvatsare 5 75 420 saMhatasya ca 7166 537 striyo'pyetena 12 69 918 saMvatsareNa 11 180 880 saMhatAn yodhayet 7 192 545 striyo'yugmAsu 3 48 214 saMvatsare tu 3 271 295 saMhatya 2 71 106 striyo ratnAnyatha 2 240 181 saMvatsaraM 9 77 741 / saMhareta saH 9123 753 striyo rakSyAH 9 5 saMvatsaraM 11 198886 / saMharetA 91133750 / striyo rAtriSu 3 50 214 saMvAya 8 32574 | saMhAtaM ca 4 : 89 335 / striyaM 4 40 319 For Private And Personal Use Only Page #1074 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra striyaM rakSet striyaM spRzet striyaH zriyaH striyaH sarvAH strIjitAnAM 8 359 705 9 26726 2 123 130 4 217 369 strINAmAvRdazeSataH 2 66 104 5 71419 2179158 5145 852 7 126528 8101603 strINAM sAkSyaM striyaH 8 69592 strINAM sukhodyaM 2 33 88 strINAM kSetragRhasya 11 163875 strIdhanAni 3 52215 strIdharmayogaM 1114 46 strIpuMdharmaH 8 7564 strIpuMsau 9 102747 strIbAlabrAhmaNaghnAMzca 9 232 779 strIbAlAbhyupapattau 10 62 815 bAlonmattavRddhA 0 9230778 strINAM strINAM ca a. zlo. pu. 9 9 dharmAn strINAM preSyasya strINAM bhoge strIbuddheH strI bhavati 7225555 strIbhirantaHpure strIbhyo manuH strImukSaH stokakaH 12 67918 9 17 723 strI mlecchavyAdhi0 7 150 532 strIyonisveva 9 34728 strIratnaM 8 78 595 3 49 214 2238 180 viprAbhyupapattau 8 350 701 strIvivAhAn 3 20200 strIvRto'ntaHpuraM 7228 555 strIzudgapatitAn 11223 802 strI zUdraviTkSatra0 11 66 850 strI zUdrastu 5138449 strIzUdocchiSTaM 11152872 strIdhvanaMtarajA0 10 6 804 saMgrahaNameva 4 6 564 www.kobatirth.org ( 11 ) 31. 31. E.! strIsaMbaMdhe 3 6 194 strIzca 11190 884 strIkSIraM 5 9 388 strIjJAtiguNadarpi0 8 372709 sthalajAnyaiaudakAni 1 44 26 sthalajaudakazAkA 0 6 13 463 sthANucchedasya 9 44 730 sthAnakarmAnurUpataH 7 126528 sthAnAsana sthAnAsanAbhyAM 6 22 465 sthAnAsanAbhyAM 11 224 892 2 248 184 7 191544 sthAne yuddhe va sthAnaM samudayaM 7 56 510 sthApayet sthApayedA sthApayaMti sthAvarANi sthAvarANi sthAvaraM sthAvaraM ca 5 28400 1 40 25 sthAvarAH 1242914 7 168 538 sthitiH sthitaM taM vyApya 12 14908 sthaulalakSyaM 7 215552 snAtakavratakalpazca 4 262 383 snAtakavratalope 11203 887 snAtakasya 1113 46 snAtakasya 2 138 139 snAtakasya 5 1 384 snAtakAcAryayoH 4 130 346 snAtakaH 2139 139 snAtvA tu snAtvA'naznan snAtvA snAtvA puNye snAtvA'rka 7 203548 7 142531 8 158 635 G 15 496 11240 897 snAtvA vipraH snAnasya ca paraM 11201887 11204887 5102434 11186882 2181159 5 86 425 1111 45 For Private And Personal Use Only Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir snAnena snAne prasAdhane snAnaM 5143451 ari maithuninaH snApanocchiSTabho0 2209 172 snAsyaMstu guruNA 2245 183 snuSA jyeSThasya snuSA gagurutalpagau 9 63 736 snehagAyanayoH 9 57 734 4 210 367 13 463 18467 12 120 936 11135869 a. zlo. pu. 5 65416 7 224555 4 203 365 6 snehAMzca snehaH prakSAlakaH 6 espo gAM sparzayet 5 132448 sparze sparzenAvaravarNajaH 3 241 284 5141450 sparzo bhUSaNavAsa 0 8 358 705 spRzanti spRzeyuH susamAhitAH 7 223 554 pRSTava 8 259705 spRSTvA 5 spRSTrA dattvA spRdvaitAn spRSTvApaH sphicaM vA'sya phyazakaTAnAM 5116 441 3 5 268 7 64 512 smRtA barhiSadaH smRtimAn smRtizIle ca syAccAmnAyaparaH 7 2 6 53 80 515 syAttu nAsAMtikaH 2 46 94 syAt sAhasaM 8 333 696 syAdvA'pyaSTamakA0 6 19465 3 51215 syAnnaraH spaMdanAcaiH aaj afor: khajaM karakaM sravati 84 424 11148871 4 143349 5 75420 8 282680 7 193545 3 3 190 8 257 673 4 66 327 2 74108 Page #1075 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a. zlo. pR. a. zlo. pR. a. lo. pR. sravatyAmAcaran 11254 900 | svadhaiSAmastu 3 223 279 | svarga gacchati 5159 456 sraSTAraM 1 33 24 / svapne siktvA 2 181 159 | svargayAntyaparA0 7 90 519 sraSTumicchan 1 25 19 svapno'nyagehavAsaH 9 13 723 svAyuSyayaza0 4 13 307 srotasAM bhedakaH 3 163 256 svabhAva eSaH 2 213 173 svaye vA 3106 231 svakarma 8207 656 svabhAvenaiva 8 79 596 svarjitAgosavena 11 74 852 svakarma khyApayan11 99 859 svamAMsaM 5 52 408 svaryAtyavyasanI 7 53 508 svakarmaNAM 10 24 807 svamutkRSTaM 5 162 457 svalpakenApi 4 191 361 svakarma parikI0 11 122 865 svameno'vabhRtha 11 82 854 svalpenApi 2 134 135 svakarma parihApayan 8 208 656 svameva brAhmaNaH 1101:43 svalpeyarthe 8112611 svakarmabhyaH 1 53 29 svayamanasya 3 224 279 svazakti 9298 792 svakarmasthA 10 1799 svayamAhitalabdhaM 9 208 774 svavAsinIH 3114 235 svakAdapi 9 199 772 svayamutpAdayet 9 166 767 svavittasyAMzamaSTamaM 8 37 575 svakAddharmAddhi 9 273 786 svayameva 3 222 279 svavIryAt 11 32 839 svakAryaparamaH 6 96 491 svayameva 5 39 403 svavIryeNaiva 11 31 839 svakAle 4 93 336 svayameva 8187 650 svavIrya 11 32 839 svakuTuMbAt 10 124 830 svayameva 9138 759 svasthaH 4 142 349 svakuTuMbAMt 11 22 837 svayameva 10 90 823 svasya ca 2 12 69 svakaM pitaramAzayet 3 229 278 svayamevartuparyaye 1 30 22 svasya nAmnaH 2 124 131 svakaM saMsAdhayan 8 51 583 svayamevAtmanaH 1 12 14 svasya bhartuH 9 199 772 svaguNenobhayAtmakaM 2 92 117 svayaMkRtazca 7165 537 svasyaivAMtarapUruSaH 8 86 598 svajane 11 9835 svayaM kRtvA 11 228 893 svastrIyAM mAtuH 11 171876 svajAtijAnaMta010 41812 svayaM caiva 10 2800 svastrIyaM zvazuraM 3 148 250 svajAti prati 8 278 679 svayaMdattazca 9 160 766 svakSetre saMskRtAyAM 9 166 767 svajAtIyagRhAt 11 162 874 svayaM dattastu 9 177 770 svA caiva kuryAt 9 86 743 svadAranirataH 3 45210 svayaM dakSaH 9 128 754 svAjIbdhaM 7 69 513 svadeze vA 8168 643 svayaM nopAnahI 4 74 329 svAtsvAdazAt 9118 751 svaghanAdeva 8163 637 svayaM rAjaiva 8 266 676 svAdAnAt 8 153 645 svadharmasya 2140 143 svayaM vA 11 104 861 svAdhyAyabhUmi 4 127 345 svadharmAt 7 15496 svayaM SaNNavati 8 225 663 svAdhyAyasya 4 17379 svayaM hitvA 8174 645 svAdhyAyAgnyoH 11 59 848 svadharmeNa niyu0 9 167 768 svaravaNagitAkAraiH 8 25 570 svAdhyAyAyuMpa0 11 1833 svadharmoM vijayaH 10 119 829 svarASTra 7 32 501 svAdhyAye 3 75222 svadharma 5 2 384 svarASTre paraH 9312 794 svAdhyAye 4 35317 svadharma pratipAda08 42 577 svarUpaM 4 38 319 svAdhyAye 4 58 324 svadharma pratipAda08 392 715 svargamakSayaM 3 79 223 svAdhyAye 6 8461 svadhAkAraH parA0.3 252 291 svargAca 9254 784 svAdhyAye caiva 2 105 123 svadhAninayanAt 2 172,154 svargArthamubhayAthai 10 121 830 svAdhyAyena 2 28 81 vadhAstvityeva 3,252 291 / svarge sukhaM 12 20 910 / svAdhyAyena . 3 81 224 svadharme For Private And Personal Use Only Page #1076 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ("93) a. zlo. pR. | a. zlo. pR. a. zlo. pR.. svAdhyAya . 3 232 281 hatvA garbha 11 87 855. istigozvoSTradamakaH3 162 256 svAdhyAya zaktitaH 2 167 152 hatvA chitvA 3 33 205 hastinazca 12 43 914 svAni 1 30 22 hatvA lokAnapI011 261 901 hastau pAdau 8 126 616 svAni karmANi 8 43 578 hatvA haMsaM 11 135 869 hastyazvarathahartezca 9 280 787 svAni karmANi 8412 720 | hanyate 8 14 567 hAsyArthamapi 9 227 778 svAni karmANi 8419 722 hanyAcca 7111525 hiteSu caiva 9324 796 svAn gurUn 2 205 171 hanyAccitraiH 9 248 782 hitaM copadizatsvApi2 206 171 svAminAM ca 8245671 hanyAccauramiva 9278 787 hinasti 2 180 159 svAminaH 8234 667 hanyAdeva 8351 702 hinastyajJAnato. 7 69 469 svAmI tahavyaM 8 32 574 hanyAdevAvicAra0 9 280 787 hinastyAtmasukhe0 5 45 406 svAmyamAtyau 9 294 790 hanyAdviTsevinaH 9 232 779 himavadvidhyayoH 2 21 76 svAmyaM ca 7 21 498 hanyuH kAryANi 9 231 739 hiraNyabhUmisaMprA. 7 212 552 svAyaMbhuvasyAsya 1 61 32 hayamedhe 11 82 854 / hiraNyamadhusarpiSAm 2 29 83 svAyaMbhuvAdyAH 1 63 33 | haraNe vadhaM 8 324 693 hiraNyamAyuH 3 189 360 svAyaMbhuvaH 1102 43 harato'bhyadhikaM 8321 692 / hiraNyArthe 8 602 svArAjyamadhi0 12 91 926 / haretaiva 9 135 758 hiraNyaM 3 188 360 svArociSazca 1 62 32 harettatra 9105 761 hiraNyaM 8 156 634 svArthasAdhanata0 4 196 363 / hareniMdyAcca 4320 692 / hiraNyaM caiva 8 320 692 / 8394 715 khAlakSaNyaparI0 9 19 724 / haredRSabhaSoDazAH 9 124 753 hiraNyaM tasya 8 183 649 svAsu yoniSu 9 321 795 / harati 7 83 516 hiraNyaM dhAnyaM 10 114 828 svA prasUti 9 7 hartavyaM 11 16 836 hiMsA caiva 12 7906 svedajaM 1 45 26 harSayadrAhmaNAn 3233 282 hiMsAprAyAM 10 83 821 svebhyo'zebhyaH 9118 751 | havirdAnena 3 211 273 hiMsAyAmiti 8 286 682 svebhyaH svebhyastu12 70 918 haviryaccirarAtrAya 3 266 294 hiMsAyAM dvizataM 8 294 684 sveSu bhatyeSu 3 116 236 haviSA 2 94 117 hiMsAyAM dvizataH 8 298 685 sve sve karmaNi 8 43 578 haviSmanoM'giraH0 2 198 269 hiMsAratizca 3 170 355 sve sve karmaNi 9 262 785 haviSyabhuk 11 77 852 hiMsauSadhInAM 11 63 849 sve sve dharme 7 35 502 haviSyANi ca sa03 256 292 hiMsyAt cet 8 280 680 sve sve'ntare 1 63 33 haviSyeNa 11 106 861 hiMsrANAM ca 12 57 917 svaiH karmabhiH 4 3 302 haviSyaMtIyama0 11 251 899 hiMsrANAM caiva 12 56 917 svaiH svairbhartRguNaiH 9 24 726 haviHzeSa 5 24 395 hiMsrA bhavaMti 12 59 917 svo'dhyApyA 2109 125 havyakavyAni 3 128 243 hiMsrArthanI 980 742 svaM ca dharma 9 7 havyakavyAbhivAhyA 1 94 41 hiMsrAhisra 1 29 22 svaM nAma 2 122 130 havyakavyeSu 3133 245 hiMsro vRkSalavRttiH 3 164 256 svaM baste 11.1 430 | havyAni 1 95 41 3 195 362 svaM svaM caritraM 2 20 75 haNyAni hInakaturasomapaH 11 12 835 hatAstatra 8 14 567 | havye kavye 3 190 265 hInakriyaM 3 7195 3 225 372 | hastachedanamiSyate 8 323 693 / hInajAtistriyaM 3 15 199 ita For Private And Personal Use Only Page #1077 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir a. zlo. pR. a. zlo. pR. / a. zlo. pR. hInAtiriktagA0 3 242 284 / haMti sAkSye'nRtaM 8 98601 kSatriyo daMDaM 8385 713 hInAnnavanaveSaH 2 194 167 haMturbhavati 8352 703 kSatriyo bhAgamA 10 118 829 hInAnAn 10 31 809 hatyalpadakSiNaH 11 40 841 kSatriya 4 135 347 hInAM hIgAn 3 141 349 haMsavAraNagAminIm 3 10 196 kSatriyaM caiva 8412 720 hIne hInaM 3 107 233 hriyamANAni 6 59 476 / kSatriyaM tu 8377 711 hInaM tamiti 8 58 586 hiyaMte dasyubhiH0 7 144 531 / kSatriyaM vAhanAyudhaiH8 114 612 hInaM puruSakAreNa 8 233 667 kSaNAdbhavati 11250899 kSatriyaH 2 45 94 hIyetAMzapradAnataH 9 211 775 kSatturjAtaH 10 19806 kSatriyaH 5 98433 hutahomaH 6 34 470 kSattavaidehako 10 13 806 kSatriyaH 11 34 840 hutAgnibrAhmaNAMzca07 146 531 kSatradharmahatasya 4 97 433 kSatriyaHkaTapUtanaH 19 71919 huta viprasukhAgniSu 3 98 230 kSatrabaMdhuM 2 127 132 kSatrugrapukkasAnA 10 49 814 hutvAgnau 11 119 864 kSatramArAdhayet 10 121 830 kSatraM hi 9320 795 huMkAraM brAhmaNa 11 204 887 | kSatraviTzUdrayonayaH8 63 588 kSayeta 5 68418 hUyamAnazca 9318 795 / kSatraviTzadrayoniH 9 229 778 kSayI cApyAyitaH 9 314 794 hRtvA doSaM 12 69 918 | kSatrazUdbhavapuH 10 9805 kSayyAmayA vyapa03 7 195 hRtvApavyayate 8333 696 kSatrasya caturaH 3 23 201 'kSaraMti 2 84 114 hRtvA lobhena 12 61 918 | kSatrasyAtipravRddhasya 9 320 795 kSAtraM dharma 7 88 518 hRdayena 2 1 48 kSatriyasya 1 89 40 kSAtyA zudhyaMti 5 106 435 hRddAbhiH 2 62 102 kSatriyasya 2 31 86 kSArAmlodakavA0 5 113 439 hRdyAni caiva 3 227 280 kSatriyasya 7 145 531 kSipatA 8313 689 hRdyA dvAdazavArSi09 94 745 kSatriyasya 10 80 820 kSipedapsu 3 88 226 hRdyAM rUpaguNAnvi07 77 514 kSatriyasya 11 126 866 kSiptaM loSTaM 11 263 902 hRSTaM puSTaM 7 172 539 | | kSatriyasya tu 2 42 92 kSiprameva 9289 789 hetuzAstrAzrayAt 2 11 69 kSatriyasya hi 11 21 837 ziprameva 10 61815 hemakAraM tu 9292 790 / kSatriyasyAbhizaMsane8 269 677 kSiprameva 10 96 825 hemaMtagrISmavarSAsu 3 281 298 / kSatriyAjAtamevaM 10 65 817 kSipraM nazyati 3205271 haitukAn 3 30 314 | kSatriyANAM 2 155 145 kSipraM nirvAsayet 9 225 778 haimaM raupyaM 5112 439 | kSatriyANAM 3 197 268 / kSINasya caiva 7167 537 hotA vA'pi 9 210 657 / kSatriyAt 10 9805 kSoNa'lpe 3 49 214 hotA syAt 11 36 840 kSatriyAt 10 11805 kSIyaMte prANinAM 7 113 526 hotA syAt 11 37 840 kSatriyAt sUtaH 10 17806 kSIyaMte rASTrakarSaNAta7 113 526 homamaMtreSu 2 105 123 kSatriyAyAM 8 385 713 kSIriNazcaiva 8247 681 homAzca sAkalAH11 200 886 | kSatriyeNa 7 2493 kSIraM kSaudra 10 88 822 home pradAne 3 240 284 | kSatriyeNa 11 18837 kSutpatIkAraM 10 105 827 homaidaivAnyathAvidhi3 81 224 kSatriya tveva 8277 679 kSudrakANAM. 8298 685 homo daivaH 3 70 219 | kSatriyo gRha 3111 234 kSudhAtazcAttu 10 108 827 haMti kATha 10 84 821 kSatriyo nan 7 99 522 kSudhA zaktaH / 34 315 iti jAtAnajA0 8 100 602 kSatriyo daMDa 8 268 676 kSuvatI For Private And Personal Use Only Page #1078 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir | jJAnenaiva a. lo. pR. / a. zlo. pR. a. zlo. pR. kSetrakUpataDogAnAM 8 263 675 | kSaumavat 5120 442 | jJAtya'tviggurusaM0 11 182 881 kSetrajAdIn 9180 770 kSaumANAM 5119 442 | jJAnato'jJAna0 8 289 683 kSetradoSaguNasya 9 330 797 kSAmaM hatvA 12 64 918 | jJAnado dhArmikaH 2109 125 kSetrabIjasamAyo0 9 33 727 kSaMtavyaM prabhuNA 8313 689 | jJAnaniSThAH 3 134 245 kSetrabhUtA 9 33 727 kSetramanye jJAnaniSTheSu jJAtayo guruH 10 7.818 3110 234 3 135 246 kSetrajho nAti0 8 97 601 | jJAtayaH 3 54 215 | jJAnamUlAM 424 311 kSetrikasya jJAtasya5 21 394 jJAnavijJAnavedinA 9 41 730 kSetrikasyAtyaye 8244 670 jJAtAraH saMti 8 58586 | jJAnAtsAmyaM 11 175877 kSetrikasyeti 8242 669 jJAtAjJAtApi 9153 769 jJAnAjJAnakRtaM 11145 87. kSetrikasyaiva 9 54 733 jJAtitvena 11 172 876 zAnibhyaH 12 103 930 kSetriNAM bIjinAM 9 52 733 jJAtiprAyaM praka0 3264 293 | jJAnena . 2150 144 kSetre kAlopapA09 36 7228 jJAtibhyaH 3 31 205 / jJAnenAnnena 3 78 223 zetreSvanyeSu 8242 669 jJAtibhyaH saskRtaM 3 264 293 kSetra vA bhISayA 8 265 675 jJAtimajJAtimeva ca 5 102 434 3.132 244 kSetraM hiraNyaM 2246183 jJAtisaMbaMdhi 2112 134 jJAnaM tapaH 5104434 myAM sasyaprada 7213 552 jJAtisaMbaMdhibA0 4 179 359 zeyo nAnyasya 2 16 72 kSobhayetA 8419 722 / jJAtisaMbaMdhibhiH 9 239 781 / jJeyaH strIpuMsayoH 9101.757 prakSiptA suucii| a. zlo. pR. / a. zlo. pR. a. zlo.. akAmopahataM 12 1924 - anuzaMsAM 6 3 473 aSTAvaNeyamAMsena 3 1295 akRtAMzAH 7 5512 anena 8 1654 aSTau akrodho guruzuzraSA4 anahInaH 11 1841 asatsu viniyu0 4 1374 bhagRhan a ca no bahu 3 1 293 amRddhattastu 2 1 52 amidaH apaktiyAn 1 1250 asutAstu ' 9 1771 aminA 1886 apyakAryazataM 11 835 asteyamiti 4 2 365 amiSvAttAhutaiH 3 269 aprajAtA 1 1879 asya zAstrasya 12 1938 agnihotrasya 2 1105 aprAmadazca 4 4 365 asyAM yaH 9 1.754 ajA'medhyA 5 2450 abhrAtako 9 1754 ahastu 5 1420 ajAvaM 5 1450 amatyA 11 1869 anirhAparijJAnAt3, 1230 atithIMzca 1292 amuktayoH 4 1371 ahiMsA damamaspRhA4 1365 ataH paraM 1459 amRtaM brAhmaNa. 4 1270 ahiMsA satyavacanaM4 2365 adaMtajanmanaH 5 2427 ayAjika 8 2713 ajJAnAca 12 1929 AdiH prakSAlanaM 11 1886 bharaNyasyaitaducyate 5 1415 ajJAnAt 81654 adyAzcaiva 4 1371 arAgadvaSalo0 11 1886 AcUDAzikI 5 2417 athAtsnAtvA 4 1371 arogitvaM 11. 1846 AtreyI 11 1845 adhyetavyaM 144 avadhyAnapi 11 1839 AtharvaNena 8 2702 azubhaiH 12 1907 AdityaH 8. 1598 anivArya 1 1839 azvavat 8 602 AnazaMsyaM 4. 1365 5 1451 | aSTamyAma 3 3 297 Ayavyayasya . 3512 13. (anahate antau For Private And Personal Use Only Page #1079 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra AyuSya ArjavaM ca AjJAsiddhAni 12 4 iti karma 2 ihaloke para iha vA'mutra iMdukSa uttamaH udAsInaH udyatAmapi 12 utpannayoradharmeNa 3 udyatAsiH upavAsaM upetya snAtakaH ekAdazyAM ekAha a. ho. pR. 5 1 454 1 365 933 eka: svAdu etenaiva 8 5 * upaspRzya 5 ubhayatra 5 UrdhvaM snAna 5 5 Rtau tu ekameva ekahasvAbhivAha0 2 8 3 5 ekA tu 5 eko na gacchet 4 evamadyAn evamAzramiNaH 3 2 3 eSa vaH aMtarA brAhmaNaM kanyakAzca kanyAsvandaH karaNaM ca karmaNi 9 8 3 evaM saMbandhanAt 8 11 4 3 5 8 : 1105 2230 69 241 1908 260 330 1297 1417 583 7 1536 4 1380 2 702 .1 454 1321 62414 1 414 1 420 1 420 3595 1 128 4 297 3 417 419 1 324 1 324 1789 3 702 222 8 1602 gRhIyAt 8 1902 gRhasthe yAM 3 gRhasaMrakSaNeSu 7 gRhItvA 8 8 govadrajatavastreSu gotra hiraNyeSu 8 goH parIba 5 goramedhyAH "> 7 4512 2907 karmadaNDastu 12 karmANyArabhamANaM 9 1789 kalkApetAM 6 3 473 www.kobatirth.org (15) kAn 3 kANa nirvApakaH 11 a. lo. pR. 1250 , 846 924 705 "" 1 52 kAmatastu 12 kAmAbhipAtinI 8 kAmopahatacetanaH 2 kArya 5 kAmyaM karmeha 2 kArya kAmopadhA0 7 kArya kurvIta 6 2 7 kAryapA kAlajJAMzva kAle 11 kAle nyAyAgataM 3 kuryAt 7 kurvan 8 5 kurvan pratipadi 3 kulasyAnaM kulInAn 7 kRtvA taddoSaghAtanaM 8 gAvaH guptAM tu kRmirvA'nyatra 3 kramAtripuruSAgataM 8 krameNa saH 8 8 krItvA kharoSTravatarAdiSu 8 gaNitajJAn 7 garbhiNI phyAn caturdazyAM 11 5 5 1 3 vl 1 451 252 5512 2 473 1 105 5512 1898 2230 +512 1654 1 297 1 414 1603 2 450 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 2 450 1 463 5 297 tacchAstraM zabalaM tatkArya talaguNavate 2512 tatphalaM na 1 705 tatra devA 2 293 | tatsarvaM viphalaM 1627 1597 For Private And Personal Use Only caturvedasamaM 12 cArasya dhAriNaH 7 cikitsakakRtaghnAnAM4 cittaM nizvayaH 11 31. 07. 2. 1938 2534 1380 1845 1128 1654 1371 1522 cetasAM dharmamAcaret2 cauravat caMdrasUryapra chatreNa jalaM zuci jivhA sparzeSu janane'pyevameva janmaprabhRti 2 janmaprabhRtisaM0 1 janmahAnyai 5 5 5 4 9 8 4 7 tadvarNa tadvikArAzane taddhi kurvan 5. 62414 1 128 1855 3 422 1 447 2 653 602 3512 1855 1 450 9 712 1597 222 tapa uktaM 11 + 512 tapo nizcayasaM0 11 *1690 tapovidyAvizeSeNa 11 tapovIryaprabhAveNa 11 602 |tasmAcchruti 2 8 tasmAt tasmAdbhakSyeNa tasmAdveda tasmai de 3 3 2 tathA caiva tathA'nye 3 tadatraM 11 tadaryo dvijAdhamaH 3 tadA dharmArthakAmAMta 6 tadevAkSayamicchatA 3 5 5 11 10 2 6 4 1 450 1309 1779 583 1 52 1583 1128 1816 1 250 1839 2 203 217 237 4 422 1388 4. 1898 1845 42 1839 2 52 2598 1.161 491 1 374 Page #1080 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ( 97 ) a. zlo. pR. a. zlo. pR. . a. zlo. pR. tasyAsya 52 2 938 | dAnaM pratigrahaH 5 1414 | na dasyubhiH 4 330 tAdRzaireva 7 2534 dApyastu . 8 1712 - na dIrghA nAtivAma 3 198 tAMzca 8 1604 dApyaH syAt 8 1663 / ra 1663 na nirvapati 3 241 tiryagyoniSu 12 1907 dIkSitaM 11 1841 / na bhaikSyaM parapAkaH 2 1161 tIritaM 9 1779 dIpahartA 11 1846 na mahApAtakAnvitaiH4 330 tubhyaM kanyAM 9 1754 duSTAnucArI 2 169 / na mUtramuNDaH 8 1712 tRtIyAyAM 3 1297 deyaM vA 8 1561 | na vizvaset 7 1524 te gacchanti 12 3 938 daMDastasya 8 1663 na vedabalaM 12 1929 te tasya kratubhiH 2 2 161 daMDo rAjanyavaizyayo8 1677 na sevet 3 195 tena dattaM 8 575 daMtavat 5 1450 na haMtavyAni 12 933 tebhyo daNDAhRtaM 8 1713 daitairvidalitasya 11 1886 na vidyamAnamevaM 4 . 238. teSAmanye 3 1250 dvAdazyAM jAtarUpaM 3 4 297 naraka 5 1454 teSAmazaucaM 5 1422 dviguNaM 9 1779 naraka samavApnoti 2 1 52 teSAM na pUjanIyaH 1 42 dvijatvaM 8 1604 naraM svayaM 8 1705 taijasAni 10 1823 dhanavarje 8 2677 navamyAM vai trapusIsaM 1. 1823 dhanI dharmAnna 3 1 230 navaM mucyeta 8 1713 trayANAmapi 3 217 dhanaM nyAyAdubhAgata3 3 230 nAtisthUlA 3 195 trayANAM 11 1869 dharmataH 7 1512 nAdRSTAM 6 2473 tridaNDaM 12 4907 dharmazAstramidaM 1 44 nAmRtAt 2598 tripadA darpaNaM 8 3663 dharmahInaH nAmamAtreNa 7 1522 trirAtramAvRtA 5 2417 dharmANAM nAmitraizca 4 330 trirAtrAttu 5 1417 dharmArtha nopayukte 4 2374 nAsUrya 6 2473 trividhaM ca 12 1906 nAsti yajJasamaH 11 1841 triSu lokeSu 1 42 dhAnyapuSpaphaleSu 8 602 nAsti satyAt 8 2598 tretAdharmAparodhArtha 5 1415 nigiran 5 1450 tryahakRtazaucAnAM 5 1441 dhyAnaM prasAdaH 4 1365 nidhAnI 8 1676 dattamiSTaM 3 232 vajinI 8 1676 nipuNaM zuddhimi7 5 62 414 dadAti paramaM 3 2 230 na kiMcidiha nipuNAn 7 2512 8 2713 na kRtanaiH 4 330 niyataM svargami0 1 44 6 1473 | na kozaM 8 1713 niyojayat 7 3 512 daza dharmapathAna 12 1906 na ca bhaikSyaM 2 1.161 nirmAnuSyaM 1514 dazamyAM dvikhurAn 3 3 297 na cAdhItya nivRttaM 12 1 924 dazarAtraM 5 2417 | na copalambhaH 8 1583 niHzreyasaM 11 1841 dazAhAt 5 1422 na tacchakyaM 8 1627 nekSennamnAM 12 1920 - na tataH puSpaM 6 1 465 naikaH sarvaharaH 7 1522 dAnadharmaphalaiSiNaH 5 1415 / na tataH phalaM :6 1465 naikaH supteSu 4. 1 324 dAnaprabhRti 5 1454 | na taM taskaraM 4 2 374 nyAyataH 8 1597 dAnamasteyaM 10 1816 / na dadAti 31230 / nyAyavRttAzca 9 1771 dharma dhAnye dadyAt dayArthe dahate For Private And Personal Use Only Page #1081 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra paNasya paNAn paNAn pasyau jIvati 5 parapAkAnnapuSTasya 3 parapiMDopajIvinaH 8 parapUrvA su 5. 5 parapUrvAsu parapravRttijJAnArthaM 7 paramAtmA 12 paricyuteSu 5 paribhUtAbhiH 6 4 parastrISu parasparavazAnugau 3 7 a. bhlo. pR, 8 1 663 8 2 663 8 1 pazUn pazUn kSudrAn pazuvat pazuvat pakSAdyAdiSu pArAvArasya pArSatenAtha pitAmahyaH pizunaH piMDairbarhiSadaH parasya 7 parairahAryAn parokSa satkRpApUrva 2 paryukSaNAt 5 pazUnAM 8 8 3 * 8 3 4 pAtrabhUtaH 1374 pApakarmaruciH 12 1929 pApaniryAtanaM 12 8 putreSu prakRteSu purANa puruSaM pUjayaMtI paMcamyAM paMcaivopatratAni 3 9 . 3 5 12 9 1 3 * 4 3 663 1 454 232 1604 3 417 419 1 534 1908 1 450 2 473 1 321 217 2 534 1512 169 1 441 3 663 1602 2 297 602 1603 6 297 www.kobatirth.org 42 2 297 4 365 paMthA prajanaM pratigRhya pratigRhya pratigraheNa pratigrAhyaM pratibodhe (18) prabruvan pramItapitRkaH 8 prativAte'nuvAte 2 pratyakSaM na 2 8 prayatnena prayAti zUkarI pravRttaM pravRttaH prANAyAmaH prApnoti prAyazcittasya prAyazcittI prAyazcittena prAyazcittaM prAyazcittaM a. zlo. pU. 5 1 447 5 prAksaMskArapramItA 5 12 11 11 10 * 4 3 4 3 11 4 11 prAyo nAma 11 prIyante pitaraH 3 pretasutadvijabhojane 3 prokSitasya 1938 2 bAhyAbhyantaracA0 7 3598 1295 10 12 1771 2 702 brahmaNaH 12 brahmacaryamakalpatA 4 269 3 417 11 933 brahmacaya brahmavarcasvanaH 3 brahmavidyaH brAhmaNakSatriya 0 11 1789 1 8 4 . bAlazcarma bibhartyavyayaH brAhmaNastu brAhmaNebhyaH 3 5. 3 12 3 598 241 1388 2 293 1924 1 447 1417 3 907 840 1816 1374 2 374 3 230 2380 3 663 170 169 | bhuktapUrvaiH bhUyobhUyaH bhUyo vrA bhRtyebhyaH bhaikSyasyAgama0 1902 241 1879 330 1 845 1845 5297 269 2 161 5512 1 723 1908 3 938 2 365 1898 4 297 42 1879 575 2 713 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir For Private And Personal Use Only brAhmaNa: brAhmaNaH brAhmaNAH bhartavyA manasA manuSya durge manuSyANa bhartRlokaM 5 bhAryA purohitastenAH 8 bhAryA rikthApahArI 8 bhinnoSTAdazadhA 8 8 4 12 7 2 mA ca yAciSma mAtApitrostu mAtAmaha mAtAmahe mAtRkalpAH mAnasaM ca 8 7 manuH manuH svAyaMbhuvaH 12 manodaNDaH 12 manodaNDaH 12 malinAM mAtraye mucyate mUlAdapi mRnmaye caiva medhyaM a. zlo. pR. 8 1598 8 1690 5. 1 450 835 1 454 3 713 3 702 maMtrahInastu maMdarasyApi yaccAsya dayitaM 11 yataH patraM yataH puSpaM yazcAnyat 12 7 5 3 5 5 5 9 12 5 8 7 * 5 11 7 3 6 8 1561 1627 1309 1938 1522 2 161 1906 1514 2663 1514 2 938 2 907 3 907 1 441 1293 62414 3417 419 1771 4 907 1 420 1602 1 524 327 2 450 1841 1514 237 1 465 1 465 603 Page #1082 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra a. zlo. pR. 8 1583 yatra tat yathA trivedAdhyayanaM 1 yathA daNDaga yathA nadInadAH yathAkramaM 8 3 yathAvidhyupapAdi0 2 8 yamAzcopatratAni 4 yastayorannamaznAti 3 yasmin jJeyaH yasyAnaM tasya yAcitArazca yAneSu yathedaM 5 62414 yathaivArundhatI 5 1 454 yadA bhartA 3 217 yadyadiSTatamaM 3 237 yadvinAgamaM 1267 2 365 260 1536 232 1 293 1603 6 uu 3 3 8 5 yAvadAyuH yAMstasya prasate 2 ye'pyatItAH yo manyeta yo lokatrayaM ye ca zastrahatA raNe3 ye cAnye 8 ye paThati 12 8 9 12 3 rajataM kupyameva rAjanyavaizyazUdrANAM 8 rAjanyavaizyayoH 5 rAjazAsananItA ra rAjJA dAsye 8 3 rauraveNa navaiva raMdhrAnveSaNatatparaH 8 labhate zrAddhadaH lipijJAn vadet vadhena 7 vane vanecarAH vanyamUlaphalAnA 6 3 7 44 2 713 222 6 8 3 230 2 52 1 454 2 161 5 297 3 713 2 938 1604 1779 1908 4 297 2 677 2 422 1 676 1705 1295 3 702 3 297 4512 3 473 1690 1534 1 459 www.kobatirth.org varNAnAM varSAstra vAgdaMDa: vAgdaMDa: 3 yo'dhikAM varNAnAmavizeSataH 5 11 (99) vipulAn viprakRSTeSu vipradaMDasya viprasyemaM viprakSatriyavat vipreyaH vipraH zuddhayet vizuddhayarthaM vizvaste vAcA caiva vAcikaM vAyasI vikalpyA vidyamAne4 vikrayAdyaH vicArya vidhivat vidhiM vizvAsAt vRddhau ca vedamekaM a. zlo. pR. 195 6 12 12 12 12 5 zApodyatakaraH zArIrasya zArIraM zAstrasya pAraM 8 12 3 6 3 7 8 11 8 8 5 5 7 67 11 6 vedasaMnyAsataH vaizya kSatriyayo 8 vaizyAnnamannamityAhuH 4 vratopavAsau 4 vyAmizraiH 2 6 zaThAH zastrapANiH 8 zastreNa krayavi0 3 8 12 12 4 7 1417 1869 1 473 2907 3 907 1906 4 907 1 441 2380 1 597 2 938 2 230 1 459 6 297 For Private And Personal Use Only Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ziro vA 3 zilpakartuzca zIghrAcAraparaMparAH 7 5 zucirabhiH zunAghrAtopalI0 11 zubhaiH prayogaH 12 zUdrasya rudhiraM 4 8 zUdrahatyAvataM zUdrotpannAMza 0 zauca mAhAralA 0 4 zaucamijA 4 zaucaM kuryuH zrAddhabhuk zrAddhaM karma a. zlo. pR. 8 1598 1 380 1534 1 447 1886 1907 1370 1869 zramaNADha vikAda07 zrAddhadaH paMcadazyAM 3 3 10 SaDbhiH ma SaSThayAM paMDhasya 1536 9 zrAMtaHzrAMtaH 2677 zrIkAmo varjayet 4 1902 zreyase 1677 2 1677 3 422 2 422 1 524 1524 835 491 491 1677 1370 3 365 1907 2534 1 702 3 230 2 702 3907 4907 1309 sakuMDAzI sa khilaH sa me putraH 11 5 sarpa saptamyAM labhate saptarAtravrataM samarthAn samAnAMzAH samAha 8 5 5 3 4 3 7 9 sakRddhanyAttu 8 satataM gRhamedhinaH 3 satyaM svargasya 8 6 satyAM vAcaM satradharmapravRttasya 5 5 3 5 7 9 7 1 713 4 365 3 365 4 422 1534 6 297 2 293 1816 1789 327 2 52 1702 3 422 1 420 2 297 1380 260 1 536 1754 1690 232 3508 3 473 1 415 62414 2 297 1388 1512 1771 2512 Page #1083 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra a. zlo. pR. samutkarSApakarSAH 8 2677 mudre yAnti 3 222 samyakkAryArtha * 7 3 512 1 321 4 512 012 3 938 sarahasya sarvakAryeSu sarvapApopazAMti 0 4 2 sarvavizvAsinaH sarvazAstravipazcitaH 7 sarvazAstrArthapA 0 19 8 6 uu 4512 2512 2 938 sarvAneva 3 702 sarvAn kAmAn 3 6 297 sarve 5 4 422 sarveSAM 5 62 414 10 1 823 snAyUni sAdhvI bhAryA 11 835 sAyamudvAsameva 2 1105 . 2589 sAkSa sAMgopAMgaviki012 933 www. kobatirth.org ( 100 ) sImAH paJcavidhAH 8 a. zlo. pU. 1676 sUtake 5 419 sUtakaM mAtureva 5 62 414 somapAnasamaM 2 1161 somapAstutibhi0 3 269 2 374 saMcayaM kurute 4 saMdhivigrahakAla0 7 1512 491 1879 yuzcet saMnyaset 6 saMskRtA mantra0 11 stenaH sthAt 8 striyaH 5 striyaH zUdreNa 11 sthAne te 8 snAnaM 5 snAnaM ca niyamAH 4 syAccaturviMzatipaNaH 8 5 5 1 svameva svarUpaM labhate 575 1 450 1879 1561 1 451 3 365 1363 1 422 2 422 2 297 For Private And Personal Use Only Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 5 svAdhyAyazca svAdhyAyeopastha0 4 svArthamekaH 4 svaM tu 5 11 3 9 8 hanyAt havyakavye harera nRtvijaH hiraNyaM hiMsayA a. zlo. pR. 1 414 3 365 1 324 4 422 2907 260 1771 1602 1 846 1560 2 422 hiMsAM yaH 11 8 yoniSu 5 kSaavizapradAya * 5 avizadvayoniSu 5 kSatriyAddhaM payaH 4 kSatriyAnaM kSipraM rAjJe kSIrANi yAnyabha0 5 kSetradAraharaH jJAtizreSThayaM 8 3 1 422 3 422 1370 1712 575 1388 5297 Page #1084 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra advaitadarzanam naiva cetanAni bhUtAni pradhAnameva tasyedam adhyakSapracAraH te adhyakSAH sarvANi AGgirasaH patimanumriyeran ApastambaH eka rAtriM vAsayet ( 2 / 1 / 16 ) tadAdIni vAkyAni dharmaprajA saMpanne saMbhASyastriyam punarAdhAnameva ca brAhmaNA vidhayaH maghAsu cAdhikam AzvalAyanaH devatAstarpayati ( 3 / 4 / 1 ) auzinasiH AdAne ca visarge ca daNDayoH sadA nirvAsanam prakRtInAM balaM rAjA kalpasUtram paurohityAdrAjabhya kAtyAyanaH arthazAstroktam yo vA'nyaH kasyacit kRSNadvaipAyanaH anabhidhyA parasveSu parairapyanumantavyo yathekSuyukto zrotriyasyeva te 2 etatpustakoddhRtaM RSivacanAnAM sUcI / pU. paM. 18 10 18 11 517 www.kobatirth.org 232 114 184 704 460 61 296 555 16 9 anyatarApAye 24 5 156 10 gAthA na mAH martyaH kazcana 193 22 gautamaH athaitAn kRcchrAn ( 8-24 ) 493 11 660 13 Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir atha yAjakAn aparigRhIta abhojyabhojane ( 5-23 ) amatyA madyapAne ( 22-2 ) asamAnapravarairvivAha ( 4-2 ) AcakSIta rAjJA ( 9-30 ) Aryasyabhigamane ( 12-2 ) AvApanaM ca bhUmeH ( 1 - 31 ) Azaucamadhye 534 9 534 10 682 2 aikAzramyaM tvAcAryA: (4-35 ) 582 24 | kRSivANijye vA ( 10- 5 ) ( 10-6 ) uttareSAM caitat (3-9 ) uttareSAM caitat ( 3-9) utsarge vA ( 1-33 ) upanayanAdibhirniyamaH (2-10 ) Urdhva saptamAt ( 4-3 ) RtAvupeyAtsarvatra (5- 1 ) Rtvikzvazura (6-9) RtvidIkSita dr wr cicchArtham garbhamA samAH gAM vaizyavat ( 22-18 ) gurAvanRtAbhidhAne gozvakSIrama nirdazam 906 12 catvAriMzatsaMskArAH 603 11 | tacedantaH punaH ( 14 - 5 ) 923 25 | taspAzrama vikalpam ( 3- 1 ) 9 tiSThedabhuJjAnaH 932 For Private And Personal Use Only pU. paM. 602 20 896 198 15 x 3 2 714 14 765. .6 804 14 871 4 193 10 837 710 6 24 4.43 17 424. 2 125 0 467 19 441 20 154 192 1 212 20 238 23 0 431 24 61 1 302 1 305 15 821 5 315 13 416 24 4 6 877 5 . 388 22 83 8 421 13 61 175 10 Page #1085 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir gautamaH 824 21 184 3 698 14 462 16 389 17 158 425 18 173 . 121 1 892 18 160 19 755 10 167 605 18 vyahamupavAsaH daNDa ivApsu darzanAya tu kAmam (9-55) daza mahiSISu dravyahasta ucchiSTa durbalasiMsAyAM ca durbalahisAyAM vi devatAyatanAni ca duhitRNAmaprattAnAm dharmaprajAsaMpanne na brahmAbhivyAha na pUrvAha na zArIro nAnRtavadane doSo nAmagotre-guroH nityAbhojyam nidhyadhigamo nopari vatsatantrIm pathi kSetre'nAvRtte prattyutthAnAbhi prAGmukha udaG prAGmukho vA prAjApatye saha prANAyAmAH prANo'pasparzanam prAtibhAvyaM vaNika prAyAnAzaka pitrAkAmena puSpANi svavat brahmacArI brAhmaNarAjabhya matavyastema yajJavivAhayoH yuktamevAdhAtu yuvabhyo rAmam rikthakraya rAtrizeSe (11) pR. paM. / gautamaH 344 26 vikraye prakRti 155 26 vidyAnte guruM 324 15 | viduSo'tikrame 670 10 | zrAvaNikenA 451 15 zaktaM kevala 702 11 zuktAvAcaH 5076 zunazca yat 319 19 zrutaMsarvebhyaH 755 19 sajyotiSyA savaneSvanu 154 sArvavarNikaM 177 20 strIdhanam 691 15 strI prekSaNA' gRhyasmRtiH 133 18 anArambha eva 444 12 agnau karavANi 575 12 anya etAni 319 13 caroH prANabhakSaM 669 24 jIvat pitRkastha 134 nityaM ninayati 102 nityAni nivarteran natvevaikaM sarva 205 110 yebhyaH pitAM vizvAn devAn 636 19 427 15 jaiminiH | 255 .4 kAye'rthe vedaH pramANam 698 23 codanAlakSANo'rtho guNalope ca mukhyasya 221 17 nAradaH asvatantraH smRtaH (1-33) 419 23 RNaMdeyamadeyaM (1-1) 263 24 karmAkurvan (6-5): 438 10 kAle pUrNa 424 3 kulAni zreNayaH (1-7) 279 9 273 14 424 8 278 1 279 8 106 424 7 286 94 271 8 121 15 238 24 559 25 For Private And Personal Use Only Page #1086 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ( 103) 550 22 318 24 318 23 441 14 567 " orm ur . 682 1 763 22 110 - 10 549 2. 492 22 859 3 jAtA ye tvaniyuktAyAM jIvati cecchati tatsapiNDeSu vA dAste bIjine naSTe mRte (12-97) na strI patikRtaM (1-16) niyukto vA pUrvo juSTaH pratimAsaM tu (1-103) mAturnivRtte (13-3) yadvinAgamam yadvAlaH kurute yAcitAvAhita likhitaM likhite viniyogostIti vRddhavRddhizcakra vRkSi zatasAhasro'yaM strIdhanaM tu svatantrastu gRhI niruktam adhobhAgaH sAvitraH adhyApitA ye api vAsA aviruddhakarmaNaH etA utyA uSasaH tita eva devatA masto rudrAkSa yathaiva te ziSyA sahyamAsAdayati sAkSAtkRtadharmANaH kSuNNa hicchatrakam piGgalaH atrApiddhaM gAthAH purANam ityetadadhibhiH kRSNa- chAgaH dazamantarANIha 761 7 puryaSTakena 774 27 mahAtmakAH sahasrANi 572 varNAzramebhyaH 761 7 baudhAyanaH 740 17 tathA kamaNDalum tasmAcchaucam dezaM kAlaM tathA 714 bArhaspatyam dazabandhAmiti 774 625 8 na pratigrahabhUrdeyA 639 12 bhaTTapAdaH viruddhA ca ___ mahAbhAratam ArambhA mAnuSAH 632 26 AzramA vihitAH 31 15 ubhau madhdhAsavau 573 2 gatvA hyubho 639 14 tahamAsanam tasminnapi ca 12. 19 punarAvartamAnAnAm 142 mahAjano yena 609 19 mA karmaphala 142 3 " " 288 15 | zuzrUSA kRtakRtya 18 4 zrAddhena pUjayAmAsa 278 19 yajJasUtram svaM nAmatidizataH yAjJavalkyaH 23 ananyapUrvikA A. 52 anyodaryastu sodaryo vya. 139 / | asamAnArSagotrajAm A. 52 | asaMskRtAstu vya 124 AdhiH praNazyet , 58 Adhizca bhujyate , 90 295. 22 | ubhayAbhyarthito , 88 37 6 / kAntAragAstu , 38 238 3 424 24 547 26 394 53 14 483 26 492 13 287 19 198 16 193 12 752 629 4 629 25 561 25 632 24 AM For Private And Personal Use Only Page #1087 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra chalaM nirasya jAto'pi dAsyAM tato'rthI lekhayet tatsamaM putrikAsutaH darzanapratibhUH dhanasya dazavArSikI nidhandho dravyam " sAkSiNaH svasva saMsRSTinastu hRtAdhikAm "" " yogasUtram yogazcittavRttinirodhaH tajjapastadarthaM rAmAyaNam yadannaH puruSo 22 128 54 24 vya 121 33 w nIcAbhigamanam prA 83 nyUnAdhikavibhaktAnAM vya 116 ta vya 24 19 133 24 " 39 patanIye kRte pApe 210 bhUryA pitAmahopAttA vya. 121 mAtAmahAnAmapyevam A 228 256 7 23 "} mRtAhani tu yaducyate vikreturdarzanam nya 170 A 56 sajAtIyeSvayaM proktaH vya 133 savarNebhyaH savarNAsu A 90 sAhasasteya vya 12 87 " vya 138 A 70 vasiSThaH atha cenmantravidyuktaH ( 11-20 ) apsu pANau ca ( 12-15 ) unadvivarSe ( 4-44 ) kRcchrAtikRcchrau ( 22-16) khane tu vivadante gurvI sakhI www.kobatirth.org pU. paM. 579 770 586 768 637 628 ( 104 ) 478 114 388 461 883 775 563 626 626 676 23 775 758 193 1 198 21 655 802 802 586 562 776 883 27 tathA brAhmaNI 15 | dArvasthibhUmpAdIni ( 3-52 ) 2 strI putraM dadyAt (15-5 ) 18 | pariNIya sagotrAM tu 5 paryanikaraNa 3 prAyazcita kRcchrAti 18 | brAhmaNakSatriya (21-12 ) 13 | bhaginyA AprasavAt 28 9 9 bhUmiSThAnAM dUtakavat madhairmUtraiH purISairvA ( 3-59 ) yazcApi bahuyAjyaH vRddhestu prayoktA 2 | ziSTaH punaH (1- 6 ) 15 zukrazoNita ( 15- 1 ) saputrANAM tu haviSyAn prAtaH ( 27-15 ) viSNuH 6 12 | pretAya brAhmaNAn 12 | aSTau viprasUtAH 7 viSNusvAmI 12 | yAvatI phalazrutiH sArthavAdaH 8 15 vaizeSikadarzanam yugapajjJAnAnutpattiH vyAsaH 8 anagnikamamantrakam 4 asmin dehe vyatIte uttamaH purUSastvanyaH 22 | grasate yAvataH piNDAn 12 dvAvimau puruSau Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir na kazcit kasya na ceha zUdraH 258 4 318 20 196 12 416 21 891 17 prabhuH zarIraprabhavaH 393 8 yaH sarva parikalpaH 377 15 sAdhanAnAmakRsnatvAt na pRcchejanya naivAsau cakSuSA ca For Private And Personal Use Only pU. paM. 857 8 442 2 769 9 194 1 318 21 845 12 878 26 777 12 440 25 443 13 251 25 849 1 933 9 214 12 404 12 889 14 286 741 783 10 206 30 909 245 908 831 315 10 10 98 141 10 53 17 17 24 11 14 21 6 17 18 24 9 8 so 9 17 14 Page #1088 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ( 105 ) 415 zaGka: aGguSTasyAdharataH ApaNIyAnyatha kAruhastaH zuciH gandhamAlyadhUpA taijasAnAM kuNapA na zadAputro nADyAmacchinnAyAm yadyekajAtA bahavaH sakRtrivA sulabheSviti zAtAtapaH na mAtA putraM prati zrAddhakalpaH * anidritena saMvartaH auSadhaM snehabhAhAraM * yaMtraNe gocikiyAM samAnatantram dve zate dhanuSAm daivaM tathA smRtitantram nirupapadakRcchradhavaNe smRtivivekaH anekaziSyo upapatrataraH pakSaH upapannastadAnIM ca RcAM vidhiH nityAnumeyapakSo paJcamena lakAreNa 101 8 paJcAgnividyA 446 24 parihAram pratyakSazruti 277 8 pratipanne vidhau 439 4 prayogadyotakAH 765 1 prAmANyakAraNam bhinadvAkyam 413 yA siddharUpA 285 liGgAdigamyam vAcaH stome vinA sAmAnya viziSTadevatA vyAkhyeyoguNa zAkhAH kazcit zeSatvAvagamArthAt sAmAnyasaMbandhakarI 863 26 / smArtavaidikayoH 863 25 sUtrakAraH AgrayaNaM vrIhi 545 15 kAmaM gRhye'gnau 549 21 yadA carSasyA zaradi navAnnam 884 16 SANmAsyaH sAMvatsaro saspaM nAzrIyAt _hArItaH AkarAH zucayaH AdityenomayA godhUmamakuSTaka zvacANDAlodakyA | rAjJaHSaSThe saptame 3 prakIrNavAkyasaMgrahaH 0 WWWWWWWWW AM 0 0 - 0 WW 314 9 840 20 213 313 313 13 442 20 rr: WWWW . 414 agniH agnISomo ajAzvaM mukhato ata UrdhvamakSAra ata Urdhva putrAH 157 1 ata Urva sabhyaH 448 8 atyantanarakasya 210 23 atikAme pramattaM 266 14 / atha zaktibhiH 527 10 573 6 For Private And Personal Use Only Page #1089 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (106) . pR. paM. ahiMsA satyavacanam 207 36 ajJo jantuH A kezagrahaNAt 573 3 A SoDazAt 249 21 A saMskArAt 932 11. AcArya ca prava625 6 AjyahomaH saviH 253 14 AtmabhUH parameSTI 96 13 AtmA sarvataH 640 12 AdadIta prazasta56. 18 AdadIta mRdo 826 23 | AdantajanmanaH 365 2.. 21 23 171 18 491 14 7526 702 16 161 15 67 12 791 15 617 2 448 19 419 11 410 17 | AdityAjAyate 372 621 20 adbhirgAtrANi adbhirvAcyam adbhiH zaMkhasya adhivinastriyai adhIte vedazAkhAM anarthakuzalA anAgamaM tu annAdebhrUNahA anupravacanIyam anuziSTAbiso anyatradaNDAt anyatra pratyavAyebhya anye kRtayuge anye kaliyuge apakArakriyA aparAjitAM dizaM apasavyena hastena apAM pivettu apratyAkhyAyinam abhAve bIjinAm abhrAtRko haret abhiparyAyavRtyA amatyA kSapaNaM amAttyaH prAGivAkAzca ayAcitoSapannena arke cenmadhu vindeta , " " avatIrya nadIm azatAbhiradbhiH aSTame varSe aSTau varSANyudIkSeta asapiNDakriyAkarma asurAmadyapAne asya lokavyavahAro asvAdhyAyazruta ahazca kRNNa ahastvadattakanyAsu 625 15 49 16 417 17 411 23 Adau tu kAraNam 270 AdhiH praNazyet 890 AdhiH sImA AdheH svIkaraNam 768 28 AyAdalpataro 770 17 Ayurve paramaH 779 19, AhAro brahmacaryam 384 19 | AhitAgneH saMcayanam 597 5 itihAsapurANam 838 4 driyANAM jaye yogaM 112 19 indriyaiH mukhalubdheSu 122 24 indhanArthamazuSkANAm 414 ISat muktvA 101 18 uktAni vaitAnikAni gRhyANi 89 25 / ugro madhyamajAtIyaH 259 1 utkRSTaM cApakRSTaM ca 290 2 unmattaH kilbiSI 857 19 udake piNDadAnam 309 17 upakArapravRttAnAm 252 2 / udhaM tu SoDazAta, 393 22 Urca saptamAt 1 614 889 18 128 9 368 2 825 258 27 751 20 640 21 75 1 193 24 200 21 419 11 1" " , " " For Private And Personal Use Only Page #1090 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ( 197 ) 44. 1 193 278 5 29. 4 111 18 447 10 354 64 23 253 23 3.1 11 267 14 747 3 393 18 428 204 224 RgvedaM dhArayet Rgvedo yajurveda RSirvasiSThAdiH eka eva suhRddharmaH ekavanmattAnUheta ekasahasrAt ekavRddhi ekAhAdbrahmaNasya ekAhAdrAhmaNaH eko'pi vedavit etaddhi kriyate etadvaH sattyam etAnistoH etAnabhvayuH etAnyapi pramANAni ete patanti catvAraH enasi guruNi -kapilA cettArayati karNasthabrahmasUtra karma smAta kartRtvaM prati karmaNA samam kamaiveha kasmAt sAmAnyAt kaspa mitraM bhavet kAmakrodhAbhi kAravaH zilpinastathA kArNa brAhmaNasya kukuTocikirANAm kuryAdaprakRti kRtaM kuryAnna ta kRtavapano vaseta kRtA zaradi keciddhamapi 629 23 / khyApane nAnutApena 188 10 gavAghrAtAni gahanatvAdvivAdAnAm grahaNaM candrasarya gAyatrI zirasA 11 gAvo medhyA 632 1. grAmatA janatA 423 guruM vA bAla 411 27 | gurorapyaca gurau ziSyazca 76 26 gRhasthastu gRhItvA gotra gRhanhi zulkam 190 gotrabhedasaMbandhana 64. 9 gobrAhmaNahatAnAM 61 19 / gauzcAzvazvAzva 847 22 catvAryeva tu caNDAlAdudakAt carmaNi dvApinam 217 27 cUrNitAkSipta 21 22 japedvA niyatA 580 22 jvarita jvaramuktaM ca 550 - jAgarttavyeprasupta 120 19 jAtasya ca mRtasya ca jJAtiprAyaM prakalpante jJAtisaMbaMndhi 413 jAnAmi dharma 155 jIvattyagredidhiSuH tadahabrahmacArI taddhitAH pApa tapasi Rddhe tamAcAryapraca tayA gavA kim 551 15 tayorapi pitA 764 12 tasmAtsa 413 tasmAdanu 89 29 tasmAdAtharvaNam 439 10 tasmAdavidvAn 92 13 113 5066 777 10 166 18 624 / 897 259 290 21 469 23 407 23 352 23 640 18 kSatrajAstriyeka 16 81 10 kSatraviTzUdra kSatriyasya tu mauvI kSArodakAbhyAm For Private And Personal Use Only Page #1091 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra tasya trirAtmam tasya yastalpajaH tasya dvAdazazatam trayI vidyA RtvaH tyajet pitaram tryahAttadukadAyinaH tAni dvaidhaM guNa tilaivrIhiyavaiH tribhya urdhva bahUni tribhizcaturbhiH trirAtramAtratA trIn kRcchrAn tenoddiSTaM na caivAnyaiH traivedikaM vratam trINi samAnAni tRNarAja viduH datvAnutApaH damanavAhanabandhana dantazliSTeSu dazataH pazUnAm dazamyAmukSApya dazAvApI dazAhikaM nAvamikam dattAmapi haret dAnaM pratigrahaH dAyakAlA dvAvimau puruSau dvArAtmAnau dvAvaMza prati dvitriprakAza dviguNaM daNDam duhitAcArya bhAryA dRSTvA tu dainyam devatAnAM ca devatAnAmRSINAm devabrAhmaNarAjJAM tu dve brahmaNI veditavye dvezate dhanuSAm 426 773 734 936 254 421 pR. paM. 165 292 441 414 411 www.kobatirth.org ( 108 ) 427 21 | daivamAtmakRtam, 7 | daivai puruSakAre ca 22 dvau loke dhRta 4dharmazaucam 11 | dharmasaMkaTe 15 dharmAt pRthak 11 | dharmArthazca 11 15 3 7 dharme cArthe ca kAme ca dhArmikemyo na kriyAntasthA na cedantarA mriyeta na tadupasparzanAt na teSAmazubham na brahmacArI 3 na bhUmiH syAt 7 91 29 9 56 4 94 442 540 3 863 21 450 16 | na syAtAM vikrayAbhIte 6 7 39 na malavadvAsasA na zArIro brAhmaNa 22 751 striyamupeyuH nakulo yAyA dazati 868 256 23 | nadI vegena zudhyati naktamlAnaM bhakSayet 670 6 665 10 navazrAddhaM saha 410 27 nAkRSyatotithi: 274 21 nAgandhAM srajam 519 21 nAGkayA rAjJA 907 22 / nAtaptatapasaH nAbhilabheta 120 17 nAmanyavidvAn 777 179 24 nAmAMso madhuparko 879 |21| nAvasAdyazanaiH 499 9 nArAyaNabaliH kAryoM 164 15 nArI vA puruSo'nyo vA 87 10 nAzucikSaNamapi 165 36 nijAn janapadAn 386 26 nityasvAdhyAyaH 545 13 | nityaM jayaM brAhmaNo For Private And Personal Use Only Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir pR. paM. 549 13 550 16 698 10 07624 550 22 275 4 177 18 721 23 379 164 10. 421 17 80 20 416 9 215 2 603 2 603 15 62 21 780 12 621 26 420 2 65 29 59 275 821 329 780 75 345 750 111 1 20 897 21 101 21 268 398 583 1 427 4 157 ng 3 6 18 5 5 27 x xo so 22 24 1 25 Page #1092 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ( 109) pR. paM. 289 775 nityanaimittike ninditakarmAbhyAse nyUnAdhikavibhakkA naNAM caivAgnidAnAm paJcapaJcAzatA paNalabhyaM na hi patatiniyamA patatriNAvalIDham payodadhighRtaM payomRtabrAhmaNa parapUrvA pati paripUrNa sarveSAM pazurapi prakRtyAkRtakAlA pracarannannapAneSu prajayA pitRbhyaH pratipraNava prativedaM brahmacarya pratisaMvatsaraM pratihInta pratigrahaH pratyavaraH prathamA prasUtiH pramattAnAmitare prarohadharmakA hyete prasUtirbhikSA pANigrahaNa pANyAsyo hi dvijaH pAdazaucakriyA pAdopagrahaNam pAtrANAmapi prAgaSTamAt prAGmukhonnAni prAjApatyaM caret prAtilomye badhaH prAyazcittArtha prAyazcittam pitAputro vayaHstho'pi pitRvyaputrAn 925 25 pitRvezmani kanyA tu 919 27 pitRnAvAhayet 777 1 pitaryagataspRha 427 8 punarakriyAm . 396 putrANAM bhartari 112 21 purISakuNapa 365 5 pUrvapretasyeTo | pUrvAhne daivikam 1113 bandigrAhAstathA 923 23 bahu kRtvo'pi 260 3 | brahmajJo brAhmaNaH 411 10 brahmacArI tu yo 864 23 | bAledezAntarasthe 271 18 brAhmaNasuvarNAya . 451 brAhmaNasya uSNAMvA 766 16 brAhmaNasya tu yo 109 19 brAhmaNena niSkAraNaH 188 9 bRhadayantaraM sAma 287 20 bhayAddhi yAdRzI bhAryAputromitraM bhAryAdiragni bhrAtRNAmekajAtAnAm 290 bhrAtRNAmavibhaktAnAm bhuJjIta pitR bhUmipazvana bhaikSArthI grAma 517 30 bhogaH kevalatAm maGgalAthai svastyayanam 862 10 107 2 matsyaghAto niSAdAt 246 mattonmattArtA 13 madyapA'sAdhuvRttAca 211 madyaM bhuktvA 876 madhyAhnAcalite 878 | manasA vA tat 878 21 manurviSNuryamo 845 12 mameti yakSaro 135 20 mayena nirmitA 258 13ma hAprasthAnagamanA 640 17 872 289 11 291 23 699 26 585 10 253 2 399 20 410 17 846 21 857 3. 898 12 151 19 102 13 843 3 768 11 220 17 748 10 274 11 ... 228 375 315 23 204 818 411 14 573 872 9 242 26 308 11 426 24 For Private And Personal Use Only Page #1093 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (110 ) 879 14 rAjabhirnihitAnAm 768 28 rAtrizeSe dvAbhyAm 872 13 rohite kAyaka 828 2 labhate tavRttimAtram lAgalaMpavIravam 375 11 likhitaM likhitenaiva likhitaM sAkSiNaH 4272 421 16 508 10 764 1 821 19 318 14 770 563 5 563 26 626 1 286 922 18 lokavat parimANavat lobhaH sarvaguNA 480 mAtA mAtRSvasA mAtApitA vA mA divA svApsIH mAsaM goSThe payaH pItvA mitraM tasmAt muktvA lAGgala muhUrtamapi mRte pitari mRtAha pi ca kartavyam maitrI kRpA mudopekSA yaH kAmayeta yacchiSTaM pitR yajamAnapaJcamA yajan mamatadarthatvam yat pRthivyAM yat kiMcit yatra prANivadho yatra na syAt kRtaM yatra kArye kRte bhavet yathA'nyatra santi yathA cotpatitaM yathecahetoH yadyekarikthinau yaH sapiNDIkRtam yasya haviSaH yasya dharmadhvajo yAdRzo vidhiH yAvadadripANiH yuvA dhImAn ye tatra bhojanIyAH yenAsya pitaro 506 26 387 25 220 297 16 775 11 644 22 118 778 25 439 15 1981 563 14 192 15 laukike vaidike laukike'nau vacanAni ca pUrvatvAt 99 vayasi sthitaH pitA valmIkapathavat vAsasAstambha vAstuni vibhAgo 583 vAhanIyAstramu vikalpaAnupUyega vidhavAyAM niyuktaH vinA'pi sAkSibhiH vivAhAnantaram 287 vidveSaNAcA vizvAmitraH zvajAghanIm 164 viSamaziSTervikalpaH vidhirattyantamaprAptau vyabhicAreNa varNAnAm vrIhibhiryajeta 203 vrIhiyavaiH zuSka vrIhInavahanti vRddhistu yuktirdhAnyAnAm vRddhau tu mAtApitarau 412 22 244 16 164 26 vedamadhIte / 71 3 | vedamadhIttya 157 19 vedairazUnyastribhiH 112 . 163 20 626 14 221 15 380 22 yenaiva svI yebhyaHpitA ye mAtRtaH yaistu dravyam yoheriva dhanAt , , 149 14 , , For Private And Personal Use Only Page #1094 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra vaivAhike vaiSNavamapyupa vaizyavacchaucam zataM suvarNAnAm zatavIryaH zate zatrU zabalAni vaidikA zabdabrahmaNi zamItrapusaghAseSu zaraiHkSatAGgaH zalyA nartanajIvinaH zrAddhavidhau 'ziraso'vatArya zrutazauryavayaH zrutIratharvAGgirasaH zrutyAdInAmAttya zUdrANAM tu sadharmANa: zUdrAyAM tu SaSTaM tu kSetrajasya SaSThayaSTamImamAvAsyA sa kalpa eva sakRtpAte surApAne sakhisayoni satuyukta sadyaH zaucAH sadyastryahA saptamI paJcamI caiva saptazIrSaNyAH sapta vittAgamA "" "" - saptaite dAsayonayaH sapiNDIkaraNaM kRtvA sapiNDIkaraNAdU samastatra vibhAgaH samutpannavAcyaH sabhe yajeta saMkIrNAnAM ca saMkIrNayonayo 132 www.kobatirth.org ( 111 ) pR. paM. 749 16 saMbandhibAndhavai 162 13 331 23 662 5 saMsaratinIrUpa 625 80 761 275 289 saMbhogo yatra saMvatsare patati 20 saMsArakAraNAdekaH 26 | sarvadaivA'zuci 11 | sarvata evAtmAnam 23 | sarve gatyarthA jJAnArthAH 12 | sarve saMkramiNo 20 114 699 164 368 879 80 626 56 70 4 803 15 763 23 760 13 345 14 353 16 871 10 877 10 553 26 446 14 563 21 200 20 447 27 626 2 373 18 | suvarNavAriNA 23 | sarveSAmeva 14 savanagatau rAjanya 23 | savyAdudaka 15 | sahadharmazcaritavyaH 2 svasUtraM yaH parityajya svadhAninayanAt 7 svatantrastu gRhI sparze krameNa sAsadyaH saMni sAyaMprAtazca snAnaM vedasamAptau snAnaM mahAyajJAH svAmI rikthakraya striyazvarati striyo madhura strI madyanityAH strIdhanadravyApa sthirasAdhvasitam sunizcitabalA suptvA kSutvA ca 15 | sUtakAnnAmanirdazam 4 sodaryA dazarAtreNa 9 somasUryAzu 15 | saudAyikaM dhanam 755 776 17 76 22 | iviryaccirarAtrAya 99 15 hasticchAyA 426 12 | hastena ca pAdena ca hatvA garbhamavijJAtam For Private And Personal Use Only Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir pU. paM. 624 7 625 6 254 11 30 24 663 3 122 18 113 16 148 24 195 15 711 3 855 4 277 18 192 16 23 84 274 16 560 17 414 640 81 3 1062 20 12 25 2 189 345 23 17 373 320 14 389 6 400 1 572 15 508 9 586 1 452 15 442 7 368 24 419 6 443 75 755 15 848 1 292 10 296 20 420 23 Page #1095 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ( 112) pR. paM. 351 19 O ", ,, 132 2 hiraNyavastra 631 11 hemanta hInAdAdeyam haimazRGgIrUpya hAnAH puruSakAreNa 348 1 homaH svAdhyAyazca hInAbhiH phena 100 28| homaM tatra na kurvIta 424 18 hRtAdhikArAM 749 28 itiprakIrNavAkyAni / 4 etatpustakotavyAkaraNasUtravAkyasUcI / pR. paM. paanniniH| tapastapaHkarma 31 88 152 tRtIyA tatkRtA 21 30 200 14 ajAdyataH ata ini Thanau 52 115 199 10 dvaMdvAccuda 8 5 4 106 565 dvigoH 4 1 21 35 6 na nirdhAraNe 2 2 10 790 adhizI 15 46 104 11 puSyasiddhayau 3 1 16 27 26 anyeSvapi 3 2 101 102 18 pratyabhivAde 8 2 83 131 5 , , , , , 810 17 anyeSAmapi 63 137 89 babhUthAtatantha 7 2 64 724 18 AkhyAtopa 14 29 128 Atazcopa bahugaNavatu AdikarmaNi kA bahvalpArthAcchas 54 42 99 9 A sarvanAmnaH yatazca nirdhAraNam 23 41 139 23 upamitaM vyAghrA yattadetebhyaH 21 56 124 11 upamAnAni sAmAnya yathA sAdRzye 21 7 104 25 21 55 350 upasargasya ghajya yathAsaMkhyama 13 10 92 24 6 3 122 169 18 23 37 6.1 26 upAdyamaH sva- 13 56 203 27 yasya ca bhAvena kartakaraNe kRtA 3 2 126 172 lakSaNahettvoH 21 32 124 11 21 kartRkarmaNoH kRti 23 65 417 12 52 53 17 5 vatorithuk vizeSaNaM vizeSyeNa karmaNi dvitIyA 9 23 2 130 21 57 181 kAlAdhvanoH 4 2 114 306 18 kRtyalyuTo 41 44 596 13 voto guNavacanAt 3 3 13 kRdikArAda kkibvici vyatyayorbahulam 3 18 35 843 18 DyApoH saMjJA 12 zarIrAvayavAyat cajoH kudhi saMkhyApUrvo saMkhyaikavacanAt 5 4 43 118 25 caturthI cAzi 2 3 73 125 8 svatantraH kartA 14 54 407 18 jAtiraprANi 2 4 6 129 7 svottare laGca 3 3 176 602 18 jAtyAkhyAyAm 1 2 58 260 20 hRdayasya 6 3 50 102 19 tatra bhavaH 4 3 53 79 14 / hetumanuSyebhyo 234 vRddhAcchaH 597 068 vrate 597 For Private And Personal Use Only Page #1096 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ( 113) 142 142 mahAbhASyakAra: duhipacyorbahulam avidvAMsaH pratyabhivAhe prakRtyAdibhya yadahareva pratyaveyAt zAkapArthivAdInAm vArtikAni vAkyapradIpaH akArAntottarapado 810 / na tadasti na tannAni 5 etatpustakoddhRtazrutivacanAnAM sUcI. 107 agna AyAhi agnaye tvAjuSTaM 221 931 avateheLo asamiddhana hotyavyam asti me paJcAleSu asya vAmasya asuryAnAmate aharahaH khAdhyAyam agnimILe 25 258 248 899 399 108 111 107 agnimagna A agni devAnAm agnirve sarvA anirvai varuNAnI agnihotraM juhuyAt 486 486 211 926. ahamanurabhavaM ahaM rudrebhiH ahaM vRkSasya AkRSNena AgAvo Agman AtmA vA Are AtmA vai putrA " 91 182 916 81 agniSvAttAH agninA vai tejasA agnihotraM juhoti agnISomAvindrAgnI aktAH zarkarAH 422 12 . 114 610 890 16 U 19 Adityo brahmetyA ApohiSThA ApyAyasva ita indra indra AsIt indraM mitraM varuNaM 55 ata UrdhvamAdityo atonerajAyata atha mahAvratam athAtmanyanIn abhabrahmetyupA antarhRdaya apa naH zozucadadham ayamAtmA ayAzcAgne arunmukhAn yatIn addhoha vA eSa 114 1.1 899 763 900 936 522 915 14 indro vai vRtraM indroyatIn iSa ekapadI iSettvorjetvA 19 269 843 25 624 " 613 iha no bhagavAn utvAmadantu udbhidA yajeta aryamaNaM nu 737 19 For Private And Personal Use Only Page #1097 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ( 114 , paM. pR. 6.9 425 319 tasya imAH sAhasrayaH tasmAduhana 249 469 428 468 889 trayo dharmaskaMdhAH tribhirRNaiRNa tejo vai ghRtam darza ca darzana yajeta dazAsyAM pujA nAdhe devakRtasyainaso 488 274 481 312 21 735 900 9. 18 . 404 156 203 80 738 uduttamaM varuNa uduttyaM jAtavedasaM UrvA udumbaraH RNAni trINi etonvindra evaM pratitiSThati evaM vane vA eSa aupasado kathamayaM vibhu kanikradat kapijalAnA kiM nu malaM kimajinaM kumAre jAte kevalamagnyAdi ko vAMzayuktA ko'addhAveda khAdiraM vIrya gAyatrI vA idaM gAyatryA brAhmaNa gAvo vai yajJasya gRhI bhUtvA pra gRhI bhUtvA vanI godohanena pazu gauranubandhyaH catvAri vAkparimitA jarayA ha vA eta jarasA ha vA etasmA jartilayavAgvAna jAyamAno vai brAhmaNaH tatsaviturvareNyam 1223 91 277 457 470 488 devasya tvA savituH devasya tvA prati devA asmAllokAt na kalaja bhakSayet na gAyatro brAhmaNaH na mAMsamaznIyAt na mRttyurAsI namo rudrAya tavase namo vaH pitara na vAgnaye ha vA na somenocchiSTa na ha caityazarIrasya na hiMsyAtsarvA nA'gnirantaritavyaH nA'tisthUlo nAtikRzaH nA'putrasya loko paJcAzatA sthaviro palyavekSitamAjyaM palyA saha yaSTavyam patnI caiva pAriNA pavamAnaH suva prayannevAsmAllokAt prajApatirvapAmAtma pratistomebhiH pra te dadAmi prAcepAma praite ca hantu / pUta eva sa ca tejasvyannAda 274 515 491 458 91 274 488 110 892 462 721 440 287 2 . tatsUyastapati tadya itthaM viduryaime tadyathAzaMkunA tama AsIttamasA tam zatena dIkSayanti taratsamaMdIdhAvati tasya vA etasya 18 345 163 For Private And Personal Use Only Page #1098 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ( 115 ) 121 486 our 46. 263 519 287 m pR. paM.. gAvatI udrIya yAvat hi na sA ye agnidagdhA 471 yanAvapat ye brAhmaNA ye yudhyante ye samAnA yo na devAnarcati yo vA etadakSaram yo hyagniH 384 14 yo hi vidyAmadhI 435 vanaspate vIryakAmA vidhividhAnaM vasantAya kapijalAm 737 vasante bAhmaNo vasante vasante vizvajitA yajeta , 486 238 17 895 paurNamAsyAM yajeta bahirdevasadanaM brahmasaMsthAmRtatvam brahmaNe brAhmaNa brAhmaNasya vizeSataH brAhmaNAH saMsthApaya brAhmaNo'mInAdadhIta bhayAtsUryaH pratapati bhrASTyohAgniH bhUtebhyastvA bhRSTAdretasaH manasA vA iSitA manuSyANAM zata mayApatyAjara mayApatyaprajA mahAM indrAya ojase mAnA mitra mAhendraM mAhitrINAm ya u cainamevaM veda ya etadakSaraM gAye yajamAnapaJcamA yajAgrato dUram yattadbhinneSvabhinnam yatkiJce yatra pUrva sAdhyAH yatte rAjaucchRtaM yathApuSkarapalaza 549 81,928 313 18 vizvA rUpANi vizvAmitrastapastape viSNuryonim 399 207 841 842 18 vIrahA vA eSa vedibhyaH paramA vedosi vittirasi vaizvAnaraM dvAdaza zakala nyabhyA zataminnu zarado zatAyurvai puruSaH 901 487 898 163 " 491 yadA preSyaM manyate yadeva vidyayA 486 115 310 71 286. 154 248 yadaSTAkapAlo yadbhaktaM prathama yazolokapaktiH yasyai devatAyai yasyobhayaM haviH yAvajjAvamagnihotraM zaradi vAjapeyena zucirbhUtaH pitRbhyo zundhantAM pitaraH zvetaketurha vA zrotavyo mantavyo SaTcaMdrAtra sa AtmA'ntahRdaye / sabaSa AtmA 165 935 901 30. 924: For Private And Personal Use Only Page #1099 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www. kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ( 116 ) 522 svAdhyAyo'dhyetavyaH svAdiSTyA madiSTyA 468 148 914 -sa mahAn bhUtvA sa samiAvase sa yadi pitRloka saktuJjuhoti sakhA saptapadI bhava satyaM jJAna anantaM satyakAmo jAbalaH sadeva somyedam sante payAMsi saptagrAmyAH pazavaH samidhamAdadhyAt same yajeta samAsiJcantu saMsthite'hani sarvasmai vA eta sarvata evAtmAnam sarvAn kAmAn svAhAkAreNa vA svAdhyAyamadhIyIta saha SoDazaM varSazatam sahasrazIrSI sahovAca kim sAdhyA vai nAma devAH sudevo adya subrahmaNyo indra somArudrA somo'dadat so'rodadhidarorIt saurya caLaM nirvapet inn 0 0 8 000 404 91 211 351 steno hiraNyasya W 409 haviragnau hUyate 240 hitasevIcirAyuH hiraNyagarbhaH 6 etatpustakoddhRtanyAyAnAM suucii| pR. paM. 21 8 331 26 4444 24 10 881 19 408 18 antaraGgaM balavat abhyavahAranyAyaH AdarzanAddarzanaM balIyaH AttyayikanyAyaH utkrAntazabdapramANanyAyaH uttpannanyAyaH ekasya tUbhayattve ekadezAtsamudAyapratipattinyAyaH ekArthatulyabalavirodhanyAya kaNTakazodhananyAyaH kAkAkSinyAyaH -gobalIvardanyAyaH 384 18 tataHzeSeNetinyAyaH 550 9 daNDA'pUpanyAya 802 15 dazazarAvanyAyaH 570 24 devadattaputranyAyaH 9. 6 dohane gavayo na hIti nyAyaH 432 naSTAzvadRgdharathanyAyaH 124 15 niHsaMdehavaitAlikanyAyaH 442 7 padArthanyAyaH 71 26 paNadazapaNanyAyaH 580 4 parimANataH phalavizeSanyAyaH 558 18 prakRtyAvikRtigrahaNanyAyaH prasthabhojinyAyaH 850 1. pratyAsattinyAyaH 802 25 pratyekaM vAkyaparisamAptiH 894 16 pRthak prayoktatvakalpanAbhAvanyAyaH 438 22 brAhmaNaparivrAjakanyAyaH 229 12 441 24 298 21 gorgavi jAto gauritinyAyaH gauNamukhyanyAya candragopatantrakAranyAyaH 865 18 18 10 For Private And Personal Use Only Page #1100 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir (117) pra. 194 15 867 15 brAhmaNavasiSThanyAyaH bhANDavAhavaNinyAyaH bhiSagoSadhiyAyaH mukhyAsaMbhave gauNagrahaNanyAyaH muryalakSaNAnanyAyyeti yasya yenArthasaMvandhanyAyaH yena vinA yanna prayujyate 'ye sAdhubhyo'rthamAdAya yogasiddhinyAya yo yaH pUrvataraH sa iti nyAyaH rAtrisatranyAyaH rAjabhattyanyAyaH vAlmIkapathanyAyaH vAsaHpariveSTananyAyaH 863 14 vizvajinyAyaH 660 11 | viSapAnanyAyaH vrIhizAstravidhinyAyaH 157 4 samAnapratiSedhanyAyaH samudAye vAkyaparisamAptinyAyaH zamudAyeSu vRttaH zabdA iti sati saMbhave mukhyalakSaNA neti 488 sahacaritanyAyaH 621 2 891 19 sAkSidvaidhanyAyaH 81 18 673 22 390 25 457 13 462 6 sAmAnyavizeSanyAyaH 21 15 saMsthitalaMghananyAyaH 44 22 saMjJApUrvako vidhiranityaH 27 21 sthAvaradaNDananyAyaH For Private And Personal Use Only Page #1101 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org NOTE. The parts now sent to the subscribers are being despatched after a long interval. This delay was caused by circumstances some of which were beyond the control of the undersigned. The extraordinary rise in the price of paper in the market coupled with the already unsatisfactory condition of the finances of the publication was by no means an unimportant factor in delaying the issue of the parts. But the fact which has been mainly responsible for the delay is the difficulty in securing good manuscripts. The undersigned therefore earnestly appeals to the subscribers and other gentlemen interested in the work, to extend their help to him in the matter of securing manuscripts. This can be done by intimating to him the place or places on their side where good manuscripts are likely to be found. Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir It will also be a help to the publication if eash subscriber tries to induce others to join as subscribers. This will substantially help the publication in meeting the daily increasing cost of paper. It will be enough to indicate that paper which cost about Rs. 125 a bale now costs not less than Rs. 550 and even then it is difficult to procure the required quantity of the quality which is used in these publications. In spite of all such and other numerous difficulties the undersigned is trying his best to finish the volumes now prospected and he expects to be able to do so within a comparatively early period. The part now sent completes the Smritichandrika. The List of contents and the several Indexes' will follow soon. The Bhashya of Medhatithi has been brought to the end of Ch IX. The first 10 verses of this chapter have been withheld and are awaiting some good manuscripts, on securing which those pages and a substitute for verse 135 will be sent. The remaining portion of the work will also form part of the next despatch. The English Translation of Vyawahara-Mayukha is in press and will be sent in December next in a bound volume along with the other parts. the Girgaon, 1st October 1917. The undersigned begs to thank the subscribers for their sympathy for the work. J. R. GHARPURE, For Private And Personal Use Only Editor. Page #1102 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir Collections of Hindu Law Texts. MANUSMARITI WITH THE BHASHYA OF MEDHATIHTI (Page 361-800.) EDITOR: J. R. GHARPURE. Printed by Chiutaman Sakharani Deole, at the "Bombay Vaibhav Press," Servants of India Society's Building, Sandhurst Road, Girgaum, Bombay. Published by J. R. Gharpure, at the Collections Office, Angre's wadi Girgaon, Bombay. = For Private And Personal Use Only Page #1103 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir Wri 093716 gyanmandirakubatuta.org For Private And Personal Use Only