Atmanand Prakash Pustak 031 Ank 11

Author(s): Jain Atmanand Sabha Bhavnagar
Publisher: Jain Atmanand Sabha Bhavnagar
Catalog link: https://jainqq.org/explore/531368/1

Page #1

આ સાતમ
પુત્ર ૩
મું.
જ્યેષ્ઠ
પ્રકાશક, શ્રી જૈન આત્માનંદ સભા
ભાવનગર,
વીર સં.૨૪૬૦ આત્મ સં’. ૩૯ વિ.સં.૧૯૯૦
અંક ૧૧ મે,
- મુલ્ય રૂા. ૧) છે
પૈ૦ ૪ આના.

Page #2

વિષય-પરિચય.
૧ શ્રી ઉપમિતિભવપ્રપંચાકથાનું ભાષાંતર... “મનનંદન’ ... ... ૨ શ્રાવકાચાર. ... ..
આત્મવલ્લભ ૩ દ્રવ્યગુણપર્યાય વિવરણ. ... શ્રી શંકરલાલ ડી. કાપડીયા ... ૪ અલુકૃત ભાવના... મેહનલાલ દલીચંદ દેશાઈ એડવોકેટ ... ... પ અમારી પૂવદેશની યાત્રા. ... મુનિશ્રી દર્શનવિજયજી મહારાજ ૬ શ્રીમદ્ વિજયાનંદસૂરીશ્વરજીની ૩૯ મી યંતીઓ. ... ૭ હિન્દુસ્તાનમાં જેનોની વસ્તી વિષયક દશા. નરોતમ બી. શાહ ૮ વર્તમાન સમાચાર, જ્યતિઓ વિગેરે
નવું પ્રકટ થતું જૈન સાહિત્ય !” | ૨ શ્રી કર્મગ્રંથ (ચાર) શ્રી દેવેન્દ્રસૂરિકૃત (સ્વાપજી) ટીકા સહિત-બત્રીશ ફોર્મ પિણાત્રણશંહ પાના ( સુપરરાયલ આઠ પેજી :સાઈઝ ) ક્રોક્ષલીલેઝર કિંમતિ કાગળા ઉપર મુંબઈ શ્રી નિર્ણયસાગર પ્રેસમાં શાસ્ત્રી સુંદર વિવિધ ટાઈપથી છપાવેલ છે. આઈડીંગ (પુંઠા ) પાકું સુશોભિત ટકાઉ કપડાથી તૈયાર કરાવવામાં આવેલ છે, આવતા માસમાં પ્રકટ થશે. - શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશના ગ્રાહકોને ૩૧-૩૨ મા વર્ષની ભેટ,
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશના એકત્રીશ બત્રીશમા વર્ષની ભેટ તરીકે યુરોપીય વિદ્વાન અને જૈનધર્મના પ્રખર અભ્યાસી મી, હરબર્ટ વૈરનનો લખેલ “ જૈનીઝમ ” જેનધમ" વિજ્ઞાન અને તત્ત્વજ્ઞાનની દૃષ્ટિએ (જીવનના મહાન પ્રશ્નોનું જૈનદર્શનથી સમાધાન) તેનું ગુજરાતી ભાષાંતર કરાવી અમારા માનવંતા ગ્રાહકોને આપવાનો છે. જૈનધર્મના તત્ત્વજ્ઞાન ઉપર લખેલ આ ગ્રંથ મનનપૂર્વક જેન અને જૈનેતર તેમજ સાક્ષરો, વિદ્યાનો અને જિજ્ઞાસુઓને ખાસ વાંચવા જેવો છે.
પુસ્તક ૩૧ અને ૩૨ ના બે વર્ષના લવાજમના રૂા. ૨-૮-૦ અને વી. પી. ખર્ચના રા. ૦-૬-૦ મળી મળી કુલ રૂા. ૨-૧૪-૦ નું અશાડ શુદ પના રોજથી ભેટના પુસ્તકનું વી. પી. કરવામાં આવશે.
| બે વર્ષના લવાજમના રૂા. અઢી તથા ટપાલખર્ચા ના ત્રણ આના મળી કુલ બે રૂપીઆ અગીયાર આનાનું મનીએડ ૨ કરનાર ગ્રાહકોને વી. પી. નહીં કરતાં ભેટની અં કે સાદા બુકપેસ્ટથી રવાના કરવામાં આવશે, જેથી વી. પી. ખર્ચનો બચાવ તે બંધુઓને થશે.
| વી. પી. નહિં સ્વીકારનાર બંધુઓએ અમેને તુર્તજ લખી જણાવવું જેથી સભાના જ્ઞાનખાતાને નુકશાન તથા પખાતાને ખાલી મહેનત ન થાય.
નવા દાખલ થયેલા માનવતા સભાસદો. ૧ વૈદ્યરાજ જમનાદાસ ચુનીલાલ-વડોદરા ... લાઈફ મેમ્બર. ૨ શેઠ માણેકચંદ કરમચંદુલ્લાવનગર
ગ છે. ભાવનગર-આનંદ પ્રિન્ટિંગ પ્રેસમાં શેઠ દેવચંદ દામજીએ છાપ્યું.

Page #3

છે
A 2 2 / 23 24 25 26 SSA, A j , આ આ આ આ મોટી કરી “ છપાય છે ” તાકીદે નામ નોંધાવો.
त्रिषष्ठिशलाका पुरुष चरित्र
( મુ –સંપૂર્ણ પર્વ. ) કલિકાલસર્વજ્ઞ શ્રી હેમચંદ્રાચાર્ય કૃત.
- મહાન પુરૂષેનાં જીવનવૃત્તાંત અને કથાનુયોગને આ અદ્વિતીય ગ્રંથ જ્ઞાનભંડારો અને પુસ્તકાલયાના મૃગારરૂપ, સંસ્કૃત ભાષાના અભ્યાસીઓને આ લાદપૂવ કે અભ્યાસ થઇ શકે તેવા, વ્યાખ્યાનકારા મહાત્માઓને ઉપદેશ આપવા ચાગ્ય તેનું અક્ષરશઃ સ શાધન કરી સુંદર સ્વરૂપમાં પ્રકટ થાય, તેમ અનેક સાધુ સાધ્વી મહારાજે તરફથી આચાર્ય મહારાજ શ્રીમદ વિજયવલ્લભસૂરીશ્વરજી મહારાજને વિનતિ થતાં તેમજ તેએાના શિષ્યરત્ન તપસ્વીજી શ્રી વિવેકવિજયજી મહારાજના શિષ્યરત્ન પન્યાસજી શ્રી ઉમ'ગવિજય મહારાજના સુશિષ્ય મુનિરાજ શ્રી ચરણુવિજયજી મહારાજનો હાર્દિક ઈચ્છા આ ગ્રંથ શુદ્ધ રીતે પ્રકટ થાય તેમ થતાં, તેઓશ્રીની પ્રાર્થના થતાં આચાર્ય શ્રી વિજયવલ્લભસૂરીશ્વરજી મહારાજે કૃપા કરી આ ઉત્તમ કાય પોતાના હાથમાં લીધુ છે, જેથી તેઓશ્રીની દેખરેખ નીચે પ્રાચીન તાડપત્રની તેમજ અન્ય પ્રતાની સાથે મેળવીને શુદ્ધ સંશોધન કરીને બહાર પડશે. આ ગ્રંથ ઉંચા બેક પેપર ઉપર (કે જે કાગળા કપડા અને શણુના માવાથી બનતાં
નો

Page #4

ekke
કે હા હમદ ૦ ૦ ગ ૦ ૦ એક મા
o o શ્રદ છે માનદ ગદ ગદ છે
ke ke se ke?? * * * * *
2
ન હોવાથી અને સે વર્ષ કરતાં વધારે મુદતના ટકાઉપણા માટે ખાત્રી જ કરેલ હોવાથી તેના ઉપર) મુંબઈ શ્રી નિર્ણયસાગર પ્રેસમાં તેના માટે જ
ખાસ તૈયાર કરાવેલ શાસ્ત્રી ટાઈપમાં છપાવી, સુંદર અને મજબૂત કપડાના બાઈડીંગથી અલ કૃત કરીને અમારા તરફથી પ્રકટ થશે. બનશે
ત્યાં સુધી પ્રત અને બુક અને સાઈઝમાં પ્રગટ કરવા અમારી ઇચ્છા છે. વળી" જેટલી જેટલી આ ગ્રંથમાં આર્થિક સહાય મળશે, તેટલી તેટલી કિંમત ઓછી કરી મતલબ કે પૈસા વધારે ઉપાર્જન કરવાના કે હાંસલ કાઢવાના બીલકુલ ઈરાદો નહીં હોવાથી, તેમ અન્યની જેમ ખમણી, ત્રણગણી કે ચારગણી કિંમત નહિ રાખતાં) આ અપૂર્વ સાહિત્ય ગ્રંથને લાભ ઓછી કિંમતે સર્વ કેાઇ લઈ શકે, તેમજ તેના હાળા પ્રચાર કેમ વિશેષ થાય તેવી પ્રમાણિકટષ્ટિ અને ઉપરોક્ત શુભ આશય ધ્યાનમાં રાખી તેની ચગ્ય કિંમત રાખવામાં આવશે. જેના પુરાવા તરીકે હાલમાં પ્રકટ થયેલ શ્રી વસુદેવહિંડિ, શ્રી બૃહતક૯પ અને પ્રાચીન તેમજ શ્રી દેવેન્દ્રસૂરિકૃત કર્મ ગ્રંથ વગેરે કે જે પ્રથા મુનિરાજ શ્રી ચતુરવિજયજી મહારાજ તથા મુનિરાજ શ્રી પુણ્યવિજયજી મહારાજની કૃપા અને સુપ્રયનવડે આ . સભા પ્રકટ કરી શકી છે તેમ આ થ'થમાં પણ એ મહાત્માઓના સહકાર છે. ગ્રંથનું કાર્ય શરૂ થયું છે જેથી મુનિમહારાજાઓ, જ્ઞાનભંડારના વહીવટકર્તા બંધુઓ અને સાહિત્યજિજ્ઞાસુ બંધુઓને ગ્રાહક તરીકે પોતાનું નામ નીચે લખેલા સ્થળે નોંધાવવા વિનતિ છે. ઓછી કિંમતે મળનારા આ ગ્રંથના લાભ પાછળથી કે પ્રમાદ માં રહેવાથી નહિં મળી શકે તે લક્ષમાં રાખવા નમ્ર સૂચના છે,
# # # # # # # Keણ કર ઐe
* * * * ૬૭ Ke Keke૭૬૭૭ ૬૭ ઇ 2,959 68
લખા
/IN
| શ્રી જૈન આત્માનંદ સભા ભાવનગર
69 %82%92K,
K

Page #5

५
શ્રી
સળી
આત્માનન્દ પ્રકાશ.
॥ वन्दे वीरम् ॥
भावयेद्यथासङ्ग्रख्यम् । मैत्रीं सर्वसत्वेषु । क्षमेऽहं सर्वसत्वानाम् | मैत्री मे सर्वसत्त्वेषु । वैरं मम न केनचिदिति । प्रमोदं गुणाधिकेषु । प्रमोदो नाम विनयप्रयोगः । वन्दनस्तुतिवर्णवाद वैयावृत्यकरगादिभिः सम्यक्त्वज्ञानचारित्रतपोऽधिकेषु साधुषु परात्मोभयकृतपूजाजतिः सर्वेन्द्रियादिभिर्व्यक्तो मनः प्रहर्ष इति ॥ कारुण्यं क्लिश्यमानेषु । staring कंपा दीनानुग्रह इत्यनर्थान्तरम् ॥ तन्मोहाभिभूतेषु मतिश्रुतविभङ्गाज्ञानपरिगतेषु विषयतर्षाग्निना दन्दह्यमानमानसेषु हिताहितप्राप्तिपरिहार विपरीत प्रवृत्तिषु विविधदुःखार्दितेषु दीनकृपणानाथबालमो मुहवृद्धेषु सत्त्वेषु भावयेत् ॥ तथाहि भावयन् हितोपदेशादिभिस्ताननुगृह्णातीति ।। माध्यस्थ्यमविनेयेषु | माध्यस्थ्यमौदासीन्यमुपेक्षेत्यनर्थान्तरम् ॥
तत्त्वार्थभाष्य - सप्तम अध्याय.
पुस्तक ३१ वीर सं. २४६०. जेठ. श्रात्म सं. ३९ अंक ११ मो.
મહાત્મ શ્રી સિદ્ધાર્થપ્રણીત ઉપમિતિ ભવપ્રપંચાકથાનું સપદ્ય—ગદ્ય ભાષાંતર.
રક પર બળાત્કારે ઔષધ પ્રયેગા અજન અને જલના પ્રભાવ.
અનુષ્ટુપ
તેણે લઇ શલાકા ને, મૂકી અજન અમાં; રક ગ્રીવા ધૂણે તેય, આંજ્યા લાચન તેહુના.
ह
૨૧૪

Page #6

૨૮૨
અંજનના પ્રભાવ—
જલપાનનું નિમંત્રણ—
6
પ્રમુદક શશ્ચંતતા૪ ને શ્રેષ્ઠ ગુણ પ્રભાવે,
તરતજ પછી તેની ચેતના પાછી આવે; ક્ષણમહિ ખુલી આખા રોગ વિનષ્ટ જાણે !
મુદ્રિત મન જરા તે ‘ એહુ શુ ? એમ માને. ૨૫-૨૬૬ તદ્દપિ ીનની ચિન્તા ભીખ રક્ષા ત્યારે,
ન જ દૂર થી પપૂર્વાધ્યાસથી કા પ્રકારે; “અરર ! વિજન વત્તે, ટુટશે એહુ” માને !
ફરી ફરી શિ દિશે દષ્ટિ ઘે નાશવાને અંજન વસી તેને ચેતના પ્રાપ્ત ભાળી,
પણ
શ્રી આત્માનઢ પ્રકાશ માલિની.
તર પુરૂષ ખેલ્યા વાણી મીઠી રસાળી,
વિક! ઉદ્યક પી . આ તાપને ટાળનારૂં,
તુજ ધૃતનુતી જેથી સ્વસ્થતા થાય ચાર”. ૨૧૯-૨૨૦ જલથી થશે શુ? જાણું નાં એ સશક
નથી ઉદ્ભક પૌંવા તે ઇચ્છતા મૂઢ ક!!
અલથી ૧॰ાંહતતાથી સુખ તેનુ ઉઘાડયુ
જલપાનના પ્રભાવ—
કરુણ હૃદયવાળે તે અનિચ્છયે ગળાવ્યું. ૨૨-૨૨૨
અતિ અતિ ગુણકારી સાવ સંતાપહારી,
પરમ પરમ ભારી ચિત્ત આહ્લાદ કારી; અમૃત સમ વળી તે શ્રેષ્ઠ ચુસ્વાદવ ત,
શીતલ સલિલ પી જાણે થયે સ્વસ્થ રક.
છ. તે બીજા પુરૂષ, ધમેધકર. રકનું હિત કરવાની ઇચ્છાથી
૨૧૭ ૨૧૮
૩. પ્રમાદ ઉપાવે એવી. ૪. શીતલતા, ઠંડક. ૫ પૂર્વ અભ્યાસથીસંસ્કારથી. ૬. ‘અરે! આ તે। નિર્જન સ્થાન છે, આ પડાવી લેશે તે !' એમ રૅકને શંકા થાય છે!!
૮. જલ. ૯. શરીર. ૧૦. હિતસ્વીપણાથી, તે
૩

Page #7

ઉપમિતિ ભવપ્રપંચ કથા અનુવાદ.
૨૮૩
૨૨૪
પછી
દેહરા. ૧૧નષ્ટપ્રાય ઉન્માદ ને, નરમ અન્ય ૧૨ આતંક;
દાહ આત્તિ દૂર ટળી –ક્ષણમાં એ રંક.૧૪ વિમલ ચેતના કાંઈ ને, પ્રસન્ન ઇંદ્રિય ગ્રામ; એ દીન તે ચિંતવે, સ્વસ્થ આત્મથી આમ.
(૧૨) રંકની ઉપકાર ચિંતવના છતાં કદન્નમાં ગાઢ મૈચ્છી.
૨૨૫
મન્દાક્રાન્તા.
“આહા! જે ૧૫ વત્સલ અતિ જ છે આ મહાત્મા ઉદારા,
કમ્યા તેને ઠગ, અધમ રે! મેં મહા મહદ્વારા; તેણે આંજી નયન મુજ ૧દુષ્ટિતા દૂર ટાળી,
પાણી પાઈ પરમ મુજને સ્વસ્થતા ઉપજાવી. રર૬-૨૭ તેથી આ તો મહત ઉપકારી, હું શો ઉપકારી?
તેને મોટા મન વિણ ન વસ્તુ પ્રવર્તાવનારી; ચિતે એવું તદપિ તસ મૂચ્છ કૂડા અન્નમાંથી,
કોઈ રીતે નથી ક્રૂર થતી ગાઢ ૧ભાવિતતાથી !!! રર૮-રર૯
“ મનદન :
૧૧. લગભગ નષ્ટ, નષ્ટ જેવો. ૧૨. રેગ. ૧૩. દાહપીડા-- શરીરે થતી બળતરા દૂર થઈ. ૧૪ ઇંદ્રિય સમૂહ, સર્વ ઈકિયે. ૧૫. અત્યંત પ્રેમાળ, ૧૬. દષ્ટિનું દુષ્ટપણું, દુષ્ટ દષ્ટિપણું, ખરાબ નજર. ૧૭, તે કદન્ન તેને ખૂબ ભાવી ગયું હોવાથી, તેમાં તેને ગાઢ લુબ્ધતા હોવાથી, તે પ્રત્યેની તેની મૂચ્છ દૂર થતી નથી.

Page #8

૨૮૪
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
( શ્રાવક આચાર.
(ગતાંક પૃષ્ટ ૧૯૦ થી શરૂ ) મૂખ, દુષ્ટ, અનાચારી, મલિન, ધમની નિદા કરનાર, દુરશીલ, લેભી અને ચાર એવા જનની કદિ પણ સોબત કરવી નહિં.
મૂખના ચિન્હ–અજાણ્યાની પ્રશંસા કરવી, અજાણ્યાને પિતાના ઘેર રહેવાનું સ્થાન આપે, અજાણ્યા કુળ સાથે સંબંધ કરે, અજાણ્યા નોકરને રાખે, પોતાના કરતાં ચઢીયાતા વડિલ ઉપર કેપ કરે, પોતાના કરતાં બીવાન શત્રુ સાથે વિરોધ કરે, પોતાનામાં ન હોય તેવા ગુણને ગર્વ કરે અથવા ગુણીજન સાથે વિવાદ કરે, પોતાનાથી ઉંચા દરજજાના નોકર રાખે, ઉધાર કરી રણમુકત થવા ઈછે, નેકરોને દંડ પચાવી જાય, દુઃસ્થિતિનાં પૂર્વે ઉપાર્જન કરેલ ધનની પ્રશંસા કરે, પોતે પોતાના ગુણના વખાણ કરે, દેવું કરીને ધર્મ આચરે, ધન છતાં ત્યાજ્ય વસ્તુ આપે, પોતાના સ્વજને સાથે વિરોધ અને વિરોધીઓ સાથે નેહ બાંધે, પિતે બેલીને હસે, જેનું તેનું જે તે ખાય અને જેમ તેમ બકવાદ કરે એ આલેક અને પરલોક વિરૂદ્ધ મૂર્ખ લક્ષણો છે તે ત્યાજ્ય છે.
દેશ-કાળની વિરૂદ્ધ આચારને ત્યાગ કરતા ન્યાયથી દ્રવ્ય ઉપાર્જન કરવું વળી રાજાના વિરોધીઓને સંગ ન કરે તથા ઘણું લોકોની સાથે વિરેાધ ન કર.
પોતાની સમાન કુળ- શીલવાળાં અન્યત્રીય સાથે વિવાહ સંબંધ કરે તથા પિતાના સ્વજને સાથે જ્યાં સારા પાડોશીઓ હોય તે સ્થાને નિવાસ કરે.
જ્યાં પરાભવ ઉપદ્રવ થાય તેવું સ્થાન તજે, આવક પ્રમાણે ખર્ચ રાખે, પિતાની સ્થિતિ પ્રમાણે વેષ ધારણ કરે; પરંતુ લોકવિરૂદ્ધ કામ ન કરે.
પોતાના ધર્મને ન મૂકતા શ્રાવક દેશાચાર પ્રમાણે વર્તે અને પિતાના બળાબળ સમાજ વિશેષ હિત હિતનો ખ્યાલ રાખે. - ઇંદ્રિયને સારી રીતે નિયમમાં રાખી દેવ-ગુરૂ પર અત્યંત ભક્તિભાવ ધરાવે, તેમ જ સ્વજન, દીન અને અતિથિ ( સાધુસંત) ની યથાશકિત સંભાળ લે તેની બરદાસ કરે.
ચતુરજને સાથે બુદ્ધિપૂર્વક વિચાર ચલાવતાં શ્રાવક અમુક વખત શાસ્ત્ર ભણવા અ ' સાંભળવામાં ગાળે.

Page #9

શ્રાવક આભાર,
૨૮૫
નસીબ ઉપર આધાર રાખી બેસી ન રહેતાં ધન ઉપાર્જનના ઉપાય હાથમાં લે, કારણ કે ઉદ્યમ વગર પુરૂનું ભાગ્ય કદાપિ ફળતું નથી. સુજ્ઞ શ્રાવકે શુદ્ધ વ્યવહારથી નિરંતર પિતાનો વેપાર ચલાવો. ખાટા માપ, ખોટા તોલા કે ખોટા લેખનો ત્યાગ કર. અંગાર, વન, ગાડાં, ભાડા, વગેરે, તથા પૃથ્વી ફિડાવવાનું એ પાંચ કર્મ, દાંત, લાખ, રસ, કેસ અને વિષ એ પાંચ વેપાર તથા યંત્રપલણ, નિર્લા છન ( પશુને ખસી કરવાનું, ) દુષ્ટપાલન, દવદાન ( વન બાળવાનું ) તથા તલાવ સૂકવવાનું એ પંદર કર્માદાન વેપાર બીલકુલ કરવા નહિં. લોખંડ, મહુડાના ફુલ, મદિરા, મધ, કંદમૂળ અને પત્રશાખા દિને વ્યાપાર કર નહિં
ફાગણ માસ ઉપરાંત તલે કે અળશી રાખે નહિ. વર્ષાઋતુ આવે છતે ગોળ, ટોપરા વગેરે રાખવા નહિ કેમકે તેમ રાખવાથી-સંગ્રહ કરવાથી ત્રસાદિ જીવને સંહાર થાય, તેથી સુબુદ્ધિવંત શ્રાવક લેભવશ બની તે વસ્તુને સંચય કરે નહિ રાખે નહિં.
વષોતુમાં ભાડું બળદ હંકાવે નહિ, કૃષિકર્મ (ખેડ) પણ પ્રાયે કરાવે નહ કારણ કે તેમાં પણ ઘણું જીવોની હિંસા થાય છે.
વ્યાજબી મૂલ્ય મળતાં ( અલ્પ લાભે) વસ્તુ વેચવી, પરંતુ અધિકાધિક લાભની ઈચ્છા ન કરવી; કારણ કે વધુ લાભ મેળવવા જતાં કઈ વખત મૂળનો નાશ થાય છે.
મેટો લાભ છતાં ઉધારે ન આપવું અને ઘરેણું કે મકાન સામે લીધા વગર ધન વ્યાજે ન આપવું.
ધર્મના રહસ્યને જાણનાર શ્રાવક જાણતાં છતાં ચેરીને માલ ગ્રહણ કરે નહી અને તે વિચારક પુરૂષે વ્યાપારમાં સેળભેળ કરીને કે બદલીને વેચવી નહીં.
ચાર, ચંડાળ, ધૂર્ત, મલિન અને પતિતજનની સાથે આલોક કે પરલોક સંબંધ હિત ઈચ્છનાર શ્રાવકે વ્યવહાર કે વેપાર કરે નહિ. પિતાની વસ્તુ વેચતાં પાપભીરુ સજજને જે ભાવે ખરીદેલ હોય તેનાથી બીજો ભાવ ન કહે, તેમજ બીજોની વસ્તુ લેતાં પોતાના વચનને લેપ (પતે કરેલ કરારથી વિરૂદ્ધ) ન કરો. નજરે જોયા સિવાય અણદીઠેલ વસ્તુનું સાટું તેમજ પરીક્ષા કર્યા વિના સુવર્ણ રત્નાદિક કિંમતિ વસ્તુ પ્રાયઃસુજ્ઞજન ગ્રહણ ન કરે.
પિતાનું સ્વતંત્રપણું સાચવી રાખી સુજ્ઞપુરૂષ યથાયોગ્ય રાજાદિકને અનુસરે, કારણ કે રાજાના પ્રતાપ વિના અનર્થ કે આપત્તિનું નિવારણ થતું નથી.
સુજ્ઞજને તપસ્વી, કવિ, વૈદ્ય, ગુપ્તવાત જાણનાર, રસ, માંત્રિક અને પૂજ્યને કદિ કોપાયમાન ન કરવા, કેમકે તેમને કપાવવાથી આપણું અનિષ્ટ થાય છે.
(ચાલુ).

Page #10

શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
<>]<>]
]<>
<> <> <>] <>>>>>>>
દ્રવ્યગુણ પર્યાય વિવરણ.
લેખકઃ-શંકરલાલ ડાહ્યાભાઈ કાપડિયા. ( અનુસંધાન પુ૩૧ માના અંક સાતમાન પૃષ્ઠ ૧૭૧ થી શરૂ )
નયાધિકાર. સૂચન –ઉપsts વિષય પરત્વે ડું પ્રાસ્તાવિક આલેખી બાકી વિષય પછી લખવામાં આવ્યું છે.
પ્રાસ્તાવિક પ્ર. નયનું સામાન્ય લક્ષણ શું ? ઉ૦ કોઈપણ વિષયનું સાપેક્ષપણે નિરૂપણ કરનાર વિચાર તે નય. પ્ર. શ્રત અને નયમાં તફાવત છે છે ?
ઉ૦ આ બન્ને વિચારાત્મક જ્ઞાન છે ખરાં છતાં બન્નેમાં તફાવત છે, તે એ કે કઈ પણ વિષયને સર્વાશે સ્પર્શ કરનાર વિચાર તે શ્રત અને તે વિષયને માત્ર એક અંશે જ સ્પર્શ કરી બેસી રહેનાર વિચાર તે નય.
પ્ર. નયનું નિરૂપણ શ્રતપ્રમાણથી છૂટું પાડવાને ઉદ્દેશ છે ?
ઉ. કઈ પણ વિષય પરત્વે અંશે અંશે વિચાર ઉત્પન્ન થઈને જ છેવટે તે વિશાળતા કે સમગ્રતામાં પરિણમે છે. જે ક્રમે વિચાર ઉત્પન્ન થાય છે તે જ ક્રમે તત્ત્વધના ઉપાય તરીકે તેનું વર્ણન કરવું જોઈએ એમ માનતાં સ્વાભાવિક રીતે જ નયનું નિરૂપણ શ્રુતપ્રમાણથી જુદું કરવાનું પ્રાપ્ત થાય છે.
તસ્વાર્થ (પં. સુખલાલજી)
પ્રય અનેકાંત માર્ગનું સ્પષ્ટીકરણ શાથી થઈ શકે ? ઉ૦ અનેકાંતનું સ્પષ્ટીકરણ નયેના નિરૂપણથી જ થઈ શકે. પ્ર... આ જગત્ કેવું છે ?
ઉ૦ જગત્ એ કાંઈ કોઈ પણ જાતના ઐકય વિનાનું માત્ર છૂટાછૂટા અંકેડાની પેઠે ભેદરૂપ નથી તેમ જ જરા પણ ભેદને સ્પર્શના હોય તેવું અખંડ અભેદરૂપ પણ નથી, પરંતુ તેમાં ભેદ અને અભેદ બને વસ્તુઓ

Page #11

૨૮૭
દ્રવ્યગુણપર્યાય વિવરણ.
અનુભવાય છે. જ્યારે દ્રષ્ટિ વસ્તુઓના પરસ્પર ભેદને મૂકી કેવળ તેમના અભેદને અવલ પ્રવર્તે છે ત્યારે તેને બધુ ંયે કેવળ સતરૂપ ભાસે છે અને સત્ઝાડુકષ્ટિ ગમે તેટલી વિશાળ હોય છતાં લેવુ મુકવું આદિ લેાકવ્યવહાર તે ભેદને આભારી છે તેથી જ્યારે જ્યારે કાઇ પણ વ્યવહાર કરવાના હાય છે ત્યારે દ્રષ્ટિ કેાઇ ભેદ તરફ ઢળે છે. પર્યાયાથિક નયની દ્રષ્ટિમાં જગતમાં અધા પદાર્થો નિયમથી ઉત્પન્ન થાય છે અને નાશ પામે છે અને વ્યાકિ નયની દ્રષ્ટિમાં બધી વસ્તુ હંમેશને માટે ઉત્પત્તિ અને નાશ વિનાની છે.
×
સન્મતિ પ્રકરણ ( ૫ સુખલાલજી.) નાગમનયમાં વિશેષતા ( અન્ય પુસ્તકથી )
પ્ર૦ નૈગમનયનું સામાન્ય વરૂપ કો.
૩૦ સામાન્ય તે જાતિ વિગેરે અને વિશેષ તે ભિન્ન ભિન્ન વ્યક્તિ એમ ઉભયને નૈગમનય માને છે. સામાન્ય ધર્મોથી સેંકડો વ્યક્તિઓમાં એક્તા બુદ્ધિ પેદા થાય છે અને વિશષ્ટ ધર્મોથી દરેક વ્યકિત ભિન્નભિન્ન આળખી શકાય છે. મતલખ કે વિશેષ વિના સામાન્ય નથી અને સામાન્ય વિના વિશેષ નથી. એમ નૈગમનય માન્ય રાખે છે. એ નય અંશગ્રાહી હાવાથી એક દેશને પશુ પૂર્ણ માની લે છે. જેમકે દરેક સંસારી જીવના આઠ રૂચક પ્રદેશ નિ`ળ ( સિદ્ધ ભગવાનના જેવા શુદ્ધ ) હાવાથી નૈગમનચે સંસારીજીવ પણ સિદ્ધ સમાન છે.
X
X
નૈગમનય સામાન્ય અને વિશેષ વિગેરે જ્ઞાનવડે વસ્તુને માને નહિ પણ સામાન્ય વિશેષવડે વિગેરે અનેક રૂપથી વસ્તુને માને તે નૈગમનય કહેવાય છે. દાખલા તરીકે કોઈ પૂછે કે તમે કયાં વસે છે ? ત્યારે કહે કે અમે ભરતખંડમાં વસીએ છીએ. ત્યારે કહું કે તમે ક્યાં દેશમાં વસે છે ? ત્યારે કહે કે હું ગુજરાતમાં રહુ છું. આમ નૈગમનય સામાન્ય વિશેષવડે વિગેરે જ્ઞાનવડે વસ્તુને માને નહે પણ ઉપર લખ્યું તેમ સામાન્ય વિશેષ વિગેરે અનેક રૂપથી વસ્તુને માને છે. સામાન્ય તે વિશેષ થાય છે. વળી વિશેષ તે સામાન્ય થાય છે. આમ સામાન્ય વિશેષના અનેક રૂપથી વસ્તુને માને છે. વળી આ નય અશગ્રાહી હાવાથી દેશ ( ખંડ ) ને પણ સંપૂર્ણ સત્ય માની લે છે. વળી આ નયસ'કલ્પ વિકલ્પને ભજનારા છે તેથી કલ્પનાથી પણ વસ્તુને વ્યવહાર કરે છે અને એ રૂપે નહે પર તુ ઉપર કહ્યું તેમ અનેક રૂપે વસ્તુને માને છે.
સ
X

Page #12

૧૮૮
શ્રી આત્માનંદ ૨.
આગળના અથી બાકી રહેલા ભાગ
પ્ર૦ નાગમનયના બીજો ભેદ કો તે દ્રષ્ટાંત આપી સમજાવે.
ઉ॰ નૈગમનયના બીજો ભેદ ભવિષ્યનેગમ છે. તે ભાવી વાતને ભવિષ્યમાં થવાનુ હોય તેમાં થઇ ગયાનું આરોપણ કરે છે. જો કે જીનેશ્વર કેવળી ભગવાન છે અને તેએ સિદ્ધ થવાના છે એમનમ છે, તેથી તેને સિદ્ધ થયા અગાઉ સિદ્ધ કહી શકાય છે. તેથી ખીજે નય ભૂતવત્ ભાવિ નાગમનય સિદ્ધ થાય છે. વળી ચાખા પૂરા ન ર્ધાયા હાય તે એ ર્ ધાયા કહેવા. નૈગમનયના ત્રીજે ભેદ
પ્ર નેગમ નયના ત્રીજો ભેદ દષ્ટાંત સહિત સમજવા.
ઉ-નૈગમનયના ત્રીજો ભેદ વર્તમાન નૈગમ કહી શકાય ... ભાવિમાં વમાનનું આરેાપણુ કરવું અર્થાત ક્રિયા શરૂ થઇ ના હાય છતાં તે તૈયારી જોઇ કહેવું કે થઈ છે, તેને વર્તમાન નૈગમ કહે છે. દાખલા તરીકે તેરમાં ગુણસ્થાને વતા એવા કેવળીને વર્તમાનસિદ્ધ તરીકે કહી શકાય છે. ( ૨ ) સંગ્રહ નય.
પ્ર૦-~સંગ્રહ નચની વ્યાખ્યા કહા.
---જે વિચાર જુદી જુદી અનેક પ્રકારની વસ્તુઓને અને અનેક વ્યક્તિને કાઇ પણ જાતના સામાન્ય તત્ત્વની ભૂમિકાપર ગાઢવી એ બધાને એક રૂપે સકેલી લે છે તે સંગ્રહનય છે.
પ્ર॰—તેની વિશેષ સમજણ આપેા.
ઉ----જડ-ચેતનરૂપ અનેક વ્યક્તિઓમાં જે સદ ૫ સામાન્ય તત્ત્વ રહેલું છે તે તત્ત્વ ઉપર નજર રાખી ત્રીજા વષયાને લક્ષ્યમાં ન લેતાં એ બધી વિવિધ વ્યકિતઓને એક રૂપે સમજી એમ વિચારવું કે વિશ્વ બધુ સક્ રૂપ છે કારણ કે સત્તા વિનાની કોઇ વસ્તુ જ નથી ત્યારે તે સંગ્રહનય. એજ પ્રમાણે કપડાંની વિવિધ જાતા અને વ્યકિતઓને લક્ષ્યમાં ન લઇ માત્ર કપડાં પણાનું સામાન્ય તત્વ નજર સામે રાખી વિચારવું કે આ સ્થળે એક કાપડ જ છે તે સંગ્રહાય છે.
સ'ગ્રહનયના સામાન્ય તત્ત્વ પ્રમાણે ચઢતાં કલ્પી શકાય. સામાન્ય જેટલું વગા તેટ્લે તે
તરતાં અનત દાખલા ના વિશાળ ખ હે

Page #13

અલુકૃત ભાવના,
૨૮૯
35 5 *;
TIMON 13
*
*
30)
IT
S
અલુકૃત ભાવના. J દ ગતાંક પૃષ્ઠ ૨૩૭થી શરૂ. આ જ પ્રકાર ( સંશોધક અને સંગ્રાહક-મોહનલાલ દલીચંદ દેશાઈ, એડવોકેટ—મુંબઈ)
બાલાવબોધ. ( ચાલુ ભાષામાં મૂકેલ છે )
છે ૯૦ છે શ્રી પરમગુરવે નમઃ नमः श्रीवर्धमानाय पार्थचंद्रं च सद्गुरून् । પ્રસ્તુત ભાવના દવાર્થો નિયતે મયા | 9 || यद्यपि सुगमसुदेशीभाषामर्थं च लभ्यते प्रगट
स्तदपि हि मंदमति स्यात् मत्सदशः कोऽपि तस्यार्थे ।।२।। માન્ય જેટલું નાનું તેટલે તે સંગ્રહનય ટુ કે, પણ જે જે વિચારે સામાન્ય તને લઈ વિવિધ વસ્તુઓનું એકીકરણ કરવા તરફ પ્રવર્તતા હોય તે બધા જ સંગ્રહનયની શ્રેણીમાં મૂકી શકાય. તત્ત્વાર્થ (પં. સુખલાલજી)
દ્રવ્યગુણપર્યાયના રાસના આધારે સંગ્રહનયનું સ્વરૂપ.
જે સંગ્રહે તે સંગ્રહનય કહેવાય. તેના સામાન્ય અને વિશેષ એવા બે ભેદ છે. સઘળા દ્રવ્ય અવિરોધ સ્વભાવવાળા છે એમ કહેવું તે સામાન્ય સંગ્રહ. દાખલા તરીકે ધર્માસ્તિકાય આદિ છએ દ્રવ્ય એક બીજાની સાથે અવિરેાધીપણે વર્તે છે અને જ્યારે આ દ્રવ્યમાંથી અમુક દ્રવ્ય દાખલા તરીકે જીવ દ્રવ્ય લઈને કહેવું કે એકેન્દ્રિય, બેઇદ્રિય આદિ સઘળા જીવ અવિરોધી સ્વભાવવાળા છે ત્યારે વિશેષ સંગ્રહ કહેવાય છે. સામાન્ય માત્રને ગ્રહણ કરવાવાળું જે જ્ઞાન તે સંગ્રહ કહેવાય. એટલે જેમાં સંપૂર્ણ વિશેનું રહિતપણું હોય તે સામાન્ય કહેવાય. અથવા જે એકીભાવથી પિધભૂત વિશેષ સમૂહને ગ્રહણ કરે તે સંગ્રહ સમજવું. એવા સંગ્રહનયના ઉપર કહ્યા તેમ બે ભેદ બતાવ્યા છે. તેમાં એક (૧) પરસંગ્રહ અને બીજે (૨) અપરસંગ્રહ. તેમાં જે સંપૂર્ણ વિશેષથી ઉદાસીન રહીને માત્ર સત્તાને જ શુદ્ધ દ્રવ્ય માને તે પસંગ્રહ કહેવાય છે. દાખલા તરીકે સંસારે સતપણાના લીધે એક છે. તાત્પર્ય એવું છે કે પુરરાગ્રહમાં એક તપણાને ગ્રહણ કરવાથી જગતના સ પૃષ્ણ પદાર્થનું ગ્રહણ થાય છે અને સંગ્રહના અનુસાર આ સંપૂર્ણ વિશ્વ તરૂપથી એક કહેવાય છે.

Page #14

૨૯૦
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ શ્રી વીતરાગ દેવને નમસ્કાર કરીને અથ કહેતાં હવે અવધુ કહીએ આત્મા, તેહની કીતિ કહેતાં ગુણનું કહેવું, એટલે આત્માના ગુણ, અવજાત, વૃત્તાંત, ભાવનાસંબંધ લખીએ છીએ. ભાવને વિના આત્મવૃત્તાંત સંબંધ ગુણપ્રબંધ ન પામીએ, અને ભાવના વિચાર-તત્વ ચિંતવનાધ્યવસાય, શુભ લેસ્યા પરિણામ શુદ્ધોપગે જવાછવાસવ સંવર નિજા બંધ મેક્ષાદિ તત્ત્વપદાર્થ તથા દ્રવ્ય ગુણ પર્યાય સ્વપર સમયાદિ અનેક ભેદ પામીએ; તે માટે ૧૨ ભેદ ભાવના લખીએ છીએ એ સંબંધ. તત્ર પહેલી અનિત્ય ભાવના ભાવે છે. અનિત્ય ભાવનાએ નિત્યાનિત્યપણું જાણીએ. નિત્યાનિત્યપણું જાણતાં જ દ્રવ્યને વિષે દ્રવ્ય અને પર્યાય એ બે નય જાણીએ. તિહાં દ્રવ્ય વિષે નિત્યપણું, પર્યાય વિષે અનિત્યપણું,-એ બે ઉપગ થયા. - ધ્રુવ કહેતાં શાશ્વત નિત્યપણું, વસ્તુ કહીએ પદાર્થ–બહુ દ્રવ્ય વિષે, નિશ્ચલ– અચલ-નિજનિજરૂપે અશ્રુતપણું છે; સદા કહેતાં અતીત, અનાગત અને વર્તમાન વિષે, અધુવ કહેતાં પદાર્થ તેહનાં પરજાવ કહીએ પર્યાય એટલે દ્રવ્યાર્થ પર્યાયાર્થિક નયે વસ્તુ વિચાર જાણ.
સંસારમાંહિ અંધાદિકનાં જે રૂપ દેખીએ છીએ તે સર્વ પુદ્ગલ દ્રવ્યના વિભાગપર્યાય જાણવા અને એહ જ પુદગલપર્યાય ઔદારિક, વૈકિય, આહારક, મને વાફ કાયાદિ વર્ગણારૂપ સ્કંધ તે આત્મપ્રદેશે એક ક્ષેત્રાવગાહનાગે વાગ્યા-આત્મપણે માની સ્વપ્રદેશે પરિણમાવ્યા એ અશુદ્ધચેતના. તે ચેતનાના વિભાવ૫ર્યાય. વલી તેહ જ નિત્યાનિત્યપણું દ્રવ્યપર્યાય આદિ ભેદ કહે છે. ૧
અહો જીવ શુદ્ધ સત્તાવંત સ્વભાવ સુલક્ષણવંત રત્નત્રય, અનંત ચતુષ્ટય આદિ સ્વલક્ષણવંત! “તું આજ મુને પ્રતિભાસિઓ–એટલે મેં આજ સમય લબ્ધિગે સમ્યફત્વની ઉત્પત્તિ સમયે જાણ્યું; અને આ ઈદ્રિયોગ પ્રત્યક્ષ જે પરપરિણતિ પર્યાયરૂપ પરિગ્રહ, તે અહે જીવ! પરદ્રવ્ય પર્યાય જાણજે. તે ઔદારિક આદિ દેહ યુગલરૂપ પરદ્રવ્ય પર્યાયની માંહે કોઈ સત્ય બેલે તે શું જાણુંને ?-તે કહે છે. “પહિચાની ” કહેતાં ઓળખી-જાણી–દેખીને. શું દેખી? કૃત કર્મ પરિણતિને ભેદ; આત્મા સું–આત્માથી ત્યારે શુદ્ધાત્મા
પગરૂપ વેદન–જ્ઞાનસૂર્યને પ્રકાશ ઉદય કરે છે. વલી તે અંતરાત્મા સંસારમાંહિ રહે છે. તે કેમ રહે છે ? તે દષ્ટાંત દેખાડે છે. જેમ ધાઈ માતા સ્વ-પર સંતાન પાળે છે–વ પર સંતાનની ભેદબુદ્ધિ છે અને બાહા વૃત્તિ સરખું જલ્પન લાલીપાલી સુશ્રષા સ્નાન વિલેપનાદિ કરે છે, પરં અંતરંગતિ હત- આ પાપર બુદ્ધિમાં અવસાય વિષે સામાન્ય વિશેષ નિધ રા પરિણામ

Page #15

અકૃત ભાવના.
૨૧
પાઁચ વિષે સ ંખ્યાત્ અસંખ્યાત ગુણુ હાણિ-વૃદ્ધિ જાણવી, તત્ જીવતવ્યને સંબંધે દેહ પાષી, પણ ભિન્નપણાની બુદ્ધિ માટે, મરણના ભય તેહને તે અપર આળકના નથી, ત્યમ સમ્યક઼ી જીવ અએ)ક સંબધે શરીર પાલે. પર' અંતર ભિન્ન. ૨
હવે નિત્ય અશરણુ એ એ ઉપચેાગ થયા ત્યારે દ્રવ્યક્રમ ફુલચેતના, ભાવકમ કુલચેતના રૂપે દ્રવ્ય સંસાર, ભાવ સંસાર એ જાણ્યા ત્યારે સંસાર ભાવના ઉપજી તે માટે ત્રીજી સસાર ભાવના ભાવે છે:--
સંસારરૂપ કોઈ વસ્તુ-પદાર્થ નથી. એ ‘ભેદભાવ' કહેતાં નર-નારકાદિક, સ્વામી સેવક, જન્મ મરણ, સુખ દુઃખાદિ સંભે અજ્ઞાનમાંહિ છે. પર અડા જીવ ! સમ્યગ્રાનદ્રષ્ટિ ૮ દેખી ” જોય--વિચારશુદ્ધનયાથદ્રષ્ટિએ જોતાં સર્વે જીવ ચતુર્દશ ભેદે ચતુર્દશ રજવાત્મવતી સિદ્ધા. ૩ સિદ્ધ-સ સિદ્ધ
સમાન છે.
છંદ-શિષ્ય સોંદેહ ટાળવાને સંસાર સ્વરૂપની મૂલેત્પત્તિ કહે છે. સંસાર ભાવે સંસારાત્પત્તિ જાણવી. તે સંસારભાવ શુ ? તે કહે છે. એ સંસાર ભાવ નિશ્ચયે શું ? તે કહીએ. જે ખાહ્યાભ્ય તર દ્રવ્યક, ભાવક, નાકમાંદિ પરપરિણતિ કાર્ય પ્રત્યેાજન નહીં એમ સમ્યકૂી જીવ ચિ ંતવે, કાઈ કા નહીં, સર્વથા પ્રકાર પર વસ્તુ પર પર્યાચસદાતે નિશ્ચયથી સદા-સદા ત્રિકાલવિષે સમ્યદ્રષ્ટિએ એમ જાણવુ', ચૈતન્યાત્માનું જે અનુપરૂપ તેજ નિજ ધન નિધાનનિષિરૂપ અક્ષય ભંડાર, તે એાળખી–જાણી તેહથી સહજત્પન્ન આત્મીય અદ્વિતીય રૂપ સુખ માનીયે. હવે પર સચૈાગ માહ્યરૂષ દેખાડે છે. પિતા પુત્ર ભાઇ સકલ સમસ્ત ‘પરિયણ’ કહેતાં પરિજન-પરિવાર-સવ સંબંધી સગાં એ સર્વ કેવા છે ? પખીના મેળા સમાન છે. વળી કેવા છે ? પેખણા સમા સા રૂપ પેખણુ' છે, અથવા પથિક સગીરૂપ પેખા કહેતાં દેખણા જાણવા.
સમ કહેતાં સમ્યગ્જ્ઞાન-દર્શન-ચારિત્રાદિક જે આત્મગુણુ અનાદ ભૂત સંધાતી જે જે ગુણ તે સહિત રહે છે. જીવ સુલક્ષણવંત ૨.
સહ
એ પહેલી અનિત્યભાવના કહી. તે અનિત્ય ભાવનાએ પાંચાપયેાગ થયા. પર્યાયેાપયેગ થાતાં તપૂર્વક દ્રવ્ય તે જાણ્યુ'. એ એ જાણતાં નિત્યાનિત્યપણુ જાણ્યુ. નિત્યપણું જાણુતાં અશરણુપણું જાણ્યું. તે માટે બીજી ભાવનાએ અશરણપણું ભાવે છે.
અશરણુ વસ્તુ શુદ્ધાત્મ વસ્તુ શુદ્ધાત્મ દ્રષ્ય શુદ્ઘનિશ્ચય મયા ઉક્ત, તિહાં સ્વભાવ

Page #16

શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ. પરિણતિ શક્તિ પામી શુદ્ધસત્તા સ્વરૂપે પરિણમન સમયે અપર દ્રવ્ય કઈ શરણુ–સહાય નથી એટલે પરદ્રવ્ય પરગુણ પરપર્યાયાવલંબન એ સર્વ વ્યવહાર નયે છે. નિશ્ચયનય અપેક્ષાએ આપઆપણી શક્તિના ષષટે (છ-છએ) દ્રવ્ય
સર્વવિલાસી ”–ભોગી છે. તે શક્તિ કોણ દ્રવ્યત્વ ગુણત્વ પર્યાયાદિ તેહના વિલાસી જોઈ–દેખી, એટલે પરદ્રવ્યસ્ય કાર્યકારણ વિશેષ તે ઉપચરિત વ્યવહારનય છે, તેને નિશ્ચય. ૨.
જે બહિરાત્મા દેહાદિ વિણાયે આપણે વિણાસ-મરણ જાણે છે તે મૂઢ જીવ દેહાદિ વિગથી કાયર થાઓ છે. તે મૂઢ મહું વ્યાપે છે અને તે માટે વ્યાપી છે; એટલે મેહે તે, તે તેને મહે–એમ પરસ્પર વ્યાપકપણું છે શરણ પણે તે જ સાચે છે, પણ જે અંતરાત્મપણે પરિણમ્યા છે તે શરણ કેઈને નથી જોતા અને તે સમ્યક્ત્વી દ્રવ્યભાવ નિદ્રાએ અલ્પ સૂએ છે, અને વચન પણ
કીજે પ્રીત”-–સ્નેહ મમત્વાદિક; વળી સંસારભાવ શું તે કહીએ. અહં સુખી દુઃખી, ધની નિર્ધન, પંડિત મૂર્ખ, રાજા રંક ઈત્યાદિ આત્માને માનીએ તે સંસારભાવ કહીએ. એ સર્વ શુભેદયવશાતુ મનેઝ મુદ્દગલ દ્રવ્યની રીતિ દેખીને પિતા પણું માન્યું એ સંસારભાવ; એટલે દ્રવ્ય કર્મ જનિત વ્યવહાર શુભાશુભ કિયા એ જ ભાવકર્મના કારણ, અને વિભાવજનિત અનેક વિક૯૫-- અધ્યવસાય તે જ દ્રવ્યકર્મના કારણ-ઈમ માંહોમાંહિ કાર્યકારણની સંકલન જાણવી. ઈમ ઈછાનિષ્ટ સંગ-વિયેગાદિ પુદગલ દ્રવ્યની રીતિ દેખી એહ જ ભાવ કર્મોત્પત્તિ કારણ પામી સુખ-દુઃખાદિ વ્યવસ્થા આપવિષે માની. વળી સંસાર ભાવ એ કહી, જે ચાર ગતિ–ચોરાશી લાખ છવાયોનિમાંહિ જે જે રૂપ ધર્યા તે તે રૂપ દેખી વિભાવપરિણતિરૂપ ભાવક ઉપન્યું, તેથી તે તે રૂપ સર્વ પિતાનાં કરી જાણ્યાં. તેણે જે જે કિયા નાટ નાચે તે દ્રવ્ય કર્મ બંધ રૂપ પરિણમે. તેણે અનાદિને સંસારી સંસારમાંહિ રહ્યો અને જો એ સંસારભાવ મિટે તે સંસાર કઈ વસ્તુ નથી. હવે સંસારભાવ માટે તે શુદ્ધ ભાવ કહે છે. સમકિતીજી આત્માને એમ સમજાવે જે અહો આત્મા ! આપણો પદ તે શુદ્ધ ચેતન દ્રવ્ય, તે શુદ્ધપણાને વિચારે. તેહજ તપ્રગટન બીજ અને સંસારાવસ્થા નાશને ઉપાય, પણ તે જે અંતરંગ ચિત્તવૃત્તિમાંહી છે દીજે તે આત્મપદ પામીએ, પણ બાહ્ય દ્રષ્ટિ જોતાં કેમેય ન પામીએ. તે માટે સર્વતે ભિન્ન નિજ પદ જાણે તેમાંહિ ધ્યાનદષ્ટિ મગ્ન રહીએ, અને બાહ્ય આ શું અનાદિ સંબંધી પુગલ દ્રવ્ય નાટક કરે છે, & ધાદિ રૂપે તે નાટક આત્માથી અન્ય સંસારરૂપ જાણી ઉદાસ ભાવે વત્તીએ, તે પુદગલના ઓદા

Page #17

અલુકૃત ભાવના.
૨૩ રિકાદિ સકંધરૂપ સ્વાંગ ભેષ પામી, તેને વિષે પ્રીત ન કરીએ. આપણે શુદ્ધરૂપે પ્રીત કીજે તે એ ભાવના સંસાર મટે. (૩)
દૂહા-હવે કર્મચેતના કર્મફતચેતના એ બે જ્ઞાન ચેતનાએ જાણી તે માટે ત્રીજા જ્ઞાને રમના (!) તેણે જ્ઞાનચેતનાએ તે સંસારભાવના ઉપરી સંસારભાવનાબલે દ્રવ્યસંસાર, ભાવસંસારથકી આત્મા રહિત જાણીએ તેનું કારણ એકેક ભાવના રૂપ શુદ્ધપગ શુદ્ધ જ્ઞાનગુણોત્પત્તિરૂપ એકત્વ ભાવનામાં જ્ઞાનપર્યાય ઉપન્યો. અહીં એકેક ભાવના “મુખ્ય ’ સમયે એકેક માંહિથી અનેક ભાવને પગ ઉપજે છે. જેમ દ્રવ્યને વિષે અનેક ગુણપર્યાયાંશની સત્તા છે તેમ એક પર્યાયાંશ વિશેષ પણે દ્રવ્ય ગુણાદિકાંશ સત્તા છે; વળી પર્યાય વિષે પ્રતીપપર્યાયાંશ સત્તા છે. ચક્ત ઉત્તરાધ્યયને –
रागा अदोसो बिमा कम्मबीअं कम्मं व मोहप्प तवं वयंति। कम्भं च जाई मरणस्स मूलं दुःखं च जाई परणं वयंति ॥१॥
એમ કએં પર્યાયસત્તા પર્યાયે દ્રવ્ય સતા પર્યાયેં સત્તા–એ રીતે પરંપરાભાવ જાણવો. હવે એકત્વભાવના સમકિતી જાવ એમ ભાવે છે જે અહી જીવ! આત્મા અન્ય દ્રવ્યપુદગલાદિ તત્પત્તિ તસ્ય ગુણપર્યાયાદિ સંસાર વિક૯૫ તેથી રહિત તૂ એવી તાહરી એક દશા દેખીને એકત્વ ભાવનાએ કરી અપા–આત્માને જાણી લે, શુદ્ધ નિશ્ચયનમેં એટલે વિકલ્પ તે અનેકપણું અશુદ્ધ પર્યાય તે વ્યવહાર નય, અને નિવિકલા તે એકપણું તે નિશ્ચય નય. તેથી શુદ્ધ એકત્વપણું વિચાર અને “નાના ” કહેતાં અનેક ભેદ નયાંશપર્યાયવિકલ્પન–સ્વપન. દ્રવ્યાદિકની ભેદભાવવિચારણા તે શું ?—જે આ નર, આ નારકી, આ દેવ, આ તિર્યંચ, આ એકેદ્રિય, આ બેંદ્રિય, એમ માર્ગણા તથા ગુણથાણાદિ ભેદ એ સર્વ વિકલ્પના કહીએ. તે તું પરની જાણજે, એટલે આત્માને જે ભેદ કહેવાય તે જે ઉપચારે પર સંગોત્પન્ન તે માટે પરવિકલ્પ જાણી એક દશા ચિંતવીએ. ૪
“લત” કહેતાં બોલતાં થકાં, તથા “ડોલત” કહેતાં ગમનાગમન કરતાં, શયન રૂપ ક્રિયા કરતાં થકાં ધીરતા રૂપે ચેષ્ટાએ મૌનપણ રૂપ કિયાએ, જાગ્રતપણા રૂપ ચેષ્ટા કરતાં-ઇત્યાદિક વિપાકેદયજનિત અનેકપણું દેખી તુઝર્ષે અનેકત્વપણું ન માનીશ, તે માનીએ શું? તે કહે છે. વિકલ્પમાંહિ નિવિકલ્પપણું જાણી નિર્વિકલપેપગભાવનાએ આત્મામાં આપણે સ્વભાવે એક જાણીએ. “જિતિતિ ” કહેતાં જ્યાંત્યાં સંચેલ્થ નથાં સવિક૯૫ના દ્રવ્ય વિષે અનેકવપણાની ભ્રાંતિ ન કરીશ. 8

Page #18

૯૪
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ,
છંદ-તે જ એકત્વપણું. અહૈ। જ્ઞાનસરોવરના હુસ ! અહા વિચક્ષણ ! • વિચારી એકપણે તાસ કહેતાં આત્માપ્રતિ વલિ તું વિચાર, જે એ જન્મ કાણે ધર્યાં એટલે કાળુ જન્મ્યા અને મરણુ તે કેની પાસે છે-કેના સ્વભાવ છે ? તેા ત વિચાર. જે મૂએ કાણુ, જન્મ્યા કાણુ ? ઉત્પત્તિ વિનાશ એતે પુદ્દગલપર્યાયનાં લક્ષણુધ છે. અનેવલી જોજે સ્વગે` કાણુ ગયા, નરકે કાણુ ગયા ? સ્વર્ગ નરક એ તે કચેતના ફૂલ છે. વલી તુવિચાર, જેને અનંત સુખ, અનંત અલપરાક્રમ, તેને દુ:ખ કેવું ? તે કહે જે દુઃખ કાણે ભોગવ્યુ ? ઇંદ્રિયગમ્ય સુખદુઃખ તે તે પુણ્યપાપનુ ફલ; તે પુણ્યપાપ તા પુદ્ગલકમ પર્યાય છે, અને નિજ-પેાતે આત્મા તેના સ્વભાવ તા સહેજે આનંદરૂપ છે, થિર-શાશ્ર્વતરૂપે ત્રણ કાલ વિષે જ્ઞાનરૂપ ગુણ ઘણા છે એહવુ તુઝપણું જ. એનુ ધ્યાન ધરી જો. તાહરે એ રૂપ નથી. તું અદ્વિતીય છે ! હું વિચક્ષણ હંસ ! એહવું તું હકીકત કરી જાણુ. એમ એકત્વભાવના ભાવતાં એકએક, અનેકએક, એકઅનેક, અનેકઅનેકાદિ ભગ્યાંશ વિચારતાં સ દ્રવ્ય, સર્વાં દ્રવ્યના ગુણુપર્યાયાદિ વિશેષ જાણ્યાં જાય. તે જાણતાં દ્રવ્યદ્રવ્ય વિષે અન્યત્વપણુ જાણ્યુ, તે જાણતાં દ્રવ્યના ગુણ પર્યાયાદિ સ સંયોગ ભિન્નત્ય અન્યત્યાદિ ભેદ વિચારાપયેગ ઉપયે, માટે પાંચમી અન્યભાવના તે ભાવે છે. ૪
છંદ—અડે હંસ ! આત્મા શાણા-ડાહ્યો-ચતુર-વિચક્ષણ-સુજાણ, પ્રીછક ઇત્યાદિક સ ંબધને કરીને આપ આપસ્યું` કહેણુ, સુણુ, આલેાચ કહે છે. તું આત્મા અને આત્માથી જે અન્ય પદાર્થો તે જે દેખે, અથવા આત્મા સર્વ દ્રવ્યથી અન્ય-ન્યારા જીએ; અહીં ચેતન ! સવ દ્રવ્યસ્વભાવે કાઈ દ્રવ્ય ફાઇ દ્રવ્યસ્તુ મળેલું નથી. કાઇ કાઇસ્યુ દ્રબ્યાર્થિ ક નચે મળેલુ નથી, અને સ એકક્ષેત્ર અવગાહીને રહ્યા છે. પરં–પર્યાયાકિનચે પરપ્રદેશ પરિચય પરસ્પર' નથી કરતા એટલે પ્રદેશાકિનચે પણ ભિન્નત્વપણું છે, તે શા માટે ? જે નિશ્ચયનયના ધર્મે, જે માટે નિશ્વ યુવા નિશ્ચ વમા નિર્દે ગુણ નિશાનિય પખવા–સ પદાર્થ નિત્યત્વધર્મી છે. આપણા સ્વભાવ-લક્ષણધમ નિત્યપણે છે. આપ આપણી શેલા વિરાજમાન સર્વ દ્રવ્ય ભૂષિત-અલ કૃત છે.
હવે પાંચમી અન્યત્વ ભાવના ભાવતાં અન્ય જે પુદ્ગલ દ્રવ્ય, તેના દ્રવ્યગુણુપર્યાયાંશભાવના વિચારે શુભઅશુભ શુદ્ધ અશુદ્ધ પર્યાયાંશ વિચાર ઉપજે છે, ત્યાં અશુભશુદ્ધ વિભાપર્યાંય સ્વરુપ વિચારતાં પુદ્દગલ દ્રવ્યથકી નીપજેલા ઉદારિક વણાસમૂહ-ઉદારિકદેહરૂપરક ધ પર્યંચાદિક તેહથી ઉપજેલા

Page #19

અકૃત ભાવના
વિતર્ક સ્વરૂપ કુરૂપાદિવર્ગણા ગંધરસસ્પર્શાદિ વિચારતાં અશુચિ ભાવના ઉપજે, માટે અશુચિ ભાવના કહી તે ભાવીએ છીએ. એકસમેં પરસ્વરે આપાપરપણુને “અયાનડા” અજાણ છે. વલી માંહામાંહિ કેઈ દ્રવ્ય કે દ્રવ્યને સ્વામી નહી અને સેવક પણ નહીં. જે હવા “વા એવું જાણી અહે હંસ સયાંણા--ડાહ્યા. ૫
દુહા–નિર્મલ ગતિ છે. જીવ આપણી પોતાની મુકતાવસ્થારૂપ કાલલબ્ધિગે ઉપજેલી શુદ્ધ ચેતના આવિર્ભાવ છે ત્યારે ચેતના ચેતનને કહે છે. એ શુદ્ધ ચેતનાંશ કહીએ, પણ જે હેઈ જાણે તે, વા હેઈ વાચા છે તે ખ૫ કરે, વા “આયાસ ” આત્મા તેથી; વા જોઈ હો જાણીને-પરિશ્રમ કરીને, વલી અહે આત્મા! તુજ વિના બીજા સર્વ દ્રવ્ય જડરૂપ જાણજે. તું ચેતનઆત્મા એક, તું આપ આપપર સર્વ પ્રકાશક છે. ૬
છંદ–અતિ નિર્મલ સ્વરૂપ પણ. આપણે આત્મસત્તારૂ શરીર તે તું જાણુ-એલખ-તહકીક કર; પણ તે કે છે આત્મ શરીર ? જે શરીરે રેગ ન વ્યાપે, દુઃખ ન વ્યાપે, દારિદ્ર પીડા ન વ્યાપે એવે છે. શુદ્ધ સત્તા શરીરે પીડા ન વ્યાપે, દુઃખ દારિદ્રાદિ ન વ્યાપે, રેગ-દ્રવ્ય રોગાદિક નાવે જેને વલી કેવો છે આત્મ શરીર ?-જ્ઞાન, દર્શન અને ચારિત્ર તે સહિત છે. સર્વમાં છઠી અન્યત્વ ભાવનાએ ષ દ્રવ્યનું અન્યત્વપણું ચિંતવતાં દ્રવ્યગુણાત્મકપણું જાણ્યું, ત્યાં પરિણામી અપરિણામી, સક્ષેત્રી અક્ષેત્રી, રૂપ અરૂપી, એક અનેક, કર્ના અકર્તા ઇત્યાદિ ગુણાત્મક નય વિષે અનેક ભેદ, ત્યાં પરિણામ લક્ષણ ગુણ બે દ્રવ્યવિષે જોઈએ—એક પુદ્ગલદ્રવ્ય, બીજે ચેતન. એ બે પરિણામી, તે રીતે બનેનાં પરિણામ શુદ્ધાશુદ્ધ બે રૂપે થાય, તે મળે પુદ્દગલનું તે શુદ્ધ પરિણામ, તેજે સૂક્ષ્મપણું પરમાણુરૂપ પરિણમવું અને અશુદ્ધ તે જે ધારિરૂપે પરિણમવું તથા આતમ ચેતનનું શુદ્ધ પરિણામ જે તે કેવલજ્ઞાન કેવલદર્શનના ઉપગે સિદ્ધત્વાવસ્થાએ પરિણમવું અને અશુદ્ધ પરિણામ તે જે પર પુગાદિ સ્કંધ સ્પર્શ પામી આત્મત્વપણે માની પરવિષે પરિણમ્યું તે દ્રવ્ય-ભાવ ભેદે બે આશ્રવ કહીએ-તેહનું ચિ તવવું તે આશ્રવભાવના સાતમી
એહવું શુદ્ધાત્મરૂપ શરીરનું ભાવી-ચિંતવી વિચારશે. મલમૂત્રની ધરણહારી અત્યંત બે ધારાએ ચાલતા એહવા ઔદારિક દેહને જાણ પુદગલ ભિંભલા–મેલા-હળાને શુદ્ધરૂપ પર્યાય નિજ પિતાને જે દેહ તે તે અંતસુખમાં તાહરો દેહ એવું જાણું તું હે હંસ ! નિર્મલરૂ પના ધરણહાર. ૬
(ચાલુ ).

Page #20

KO
શ્રી માત્માનંદ પ્રકાશ. OCTOOOOOOOOOOOOOOOO છે અમારી પૂર્વદેશની યાત્રા.
(ઐતિહાસિક દષ્ટિએ.) OCC (ગતાંક પૃષ્ઠ ૧૮૪ થી શરૂ) CCC લખનમાં એક મહત્વનું ખાસ જોવા જેવું છે. અહીં મ્યુઝીયમ બહુ જ સારૂં છે. યુ. પી. માં આવું મ્યુઝીયમ એક જ છે. મોટા મ્યુઝીયમમાં નીચે ભોંયરામાં ધાતુની પ્રાચીન જિનભૂતિ અને પાષાણની શાસનદેવીની મૂર્તિ છે તેમજ કેસરબાગ કે જ્યાં પહેલાં યુ. પી. ની કાઉન્સીલ હતી ત્યાં મથુરાના કંકાલી ટીલામાંથી નીકળેલ પ્રાચીન જૈન મંદિરોના અવશેષ, પ્રાચીન જિન મૂર્તિઓ કેટલીક તે વર્તમાન વિકમ સંવતથી પણ પ્રાચીનકાલીન મૂર્તિઓ છે. તેમાંય મુખ્ય હોલની બાજુમાં ચાર માટી ભવ્ય મૂર્તિઓ તેરમી શતા બ્દિની છે. ખાસ દશનીય છે. એક પરિકરવાથી શ્રી મુનિસુવ્રતસ્વામીની મૂર્તિ પણ બહુજ રમ્ય અને મને હર છે. જૈન ધર્મના આ પ્રાચીન સમારકના-ગીરવિના જરૂર દર્શન કરવા યોગ્ય છે. નાની મોટી લગભગ સાત સો વરતુઓ જેનેની છે. મંદિરના સ્થભે, શિખરના ટૂકડા અને અનેક ખંડિત મૂર્તિઓ નંબર લગાવી ત્યાં રાખવામાં આવેલ છે. જો કે આ સ્થાન બધાને બતાવતાં નથી. અમને પણ મુશ્કેલી પડી હતી પરંતુ મહેનત કરવાથી જરૂર શોક સુંદર વસ્તુ જોવા મળશે. જૈન વિભાગ જુદો છે. મ્યુઝીયમાં તે નામ માત્ર જ જૈન વિભાગ છે પરંતુ ત્યાંથી બે ફાઁગ દૂર કેસરબાગમાં જ આ બધો સંગ્રહ છે. આ માટે વિશેષ જાણવા ઈચ્છનાર મહાશય મારે લેખ જૈન તિમાં “ લખ. નૌના મ્યુઝીયમની પ્રાચીન જૈન મૂર્તિઓ” વાંચે. ગામ બહાર પણ વે. મંદિર અને ધર્મશાળા છે,
આ બધું જોઈ અમે લખનૌથી વિહાર કરી કાનપુર આવ્યા.
કાનપુર બહુ જ પ્રસિદ્ધ શહેર છે યુ. પી ના વ્યાપારનું મુખ્ય કેન્દ્ર શહેર છે. અહીં વ્યાપાર અર્થે ગુજરાત, કાઠિયાવાડ અને કચ્છના જૈને વસે છે. તેમનાં ૪૦ ૫૦ ઘર છે. ૫-૬ બાબુના ઘર છે. અહીં એક સુંદર ભવ્ય કાચનું જિનમંદિર છે. કલકત્તાના પ્રસિદ્ધ દાનવીર બાબૂરાય બદ્રિદાસજીના મંદિરની પ્રતિકૃતિ-સફલ પ્રતિકૃતિ છે. જો કે તેનાથી નાનું છે, જગાની એાછાશ ઘણી છે; છતાં મંદિરને તેવું બનાવવા પ્રયત્ન સફલ થયો છે. કામ સુંદર છે. તેમાંય પ્રભુ સન્મુખનું મીણકારી કામ તે કમાલ છે, તેમજ હીરા, મેતી, પન્ના, માણેક, નીલન આદિની લ્હારબંધ કરે. કોઇ નવા દર છે , મારા ".

Page #21

અમારી પૂર્વદેશની યાત્રા.
૨૯૭ પ્રફુલ્લિત થઈ જાય. કળા એ મનુષ્ય જીવનનું અંગ છે; કળા એ હૃદયના ઊંડાણમાંથી નીકળતી વસ્તુ છે. તેની સાચી પ્રતીતિ અહીં થાય છે, પરંતુ અહીં આવનાર વર્ગ પ્રાયઃ કરીને કાચના ઝગઝઘાટમાં જ અંજાઈ જાય છે અને જોવાની ખરી અણમૂલ વસ્તુ તરફ લક્ષ્ય નથી આપતા. માત્ર કાચની ગોઠવણ, તેનું કામ અને રચના જ જોઈ વાહવાહ કહેતા ખુશી થઈ હસતા હસતા ચાલ્યા છે. આ મંદિર ...................ભંડારીએ બંધાવ્યું છે અને સાચા પ્રેમથી તેમાં અનેક વસ્તુઓ ચિતરાવી ધનને સદ્વ્યય કર્યો છે. ઉપરમાં વીસ તીર્થકરે, તેમના માતા-પિતા, યક્ષ-યક્ષિણ અને વિવિધ ચિત્રે ખાસ લક્ષ્ય દઈ જેવા જેવા-દર્શન કરવા જેવાં છે. હીરાના કંઠા, મોતી માણેક અને નીલમની માળાઓ મુગટ, કુંડલ તેમજ ચિત્રમાં કેવું સુંદર રેખાંકન છે, બારીક પીંછીથી કેટલું કામ કર્યું છે તે બધું જોવા જેવું છે, બાકી કેટલાંક હાથીદાંતનાં પણ ચિત્ર છે. તાજમહેલ જેવી ચીજ પણ અંદર આલેખી છે. હજી પણ કામ ચાલુ જ છે પરંતુ નવાં ચિત્રો એવાં તે ભદ્રા અને બેહુદાં બને છે કે જેનારને ઘણા ઉપજે. વીતરાગના મંદિરમાં ફેશનેબલ વસ્ત્રોવાળી અર્ધનગ્ન દેખાતી સ્ત્રીઓનાં ચિત્ર સુરૂચિનો ભંગ કરે છે. પ્રેક્ષકને જરૂર ખુંચે તેવાં છે. આ તે સેનાની થાળીમાં લોઢાની મેખ મારવા જેવું છે. આ સંબંધી મંદિરના કર્તા બાબુજીને કહ્યું, તેમનું લક્ષ્ય પણ ખેંચ્યું છે. આવા ચિત્રો કરવા કરતાં તે ભીંત સાફ રહે તે જ વધારે સારું છે. અહીં મંદિરની સામેજ ઉપાશ્રય છે નાની ધર્મશાળા પણ છે. ગુજરાતી લાયબ્રેરી છે, કેટલાક ઉત્સાહી કાર્યકર્તા ગુજરાતીઓ છે. સુપ્રસિદ્ધ પ્રતાપ હિંદી સાપ્તાહિક અહીંથી જ પ્રગટ થાય છે. હવે તે દૈનિક પણ નીકળે છે. અહીંથી વિહાર કરતા કરતા કપિલાજી તીર્થ ગયા વચમાં કનાજ આવ્યું. કનોજ–
ભારતના ઈતિહાસમાં આ નગરી બહુ જ પ્રસિદ્ધ છે. તેમાંય જયચંદ રાઠોડની રાજધાની તરીકે આ નગરીએ ઘણું પ્રસિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી છે. પ્રથમ જયચંદ શેઠેડ અને તેના માસીયાઈ ભાઈ સુપ્રસિદ્ધદ્ધા પૃથ્વીરાજ હાણે મુસ્લીમ સત્તાના પ્રતિનિધિ મહમદ ઘોરીને સત્તરવાર પરાજયની કાલિમાથી કલંકિત કર્યો હતે-તેને હરાવી નસાડી મૂક હતું પરંતુ બન્નેમાં કારણવશાત્ વિરેાધ પડશે અને તે વિરેાધે ભયંકર શત્રુતાનું રૂપ લીધું, અને જયચંદ રાઠોડે ઈર્ષા, દ્વેષ અને ક્રોધના આવેશમાં ન કરવાનું કર્યું. પિતાના જ નહિ કિન્તુ ભારતના શત્રુ મહમદ ઘેરીને તેણે બોલાવ્યે મહમદને પરાજ્યનું દુઃખ સાલતું હતું તેણે આ ગૃહકલેશને લાભ લીધે. હિન્દ ઉપર ચઢાઈ કરી. પૃથ્વી

Page #22

૨૮
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ શ્રીમદ્ વિજયાનંદસૂરીશ્વરજીની ૩૯ મી
સ્વર્ગવાસ તિથિ.
[ તા. ૨૦-૬-૩૪ અમદાવાદમાં ઉજમફઈની ધર્મશાળામાં સ્વર્ગસ્થ આચાર્ય શ્રી વિજયાનંદસૂરિજી જેઓ આત્મારામજી મહારાજને નામે પ્રસિદ્ધ છે અને પિતાના કાર્યોથી જૈન સમાજમાં જેઓ એક પરપકારી અને વિદ્વાન સાધુ તરીકે પૂજાય છે તેમની ૩૯ મી જયંતિ આચાર્ય શ્રી વિજયવલ્લભસૂરિજીની હાજરીમાં ઉજવવામાં આવી હતી, જે પ્રસંગે જાણીતા વિદ્વાન પં. સુખલાલજી, પં. હંસરાજજી વગેરે હાજર હતા તેમજ જુદા જુદા ઉપાશ્રયોથી સાધુ તથા સાધ્વીઓ પણ સારી સંખ્યામાં આવ્યા હતાં. શ્રાવકે પણ સારી સંખ્યામાં ઉપસ્થિત હતા. ]
આચાર્ય શ્રી વિજયવલ્લભસૂરિજી મહારાજે શરૂઆતમાં પિતાનું વકતવ્ય શરૂ કરતાં જ આપણું અનિયમિતતા બાબત ટકોર કરી હતી અને જણાવ્યું હતું કે બહારગામથી હાજર થયેલા વકતાઓને આટલા સમયમાં સાંભળીએ તો વધુ સારું થશે.
રાજ લડવા ગયે બીજા રાજપુત રાજાઓ તેમાં ન ભળ્યા. અન્ત તે હાર્યો અને જીવતે પકડા. દિલહી પડ્યું. રાજપુતેના હાથમાંથી પ્રથમ જ આવી મહાન સત્તા મુસલમાનોના હાથમાં કાયમને માટે ગઈ. દિલ્હી લુંટાયું. ભારત પરાધીન બન્યું. બીજે જ વર્ષે મહમદે બેઈમાન જયચંદ ઉપર ઘેરો ઘાલી તેને હરાવ્યું અને સદાને માટે ભારત મુસલમાનોના હાથમાં ગયું. આજ પણ દેશદ્રોહીઓને જયચંદની ઉપમા અપાય છે. આ પ્રસિદ્ધ શહેર અમારે વચમાં જ આવ્યું. આજ તો ધ્વસ્તરૂપે પડયું પડ્યું પોતાના માલેકની કલંકકથા લજજાવિત બની ગાય છે. અહીં સીતાજીનું જન્મસ્થાન પણ છે. તેમની બાળકીડાનું સ્થાન, રસોઈઘર, કીડાભુવન આદિ બતાવે છે. આ નગરી ઘણે બોધ આપે છે. આ નગરી પહેલાં બહુ જ વિસ્તારમાં હશે. અત્યારે પણ ઘણી લાંબી–ડી પડી છે. તેને પુરાણો કિલે પણ છે. અહીં દિગંબર જૈનોની વસ્તી છે. તેમનું મંદિર છે, તેઓ સરલ પરિણમી અને ભાવિક છે. આજે પણ આ નગરીના લેકે પોતાના એ દેશદ્રોહી રાજાને સંભાળી પશ્ચાતાપ કરે છે. તેને અભિશાપ આપે છે.
ત્યાંથી વિહાર કરતા રૂકાબાદ અ આ

Page #23

જયંતી.
૨૯૯
એ કઈ વકતા વાણુને સંયમ રાખીને બેલે. સાધુ સંમેલન થઈ ચુકયું છે ને એને પ્રભાવ તો સૌ કોઈ જોઈ શકે છે. આજે એક પાટ ઉપર અમે જે આટલા સાધુઓ એકઠા થઈ બેઠા છીએ એ એને પ્રતાપ છે. અમારા આ પ્રેમને જારી રહે એ દરેક વકતાનું ધ્યેય હેવું જોઈએ. બાકી છદ્મસ્થ ભૂલને પાત્ર છે, એ શ્રોતાઓએ ખ્યાલમાં રાખવું જોઈએ.
આ પછી ગુલાબચંદજી દ્વાને પરિચય કરાવી તેઓશ્રીએ સ્થાન ગ્રહણ કર્યું હતું. શ્રી ગુલાબચંદજી ઠઠ્ઠાએ આત્મારામજી મહારાજની જીવનકથા વર્ણવતાં કહ્યું કે
તેમને જન્મ પંજાબમાં થયેલો. પિતા લશ્કરની ટુકડીના નાયક હતા, પણ આચાર્ય શ્રી બાલ્યાવસ્થાથી ધર્મવૃત્તિવાળા હતા. તેમણે જે સિદ્ધાન્ત પ્રથમ માન્યા. તેમાં ખામી જણાતાં તરતજ બીજે પગલાં માંડયા. તેઓ સ્થાનકવાસીમાંથી વેતામ્બર મતના બન્યા. તેમનું જ્ઞાન કેટલું વિશાળ હતું એ તેમના ગ્રંથ આપણને સમજાવે છે. અને આજે વિદ્વત્તાથી પ્રેરાઈ અમેરિકાના ચીકાગે શહેરની સર્વ ધર્મ પરિષદમાં પણ તેમને નિમંત્રણ મળ્યું હતું, જેમાં તેઓએ વીરચંદ રાઘવજી ગાંધીને મોકલ્યા હતા.
આ પછી વકતા મહાશયે કેટલાંક દષ્ટાંતો આપ્યાં હતાં જેમાં સ્વર્ગસ્થ આચાર્યદેવની મહત્તા ઝળકતી હતી.
પંડિત હંસરાજજી બોલવા ઉભા થયા તે પહેલાં શ્રી વલ્લભસૂરિજીએ તેમને પરિચય કરાવતાં જણાવ્યું હતું કે- પંડિત જન્મે બ્રાહ્મણ હોવા છતાં જૈન સંસ્કારથી વિભૂષિત છે. તેમણે અનેક ગ્રંથો બનાવ્યા છે.”
આ પછી પં. હંસરાજજીએ સદ્દગતના જીવનનું વિવેચન કરતાં જણાવ્યું હતું કે-મેં સૂરિજીનાં પ્રત્યક્ષ દર્શન નથી કર્યા પણ તેમનાં ગ્રન્થોના વાંચનથી હું તેમની સમાજ માટેની સેવા કરવાની તમન્ના સમજી શક્યો છું. સમાજને ઉંચો ઉઠાવવામાં તેમણે જે પ્રયત્ન કર્યો છે તે ખરેખર અભ્યાસ કરવા ગ્ય છે.
પંડિત સુખલાલજ પિતાનું વકતવ્ય શરૂ કરતાં જણાવ્યું કે, આચાર્ય મહારાજના જીવનની પૂરી સમાલોચના આજે થઈ શકે તેમ નથી. એમનું સાહિત્ય અને જીવનનું દર્શન જોતાં મને તેમના તરફ વધારે આદર છે. સેળમાંથી સત્તરમા સિકામાં શ્રી યશોવિજયજી થયા પછી ૧૯ માથી ૨૦ મા સૈકામાં આત્મારામજી મહારાજ થયા છે. તેઓને કાળ કીશ્ચિયાનીટીની જબરી અસરવાળે હતો, છતાં તેઓએ જૈન દર્શનને ખૂબ ફેલાવો કર્યો હતો. જૈન તત્ત્વાદમાં તત્ત્વોની વાત છે પણ તે કેવળ શ્રદ્ધા ઉપર નથી રચેલાં, બુદ્ધિગમ્ય થાય તેવી ખૂબીથી બતાવવામાં આવ્યા છે.
નવા યુગને સત્કારવાનો સૌથી પ્રથમ પ્રયત્ન તેમને જ હતો. અને આ પછી તેમણે એ યુગના પુસ્તકની અછત તથા સ્વામી દયાનંદ સાથે આત્મારામજીની સરખામણી,

Page #24

૩૦૦
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ. જૈન સાહિત્યની દિશા ખોલવાને કેવી રીતે તેમને પ્રયત્ન હતો એનું વિવેચન કરી રહ્યું હતું કે તેમણે બી વાવ્યાં છે, સીંચન આપણે કરવાનાં છે.'
મુનિરાજ શ્રી ચરણવિજયજીએ પૂ. આત્મારામજી મહારાજના સંપ્રદાય પરિવર્તનની વાત પર જોર દેતાં જણાવ્યું હતું કે તેઓ સત્યના શોધક હતા. જેની એક કેલેજ
સ્થાપવાની તેમની ભાવના હતી. આચાર્ય શ્રી વિજયવલ્લભસૂરિજી એ ભાવના મૂર્ત કરવા યત્ન કરી રહ્યા છે પણ સમાજે કમર કસવાની જરૂર છે.
આ પછી તેમણે જણાવ્યું કે એ કાળના ત્રણ મહાત્માઓ; આત્મારામજી મહારાજ, મૂળચંદજી મહારાજ, વૃદ્ધિચંદ્રજી મહારાજ જે કરી શકતા ને કરતા તે આજે ૫૦ અને ૧૫૦૦ સાધુઓ પણ કરી શકે તેમ નથી. ચૈત્ર સુદ ૧ સંવત ૧૯૯૨ માં આત્મારામજી, મહારાજને સે વર્ષ થતાં હોવાથી તેમની શતાબ્દિ ગુજરાતમાં ઉજવવાનો નિશ્ચય કર્યો છે અને તેના પ્રયત્ન શરૂ છે. પંજાબમાં ફંડ ચાલુ છે. ગુજરાત શું કરે છે તે જોવાનું છે.
આચાર્યશ્રી વલ્લભસૂરિજીએ જોરદાર રીતે બેલતાં કહ્યું કે–આત્મારામજી મહારાજ એક જ્યોતિર્મય આત્મા છે એ કઈ જાણતું નહોતું. જેમને જન્મ-જ્યાં જૈનધર્મનું નામ ન હોય ત્યાં થાય, કુળધર્મ શિવધર્મ હેય, એમાંથી આટલી હદે પહોંચવું એ સાધારણ વ્યક્તિનું કામ નથી. તેઓ આજે અનેક રીતે પૂજાય તેમ છે.
તત્કાલિન ક્રિયા અને જ્ઞાનમાં પણ તે પાવરધા હતા. જ્ઞાનના ઉપગની તેમની શક્તિ અજબ હતી. તેઓ પ્રથમ નિડર સુધારક પણ હતા. વીરચંદ ગાંધીને ચીકાશે મોકલતી વખતે એમના પર આક્ષેપની વર્ષા થઈ હતી. આજની હરિજન પ્રવૃત્તિ સંબંધમાં પણ એ લખતા ગયા છે. જ્ઞાતિના વાડા તેડવા એમણે ૪૫ વર્ષ પૂર્વે લખેલું છે. જ્ઞાનમંદિરો પણ તેમણે ઠેરઠેર ઉઘાડ્યા હતાં. પંજાબ ભૂમિમાં ધર્મનાં બી વાવવાનું માન પણુ એ સદગતના આત્માને જ છે.
જયંતી.
બારડોલીમાં મહામહોપાધ્યાય શ્રીમાન દેવવિજયજી મહારાજની અધ્યક્ષતામાં વિજયાનંદસૂરીશ્વરજી મહારાજ સાહેબ (આત્મારામજી મહારાજ સાહેબ)ની ૩૮ મી જ્યતિ જેઠ શુદ ૮ ના ઉજવવામાં આવી હતી. જ્યતિ પ્રસંગે પૂ. શ્રી લલિતવિજયજી મહારાજ સાહેબના શિષ્યરત્ન મુનિ શ્રી પ્રભાવિયજી મહારાજ સાહેબે સંપૂર્ણ જીવનચરિત્ર ઘણી જ અસરકારક ભાષામાં જનતાની સન્મુખ કહી સંભળાવ્યું હતું. તે પછી પ્રમુખ શ્રીમાન દેવવિજયજી મહારાજ સાહેબે ઓજસ્વી ભાષામાં પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તે બાદ સભા બરખાસ્ત કરવામાં આવી હતી. અને બરના દેરાસરની અંદર ચેકશી નાથાલાલ લલુભાઈ તરફથી નવાણુ પ્રકારી પૂજા બડી ધામધુમપૂર્વક ભણાવ્યા બાદ તેમના જ તરફથી પ્રભાવના કરવામાં આવી હતી. ગામને ઉત્સાહ ઘણો જ સરસ હતો.

Page #25

વિધૂર પુરૂષ
ઉમર
સ્ત્રી
હિંદુસ્તાનમાં જૈનોની વસ્તી વિષયક દશા.
ગતાંક પૃષ્ઠ ૨૨૨ થી શરૂ મુંબઈ ઇલાકાની જૈનેની સાંસારિક સ્થિતિ કેડે થે.
જૈન વસ્તી | કુંવારા | પરણેલા ! સઘળા | પુરૂષ સ્ત્રી | પુરૂષ સ્ત્રી | પુરૂષ સ | ૧૯૯૮૦૮ ૧૦૯૬૩૩ | ૯૦૧૭પ ૫૧૮૧૦ ૨૯૫૨ પ૦૦૭૮ ૪૨૪૭૦
૨૭૦૬ ૨૦૦૧ ર૬૮૬ ૨૭૬૯ ૫૦૦૩ ૨૪૬૨ ૨૫૪૧ ૨૪૨૯ ૨૪૮૯ ૫૦૭૯ ૨૪૭૧ ૨૬૦૮ ૨૪૩૯ ૨૫૩૫ ૪૯૦૨ २४४६ ૨૪૫૬ ૨૪૧૦ પ૨૯૯
२९०७ ૨૫૯૭ ૨૪૨૧ ૨૫૭૯૦
૧૩૦૧૩ ૧૨૫૬૧ ૧૨૫૬૮
૭૭૪૫
૧૮૧૭૬
૫૫૮૭
હિંદુસ્તાનમાં જેની વસ્તી વિષયક દશા.
૨-૩ ૩-૪
૪-૫ કુલ ૦-૫
૨૩૫૪
૧૨૭૭૭
૧૭
૯૨૫૫
૧૯૬૦
૫-૧૦ ૧૦-૧૫ ૧૫-૨૦
૬૪૩૪
७८७
૧૨૪
૩ ૩૭.
| ૨૩૬ ૦૧ ૧૨૩૧૬ | ૧૧૨૮૫ ૧૧૮૨૫ | ૨૨૪૩૮ ૧૨૧૨૨ ૧૦ ૩૧૬ ૧૧૧૩૨ ૧૯૪૦૧ ૧૧૮૪૯ ૮૫૫૨ १८६० ૧૯૯૪૯ ૧૧૦૨૭
૪૭૨૯ ૧૭૬૦૧ ૧૦૦૨૯ ૭૫૭૨ ૧૭૦૭ ૧૬૬૯૪ | ૯૯૭૮ ૬૭૫૬ | ૧૧૪૮
૪૬૭ ૯૫૦ ૩૭૬૩ ૩૮૩૫ ७४२८
૮૧૭૨ ૭૯૨૫ ૬૪૬૩ ૮૨૩૮ | ૫૩૧૦.
૨૦-૨૫
૧૯૭
२०८
૫૫૩
૨૫-૩૦
૩૯૭
૧૦૧૭
૯૨ ૫૯
૨૧
૩૦-૩૫
૫૫૨
૧૩૮૭

Page #26

કo
૧૩૪૮૪ ૧૧૭૮૫ ૮૮૪૭
୧ଣ ।
૭૯૫૦ ૬૫૯૮ ૫૦૪૭
Aekh {2oA
૩૪૩૯ ૨૫૩૬
૪૨૮
૫૩૧૮
૮૫૩
#
૩૮૦૦
२६५
૩૭૨૯
૧૩૫૬
૩૫-૪૦ ૪૦-૪૫ ૪૫-૫૦ ૫૦-૫૫ ૫૫-૬૦ ૬૦-૬૫
૧૦૨૩
૨૦૫૬ ૨૨૩૫ ૨૪૧૨ ૨૨૨૫ ૧૯૮૨
७०४४
૩૯૫૫
२०७
૨૭૨૯
૮૪૦
૧૦૧૯
૨૮૨૨
૨૩૯૦
૧૨૩
૧૭૬૦
૩૯૮
!
હ૩૯
પર ૧૨ ૪૧૦૧
૨૧૨૧
૧૯૮૦
૮
.
૧૨૫૯
૨૨૬
૭૮ ૦
૧૭૪૭
૬૫-૭૦
૧૮૯૯
૯૮૬
(૧૩
IT
૫૨૪ |
૦)
૪૧૬
૮૩૦.
૭૦ થી ઉપરની ઉમરના
२३१२
૧૯૯૫
૧૨૬૭
R
૧૧૮૭
‘પદ હમીe
વિધુર
ઉમર
રજપુતાના એજન્સી જેની સાંસારિક સ્થિતિ.
કઠો ૫ મો. | જૈન વસ્તી | કુંવારા | પરણેલા સઘળા | પુરૂષ સ્ત્રી | પુરૂષ સ્ત્રો | પુરૂષ સ્ત્રી | ૩૦૦૭૪૮ | ૧૪૬૦૦૪ | ૧૫૪૭૪૪) ૪૯૬૩૧ ૫૬૮૮૯ ૬૮૪૩ ८४६४ ૮૫૬૩ ૪ર૬૯ | ૪ર૯૪ ૪૨૪૩ ૮૩૬૫ | ૪૧૧૧ ) ૪૨૫૪ | ૪૦૮૭ | ૪ર૦૫
પુરૂષ
સ્ત્રી
૫૫૨૧
૧૩૫૯૪
૩૮૨૭૦
૪૮૧૮
! ૪૬૪૬ | ૪૭૭૫
૪૫૮૨
he
૧-૨
૪૨૫૪
૨-૩

Page #27

૩-૪
!
૭૮૧૦
૧૧૬
૨૩૯
૬૭ ૧૪૦
૩૪૫ ૧૩૫૯ ૪૧૭૭ ૧૨૧૬૯
કુલ ૦-૫
૫-૧૦
૧૦–૧૫
૧૯૦
૫૯૩ ૧૧૪૨ ૫૩૪૬ ૭૮૮૨
પર
૧૩૫૦૮
૧૩૪૪ ૨૪૨૭
૮૦૩૦
૯૭૯૮
પપ૧
૧૫-૨૦ ૨૦-૨૫ ૨૫-૩૦ ૩૦-૩૫ ૩૫-૪૦ ૪૦-૪૫
૭૮૨૪ ૪૨૨૬ ૩૫૬૩૪ ૩૨૪૫૫ ૨૭૫૩ ૨૮૪ર૭ ૨૩૨૨૦ ૨૧૨૫૪ ૨૦૧૨૪ ૧૮૮૧૭ ૧૬૩૮૧ ૧૩૨૬૬ ૮૯૧૦ ૭૦૩૪ ૨૯૪૪
J ૩૮૭૭ : ૩૯૩૩ | ૯૮૩૭ | ૩૮૬૩ | | ૩૯૪૪ ૩૮૮૦ ૭ ૩૮૧૮ ૩૭૨૦. ૨૧૦૧૯ ૨૧૦૦૭ २०७६० ૨૦૬ ૨૪. ૧૮૨૩૪ ૧૭૪૦૦ ૧૭૬૧૮ | ૧૫૯૭૧ ૧૬ ૬૮૪ ૧૫૭૭૨ ૧૫૪૯૬ ૧૧૪૦૪ ૧૩૦૩૬ ૧૪૦૧૭ ૭૪૯૬ ૧૦૯૬ ૧૩૩૪૧ ૧૫૦૮૬ ૫૧૨૭ ૧૦૯૧૨ છે ૧૨૩૦૮
૨૩૩૧ ૧૦૦૫૯ : ૧૧૧૯૫ ૧૭૫૭ ૯૪૦૦ ૧૦૭૨૪ ૧૩૬૯ ૮૯૨૫
૧૨૧૨ ૭૯૫૪ ૮૪ર૭ ૯૧૬ ૬૪૪૨ १८२४ ૬૫૬ ૪૧૪૧ ४७६५ ૩૧૦૮ ૧૩૪૪ ૧૬૦૦
૭૫૦૫
૮૦૪૮
99
૩૦૭૬
૫૯૭
૧૩૯૩
४६७६
११३८ ૬૦૧૨
૪૭૬૧
૫૦૦૫
૧૭૦૧ ૨૧૪૬
હિંદુસ્તાનમાં જેની વસ્તી વિષયક દશા
૨૯૫
૫૪૫૪ ૪૭૭૪
૩૭૫૦
૨૦૩૮
२०२७
૪૫-૫૦ ૫૦-૫૫ ૫૫-૬૦ ૬૦-૬૫ ૬૫–૭૦
૨૧૪૭
૮૮૩
૩૮૮૦
૧૫૩૩
chh
३३१७
૧૩૭૪ ૬૬૨
૫૯૭
૧૫ર
૧૪૪૪
૭૦ ની
ઉપરની
૩૨૦૩
I
૧૪૦૫
૧૭૮
૧૨
૫૭૫
૧૦૩
૭૩૯
૧૬૮૩
ઉમરના
(ચાલુ) { w

Page #28

૪
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
.................................................................................*******
વર્તમાન સમાચાર.
આ સભાના ૩૮ મા
વાર્ષિક
મહાત્સવ.
સભાની વર્ષગાંઠના મંગળમય દિવસ જે શુદ છ અને પ્રાતઃસ્મરણીય શ્રી વિજયાનદસૂરીશ્વરજી (આત્મારામજી) મહારાજની જે શુદ ૮ ના રાજ સભાએ ઉજવેલ જયંતિ. આ સભાને આડત્રીશમુ વર્ષ પૂરું થઇ જેમ શુદ છ ના રાજ મેગણચાલીશમ વર્ષાં બેસતું હેાવાથી દર વર્ષે મુજબના કાર્યક્રમ અને રણુ અનુસાર નીચે મુજબ ધાર્મિ ક કાર્યો કરવામાં આવ્યા હતા.
૧ જેઠ સુદ ૭ મંગળવારના રાજ આ સભાના મકાન (આત્માનંદ ભવન) તે ધ્વજા તારણ વગેરેથી શણગારી સવારના આઠ વાગે પ્રથમ પ્રાતઃસ્મરણીય શ્રી વિજયાન ંદસૂરીશ્વરજી (આત્મરામજી) મહારાજની છબી પધરાવી સભાસદેએ પૂજન કર્યું હતું. ત્યારબાદ કલાક પછી નવ વાગે સભાના મકાનમાં પ્રભુ પધરાવી ચા. શ્રીમદ્ આત્મારામજી મહારાજકૃત શ્રી સત્તરભેદીની પૂજા ભણાવવામાં આવી હતી; તથા ખપેારના બાર વાગે વારા હઠીસગભાઇ ઝવેરચંદ તરફથી સભાસદોનુ સ્વામીવાત્સલ્યે કરવામાં આવ્યું હતું. તે જ દિવસે સાંજે ક. ૫-૩૫ની ટ્રેનમાં દરવર્ષે મુજબ પ્રાતઃસ્મરણીય આચાર્ય શ્રીમદ્ વિજયાન સૂરીશ્વરજી (આત્મારામજી) મહારાજશ્રીની જયતિ જે શુદ ૮ બુધવારના રાજ ઉજવવાની હાઇ શ્રી સિદ્ધાચળ (પાલીતાણા) શુમારે સાઠ સભાસદ બંધુએ ગયા હતા.
૨ જે શુદ ૮ બુધવારના દિવસે શ્રી સિદ્ધાચળજી ઉપર શ્રી આદીશ્વર પ્રભુના મદિરના ચાકમાં શ્રી નવાણું પ્રકારી પૂજા બહુ જ આનંદ અને ઉત્સાહપૂર્વક ભણાવવામાં આવી હતી તથા દેવગુરૂની આંગી રચવામાં આવી હતી અને પારના બાર વાગે સ્વામીવાત્સલ્ય કરવામાં આવ્યું હતું. એ રીતે દેવભક્તિ તથા ગુરૂભક્તિ કરવામાં આવી હતી. આ ગુરૂભક્તિ માટે શેઠ મણીલાલભાઇ મેાતીલાલ મુળજીભાઇના તરફથી ખર્ચ કરવામાં આવેલા હતા.
વીશાશ્રીમાળી નાતના ચૂકાદા % અર્દમ્ ।
ન્યાયાંભાનિધિ—–જૈનાચા શ્રીમદ્દિન્યાન દસુરીશ્વરજી પ્રસિદ્ધનામ શ્રી આત્મારામજી મહારાજના પટ્ટધર આચાર્ય શ્રી વિજયવલ્લભસૂરિજી મહારાજે વડેાદરા વશાશ્રીમાલીની નાતના આપેલ ચુકાદો તેની નકલ અક્ષરશ: આ પ્રમાણે છે.
બીજા ગામેાની જ્ઞાતિને ઉપયાગી દ્વાવાથી અહીં લીધેલ છે.

Page #29

વર્તમાન સમાચાર
૨૦૫
વદે શ્રી વીરમાનંદમાં શ્રી લઢનપાશ્વનાથ શહેર ડભોઇની પ્રતિષ્ઠા નિમિત્તે ડભોઈના શ્રીસંધની પ્રાર્થનાને માન આપી અમદાવાદ (રાજનગર)થી પ્રથમ વિશાખ શુદિ ૬ શુક્રવાર તા. ૨૦-૪-૩૪ ના વિહાર કરી ક્રમશ: પ્રથમ વૈશાખ વદિ ૫ શુક્રવાર તા. ૪-૭-૩૪ ના દિવસે વડેદરામાં મારે આવવું થયું.
વડોદરાના શ્રી સંધને ઉત્સાહ જેવો ને તે પ્રથમની માફક જ અનુભવવામાં આવ્યા પરંતુ જોવા અને સાંભળવાથી કેટલીક વ્યક્તિઓનું પરસ્પર નજીવા કારણને લઇને વૈમનસ્ય પણ અનુભવાયું.
જેની પ્રકૃતિને લઈ હમેશાં પ્રાયઃ બનતું આવેલું છે કે પિતાના વૈમનસ્યને અંતિમ ઉપયોગ ધર્મના કાર્યોમાં જ લેવાય છે, એ પ્રમાણે અત્રે પણ ડાઘ અનુભવ થશે. જેથી સમયાનુસાર કેટલેક યોગ્ય ઉપદેશ આપવો ઉચિત જણાયો. હર્ષની વાત છે કે થેડી ઘણી પણ ધર્મની લાગણી હોવાથી ઉપદેશ સીધા રૂપમાં પરિણમ્યો અને બન્ને વિભાગ તડવાળાઓએ પ્રાર્થનાની સાથે લખી આપ્યું કે અમારું સમાધાન આપ પિતાની ઇચ્છાનુસાર કરી આપે. અમને તે અક્ષરશઃ માન્ય થશે. બંને વિભાગની સમાધાનીની પ્રાર્થનાને માન આપી ધર્મકાર્યની હાનિ થતી અટકે એ ઉદેશથી બનતી તપાસ કરી, મને મારી પિતાની સમજ પ્રમાણે જે વિચારો ઉદભવ્યા તે લખી સમગ્ર વિશાશ્રીમાળી ન્યાતના એકયની ખાતર જાહેર કરવાની પૈતાની ફરજ અદા કરૂં છું, અને આશા રાખું છું કે તમો બધા પોતાની પ્રતિજ્ઞાને માન આપી તેને સાદર સાકાર કરશે.
૧ શાહ ડાહ્યાભાઈ હેમચંદની તા. ૪-૬-૨૯ ની છેલી અરજી આવેલી, નિર્ણય આપ્યા વગરની જોવામાં આવી છે તો તેને નિર્ણય સમગ્ર ન્યાતે મળી જેટલો બને તેટલે જલદી આપ યોગ્ય જણાય છે. તેમજ આશા રાખવામાં આવે છે કે અરજીમાં વાપરેલા દીનતાભર્યા શબ્દ ઉપર ખાસ ધ્યાન આપી જાતે પિતાની ઉદારતા જરૂર દાખવવી ઘટે છે.
૨ શેઠ અમથાલાલની બાબત મને શંકાભરેલી લાગે છે તેમ જ તેમના વિરૂદ્ધની અરજીનો નિકાલ આવ્યો જણાતો નથી, તો સમગ્ર ન્યાતે મળી તેને નિકાલ આણ જોઈએ. પરંતુ આવી તુચ્છ વાતને વધારે વજન આપવું એ હું પોતે ગ્ય સમજતો નથી. જો આવી આવી વાત ઉપર ન્યાત વધારે ખેંચતાણ કરે છે તેનું ફળ સારું આવે જ નહીં. જો હું ખરી વાતને આગળ ધરૂં તો મારા સમજવા મુજબ આખીયે ન્યાત ગુનેગાર કરે, કેમકે ન્યાતના રીવાજ મુજબ જે ન્યાતના ખરા ગુનેગાર જેએને સમગ્ર ન્યાતે મળી ન્યાત બહાર કરેલા તેઓને સમગ્ર ન્યાતે એક કામથી ન્યાતમાં લીધા સિવાય દરેક તડવાળાએ પિતાની ઇરછાનુસાર પિતાતાના તડમાં દાખલ કરી લીધા છે એ રીતે સમગ્ર ન્યાતના હિસાબે બધાય તડવાળાઓ સમગ્ર ન્યાતના ગુનેગાર ગણાવવા જોઈએ; પણ
જમાત કરા માત '' કહેવાય છે જ્યારે જેમની સાથે વ્યવહાર રાખવાથી ગુન્હ ગણાતા હતો તે ઇસમોને જ સાથે મેળવી લીધા છે તે પાછલી વાતને વધારે વજન આપવું મને યોગ્ય લાગતું નથી.

Page #30

શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ . ૩ શેઠાઈ અને સ્થાન ઘણું સમયથી વંશપરંપરા ચાલી આવે છે તેમાં ફેરફાર કર ઉચિત જણાતા નથી, તેમ છતાં સમયને માન આપી તેમાં ઉચિત ફેરફાર કરે એ સમગ્ર ન્યાતનું કામ છે, તે સમગ્ર ન્યાત ભેળી મળી સમયાનુસાર જે જે કાર્ય જે જે રીતિએ કરવાથી ન્યાતને સગવડતાભર્યો નિર્વાહ થઈ જાય અને કેઈ જાતના સરકારી કાયદાને વાંધે ન આવે તે પ્રમાણેના કમીટી-કમીટીના મેંબર-પ્રમુખ-ઉપપ્રમુખ-વિગેરે ધારાધોરણે વિચાર-પૂર્વક નિર્ણય કરી લેવો યેય છે.
આટલી સૂચના આપી હું તમને એટલી જ ભલામણ કરવી યોગ્ય ધારું છું કે સમગ્ર ન્યાતના ભાઈએ પોત-પોતાની આગલી–પાછલી સર્વ વાતોને ભૂલાવી દેઈ બધા એકઠા મળી આનંદની સાથે વાતચીત કરી એક બીજાની સાથે મિશ્નામિ દુaઈ દેઈ એકદિલથી કામ કરશો તે તમારે, તમારી જાતને તમારી કુટુંબીયાને સર્વને ઉદ્ધાર થશે. ઈતિ aઝ શાંતિ શાંતિ શાંતિ. વડોદરા જાની કોરી જૈન ઉપાશ્રય વીર સં. ૨૪૬૦ છે
વલભવિજય આત્મ સં. ૩૮, વિક્રમ સં. ૧૯૯૦ પ્રથમ વૈશાખ ?
૧૨––૧૯૩૪ વદિ ૧૪ શનિવાર. સિદ્ધિયોગ.
આની નકલ શ્રી આચાર્ય મહારાજની સહી સહિત ન્યાતના ચોપડામાં શેઠ અમથાભાઈએ પોતાના હાથે લખી છે તેમ જ એક નકલ જે શ્રી આચાર્ય મહારાજ સાહેબે વ્યાખ્યાનમાં વાંચી હતી તે પણ શેઠ અમથાભાઈ નાનાભાઈને આપી છે.
દ. ચરણવિજય.
દેવલાલી હિંદુ આરેગ્ય મંદિર, વલસાડનિવાસી સ્વ. શેઠ નાથાલાલ પુનમચંદ જેઓ સં. ૧૯૭૪માં ક્ષયની બીમારીથી મૃત્યુના પ્રાસ બન્યા હતા, તેના વીલમાં લખેલ જેન ઉપાશ્રય જૈનમંદિર ગુજરાતી શાળા લગભગ ૪૫ હજારની રકમ ખર્ચવાને નીરધાર કરેલો. પણ તેમના કૅદાર મનવાળા ધર્મપત્ની ગં. સ્વ. શ્રી ગ ગાબહેને એ રકમનું વ્યાજ સાથે ખરચી આજ લગી સખાવતો કરી છે. હાલમાં જ તા. ૪-૬-૩૪ ના રોજ દેવલાલી ખ તે શ્રી અમૃતલાલ કાળીદાસ શેઠના પ્રમુખપણ નીચે હિન્દુ આરોગ્ય મંદિર, દેવલાલી જેવા સુંદર સ્થળે ખોલવામાં આવ્યું છે. જે સમયે જાણીતા જૈન સમાજના ગ્રહસ્થ તેમજ જૈનેતર કપોળ, ભાટીયા, તથા પારસી ભાઈઓની હાજરી વચ્ચે ઉદ્ઘાટન ક્રીયા પૂ આદિ સાથે કરવામાં આવી હતી. આ વખતે શ્રી ફકીરચંદ કેશરીચંદ શરાફ કે જેઓ મહુંમના સાળા છે, તેમણે મમના જીવનને સારે પરીચય આપે હતું, તેમજ આ કાર્યમાં શ્રી ગંગાબેનને કેવો યશસ્વી ફાળો છે તે જાહેર કર્યું હતું. અન્ત પ્રમુખ મહાશયે સુંદર વિવેચન કરી જૈનોને તેમની દાનની દિશા બદલવા સુચના કરી હતી. છેવટે શ્રી સાકરચંદ ઘડીયાળી, શ્રી લલુભાઈ કરમચંદ દલાલ તથા ડે. મોહનલાલ હેમચંદે પ્રાસંગિક વિવેચન કર્યું હતું. અને શેઠ કેશરીચંદ ભાણાભાઈ તરફથી એક બ્લોક બનાવવાનું જાહેર થયું હતું. કુલતોરા અપાયા બાદ સભા વિસર્જન થઈ હતી.

Page #31

થાડી નકલો સીલીકે છે. જલદી મંગાવે. તૈયાર છે.
શ્રી ભદ્રબાહુસ્વામી વિરચિત
સ્વાપજ્ઞ નિર્યુક્તિ સહિત.
श्री बृहत् कल्पसूत्रम्(શ્રી સંઘદાસ ગણી સંકલિત ભાષ્ય અને આચાર્ય શ્રી મલયગિરિ મહારાજે શરૂ કરેલ અને આચાર્યશ્રી ક્ષેમકીતિએ પૂર્ણ કરેલ ટીકાયુક્ત)
[પુસ્તક ૧ લું પીઠિકા]. અતિમાન્ય આ છેદસૂત્રને પ્રથમ ભાગ પ્રાચીન ભંડારોની અનેક લિખિત પ્રતા સાથે રાખી અથાગ પરિશ્રમ લઈ પ્રવર્તકજી શ્રી કાન્તિવિજય જીમહારાજના વિદ્વાન શિષ્ય મુનિરાજશ્રી ચતુરવિજયજી મહારાજ અને પ્રશિષ્ય મુનિરાજ શ્રી પુણ્યવિજયજી મહારાજે સંશોધન કરી તૈયાર કરેલ છે.
મુનિઓના ધાર્મિક આચારો અને રીતરિવાજે શું છે ? શા કારણથી ચાજાયા? કઈ દષ્ટિએ મહત્ત્વના છે? દ્રવ્ય-ક્ષેત્ર-કાળ-ભાવ બદલાતા દીર્વાદશી" આચાર્યોએ સાધુ-જીવનના તથા ધાર્મિક નિયમમાં કેવું કેવું પરિવર્તન કર્યું” છે ? નિરંતર ઉપયોગી ધાર્મિક રીતરિવાજોની પરિપાટી અને પરંપરા વિસરાતા જાય છે તેવા કાળમાં આ પ્રકાશન કેવું આવકારદાયક થઈ પડે છે તે તેના વાચકો સમજી શકે તેવું છે. આ સૂત્રના પ્રકાશનના પ્રારંભમાં તેની ઉપયોગિતા શું છે ? છેદસૂત્ર માટે જૈન સમાજની શું માન્યતા છે? અને તે પ્રકટ થતાં કેમ આવકારદાયક થઈ પડેશે? તે માટે મુનિરાજશ્રી પુણ્યવિજયજી મહારાજે પ્રાસંગિક નિવેદન સવ કાઈ સમજી શકે તે માટે ગુજરાતી ભાષામાં વિદ્વત્તાપૂર્ણ આપેલ છે. - આ સૂત્રની લિખિત પ્રતોને પરિચય અને વિષયાનુક્રમણિકા પણ ( આ સૂત્ર પાકૃત તથા ભાષ્ય વગેરે સંસ્કૃત ભાષામાં હોવા છતાં) સૌ કે આ ગ્રંથની મહત્ત્વતા સમજી શકે માટે ગુજરાતી ભાષામાં આપેલ છે. મહા પુરૂષોની આવી સુંદર કૃતિ અને જ્ઞાનના વારસા માટે અનુપમ માન ઉત્પન્ન થાય તેવું છે.
- ઉંચા કેલી લેઝર પેપર ઉપર, સુંદર વિવિધ અક્ષરથી શ્રી નિર્ણયસાગર પ્રેસમાં છપાવી સુશોભિત કપડાનું મજબુત બાઈન્ડીંગથી અલંકૃત કરવામાં આવેલ છે. કિંમત રૂા. ૪-૦-૦ પાસ્ટેજ બાર આના. (મળવાનું સ્થળ )
શ્રી જૈન આત્માનંદ સભા
ભાવનગર,

Page #32
Reg. No. B. 431. === = = = = 2 == = શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ. - દર માસની પૂર્ણિમાએ પ્રગટ થતું માસિક પત્ર. પુ. 31 મું. વીર સં. ર૪૬૦. જયેષ્ઠ. આત્મ સ. 39. અંક 11 મા == - == === લોકેએ સંજોગે ઉપર વિજય મેળવવા જોઇએ અને સમજવું જોઈએ કે વધારે ને વધારે જ્ઞાનપ્રાપ્તિ એ એમની મોટામાં મોટી જરૂરિયાત છે. લોકોને પુસ્તકો ચહાતાં મનાવવા જોઈએ, આકર્ષક મહાલચે કે સુંદર ચિત્રોને નહિ, પરંતુ ગ્રંથમાંની વસ્તુને લેકે પોતાના જીવનનું એક અવિભાજ્ય અંગ ગણુતા થાય એમ કરવું જોઈએ. એમ થાય તો જ પુસ્તકાલય એ જીવનના શેખની વસ્તુ નહિ રહેતાં તેના અસ્તિત્વ માટેની એક આવશ્યક ચીજ બની રહેશે. " જેવી રીતે ફળ એ ઝાડનું અંતિમ પરિણામ છે, તેવી જ રીતે જનસમાજની જ્ઞાન મેળવવાની ઈચ્છા તથા સરકાર જે મદદ તરીકે કાર્યો કરે છે તેને તથા આવી પુસ્તકાલય જેવી સંસ્થાઓને આખરનો ઉદ્દેશ તથા છેવટનું ફળ તે સકળ જનસમૂહનું સુખ પ્રાપ્ત કરવું તે છે. એટલે જેવી રીતે ઝાડનું સાલ્ય ફળમાં છે, તેવી જ રીતે સરકારની તથા લોકેની તમામ પ્રવૃત્તિઓનું સાફલ્ય અખિલ સમુદાયના સુખમાં સમાયેલું છે. | " વાચક ગમે તે સ્થિતિને કાં ન હોય પણ ગ્રંથમાળ માટે એકે એક વાચક પ્રત્યે માયાળુ અને વિનયશીલ વર્તન રાખવાની જરૂર છે.” |ii પુસ્તકાલયનું કામ કરનારના દિલમાં આ સૂત્ર બરાબર કેતરાઈ રહેવું જોઈએ. પુસ્તકાલયની ફત્તેહને આધાર તેના ઉપર જ છે. શ્રીમંત મહારાજા સર સયાજીરાવ ગાયકવાડ == ===EF===== === ==EF = = = | For Private And Personal Use Only