Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
श्रीमद्विजयानन्दसूरि सद्गुरुम्यो नमः શ્રી
૧૯] [ ૩ આકાશ
( દર માસની પૂર્ણિમાએ પ્રકટ થતું માસિકપત્ર. )
૧ ભાવર ગ.
૧૫૯
૨ જડ-ચૈતન્ય વિષમશમ વનાષ્ટક... ૧૬૦ ૩ જૈન સમાજમાં પુસ્તકાલયેાની પ્રવૃત્તિ
ની આવશ્યકતા અને સભાનેા સત્કાર. ૧૬૨
૧૬૫
૧૬૯
૪ શ્રી સુધ મહાત્મ્ય.
૫ સુભાષિત મણિરત્ન.
॥ શાવિત્રીહિતવૃત્તમ્ ॥
कारुण्यान्न सुधारसोऽस्ति हृदयद्रोहान्न हालाहलं । वृत्तादस्ति न कल्पपादप इह क्रोधान्न दावानलः ॥ संतोषादपरोऽस्ति न प्रियसुहल्लोभान्न चान्यो रिपु युक्तायुक्तमिदं मया निगदितं यद्रोचते तत्यज ॥ ૩૦ ૨૭ મુદ્દે વીર સ. ૨૪૫૬. સ. ૧૯૮૬ માહુ
આત્મ સ. ૩૪.
પ્રકાશક—શ્રી જૈન આત્માનંદ સભા—ભાવનગર.
વિષયાનુક્રમણિકા,
...
..
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
Reg. No. B. 431
મુદ્રકઃ—થા. ગુલાબચંદ લલ્લુભાઇ. આનંદ પ્રિ. પ્રેસ સ્ટેશન
વાર્ષિક મૂલ્ય રૂ. ૧) ટપાલ ખ
For Private And Personal Use Only
૬ જીવન સંસ્કૃતિ.
૭ આત્મવિશ્વાસ.
૮ સ્વીકાર અને સમાલાચના. ૯ તેરમી શ્રી જૈન શ્વેતાંબર કાન્ફર (જુન્નેર)ના વમાન સમાચાર
અંક ૭ મા.
...
૧૭૦ ૧૭૨ 91
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
શેઠ હરજીવનદાસ દીપચંદ (મંત્રી શ્રી જૈન આમાનદ સભા ) ની આથિક
| સ હૃદયવડે છપાઈ તૈયાર થયેલ,
શ્રી ચંદ્રપ્રભુ સ્વામીનું ચરિત્ર, પ્રભુના પ્રથમ ગષ્ણુધરના આગલા ભવનું અલૌકિક વણુ ન, ભગવાનના આગલા ભા અને પંચકલ્યાણુકેનું સુંદર, ચિત્તાકર્ષક અને વિસ્તારપૂર્વક વૃત્તાંત, દેવતાઓએ કરેલ તે તે વખતની અપૂર્વ ભક્તિનું દરેક સમયનું વર્ણન, કેવળજ્ઞાનું ઉપન્ન થયા પછીના ઓધપ્રદ છે. ઉપાદેય અને ઉરચ શેલીના ઉપદેશ અને અનેક કથાઓ અવાંતર કસ્મિીથી ભરપૂર આ ચરિત્ર છે. ઉંચા એન્ટીક પેપર ઉપર, સુ દર ગુજરાતી ટાઈપમાં છપાવી. સુશોભિત આઈડીંગથી તૈયાર કરાવામાં આ ગ્રંથ આવેલ છે. શેઠ દીપચંદ ગાંડાભાઇની સીરીઝ તરીકે પ્રકટ થયેલ છે. કિંમત રૂા.૧-૮-૦ પાસ્ટેજ જુદુ'.
અમારા માનવતા લાઈક એમબાને ભેટના પુસ્તકો નીચેના ત્રશુ ( ઉત્તમ પુરૂષાના ) ચરિત્રાના મથા અમારા માનવતા લાઈક મેમ્બરાને ફાગણ શુદ ૨ ના રાજથી પેસ્ટેજ પૂરતા વી. પી થી રવાના કરવામાં આવશે. જેથી સ્વીકારી લેશે. અત્રેના લાઈફ મેમ્બરેએ સભાએથી મગાવી લેવા તઢી લેવી.
- થાના નામેા. ૧ શ્રી વિમલનાથ ચરિત્ર. રૂા. ૧–૧૨–૦ ૨ શ્રી ચંદ્રપ્રભુ સ્વામી ચરિત્ર રૂા. ૧-૮-૦ છે જેનું નરરત્ન ભામાશાહ રૂા. ૨-૦—૦ સિવાયના માટે કિંમત ઉપરાંત પાસ્ટેજ જીદ.
- શ્રીવિમલનાથ પ્રભુનું ચરિત્ર, શેઠ શ્રી અમરચંદ હરજીવનદાસની સહાયવડે તેમની સીરીઝ તરીકે
આ ગ્રંથ છપામેલ છે. અદ્વિતીય જીવન ચરિત્રના શિક્ષારૂપ બાયુપ્રદ આ ગ્રંથ છે. આ ગ્રંથની રચના સંવત ૧૪પર ની સાલમાં શ્રી જ્ઞાનસાગરસૂરિ મહારાજે કરી છે. પ્રભુ શ્રી વિમળનાથ મહારાજના પૂર્વ ભા સહિતનું સંપૂર્ણ ચરિત્ર, સાથે ધર્મનો પ્રભાવ, ભેદો, શ્રાવકના ત્રતાના અધિકાર અને જૈનધરના શિક્ષણના સુંદર ઉપદેશ વિવિધ. પાંત્રીશ કથાઓ સહિત આપેલ છે. આ ચારિત્રની રચના પ્રતિભાશાળી, મનોહર, રસગીરવ શૈલીથી અલકૃત છે. ગ્રંથની રચના અલૌકિક અને તેમાં છુપાયેલ તાત્વિક બાધ અસાધારણ હોઈ તે વાચકના આત્માને શાંત રસ પ્રગટાવી, ધમ રૂપી કપ વ ક્ષનું સ્વરૂપ સમજી, તેના પ્રભાવ જાણી તેના આદર કરતાં મોક્ષ સમૃખ લઈ ય છે. આ ગ્રંથમાં જે મહાન પ્રભુનું ચરિત્ર આપેલ છે, તે સમયમાં દેશની જિક, નૈતિક, રાજકીય અને ધાર્મિક પ્રવૃત્તિ કેવી હતી તેનું પણ પઠન કર
પન થાય છે. શરૂઆતમાં અઢીટીપુ સબધી ગ્રંથકાર મહારાજે સંક્ષિપ્ત ને પેલ હોવાથી, આ ચરિત્રવાંચનથી ભૂતકાળના ઇતિહાસ સાથે જેનું
જાણપણુ” થાય છે. એકંદર રીતે આ ગ્રંથ દરેક મનુષ્યને પઠન• હાઇ પોતાના નિવાસસ્થાનમાં, 'ડારમાં, પુસ્તકાલયમાં હોવા
કે ૨જી પીસતાઇનીશ ફેામ સાડા ત્રગુણો હુ પાનાના ગ્રંથ સારા | પથી ગુજરાતી ભાષામાં છપાવી સુંદર કપઠાના આઈડીંગથી
રા. ૧-૧ર-૦ પાટેજ '.
For Private And Personal Use Only
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
SeeSee શ્રી »©Degી છે. આમાન.૮ પ્રકાશ. .
u ઉરે જીમ્ | यथा वा धौतपटो जलार्द्र एव संहतश्चिरेण शोषमुपयाति, स एव च वितानितः सूर्यरश्मिवायुभिर्हतः चित्रं शोषमुपयाति, न च संहते तस्मिन्नभूत स्नेहागमोनापि वितानिते सति अकृत्स्न | शोषः, तद्वद्यथोक्त निमित्तापवर्तनैः कर्मणः क्षिप्रं फलोपभोगो | भवति, न च कृतप्रणाशाकृताभ्यागमाफन्यानीति ॥
તરવાર્થ સૂત્ર-માધ્ય-દિતી થાય !
હog-Decલ ઉલ
OCછેલ્લા
પુત ૨૭ }
વીર. ૨૪૧૬ માઇ. આમ ર૪.
{ ‘ગંજ ૭ મો.
ભાવરંગ.
અનેક રંગ દ્રવ્યરંગ, દષ્ટિએ દેખાય છે, અજબ એક ભાવરંગ, લાખેણે લેખાય છે. કોઈ મોહે મૂળ રંગે, કોઈને મિશ્રિત ગમે; વીરલા વૈરાગી એક, સદા ભાવ રંગે રમે. દ્રવ્ય રંગ વિવિધ રંગ, ભાળી ભેગી રાચે છે, જોગી જાણ તુછ તેને, ભાવ રંગે માચે છે. દ્રવ્ય રંગ જડ રંગ, જડમાં સમાય છે, ભેદી એક ભાવરંગ, ભાવથી પમાય છે. એક નહિ અનેકમાં પણ, એકમાં અનેક જાણ;
એવો અદભૂત કહ્યો, ભાવરંગ ઉર આણ. વેજલપૂર–ભરૂચ. } શાહ છગનલાલ નહાનચંદ નાગુવટી ૬ ૧ મૂળ=લાલ, પીળાને વાદળી, ૨ મિશ્રિત=જુદા જુદા રંગેના મિશ્રણથી બનેલા. 2 40040404904549fe04100490410
Fe@ieeeeeee@weeી
For Private And Personal Use Only
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧૬૦
શ્રી આત્માન પ્રકાશ
B
log of Amrita nu viruva જયા
ખામાં numbai/mmruti fun :
માતા | ThirNhilli ll
| જડ-ચેતન્ય વિષમશમ વર્તનાષ્ટક છે
ll
હાયપIFTTTTTTT TT THપા પાWIVINAY"url
sthimanle and pronunciation
ll
,
કે
એમ
(૧) આ સ્પર્શ રસ ને ઘાણ ચક્ષુ શ્રોત્ર પાંચ ઇંદ્રિય, મન સાથ મળતા થાય છે ગતિમાન માનવી માન; ત્રિયવિંશ ઈદ્રિય વિષય સાથે રદ્ધિક મન ના મેળવે, પચવિંશની પહિચાન માટે એગ્ય સંગત કેળવો.
'
eeeeeeeeeeeee
'''
છે
HFloon linનrlidhan
''BE
ll Kli Mira |, LI'ml", w_dilhilli All APIl; thly rufl/infrin litPm | - I\'l, itlu illi llll. "Hul
વરીટરીવર્ણવUdadddddda
.
.. in
dilthi nhibil, All illne nhi
/ Thપ
પ્રેરક તિહાં છે અન્ય તેને જાણ બ્રાહુ ભાવથી, ચિતન્ય સુંદર નામ જેનું શુદ્ધ સાત્વિક ભાવથી, ચેતન્ય ને જડનો પરસ્પર પેગ એ સંસાર આ, આદિ નહીં પણ અન્ત છે જે વ્યક્તિગત વિસ્તાર આ.
(૩) જડ છે છતાં ચૈતન્ય પર કાબુ ધરાવે કર્મથી, વિપરીત વર્તન દશ્ય એ સમ વિધિવત મમથી; ચેતન્ય ને જડની સમઝ વિણ બ્રાત ! આ સંસારમાં, રઝળે ઘણું દુઃખ સાથે કરવે ખ્યાલ આ અવતારમાં.
(૪) “ઈદ્રિય મન ને આત્મને” સંગ ક્રમસર થાય છે, ચેતન્ય જડની મૂખ્યા ત્યાં કર્મથી અંકાય છે; આસક્તિ પુદ્ગલ ભાવની નહીં સમઝ આતમરામની, વિઘટે નહીં ભવ ભ્રમણતા એ વર્તના શું કામની.
૧-ઈદ્રિના ૨૩ વિષય છે સ્પર્શના ૮ રસના. ૫, ઘાણના ૨, ચક્ષના ૫ અને શ્રોત્રના ૩. ૨-મનના બે વિષય છે. ૧ સંકલ્પ, વિક૯૫. ૩-ગતિમાં મૂકનાર. ૪-વ્યક્તિગત વિચારમાં ચૈતન્ય અને કર્મ (જડ) ના યુગની આદિ નથી પણ તથાવિધ પ્રયોગથી અંત છે.
P®eeee
.
Tril'ail I'l
"
d
i
"
'
'
''૧' '
"
Fulllllllllllllllllllllllllllllm/
eeeeeeeeee
(
((05
For Private And Personal Use Only
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
જડ-ચેતન્ય વિષમશિમ વર્તનાષ્ટક
Neeeee
આ
પાનામાં
જ
જડ વાસના અતિ દીર્ઘકાલિક તેને પલટાવવા, કર ફાર ઉદ્યમ વીર ! વત ચૈતન્યતા પ્રકટાવવા; ચેતન્ય જડની સમઝ છે મુશ્કેલ માનવ ! માનજે, સત્સંગને સત્ શાસ્ત્રને સંયોગ સુંદર સાધજે.
Re,
મન ઇંદ્રિયોના વિષયને જડમાત્ર જગમાં જાણજે, જે ઉસડન પડન વિશ્વ સ ધમિ પૈ થી અવધારજે; ચૈતન્યની સમઝણ અનુભવ ગમ્યઃ પરમ્પ વિચારજે, કત્રિકે ટી દેષ રહિત નિશ્ચલ કાળવયથી ધારજે.
(૭) ચૈતન્ય જડની વહેંચણી કરતા વિવેકીં વર્ણવે,
આદેય ય ને હેય ત્રિક વસ્તુ વિચારે સદ્દભવે, ‘સહયોગી પણ નહીં સંક્રમે એ વિશમધર્મસ્વભાવથી બંધન જતા, ત્યાં ઝળહળે ચેતન્ય શુદ્ધ પ્રભાવથી.
"
,
,
,
જડ વાસના ના વિલય સાથે દર ૧૧દેહાધ્યાસ જ્યાં, દેહિ છતાં છે દિવ્ય દેહાતિતને અભ્યાસ ત્યાં, સ્વાધિન જડને ના થવું આધિન કર એ સર્વને, સાફલ્ય જીવન તત્વતઃ સમઝાય જે નિજ ધર્મને.
વેલચંદ ધનજી.
ØØØØØ82
૧–મજબૂત. ર–ભગવાન મહાવીર પ્રમાણે. સડી જવું પડી જવું નાશ થવું. ૪-વડે. ૫ મનહર. –કસ છે અને તા. ૭–ત્રણે કાળમાં. ૮-ગ્રહણ કરવું, જાણવું અને તજી દેવું. ૯-ચૈતન્ય અને જડ સહયોગી છે છતાં વિષમ સ્વભાવી હોવાથી સંક્રમણ નથી. ૧૦-નાશ. ૧૧-દેહ એજ આત્મા. ૧૨–સંસારવા છતાં કર્મ રહિતપણું.
Sadd
- illi
મા
પuti પાપાક, પાપ, મારા
કામના
For Private And Personal Use Only
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
Ocs
જનસમાજમાં પુસ્તકાલયોની છ પ્રવૃત્તિની આવશ્યકતા. ૦%
અને આ સભાનો સત્કાર. બંગાળના સુપ્રસિદ્ધ વિદ્વાન “ સર પ્રફુલ્લચંદ્રાયકહે છે કે “હિં. દની રાષ્ટ્રિય પ્રગતિને આધાર વ્યવસ્થિત પુસ્તકાલય પ્રવૃતિ ઉપર રહેલે છે.*
શિક્ષણના આધારભૂત પાયા તરીકે વ્યાખ્યાનને બદલે પુસ્તકને ગયે તો તેથી ઘણું રસિક અને વિશાળ ક્ષેત્રો આપોઆપ ખુલ્લા થઈ જાય છે. અને તે પામિાય દેશમાં પુસ્તકાલયમાં શું શું સંગ્રહ, વ્યવસ્થા અને તેનાથી ત્યાંનો જનસમાજ શું શું લાભ લઈ રહ્યો છે, તે જાણવાથી આ દેશને પણ તેની અનેક કારણથી જરૂર છે, એમ વિચારી વડોદરા સટેટના મહારાજા નામદાર ગાયકવાડ સરકારે પિ તાના વડોદરા શહેરમાં સેન્ટ્રલ લાઈબ્રેરી અને આખા રાજ્યમાં અનેક ગામમાં જરૂરીયાત પ્રમાણે નાના મોટા પ્રમાણમાં પુસ્તકાલયોને જન્મ આપી પહેલ કરી છે. આ સંબંધી વારંવાર હકીકત પુસ્તકાલયની વ્યવસ્થા તથા તે સંબંધી શાસ્ત્રીય વિષયેનું ગુજરાતી ભાષામાં વિવેચન કરતું વડોદરામાંથી પુસ્તકાલય” નામનું માસિક પ્રગટ થાય છે, તેમાં તે સંબંધી અનેક હકીકતો આવે છે, જે મંગાવી જિજ્ઞાસુઓએ અનુભવ મેળવવાની જરૂર છે. નામદાર ગાયકવાડ સરકારના પુસ્તકાલોની વિશેષ પ્રગતિ માટે કેટલાક વખતથી પુસ્તકાલય પરિષદ ગુજરાતમાં મળે છે, તેના ચાર સંમેલન થઈ ગયા છે; છેલ્લું (થું) સંમેલન ગયે વર્ષે અમરેલીમાં મળ્યું હતું, જેમાં પ્રમુખસ્થાને મહેરબાન પ્રભાશંકરભાઈ દલપતરામ પટ્ટણી સાહેબ હતા. તે વખતનું તેમનું પ્રમુખ તરીકેનું ભાષણ ઘણું મનનીય હતુ. તેઓ પુસ્તકાલયો માટે જણાવે છે કે “પુસ્તકાલયે ગુરૂનું કામ સારે છે અને ઉપગ કરતાં આવડે તો તે જીવતા ગુરૂ કરતાં વધારે સારું કામ કરી શકે છે. કેઈ જીવતા ગુરૂમાં કદાચ વિદ્વતા વધારે હોય તે પણ તે જીવતાં સુધી બીજાને લાભ આપી શકે, પણ પુસ્તકાલયમાં તો હજારો વર્ષોનું જ્ઞાન ભરેલું રહે છે અને જે માગે, જે છે તેને સકેચ વિના, લાલચ વિના, ગુસ્સે થયા વિના અને થાક્યા વિના અશરીરિ ગુરૂઓ અમેઘ જ્ઞાન આપે છે. એક એકરાને માટે જેટલી સારા શિક્ષકની જરૂર તેથી વધુ જરૂર સારા પુસ્તકાલયની છે. વગેરે વગેરે. પુરતકાલયની જરૂરીયાત અને તેનાથી જનસમાજને થતા લા માટે ઘણું
For Private And Personal Use Only
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
જેનસમાજમાં પુસ્તકાલયની પ્રવૃત્તિની આવશ્યક્તા ૧૬૩ લખી શકાય તેમ છે; તેમજ જાણવા જેવું પણ છે, અને તે પ્રવૃત્તિ દરેક દેશે, શહેરો કે કોમે હાથ ધરવા જેવી છે. નામદાર ગાયકવાડ સરકારની પુસ્તકાલય પ્રવૃતિએ ગુજરાતને ઘણેજ લાભ કર્યો છે, તેટલું જ નહિ પરંતુ પુસ્તકાલય કરનાર માટે, પુસ્તક પસંદગી માટે પણ હવે આપણી પાસે તેમની પ્રવૃતિના અને બીજા પુષ્કળ સાધન છે. જૈન સમાજને પણ સ્થળે સ્થળે જ્ઞાનભંડારની જેમ જરૂર છે તેમ પુસ્તકાલયની પ્રવૃતિ (જન્મ આપવાની) શરૂઆત તે સાથે કરવાની પોતાના સમાજની પ્રગતિ માટે જરૂરીયાત જલદી આવી પહોંચી છે. પુસ્ત. કોની પસંદગી માટે ( આ સભાના પુસ્તકાલય) જેનાં સાત વર્ગોમાં આઠ હજાર છાપેલા અને શુમારે ૧૩૦૦ લખેલી પ્રતને સંગ્રહ જેનું ક કક્કાવારી લીસ્ટ છપાયેલ છે તે, તથા જેનની વસ્તીવાલા શહેરમાં જ્યાં જ્યાં સારા વિશાળ અને પ્રગતિ શીલ પુસ્તકાલયો હોય તેનો સંગ્રહ કે નોંધ લેવાથી તેમાં ખાસ ધાર્મિક પુસ્તકો અને બીજા પુસ્તકોને સંગ્રહ તેમજ, સામાજિક પુસ્તકોનો સંગ્રહ માટે પુસ્તકાલય સહાયક સહકારી મંડલ લીમીટેડ વડેદરા તરફથી આઠ હજાર પુસ્તકનું વગીકરણ નામની બુકમાંથી, તેમજ વડોદરા સેન્ટ્રલ લાઈબ્રેરીની નોંધ વગેરેમાંથી સ્થળ વર્ણન, મુસાફરા વર્ણન, જીવન ચરિત્રો, ઇતિહાસ નવલકથા, વૈદ્યક, હુન્નર ઉદ્યોગ, નવલિકાઓ, કાવ્યસંગ્રહો, ભજન, સંગીત, વિવેચન, નિબંધ, ભાષાંતરે, સાહિત્ય, બાલસાહિત્ય, સ્ત્રી ઉપગી વગેરે પુસ્તક માટે સાધનેની હવે ખોટ નથી. - ઉપર જણાવ્યા પ્રમાણે આ પુસ્તકાલય પરિષદનું પાંચમું સંમેલન માર્ચ - હીનાની તા. ૧૬–૧૭–૧૮ના રોજ (પાટણ) ગુજરાતમાં મળવાનું છે. આ પરિષદ્રની પ્રવૃત્તિથી કેટલી અને કેવી પ્રગતિ ગત પાંચ વર્ષમાં થઈ છે તેને સહજ ખ્યાલ આવી શકે તેમ છે. તે દરમ્યાન આ સ્ટેટની કોન્સીલના નામદાર પ્રેસીડેન્ટ સાહેબ પટ્ટણી સાહેબની આ સ્ટેટમાં શ્રી ગાયકવાડ સરકારની જેમ પુસ્તકાલય પ્રવૃતિ યાને પ્રગતિ કરવાની ઈચ્છા કેટલાક વખતથી થતાં, આ પુસ્તકાલય પરિષના પ્રતિનિધિ મંડલને તે માટે અત્રે આમંત્રણ કરી બોલાવ્યું હતું અને આ પ્રતિ નિધિ મંડળની અન્ય દેશી રાજ્યોમાં જ્ઞાન પ્રચારની યેજના કેવી છે તે જોવા, જરૂર જણાય ત્યાં સૂચના, સલાહ આપી વિશેષ પ્રગતિ કરાવવાની સેવા ભાવના પણ સાથે જ હતી. તે પરિષદ્ મંડળમાં નીચેના સભ્યો હતા. શ્રીયુત મેતીભાઈ ન. અમીન, રાજરત્ન હરિલાલ ગેરવીંદજી પારેખ, બી. એ. એલ. એલ. બી. (અમરેલી) શ્રીમાન્ દેવીદાસ હરગોવિંદદાસ-પેટલાદ શ્રી કલ્યાણરાય નથુભાઈ જોષી-પાટણ. શ્રી મણીભાઇ કાશીવાળા (વાઘેડીયા) શ્રી પ્રતાપરાય ગિરધરલાલ મહેતા (અમરેલી) આઠ ગૃહસ્થોએ તા. ૨૨–૧૨–૨૯ ના રોજ ભાવનગર આવી ભાવનગર સ્ટેટની બારટન લાઇબ્રેરી તથા બીજા કોમી પુસ્તકાલયે તમામની મુલાકાત લઈ પુસ્તકાલય પ્રવૃત્તિ જોઈ હતી. આ સભામાં
For Private And Personal Use Only
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
માત્માન પ્રકર.
પણ તે માટે આ ડેપ્યુટેશન તપાસ કરવા આવતાં સભાની તમામ પ્રવૃત્તિઓ ( કાર્યવાહીઓ) અને સભાને અંગે ચાલતું શ્રી આત્મારામજી જૈન પુસ્તકાલય બહુજ ખંતથી તપાસ્યું હતું અને પોતાનો સંતોષ જાહેર કર્યો હતો અને તેમણે જે આ સભાની કાર્યપ્રવૃતિ અને પુસ્તકાલય જોયું તે માટે એક લેખ પુસ્તકાલય માસિકના પુત્ર ૫ અંક ૧ માં “દેશી રાજ્યમાં જ્ઞાન પ્રચારની યોજના ” એ નામના લેખ નીચે પા. ૩૭ મેં ભાવનગરની પુસ્તકાલય પ્રવૃતિ માં. નીચે પ્રમાણે લખેલ છે.
શ્રી આત્મારામજી જૈન પુસ્તકાલય –સ્વર્ગસ્થ શ્રીમવિજયાનંદ સુરીશ્વર (આત્મારામજી) મહારાજના પુણ્ય સમરણમાં જેન આત્માનંદ સભાની સ્થાપના સંવત ૧૯૫૨ માં થઈ તેને અંગે આ પુસ્તકાલય ચાલે છે. તેનું વાંચનગૃહ જે ઠીક રીતે વ્યવસ્થિત છે, તેનો લાભ કઈ પણ વ્યકિત લઈ શકશે, અને પુસ્તક જેનોને માટે મફત અને અન્ય ભાઈઓને વાર્ષિક રૂા. ૧) લવાજમથી વાંચવા મળી શકે છે. આ સંસ્થાનું કામ અમને તેના પ્રમુખશ્રી ગુલાબચંદભાઈએ તથા તેની ઉત્સાહી કાર્યવાહી સમિતિએ દેખાડયું. જેન ધર્મ સિવાયનાં પણ પુસ્તકો ઠીક સંખ્યામાં છે, જે બધાનું લીસ્ટ સભા તરફથી છપાયું છે. અને આનંદ સાથે જોયું કે સાહિત્યના છેલલામાં છેલ્લા છપાએલાં પુસ્તકો પણ સંસ્થા ધરાવે છે. આ બધા કાર્યમાં સંસ્થાના મંત્રી શ્રી વલ્લભદાસ ત્રિભુવનદાસ ને રસ અને ઉત્સાહ અભૂત છે. આ સભાએ જૈન સાહિત્યના ઘણા ઉપગી ગ્રંથો બહાર પાડયા છે, અને આત્માનંદ પ્રકાશ નામનું જૈન માસિક પણ પ્રસિદ્ધ કરે છે. આ સંસ્થા પાસે જેન ધર્મના હસ્તલિખિત ગ્રંથોને સુંદર સંગ્રહ છે, અને તેને સંગ્રહ કરવાની પ્રણાલિ અને વ્યવસ્થાએ અમને ખૂબ આકર્યા છે. ધર્મભાવનાની ઉજજવલ ચેતથી શોભતા જ્ઞાન પ્રેમથી નીતરતે ઉત્સાહ આ વ્યવસ્થામાં કેટલો સુંદર ફળ આપે છે, તે અમે સાનંદ જોયું, કેટલેક સ્થળે હસ્તલિખિત દુપ્રાપ્ય ગ્રંથ સંચયની જે દુર્દશા જોવામાં આવે છે તે અહિં નથી, અને આ રીત સર્વથા અનુકરણીય છે. આ પુસ્તકાલયની જેનેતર વાચક સંખ્યા પણ ઠીક છે. આ સંસ્થાને પિતાનું મકાન છે.
આ ઉપરાંત આ સભાની ઉપરોકત પરિષદ મંડળે તમામ પ્રવૃતિ જોઈ ને સત્કાર સભાનો કર્યો છે અને અભિપ્રાય આપે છે તે પણ જૈન સમાજની જાણ માટે આપ આવશ્યક લાગે છે. પરિષદુ મંડળને અભિપ્રાય –
- આજરોજ વડોદરા રાજ્યપુસ્તકાલય-પરિષદના પ્રતિનિધિ મંડળ તરીકે ભાવનગરમાં આવેલી શ્રી જૈન આત્માનંદ સભાના કેટલાક સભ્યો સાથે એ
For Private And Personal Use Only
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
શ્રી સઘ મહાત્મ્ય.
૫
સભાના પુસ્તકાલયના મકાનમાં વાતચીત કરી હતી. સભ્યએ ઘણી ઉપયાગી માહિતી આપી હતી. પુસ્તકાલય જો કે જૈન સ`સ્થા તરફથી ચાલે છે; છતાં તે જૈનેતર માટે પણ વગર લવાજમે ખુલ્લું રહે છે. અને પુસ્તકાના સ ંગ્રહમાં કેવળ જૈન સાહિત્યનું પ્રતિનિધિત્વ નથી; પરંતુ સામાન્ય જ્ઞાનના ગુજરાતી સાહિત્યના ઘણા ઉપયાગી પુસ્તકા છે. આ પુસ્તકાલય જીવંત છે. કારણ કે સારા વર્તમાન પુત્રા અને માસિક પત્રા આ પુસ્તકાલયના ટેબલ ઉપર જોઇ શકાતાં હતાં. પુસ્તકા પ્રકટ કરવાની ચેાજના, તેના પ્રચાર કરવાની ચેાજના અને જૂના પુસ્તકા સંગ્રહી રાખવાની રીત બહુ કાળજી અને ચીવટ દર્શાવે તેવી છે. આ સંસ્થા ભાવનગરમાં પુસ્તકાલય પ્રવૃત્તિની ઉમદા સંસ્થા છે એમ અમારા અભિપ્રાય થયેા છે.
તા. ૨૩–૧૨–૨૯
રા. હરિલાલ જી. પારેખ ( અમરેલી ) રા. દેવીદાસ એચ. શાહ ( ખ’ભાત) રા. કલ્યાણરાય ન. દ્વેષી ( દ્વારકા ) રા. મણિલાલ અ. કાશીવાળા ( અમરેલી )
રા. પ્રતાપરાય ગી. મહેતા ( અમરેલી )
凍劑
શ્રી સંઘ મહાત્મ્ય.
840530:
માતીભાઇ નં. અમીન પ્રતિનિધિ મંડળવતી.
( ગત માગશરના અંકના પાના ૧૨૫ થી શરૂ )
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
યથાસ્થાને પહોંચાડવામાં શ્રી સંઘની ચેાગ્યતા વ્યક્ત કરવા માટે શ્રી સંઘને રથ રૂપે સ્તુતિ કરે છે.
लद्धं सील पाग्सियस्स तवनियमतुरयजुत्तस्स 1 संघरइस्स भगवो सज्झाय सुनंदिघोसस्स ॥
અશીયળરૂપી ઉડતી ધ્વજાવાળા, તપ અને નિયમરૂપ મજબુત ઘેાડાવાળા, સ્વાધ્યાયરૂપી;મનેાહર નિનાદ–દ્યાષવાળે એવા ભગવાનના શ્રીસ ંઘરથ જય પામેા. તેના જય હા.
For Private And Personal Use Only
વિવેચન—જેમ એક મહારાજાના રથ અનેક ઉડતી વિજયધ્વજાએથી સુÀાભિત હાય છે તેમ આ ભગવાનના શ્રીસ ઘરથ, અઢાર હજાર શીલાંગરૂપી ઉડતા વિજય પતાકાઓથી સુશેાભિત છે. જેમ મહારાજાના રથને સુંદર મજબુત પાણી
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૬િ૬૬
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ. દાર ઘેડાઓ જોડેલા હોય છે તેમ આ શ્રીસંઘરથને તપ અને નિયમ-સંયમરૂપ મજબુત પાણીદાર ઘોડાઓ જોડેલા છે. યદિ મજબુત અને પાણીદાર ઘેડા પણ કાબુમાં ન રહી શકે અને તેફાન કરે એવા હોય તો શું કામના. માટેજ તપ અને સંયમરૂપ અશ્વો કહ્યા છે કે જેથી તે અશ્વો ૨થને બરાબર એગ્ય સ્થળેજ નિર્વિ ને પહોંચાડશે. મહાન રાજાના રથને સુંદર રૂપાની ઘંટડીઓ હોય છે જેથી તેને નિનાદ કર્ણપ્રિય મનહર લાગે છે. તેમ આ શ્રીસંઘરથ પણ પાંચ પ્રકારના સુંદર સ્વાધ્યાયથી યુક્ત છે જેથી તે સ્વાધ્યાયના મનોહર નિનાદ–મંજુલ ઘે:ષથી કર્ણપ્રિય મનહર છે, આવો ભગવાન શ્રીસંઘરથ સદા જય પામે. અર્થાત્ શીયલ, ત૫, સંયમ, અને સ્વાધ્યાય યુક્ત શ્રીસંઘને જય છે એમ સૂચવ્યું. આવા ગુણેથી પરિપૂરિત સંઘરથ જ ચગ્ય સ્થાને પહોંચાડવા સમર્થ છે. ૬
લેકની મધ્યમાં રહેલ છતાંયે શ્રીસંઘ કેવો અલિપ્ત છે તે કમલના રૂપકથી જણાવે છે –
कम्मरयजलोह विणिग्गयस्ससुयरयणदीहानलस्स, पंचमहव्ययथिरकन्नियस्सगुणकेसरालस्स ॥ ७ ॥ सावगजणमहुअरिपरिवुडस्स जिणसुरतेयबुद्धस्स ।
संघपउमस्सभई समणगणसहस्सपत्तस्स ॥ ८॥ અર્થ-કર્મરજરૂપી જળમાંથી નીકળેલું–ઉગેલું શ્રુતરત્ન, જ્ઞાનરત્નરૂપી મોટા વાળવાળું, પાંચ મહાવ્રતરૂપી દઢ કણિકાવાળું, ઉત્તરગુણરૂપી કેસરાવાળું, શ્રાવકજનરૂપી મધુકરી-ભ્રમરેથી યુક્ત, શ્રીજીનેશ્વરરૂપી અનુપમ સૂર્યના તેજથી ઉપદેશથી વિકસિત થતું (આનંદિત થતું) અને શ્રમણ સાધુએરૂપી સહસ પત્રવાળું શ્રીસંઘપઘ-શ્રીસંઘ કમી જય પામે-તેનો જય હો.
વિવેચન--જેમ કમળ કાદવ અને પાણીમાં ઉગે છે અને તેનાથી અલિપ્ત રહે છે તેમ આ સંઘરૂપ કમળ પણ જ્ઞાનાવરણાદિ આઠ પ્રકારનાં કમોમાંથી જ બહાર નીકળીને તેનાથી અલિપ્ત રહે છે. જીવ જ્ઞાનાવરણદિ કર્મોમાં ખેંચી રહે છે અને તેથી જીવ લીન થાય છે. એટલે કમરજરૂપી જે જલ તેમાંથી ઉગેલું–બહાર નીકળેલ, આ ઉપરથી એમ નથી સમજવાનું કે શ્રીસંઘ કમલ તદ્દન કર્મજ રહિત છે. કારણ કે હજી તે સંસારી છે. એટલાજ માટે એમ કહ્યું છે કે કમરજની ઉપર રહેલું કમળ જેમ જળ ઉપર રહેલું હોય છે તેમ, પણ કમ્મલથી તદ્દન રહિત - ૧ વાંચનારૂના વાવર્તના અનુછેલ્લા ઘણા ૨,વાંચના, પૂછવું, પુનરાવૃત્તિ કરવી, વિચારવું અને ધર્મ કથન કરવું આ પાંચ પ્રકારના સ્વાધ્યાય છે.
For Private And Personal Use Only
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
AAAAAAAA
શ્રી સંઘ મહામ્ય.
૧૬૭ નહિં તેમ કર્મમલમાં ખુંચેલું પણ નહિ; તેમજ જેમ કમલને સુંદર દીર્ઘ ના હોય છે તેમ આ શ્રીસંઘકમળને શ્રતરત્નરૂપી મહાન-દીર્ઘ સુંદર નાલ છે. કમરજમાંથી શ્રતરત્નરૂપી દીર્ઘનાલથી જ બહાર નીકળી શકાય, એ સિવાય ન જ નીકળાય માટે શ્રુતરત્નરૂપી દીર્ઘનાલથી વિભૂષિત છે. જેમ કમળ સુંદર સ્થિર કણિકાથી શોભે છે, તેમ આ શ્રી સંઘ કમળ પાંચ મહાવ્રતરૂપ સ્થિર સુંદર દઢ કર્ણિકાથી–મધ્ય કણિકાથી વિભૂષિત છે. જેમ કમલની કણિકા કેસરાથી વિભૂષિત હોય છે તેમ શ્રી સંઘ કમલની પાંચ મહાવ્રત વગેરેથી શાભિત કર્ણિકા, ઉત્તર ગુણોરૂપી સુમનહર કેસરાથી વિભૂષિત છે. તેમ સુંદર કેસરા અને કર્ણિકાથી યુકત કમલ ભ્રમરોથી સદા ગુંજીત રહે છે–તેની સુગંધીથી લાભાઈ ભ્રમરો ત્યાં આવી સદાય ગુંજારવ કરે છે અને સુગંધી લઈ મત્ત બને છે, તેમ આ શ્રીસંઘકમલ પણ ઉત્તર ગુણરૂપી સુંદર કેસરા અને પાંચ મહાવ્રત વગેરે કર્ણિકાથી વિભૂષિત છે અને શ્રાવકોરૂપી મધુકરના નિનાદથી ગુંજીત છે-વિભૂષિત છે. આ શ્રાવકરૂપી ભ્રમરો સમ્યકત્વ પામેલા, અણુવ્રતો સ્વીકારેલા, અને સાધુઓને જ ઉત્તર વિશિષ્ટ ગુણોની પ્રાપ્તિના હેતુ હોવાથી નિરંતર સમાચારને સાંભળતા, આવા ગુણયુકત શ્રાવકરૂપી ભ્રમરોથી સદાય ગુંજીત શ્રી સંઘ કમલ વિભૂષિત છે. જેમ પ્રાત:કાલે કમલ સૂર્યના પ્રકાશથી વિકસિત થાય છે, તેમ આ શ્રી સંઘકમલ પણ સકલ જગતને પ્રકા શકે હેવાથી સૂર્ય સમાજ શ્રી જીનેશ્વર દેવ-જીનરૂપી સૂર્યના તેજ એટલે તેમના ઉપદેશથી-શ્રી જીનેશ્વર દેવના ઉપદેશથી બોધ પામે છે–વિકાસ પામે છે. જેમ કમલની શોભા પત્રોથી જ હોય છે, તેમ આ શ્રી સંઘકમલ પણ શ્રમણ-ગીતાર્થ સાધુએ રૂપી સહસ પત્રથી સુશોભિત છે. સૂર્યના તેજથી કમલનાં પત્રો ખીલે છે તેમ શ્રી સંઘના શ્રમણે રૂપી પત્રો જન–સૂર્યની ધર્મદેશનાથી બાધ પામ્યા છે. આ શ્રમણે પ્રત્રજ્યાનાં દિવસથી આરંભીને સમસ્ત સાવદ્ય વેગથી વિરામ પામેલા અને ગુરૂના ઉપદેશથી આજીવન યથાશકિત વ્રત–અનશનાદિ તપશ્ચર્યા કરનારા આવા ગુણયુકત સાધુઓ રૂપી મનહર પત્રોથી શ્રી સંઘકમલ વિભૂષિત છે. એ સંઘકમળને સદાય જય હે અર્થાત્ ઉત્તમ શ્રુતજ્ઞાનથી યુકત ગુણયુકત શ્રાવકો અને મહાવ્રતીઓથી યુકત શ્રી સંઘ સદાય જય પામે છે.
६ संपत्तदसणाइ पयदीयहं जइजाणा सुणे ईय
सामायारी परमं जोखलु तं सावगं विन्ति ॥ १ ॥ અર્થ–જે સમ્યગદર્શનયુક્ત હોય અને નિરંતર મુનિઓ પાસેથી સમાચારીને સાંભળે તે સાચે શ્રાવક કહેવાય છે ૯ો ७ यः समः सर्व भूतेषु त्रसेषु स्थावरे षु च तपश्चरति शुद्धात्मा श्रमणोऽसौ प्रकीर्तितः ।।
અર્થ સર્વત્રણ સ્થાવર જીવોમાં સમાન દષ્ટિવાળા હેય, અને તપસ્યા કરે અને શુદ્ધાત્મા હોય તે શ્રાવક કહેવાય છે.
For Private And Personal Use Only
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
૧૬
શ્રી આત્માન પ્રકાશ,
શ્રી સંઘમાં કેવી સામ્યતા ઉજવલતા હાય છે. તે ચન્દ્રની ઉપમાથી વ્યકત કરે છે—શ્રી સંઘ સામ્યતાના શીતલતાનુ અસાધારણ કારણ હાવાથી તેને ચંદ્રની ઉપમા આપે છે.
तव संजममय लंछण अकिरियराहुमुहदुद्धरिस्तं ।
जय संघचंद निम्मलसम्मत्त विसुद्ध जोणहागा ॥ ९ ॥
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
અ. —તપ અને સ’યમરૂપી છે મૃગચિહ્ન જેને, નાસ્તિકારૂપી રાહુના મુખથી ન ગળી શકાય-ગ્રહણ ન લગાડી શકાય તેવા અને નિમલ સમ્યકત્વરૂપ વિશુદ્ધઉજ્વલ જ્યાતના—પ્રભા છે જેને એવા હું શ્રી સંઘચંદ્ર ! તારા જય હે.
વિવેચન—શરદ પૂર્ણિ માના સંપૂર્ણ નિર્મલચંદ્રની પીછાણુ કરાવનાર મૃગચિહ્ન મહુજ સ્પષ્ટ જણાય છે, અને તેથી ચંદ્રમાની શેાભા કેઇ એજ દીસે છે. તેમ આ શ્રીસ ંઘ ચન્દ્ર પણ તપ અને સંયમરૂપ સુન્દર મૃગચિહ્નથીજ મનેાહર લાગે છે. જેથી તેની:શેાભા કાઈ ઓર જ દીસે છે. સામાન્ય ચંદ્રને ક્રૂર રાહુના ભેગ થવું પડે છે, તેને ગ્રહણ થાય છે-તેની પ્રભામાં ક્ષતિ આવે છે; પણ શ્રીસ ઘચંદ્રમાં એવું કશુ જ નથી, એટલા માટે કહ્યું છે કે જીનેશ્વરનાં પ્રવચનરૂપ ચન્દ્રમાને ગૃહુણ લગાડવામાં તત્પર તેનું ખંડન કરવાને તૈયાર એવા આ ક્રિયાવાદી નાસ્તિકા લ રાહુથી સદાય અપરાજીત, એ રાહુથી ગ્રહણ ન લગાડી શકાય એવા અર્થાત્ અપરાજીત અજેય; તેમજ શરદ પૂર્ણિમાના ચન્દ્રમામાં ઉજ્જવલ પ્રભા ખડુંજ રળાયામણી લાગે છે, તેમ આ શ્રીસ ંઘચન્દ્ર નિલ, સમ્યકત્વરૂપી વિશુદ્ધ-ઉજવલ જયાના—ચંદ્રિકાથી મનહર છે અને ભવીજીવાને અમૃતપાન કરાવે છે. આવા ગુણુયુકત શ્રી સંઘચંદ્રને સદા જય હેા-અર્થાત્ તપ, સંયમ, ક્રિયા અને સમ્યક્ત્વ યુકત શ્રી સંઘચંદ્રના જય હૈ! એમ સૂચવ્યુ—
શ્રી સંઘ વિશ્વ પ્રકાશક હાવાથી તેને સૂર્યની ઉપમા આપે છે.
परतित्थीगह पहना सगस्स तवतेयदित्तलेसस्स । नागुजोयस्सजए भहंद मसंघ सूरस्स ॥ १० ॥
અર્થ—પરતીથિંકારૂપી સામાન્ય ગ્રહેાની પ્રભાના નાશ કરનાર-આચ્છાદિત કરનાર તપસ્યાના તેજરૂપ દેદીપ્યમાન લેસ્સાવાળા, કાન્તિવાળા, તથા જ્ઞાનરૂપી પ્રકાશથી યુકત એવા પ્રશાન્ત-દાન્ત શ્રીસ ઘરૂપી અલૈાકિક સૂર્ય ના સદા જય હોજય પામે.
વિવેચન—જેમ સૂર્ય દરેક ગ્રહ-નક્ષત્રામાં શ્રેષ્ઠ ગણાય છે અધિપતિ કહેવાય છે, સૂર્યના તેજ આગળ દરેકની પ્રભા આંખી થઇ જાય છે, બલ્કે નકામા જેવી થાય છે એમ કહીએ તેા કાંઇ ખેાઢુ નથી, તેમ આ સંઘરૂપી મહાન્ સૂર્ય દરેક
For Private And Personal Use Only
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
સુભાષિત મણિરત્નદર્શન-કપિલ, કણભક્ષ, અક્ષપાદ, સુગત આદિ દરેક અન્ય દર્શને રૂપી ગ્રહોમાં શ્રેષ્ઠ છે. અને એ દર્શનનો મહિમા જૈન દર્શન આગળ ઢંકાઈ જાય છે. બલકે અહંત દર્શન આગળ દરેક દર્શન નિસ્તેજ-નકામા છે. એ લગારે અતિશકિત જેવું નથી. જેમ સૂર્યની દીતિ–ભાસ્વરતા ઉજળી કહેવાય છે તેમ આ સંઘ રૂપી સૂર્યમાં તપસ્યાના તેજરૂપી ઉજવલ લેશ્યા પણ શેભી રહી છે–જેમ સૂર્યના પ્રકાશથી દરેક વસ્તુનું ભાન થાય છે તેમ આ સંઘ રૂપી સૂર્યના જ્ઞાન રૂપી ઉદ્યોતનાં પ્રતાપી કિર.
થી દરેક વસ્તુનું સામાન્ય અને વિશેષનું જ્ઞાન થાય છે. સૂર્યમાં અને સંઘરૂપી સૂર્યમાં એક મોટી વિશેષતા છે, સૂર્ય દિવસેજ ઉગે છે. તેનું તેજ ગુફાઓમાં અને ભેંયરામાં નથી પહેંચતું, મનુષ્યના હદયને નથી સ્પર્શ કરતું, ત્યારે આ સંઘરૂપી સૂર્યનું જ્ઞાનરૂપી તેજ ચરાચર જગતમાં દરેક સ્થળે પહોંચે છે, ગુફા કે ભેયરૂં, ઉર્વ કે અધે દરેક સ્થાનમાં જ્ઞાનતેજ પહોંચે છે. અને મનુષ્યના હદયને સ્પર્શી તેમાં અવનવા ફેરફારો કરી દે છે. રાત્રે કે દિવસે સદાયે પ્રકાશે છે. જીવને ઉપયોગી નીવડે છે. બીજી પણ આ સંઘરૂપી સૂર્યમાં મેટી વિશેષતા છે. દેખાતે સૂર્ય બહુ તીવ્ર છે તેના તેજને આપણી આંખે નથી સહન કરી શકિત અને કેટલીક વાર બહુ પ્રખર તપતાં બીજાને બહુ દુ:ખમય થાય છેજ્યારે આ સંઘ રૂપી સૂર્યમાં એવી તીવ્રતા નથી, જ્ઞાન તેજ ગમે તેટલું પ્રકાશે પણ તેમાં પ્રખરતાને બદલે દમ–ઉપશમ વધે છે, એટલે તે કલેશને બદલે આનંદકર બને છે. આ જ્ઞાન તેજને વાદળાંનાં આચ્છાદન કે રાહુનું ગ્રહણ પણ બનતું નથી, એ પિતાની દીપ્તિથી સદાય વધુને વધુ જ દીપે છે. આ શાન્તિપ્રદ આત્મકલયાણકાર શ્રી સંઘરૂપ સૂર્ય સદા જય પામે–તેને જય હે–
(ચાલુ)
આ સુભાષિત મણિરત્ન છે
તે કાળે તે સમયે ભગવાન આદિ તીર્થકર શ્રી ઋષભદેવ, ભરતથી તિરસ્કૃત અને મોક્ષાથી પોતાના ૯૮ પુત્રોને ઉદ્દેશીને બોલ્યા હતા કે –
संयुज्झह किं न बुज्झह ?, संबोही खलु पेञ्च दुल्लहा । णो हूवणमन्ति राइनो, नो सुलभं पुणरावि जीवियं ।।
( સૂત્રનામુ , ૨) ભાવાર્થ-અહે ભવ્ય ! તમે જ્ઞાનદર્શનચારિત્રલક્ષણરૂપ ધર્મને જાણેસમજે ! કેમકે આ એવંભૂત અવસર દુષ્પાય છે. તેમજ મનુષ્ય જન્મ, તેમાં પણ કર્મભૂમિ, આર્યદેશ, સુકુત્પત્તિ, સર્વ ઈદ્રિયની તદુરસ્તી, શ્રવણ-શ્રદ્ધા આદિ
For Private And Personal Use Only
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧૭e
શ્ર
અ મ
પ્રકાર.
પ્રાપ્ત થયા છતાં પોતાની બુદ્ધિના આધારે કેમ એટલું નથી વિચારતાં કે ઉત્તમ સામગ્રી મળ્યા છતાં તુચ્છ ભેગને તજી સદ્ધર્મને બોધ પામ! કહ્યું છે કે --
निवाणादिसुखप्रदे नरभवे जैनेन्द्रधर्मान्विते ।। लब्धे स्वल्पमचारु कामजसुखं नो सेवितुं युज्यते ॥ वैडूर्यादिमहोपलौघनिचिते प्राप्तेऽपि रत्नाकरे ।।
लातुं स्वल्पमदीप्तिकाचशकलं किं साम्प्रतं साम्प्रतम् १ ॥ ધર્મ વિમુખ પ્રાણીઓને તો સમ્યગદર્શનજ્ઞાનચારિત્રપ્રાખિતલક્ષણરૂપ સંબોધિ પરભવમાં પણ નિશ્ચયે મહા દુર્લભ છે. કેમકે –
विषयप्रमादवशात् सकृत् धर्माचरणाद् भ्रष्टस्यानन्तमपि कालं संसारे પદનમમિદિનતિ ” અર્થાત્ વિષય-પ્રમાદવશથી એક જ વાર ધર્મ–આચરણ-ભ્રષ્ટને અનંતકાળ સુધી સંસારમાં પરિભ્રમણ કરવાનું છે.
વળી જે રાત્રિઓ વીતી ગઈ તે ફરી પાછી આવવાની જ નથી; તેમજ વીતી ગયેલ વૈવનાદિ કાળ ફરી–પાછો આવતો નથી. કહ્યું છે કે –
भवकोटीभिरसुलभं मानुष्यं प्राप्य कः प्रमादो मे १ । न च गतमायुर्भूयः प्रत्येत्यपि देवराजस्य ।
અર્થ-કરોડો ભવે દુર્લભ મનુષ્યપણું પ્રાપ્ત કરીને મારે પ્રમાદ કે ? કેમકે દેવરાજ-ઈન્દ્રને પણ ગત આયુષ્ય ફરી આવતું નથી.
તેમજ સંયમ-પ્રધાન જીવિત આ સંસારમાં સુલભ નથી. અથવા તો જીવિતત્રુટેલ આયુષ્ય સંધાતું જ નથી. પિષ અમાવાસ્યા.
૩ જીવરાજભાઈ વિ. સં. ૧૯૮૬ રે 0200503O3020500
જીવન સંસ્કૃતિ. 0
ભાયાણી હવા- ભાવનગર
||||
O
અનંત પુણ્યની શ્રેણીથી તથા અનેક સંસ્કારના બળથી–આ માનવ જીવનની યેત મળી છે, તે તમાંથી તેજસ્વી સંસ્કૃતિ પ્રાપ્ત કરવા તથા આત્માને બંધનમુકત કરવા અડગ સાધના તથા પ્રબળ પુરૂષાર્થની જરૂર છે.
પરાક્રમને પ્રેરણુથી વ્યાપ્ત, દિવ્ય શકિતની ઉપાસના કરતું, આત્માના આણુએ અણુમાંથી ચિતન્યને શોધતું, જ્ઞાનની, શ્રદ્ધાની અને ચારિત્રની સંસ્કૃતિથી ઉભરાતું તેજ આદર્શ જીવન છે.
For Private And Personal Use Only
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
જીવન સંસ્કૃતિ.
૧૭ નિચેતન સ્થિતિની સામે યુદ્ધ કરતું,વિયની દિવ્ય સાધનાને સિદ્ધ કરતું, જીવન તત્વને કોરી ખાતાં જે ભય, નિરાશા, પામરતા અને કાયરતાના તિમિરને દૂર કરી આત્મતેજથી પ્રકાશે તથા અનેક જીવનના આદર્શ માર્ગને ઘડે તેજ યથાર્થ જીવન છે.
અસત્યોથી નહિં દબાતા સત્યને પ્રકાશમાં લાવે, નિર્બળતાને સબળતાથી ઉમૂલન કરી નાખે, અજ્ઞાનરૂપ મંદતાને દૂર કરી જ્ઞાનથી પ્રકાશે, “સર્વ સત્વે પ્રતિષ્ઠિતમ” એ વાકયને યાદ કરી સાત્વિક વૃત્તિના સંસ્કારથી જીવનને પ્રાણમય બનાવી દે તેજ દેવી જીવન છે.
જે જીવનમાં સંસ્કૃતિ રૂપ સુગંધ ન હોય, શ્રદ્ધાનું બળ ન હય, જ્ઞાનનું તેજ ન હોય, મહત્વાકાંક્ષાનું ધ્યેય ન હોય, ભ્રાતૃભાવની ભાવના ન હોય, પરોપકૃતિની છાયા ન હય, વીરત્વની વાત ન હાય. સ્વાર્પણની સાધના ન હોય, તે જીવન જીવન નથી પણ પવનને લેતી-મુકતી ધમણુપ્રાય સ્થિતિ છે.
બા સિંદ્ધ સત્વે વાતિ મહતાં નેપા” એ વાક્ય ઉપરથા શાસ્ત્રકારોએ આપણને કહ્યું છે કે ગમે તેટલા ભેગે પણ “સત્વને સાચવી રાખો. અને એ આત્મતત્વની સિદ્ધિનું કારણ છે અને તે બ્રહ્નચર્યાદિ ગુણેમાંથી પ્રાપ્ત થાય છે, તેના વિના જીવનની દરેક વિભૂતિ નષ્ટપ્રાય થાય છે અને જીવનને નિસ્તેજ બનાવે છે.
કસોટી વિના કિંમત નથી” એ કહેવત અનુસાર આપણે જે કિંમતિ થવું હશે તે જરૂર સુવર્ણની જેમ કસોટીમાં ઉતરવું પડશે. અથડામણેથી, વિનિથી. અને અસ્તોદયના ચક્રથો-હતાશ ન થતાં–પ્રગતિના પ્રવાહમાં આગળ વધવાનું છે. મહાત્મા થુલીભદ્ર અને સુદર્શન શ્રેષ્ઠી બ્રહ્મચર્યની, અર્જુન અને કર્ણ પ્રતિજ્ઞાની, કુમારપાળ, ભામાશા, ઉદયન, વિગેરે પરકૃતિની કસોટીમાંથી પસાર થયા પછી જ પ્રકાશી રહ્યા છે..
જીવનની અનેક સંસ્કૃતિ ઘડતો આજનો યુગ તથા સમય છે. આજે વાપણની, આત્મવિશુદ્ધિની, અહિંસાની, આત્મપ્રગતિની, ઈત્યાદિ અનેક ઉત્ક્રાતિની ઉદ્દઘોષણાઓ થઈ રહી છે. એવા ઉચ્ચતમ ભવ્ય આદર્શોથી આપણું જીવનને ઓતપ્રોત બનાવી આત્મિક તેજ પ્રાપ્ત કરીએ. ઈયેલ.
કસ્તુરચંદ હેમચંદ દેસાઈ ધાર્મિક શિક્ષક, જેનગુરૂકુળ-પાલીતાણુ. –
–
For Private And Personal Use Only
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
શ્રીઆત્માનંદ પ્રકાશ.
છે આત્મવિશ્વાસ. છે.
(૪)
વિઠ્ઠલદાસ મૂ. શાહ બી. એ. જે પશુપાલક શરૂઆતમાં જ ભયંકર અને જંગલી જાનવરના પાંજરામાં ભય અને સંદિગ્ધ મનથી પ્રવેશ કરે છે તેને સફળતા મળવાની આશા કયાંથી હાઈ શકે? જે એવા વિચાર કરતા પાંજરામાં પ્રવેશ કરે છે “હું આ જંગલી જાનવરને વશ કરવાની કોશીશ કરીશ, પરંતુ મને ખરેખર વિશ્વાસ નથી કે હું એમ કરી શકીશ. એવા અનેક મનુષ્યો છે કે જેઓ આવાં ભયંકર કાર્ય કરી શકે છે, પરંતુ હું એવા કાર્યમાં સફલતા મેળવીશ કે નહિ એ મને શંકા છે.” તે પોતાના કાર્યમાં સફલતા કેવી રીતે મેળવી શકે? જે મનુષ્ય આવા નિર્બળ, સંદિગ્ધ અને ભય પૂર્ણ વિચારોથી જગલી જાનવરની સામે થાય તો તે જાનવર એને નાશ કરશે એમાં જરા પણ સંદેહ નથી. એવા સમયમાં તે અવિચલ સાહસ તથા વૈર્યથી જ એનું રક્ષણ થઈ શકે છે. પહેલાં તો એવા મનુષ્ય એને પોતાની આંખથી વશ કરવાં જોઈએ. આંખની અંદર ચિત્તાકર્ષક, હૃદયગ્રાહી, નિર્ભય અને નિશ્ચયાત્મક ભાવ ઝળકી રહેવું જોઈએ, કેમકે તેની આંખમાં જરા પણ ભયનો કે ભીરુતાને ભાવ ઝળકો કે સમજી લેવું કે એને જીવ ગયે.
એવી જ રીતે જ્યાં સુધી મનુષ્યના મનમાં એવો વિશ્વાસ ઉત્પન્ન નથી થતો કે જેની ખાતર હું કામ કરી રહ્યો છું તેને જ હું પ્રાપ્ત કરી રહ્યો છું ત્યાં સુધી તે સંસારમાં સફલતા-વિજય પ્રાપ્ત કરી શકતો નથી.
વેપારમાં પ્રવેશ કરવાની ઈચ્છા રાખનાર નવયુવકની સફલતાની આપણે કઈ રીતે આશા રાખી શકીએ કે જેનું શરૂઆતમાં જ એવું સંદિગ્ધ મન હેાય છે કે
હું વેપારમાં સફળતા પ્રાપ્ત કરી શકીશ કે નહિ.” જ્યાં સુધી સફલતાનો તને હાર્દિક વિશ્વાસ ન થાય, જ્યાં સુધી તેને એવો દઢ નિશ્ચય ન થાય કે એક દિવસમાં હું મોટો વેપારી થઈ જઈશ ત્યાં સુધી કોઈ પણ માણસને કદિ સફળતા મળતી જ નથી. મનુષ્ય એજ કાર્ય સારી રીતે કરી શકે છે, એ કાર્યમાં જ સફલતા પ્રાપ્ત કરી શકે છે જેની સિદ્ધિમાં એને હાર્દિક વિશ્વાસ હોય છે.
એ નવયુવક કેવી રીતે ધનવાન બની શકે, કે જેને વિશ્વાસ નથી કે હું ધન પિદા કરી શકીશ, જે એમ માને છે કે થોડા જ મનુષ્યનાં ભાગ્યમાં ધન લખેલું હોય છે, મોટા પ્રમાણમાં મનુષ્ય ગરીબ રહેવાને જ સર્જાયેલા છે અને હું પણ એવા મનુષ્યામાં એક છું.
For Private And Personal Use Only
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
આત્મવિશ્વાસ. તે મનુષ્ય કેવી રીતે વિદ્યા પ્રાપ્ત કરી શકે કે જેની દષ્ટિ નિરાશાથી છવાઈ ગઈ હોય છે. જે હંમેશાં એમ જ શોચ્યા કરે છે કે હાય! શું કરું? હું ઈચ્છું છું કે હું ખૂબ ભણું પણ હું નિ:સહાય છું, મને કઈ પ્રકારનું ઉતેજન નથી. નથી મારી પાસે પૈસા કે નથી મારો કોઈ સહાયક. આવી ખરાબ હાલતને લઈને હું લાચાર બની રહ્યો છું. એથી વિદ્યાપ્રાપ્તિના દ્વાર મારે માટે બંધ થઈ ગયા છે.”
જેને એવો ખ્યાલ બંધાઈ ગયો છે કે ઉચ્ચ પદવીને લાયક જ નથી એ યુવાન કેવી રીતે ઉચ્ચ પદવીએ પહોંચી શકવાને?
એવા અનેક નવયુવકે નજરે પડે છે કે જેમાંના કેટલાક વકીલ, કેટલાક ડોકટર અને કેટલાક વેપારી થવા ઈચ્છતા હોય છે. પરંતુ તેઓની ઈચ્છાશકિત એટલી બધી નિર્બળ હોય છે, તેઓનો નિશ્ચય એટલે બધો ઢીલો હોય છે કે તેઓને શરૂઆતની જ મુશ્કેલીઓ તેઓના ઉદ્દેશથી ચલિત કરી દે છે. તેઓનો નિશ્ચય એટલે બધો નિર્બળ હોય છે કે તેઓ પોતાનું કાર્ય સારી રીતે શરૂ પણ નથી કરી શકતા. બીજી બાજુ જોઈએ તો એવા પણ અનેક નવયુવકો નજરે પડશે કે જેઓએ પોતાના વ્યવસાયને નિશ્ચિત રૂપ આપવામાં એટલો બધો ઉત્સાહ તથા શકિતથી કામ લીધું હોય છે. તેઓને તેઓના ઉદ્દેશથી કોઈ હઠાવી શકતું નથી; કેમકે તેઓએ મન, વચન તથા કાયાથી એમ માની લીધું હોય છે કે અમારે ઉદ્દેશ અમારાથી ભિન્ન નથી. તે અમારા શરીરનું એક વિશિષ્ટ અને મહત્વપૂર્ણ અંગ છે. જે આપણે અવિચલ સાહસથી સંપાદિત કરેલાં મોટા મોટા કાર્યોનું એના કર્તાઓથી વિલેષણ કરીએ તે તેમાં આત્મવિશ્વાસ જ સૈથી પ્રધાન ગુણ જણાશે. તે મનુષ્ય જરૂર સફળતા પ્રાપ્ત કરશે, આગળ વધશે, ઉંચે આવશે, ઉન્નતિપંથે અગ્રેસર બનશે કે જેને પોતાની કાર્ય–સંપાદિકા શકિતપર વિશ્વાસ હોય છે, જે માને છે કે મારામાં એટલી ગ્યતા છે, જે વડે હું હાથમાં લીધેલું કાર્ય અવશ્ય પુરૂં કરી શકીશ. આ પ્રકારના વિશ્વાસનું કાર્યકર તેમજ માનસિક પરિણામ જે લોકો એવો વિશ્વાસ રાખે છે એના ઉપર જ થાય છે. એટલું જ નહિ પણ તેઓની પાસે જેઓ ઉઠતા બેસતા હોય છે તથા તેઓની સાથે સંબંધ રાખતા હોય છે તેની ઉપર પણ થાય છે.
જ્યારે મનુષ્યને એમ ભાન થવા લાગે છે કે હું પ્રભુતા પ્રાપ્ત કરી રહ્યો છું, ઉચ્ચતાને માગે ચાલી રહ્યો છું ત્યારે જ તે આત્મ-વિશ્વાસ પૂર્ણતાએ કરવા લાગે છે, ત્યારે જ તે પોતાના વિજય ઉપર પ્રકાશ નાંખે છે અને ત્યારે જ તે ભય તથા શંકાના વિચારો ઉપર વિજય પ્રાપ્ત કરે છે. દુન્યવી લેકને વિશ્વાસ વિજયી મનુષ્યપર જ જામે છે. જેના ચહેરા ઉપર વિજયના ભાવો ઝળકી રહેલા હોય છે તે મનુષ્યને જ વિશ્વાસ દુનિયાના લોકો કરે છે.
For Private And Personal Use Only
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
આત્માનદ પ્રકાશા.
-
-
જે લોકો પોતાની શક્તિનો પ્રભાવ આપણું ઉપર પાડે છે તેઓને વિશ્વાસ આપણે સ્વાભાવિક રીતે કરવા લાગીએ છીએ. તેઓ આત્મ-વિશ્વાસ વગર એમ કરી શકતા નથી. જ્યારે તેએાનું મન ભય તથા શંકાઓના વિચારથી ભર્યું હોય છે તેવી સ્થિતિમાં તેઓ આપણું ઉપર પ્રભાવ પાડી શકતા નથી. કેટલાક મનુ
ની કઈ એવી અલોકિક શક્તિ હોય છે કે તેઓનાં દર્શન માત્રથી જ આપણું હદય ઉપર આપેઆપ તેઓને આધ્યાત્મિક પ્રભાવ પડવા લાગે છે. આપણને તેઓની અંદર એક અદ્ભુત પ્રકારની દિવ્યતા જણાવા લાગે છે. તેઓ આપણું વિશ્વાસને પોતાની તરફ ખેંચી લે છે. આપણે તેએાની શકિત ઉપર વિશ્વાસ કરવા લાગીએ છીએ. એમ કેમ ન હોય ? કારણ કે તેઓ પોતાની શકિતપર નિરંતર દિવ્ય પ્રકાશ રેડયા કરે છે અને તેને અધિકાધિક ઉજવલ બનાવ્યા કરે છે.
તમે જરૂર એવા અનેક બાળકોને જોયા હશે કે જેઓ યોગ્યતામાં સમાન હોય છે તો પણ કેટલાક તે પિતાના ઉદ્દેશ તરફ વીરતા અને ધીરતાપૂર્વક પગ માંડતા હોય છે અને કેટલાક તે કોઈ પોતાને માટે માર્ગ શોધી દેશે એવી પ્રતીક્ષા કરતા હોય છે. તમે જાણે છે કે દુનિયાને એવી ફુરસદ નથી કે તે તમારી યોગ્યતાની તરફ તાક્યા કરે, તે તે એટલું જ જુએ છે કે તમે તમારા ઉદ્દેશની તરફ કેવી ગતિથી ધપી રહ્યા છે.
તમે તમારી ગ્યતા પર જેટલો અવિશ્વાસ કરશે, ભય અને શંકાને તમારા હદયમાં જેટલું સ્થાન આપશે, તેટલા જ તમે વિજયથી–સફળતાથી દૂર રહેશે. આપણે માર્ગ ગમે તેટલે કંટાકર્ણ અને અંધકારમય હોય તો પણ આપણે કદિપણ આપણા આત્મવિશ્વાસને-માનસિક વૈર્યને તિલાંજલી ન આપવી જોઈએ. આપણી શંકાઓ અને ભય એટલે બીજાના વિશ્વાસનો નાશ કરે છે તે બીજી કોઈ વસ્તુ કરતી નથી. ઘણુયે મનુષ્યની અસફળતાનું કારણ એ છે કે તેઓ પોતાના નિરાશાજનિત ભાવાનું જ પ્રાત્સાહન આયા કરે છે અને પોતાની પાસે બેસવા આવનાર લોકો પાસેથી એવી જ નિરાશામય પ્રેરણા મેળવ્યા કરે છે.
- જો તમે તમારી જાતને પતિત માનશે, જે તમે એમ માનશે કે અમે તે માલ વગરના છીયે, અમારૂં કશું મહત્વ નથી તે દુનિયા તમને એવા જ માનશે, તે તમારૂં કહ્યું મહત્વ નહિં ગણે અને તમારા અવાજની કશી કિંમત નહિ કરે.
એ કેઈપણ મનુષ્ય જોવામાં નથી આવતો કે જેણે પિતાની જાતને તુચ્છ, હીન અને નિર્માલ્ય ગણતા છતાં કેઈ મહાન કાર્ય કર્યું હોય. આપણે આપણું જાતને જેટલી મહત્વની સમજશું તેટલું જ મહત્વપૂર્ણ કાર્ય આપણે કરી શકીશું.
જે તમે મોટા પદાર્થોની આશા રાખતા હશે, તેની જ માગણી કરતા હશે અને તમે તમારા મનોભાવને વિશાળ બનાવ્યા હશે તે તમને ઉંચા પ્રકારની સફળતા પ્રાપ્ત થશે જ.
For Private And Personal Use Only
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
સ્વીકાર અને સમાલોચના.
૧૭૫
જેવા તમે તમારી જાતને ગણશે, જે તમને તમારી ગ્યતા પર વિશ્વાસ હશે, જેવું તમને તમારી ઉન્નતિનું મહત્વ જણાયું હશે અને તમે તમારી જાતને દુનિયાને માટે જેટલા ઉપયોગી તથા વજનદાર ગણતા હશે તેવા જ ભાવ તમારા ચહેરા ઉપર તથા તમારા આચાર વિચારમાં જોવામાં આવશે. જો તમે તમારી જાતને તુચ્છ અને નિર્માલ્ય માનશે તો તમારા ચહેરા ઉપર એ જ ભાવ દેખાશે. જો તમે તમારું પોતાનું સન્માન નહીં કરતા હો તો તમારે ચહેરો તે વાતની ગવાહી આપશે. જો તમે તમારી જાતને ગરીબ અને માલ વગરની માનતા હશે તે જરૂર સમજી લો કે તમારા ચહેરા ઉપર કદિપણ ભાગ્યવાનની પ્રભા ચમકશે નહિ. તમારા
હેરા પર ગરીબાઈની જ ઝબક ઝબક્યા કરશે. જે કઈ ગુણ તમે તમારામાં પ્રકટ કરો છે તેનો અંશ તે પ્રભાવમાં પણ રહેલો છે કે જે તમે બીજા ઉપ૨ પાડો છે. (ચાલુ)
સાકાર અને સમાલોચના, સમ્યગદર્શન–લેખક શ્રી વિજયમોનસુરિજીના પ્રશિષ્ય મુનિરાજશ્રી ધર્મવિજયજી. આ લધુ ગ્રંથમાં સમત્વ પ્રાપ્તિનો ક્રમ કેવા પ્રકાર છે? પ્રાપ્તિનાં કારણે અને તે કેને પ્રાપ્ત થઈ શકે તેના પ્રકાર તે આત્મભાવ છે કે પરભાવ છે ? તે જાણવાનાં લક્ષણેતેની પ્રાપ્તિથી આત્મા કેવા પ્રકારના કુળને એકતા થાય છે એ સાત પ્રકારના કારથી વિવેચન કરેલ છે. છેવટે સમ્યકત્વના સડસઠ ભેદનાં નામ આપી ગ્રંથ સંપૂર્ણ કરેલ છે. એકંદર રીતે જિજ્ઞાસુ માટે સરલ છે. પ્રસિદ્ધ કર્તા શ્રી મુકિમળ જેન મોહનમાળાના કાર્યવાહક લાલચંદ નંદલાલ શાહ-વડોદરા કિંમત અમૂલ્ય.
આત્માનંદ-માસિકપત્ર-સંપાદક ચાંદમલ બાબુ મંત્રી શ્રી આત્માનંદ જેને ટેકટ સેસાઇટી-અંબાલા આ સોસાયટી તરફથી પંદર વર્ષથી સાહિત્ય પ્રચાર વડે જેને ધમનો પ્રચાર પંજાબ દેશમાં જૈન સમાજ માટે કરી રહેલ છે. તેમના તરફથી ૧૦૮ બુકે અત્યાર સુધીમાં પ્રકાશિત થયેલ છે. અનેક બાજુ તરફથી એક જૈન સમાચાર પત્ર પ્રકાશિત કરવાની માંગણું થવાથી ટ્રેકટને માસિકપત્રના રૂપમાં ગયા જાનેવારી માસથી ફેરવી નાંખેલ હોવાથી આ આત્માનંદ-માસિકપત્ર રૂપે પ્રથમ અંક પ્રકટ થયેલ છે. હિદિ ભાષામાં અને પંજાબ જેવા દેશમાં આવા એક માસિકપત્રની જરૂર હતી તે આ સોસાઈટીએ પુરી પાડી છે. અમે તેની ભવિષ્યની ઉન્નતિ ઇચ્છીએ છીએ. વાર્ષિક બે રૂપીયા લવાજમથી પ્રકાશકને ત્યાંથી મળી શકશે.
દિગંબર જૈન-સચિત્ર વિશેષાંક, સંપાદક મૂળચંદ કિશનદાસ કાપડીયા–સુરત. વર્ષ ૨૩ મું અંક ૧-૨ વાર્ષિક મૂલ્ય રૂ. સવાબે. દિગંબર જૈન સમાજ તરફથી પ્રગટ થતા આ માસિક પોતાના સમાજની આ પ્રકારે સેવા કરી રહેલ છે. તેમાં આવતા દિગંબર જૈન સમાજના વિદ્વાન પુરૂષોના હિંદી અને ગુજરાતી ભાષાના લેખે અને દિગંબર જૈન સમાજના હિંદના ગામે ગામના વર્તમાન સમાચારથી તે આવકારદાયક થઈ પડેલ છે. તેમની દર વર્ષે સચિત્રાંક કાઢવાની પ્રણાલિકા ખેંચાણકારક છે. કેટલીક કેટલીક હકીકતો જાણવા જેવી પણ આવે છે. અમે તેની આબાદી ઇચ્છીયે છીયે.
----------
For Private And Personal Use Only
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
છે Jego Gogyપૈ૦૦૦S[oad
@dostica Doscil
૭ ૦Biasoliaserra saerage GરયoriesGoa,āorsicકાઠalog » - જુર (જીલ્લા પુના) શહેરમાં મળેલી તેરમી રે
શ્રી જૈન શ્વેતાંબર કોનફરન્સ. # વ્યવહારકુશળ અને કનેહબાજ કાર્યવાહકોએ સહનશિલતા રાખી 8િ
સહીસલામત પાર ઉતારેલું કે ન્યુરન્સનું નાવ, 620deo 3E9G6dclothonoulleોન Gિe.૦૦eholloET SOMe5EO : સંવત ૧૮૬ના મહાસુદ ૧૦,૧૧, ૨, શનિ, રવિ, સોમવાર તા.૮-૯-૧૦ ફેબ્રુઆરી.
મહારાષ્ટ્રીય નરવીર રત્ન શિવાજી મહારાજની જન્મભૂમિ જુનેરમાં ઉપરોકત દિવસે આપણી મૂર્તિપૂજક (જેનેની) જેન વેતાંબર કોન્ફરન્સ મળી હતી. સાથે મારવાડી જૈન બંધુઓ અને મહારાષ્ટ્રીય જૈન બંધુઓનું સંમેલન અને જૈન સેનેટરી એસોસીએશન તરફથી આરોગ્ય પ્રદર્શન સાથે જૈન મહિલા પરિષદ પણ હતી. ઘણું વખતથી નિદ્રામાં સુતેલ કેરન્સની આ જાગ્રતિ એકાએક જરૂરી વખતે ઉભી થતી હોવાથી, જેન બધુઓનો ઉત્સાહ પણ સાથે ઉભો થયો હતો. શુમારે ચાર હજાર મનુષ્યો ને હાજરી હતી. મહારાષ્ટ્રમાં આ સંમેલન થતું હોવાથી બીજા પ્રાંત કરતાં મહારાષ્ટ્રીય બંધુએમાં વિશેષ ઉત્સાહ ખંત અને સેવા ભાવના પ્રગટી નીકળી હતી. મહારાષ્ટ્ર જીલ્લામાં આવું સંધ સેવાનું સંમેલન થાય તે મહારાષ્ટ્રીય બંધુઓ માટે માંગલિકના દિવસો હતા. તનતોડ મહેનત કરી, તન, મન, અને ધનનો સાર વ્યય, કરી મુશ્કેલીઓ તેમજ સંકટો સહન કરી પરિષદ પાર ઉતારવાનું, કોન્ફરન્સને નવી જાગૃતિ આપવાનું અને વિજયવતી બનાવવાનું માન કોન્ફરન્સના કાર્યવાહકો સાથે તે ભાઈઓ પણ ખાટી ગયા છે. પ્રમુખ શ્રી રાવસાહેબ રવજીભાઈ સેજપાલ સુમારે ૩૦૦ ડેલીગેટો સાથે ૫ના ૫ધારતા ત્યાંના જેનાએ સ્વાગત કર્યું હતું. ત્યાંથી મેટરમાં જુનેર પધારતો શેઠ 2 સ્વરૂપચંદના અધિપતિ પણ નીચે કમીટીએ સ્વાગત કર્યું હતું. પછી પ્રમુખશ્રીનું સરઘસ જુનેર શહેરના જાહેર રસ્તા ઉપર નીકળ્યું હતું. આખા જુનેર શહેરને વાવટા તોરણ વગેરેથી શણગારવામાં આવ્યું હતું. સરધસ જોવાના લેકને ઉત્સાહ જબર હતું. સરઘસ શહેરમાં કરી પરિષદના મંડપમાં આવતાં ત્યાંની મ્યુનીસીપાલીટી તરફથી પ્રમુખશ્રીને માનપત્ર આપવામાં આવ્યું હતું. ( જે બનાવ પ્રથમ હતો, ) પ્રમુખ સાહેબે તેને યોગ્ય ઉત્તર આપ્યો હતો.
તા. ૮ મીના રોજ બપોરના દેઢ વાગે શેઠ રવજીભાઈ સેજપાલના પ્રમુખપણ નીચે પરિષદ મંડપમાં કેન્ફરન્સની પહેલા દિવસની બેઠક મળી હતી. પ્રથમ રા. મનસુખલાલ લલુભાઈએ મંગળાચરણ કર્યા બાદ બાળકો અને કન્યાઓએ સંગીત વાવટા સાથે ગાઈ બતાવ્યું હતું. ત્યારબાદ સ્વાગત સમીતિના ચીફ સેક્રેટરી શ્રી મોતીલાલ વીરચંદે આમંત્રણ પત્રિકા વાંચી સંભળાવ્યા બાદ સ્વાગત સમિતિના પ્રમુખશ્રી ચુનીલાલ સ્વરૂપચંદે આવકાર આપનારું ભાષણ વાંચી સંભળાવ્યું હતું. જેમાં આભાર માનવા સાથે જણાવ્યું કે આ પુણ્ય ભૂમિમાં ત્રણ વર્ષ પહેલાં હિંદુઓનો ઉદ્ધાર કરનારી પ્રચંડ શકિત શિવાજીના રૂપમાં પ્રગટ થઈ હતી. અમને આશા છે કે જેનેને પુનરૂદ્ધારને પાયે પણ આજ પુણ્યભૂમિમાં નંખાશે અને નવચેતન જેમાં રેડવાનું માન મહારાટને મળશે. વગેરે એવી મને પ્રબળ આશા છે. આગળ ચાલતાં જણાવ્યું કે કેટલાક
For Private And Personal Use Only
Page #21
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
તેરી શ્રી જૈન શ્વેતામ્બર કોન્ફરન્સ.
૧૭૭
વર્ષોથી કાન્ફરન્સ ભરવી અધ પડેલ જોઇ અમારા ભાઈના મનમાં અહિ ભરવાને ઉત્સાહ આવ્યા, અને જવાબદારીને ખ્યાલ કરતાં અત્યારે અતિ કષ્ટ પ્રદ છતાં, ખીજા કા જલાએ કાન્ફરન્સ ભરવાને નાતર આપવાનુ યોગ્ય ધાર્યું નથી તે પરિસ્થિતિમાં આ ખીજી વખત મહારાષ્ટ્રે આમ ંત્રણ આપવાનું સાહસ દેવળ સંધના દન કરવાનુ, સધની શાભા અને મહત્વ વધવાના સાત્વિક મેાહના લીધે ઉપડી લધું છે. જ્યારે સમાજમાં અનેક પક્ષા પડયા છે, કાણ કયા પક્ષને હશે તે સમજવું મુશ્કેલ થઇ પડે છે અને ઉત્તમાત્તમ અને ગંભીર મનુષ્યેાના મગજો પણ સલાહસપ કરાવવામાં ખાલી થયા છે, તેવા કટોકટીના વખતમાં મહારાષ્ટ્રે કેવળ આત્મા ઉપર તેમજ સમાજના આગેવાન, શાંત અને વિચારક વર્ગ ઉપર વિશ્વાસ રાખી આ સાહસ વારી લીધું છે. તેથી આપ સાહેા અમારી ધારણા યશસ્વી કરી, સમતા શાંતિ અને ધર્મપ્રેમથી પ્રેરાઇ ચેાગ્ય ઘટનાએઃ અમલમાં લાવશે એવી અમેાન સંપૂ` આશા છે. ત્યાર પછી જુન્નેનું પ્રતિસિક વન આપ્યા બાદ જણાવ્યું કે અમાને આ કાર્યં માટે જોઈએ તે કરતાં પુષ્કળ મદદ મળી છે જે ઉપરથી જૈતાના સમાજ ઉપર પ્રેમ અને કાન્ફ્રરન્સના કાર્ય તરફ સહાનુભૂતિ છે; તેમજ કુશળ કાર્યવાહક હોય તા જૈનેમાં સારી જાગૃતિ સાથે કે!ન્ફરન્સના ઠરાવેાને અમલ પશુ સારા પ્રમાણુમાં થઈ શકે તેમ છે. આગળ ચાલતાં જણાવ્યું કે અમેાએ કાન્ફરન્સનું આમ ંત્રણ આપ્યુ તે બાદ કેટકાએ પેાતાના અશુભ્ર સૂર કાઢી અમારા માર્ગમાં કાંટા પસારવામાં બાકી રાખી નથી, છતાં અમારા તે ભાઇઓના ખરાબ કાર્યોથી અમારા ભાઈએમાં દ્વિગુણીત ઉત્સાહ વધી ગયેા હતેા. આવી ખાલીશતાથી સમાજ પેાતાના કાર્યોથી પરાંગમુખ થાય તે બનવું અશકય છે. ભારતવર્ષના યુવકવવે જાગ્રત થયા છે તેા જૈન કામમાં નવા પવન કાય તેમાં નવાઈ નથી, માટે કાળ આગળ નમતું આપી મુખ્ય સિદ્ધાંતને વળગી રહી પ્રગતિમાં સાધકરૂપ બનવું યોગ્ય છે. યુવક અને પ્રતિમાન ઉત્સાહી બંધુએએ પશુ કાનુ મહત્વ, જીનાએને અનુભવ અને અનુભવેલા સારાસારના વિચારોને પશુ સાથેજ વિચાર કરવો જોઇએ. વૃદ્ધોમાં જેમ સાહસ હતુ નથી, તેમ યુવાનેમાં વિચારની ગ ંભીરતાનુ વૈગુણ્ય હાય છે, એ વાત નજર બહાર રાખી પાત્રવે તેમ નથી માટે જ્હોને અનુભવ અને યુવાનાનુ સાહસ એના ભેમાં મેળ સાથે હાલના પ્રગતિમાન જમાનામાં કાર્યાં પ્રતિ થવી જોઇએ. સમાજથી ઝીલી ન શકાય તેવા પ્રશ્નો સમાજ આગળ ધરી પહેલેથીજ અભાવ ધારણુ કરનાર બીકણુ સમાજને એકદમ ભડકાવી મુકી સુધારા વિષે પરાંગમુખ કરી નાખવાનું સાહસ કરવાના હજુ સમય આવ્યેા નથી એમ મને લાગે છે. આગળ ચાલતાં કાન્ફરન્સની અસ્તિ માટે વિરૂદ્ધ ખેલનારને તેનાથી થતાં લાભા સમજાવી ક્રાન્ફરન્સની કેટલી ઉપયોગીતા છે . અને ષષ્ટિએ પશુ પુણ્યકાર્યાં છે એમ સમજાવ્યું. ત્યારબાદ કાન્ફરન્સે સામાન્ય અને ધાર્મિક કેળવણીના અંગે, હાનિકારક રિવાજોની બંધ કરાવવાની બાબતમાં વગેરે વગેરે ખાખતમાં શું શું કર્યુ છે અને કેટલી પ્રગતિ કરી છે તે નજરે પડે છે. પ્રગતિને માટે હજીપણુ ઘણુ જ મેટુ કર્યક્ષેત્ર પડેલુ છે, માટે કાન્ફરન્સ ભરાતી રહેશે તા જ આપણે તેવા કાર્યો હાથ ધરી શકીશું. ત્યારબાદ કેન્દ્રરન્સના બંધારણ કરીથી તૈયાર કરવા, કેળવણીના ઉત્તેજન માટે ટ્રાઇસ્કુલ, ગુરૂકુળે! અને જૈન વિશ્વવિદ્યાલય ખાલવાની જરૂરીઆત, જૈન ધર્મ ઉપર થતાં આક્રમણને પ્રતિકાર કરવા તૈયાર થવા માટે વ્યાયામશાળા, અખાડાની જરૂરીયાત, જૈનેની ગરીબાને દૂર કરવા, જૈન એક સ્થાપવા, ખાદીના પ્રચાર ઉપર, હીંદુઓ સાથે રાજકીય, સામાજિક, ઉદ્યોગીક અને ધાર્મિક
For Private And Personal Use Only
Page #22
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
શ્રી આત્માન મકાશ. કાર્યોમાં સહભાગી થવા, ધાર્મિક ખાતાના હિસાબોની ચોખવટ અને પ્રગટ કરવાની બાબત, હાનિકારક રિવાજો દૂર કરવા, તીર્થ ઝગડાનો લવાદમારફત નિકાલ લાવવા, કાનભંડારોનું રક્ષણ કરવા, અને લોકભાષામાં જૈન સાહિત્યનો પ્રચાર કરવા વગેરે વગેરે બાબતો માટે જણાવ્યું હતું. છેવટે જાનેરના સંધ અને કોન્ફરન્સમાં પધારેલ ગૃહસ્થને આભાર માની પિતાનું ભાષણ સમાપ્ત કર્યું હતું. એ સ્વાગત કમીટીના પ્રમુખનું ભાષણ ચાલતું હતું તે દરમ્યાન જેન યંગમેન સોસાયટીના પ્રહસ્થો અને બીજા બંધુઓએ ડેલીગેટ તરીકેની ટીકીટ જેને કાઈ સંધ કે સંસ્થાએ ડેલીગેટ તરીકે ચુટેલા નહિં હોવાથી, તેમજ કોન્ફરન્સના બંધારણની રૂઇએ ડેલીગેટોની ટીકીટો તેઓ મેળવી શકે તેમ ન હોવાથી બહાર શોરબકેર થઈ રહ્યો હતા. છેવટે તેઓએ મંડપમાં પથ્થર ફેંકવા માંડયા અને તેથી શેઠ દલપતભાઈ રવચંદ મહારાષ્ટ્રીય એક સ્વયંસેવક પર પથ્થર મારી સખ્ત હમલે કરવાથી તે ભાઈ બેભાન થઈ ગયેલ જેથી તેને મંડપમાં લાવવામાં આવેલ હતા. શાંતિ સમાધાન કરવા જનારા બંધુ ગુલાબચંદજી ઢા જમીન ઉપર પડી ગયા હતા. અને બંધુ રણછોડભાઈ રાયચંદ ઝવેરીની પાઘડી પડી ગઈ હતી. આવી અનેક મકલીઓ અત્યાચાર કરનારાઓએ ઉભી કરવાથી પોલીસ પાર્ટી આવી પહોંચી હતી અને સભામાં શાંતિ થઈ હતી. જાણવા પ્રમાણે ગડબડ મચાવનારાઓ બીજાઓ સાથે છેવટે મંડપ અને જાનેર ગામ છોડી ગયા હતા. આ તોફાન કેમ થયું ? કોણે અને કેવી રીતે કર્યું તે સ્વાગત કમીટીના હીત માટે કોન્ફરન્સ જનરલ સેક્રેટરીઓની સહીથી સત્તાવાર યાદી બહાર પાડવામાં આવી હતી. જે પેપરમાં આવી ગયેલ છે.
' ત્યારબાદ મી. બાલચંદ હીરાચંદની દરખાસ્ત. તથા શેઠ પોપટલાલ રામચંદ. તથા શેઠ રતનચંદ ખીમચંદ, શેઠ બાબુલાલ નાનચંદના ટેકાથી શેઠ રવજીભાઈ સેજપાળ રાવસાહેબે પ્રમુખસ્થાન સ્વીકાર્યા બાદ નીચે પ્રમાણે લેખીત ભાષણ તેઓશ્રીએ વાંચી સંભળાવ્યું હતું.
શ્રી જૈન શ્વે. કોન્ફરન્સના પ્રમુખસ્થાનેથી
રાવસાહેબ રવજીભાઈ સેજપારનું વક્તવ્ય. બધુઓ અને બહેન –
જૈન સમાજ તરીકેનું આપણું મિશન જેટલું પવિત્ર છે તેટલી જ મહાન આપણી જેને તરીકેની જોખમદારી છે. એ મહાન જોખમારી સંપૂર્ણપણે અદા કરવાનું ત્યારે જ બની શકે કે જ્યારે શ્રી જિ. દેવના વાહનરૂપ જૈન સમાજ પોતે ઐશ્વર્યવાન અને એકરૂપ હોય સમાજને એ બનાવવા માટે જ આજથી ૨૮ વર્ષ પર સંગઠન રચવામાં આવ્યું હતું. અને એને “જૈન કન્ફરન્સ’ એવું નામ આપવામાં આવ્યું હતું. એ કેન્ફરન્સનું આજે તેરમું અધિવેશન છે. મહારા જેવા અદના વ્યાપારી માટે આ જોખમદારીનો બજે અસાધારણ છે અને જે કે હું એક વ્યાપારીને સ્વાભાવિક એવી “ સાદી હમજ,' સહિષ્ણુતા તથા શાન્ત ઉતસાહરડે એ બોજ ઉપાડવા પ્રયત્ન કરીશ, તે પણ પૂર્ણ સફળતા માટે તો હું આપ સર્વની-વૃદ્ધો તેમજ યુવાનો-લી–' સાદી મજ,’ અને સહૃદય સહકાર પર જ મદાર બાંગ્યો છે.
For Private And Personal Use Only
Page #23
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
પ્રમુખશ્રીનું ભાષણ.
S
જીવતું વાતાવરણ:– - વીરપુત્ર પ્રારંભમાં જ હું આપને બે સુંદર યોગ મેળવવા માટે મુબારકબાદી આપું છું. તે બે યોગ બીજા કોઈ નહિ પણ આ સમેલનનું સ્થાન અને સમેલનને સમય બને યોગમાં વિલક્ષણતા છે, જીવતું વાતાવરણમાં છે. આ સ્થાન તે છે કે જેણે સમસ્ત ભારતના આર્ય સંસ્કારનો નાશ થતો અટકાવનાર શીવાજી જેવો વીરપુત્ર પ્રસવ્યો હતો. એ વીરપુત્ર ની વીરતાના પાયામાં ચારિત્રનું ચણતર હતું. સમથ યોગી રામદાસે એને એવાં સંસ્કાર આપ્યા હતા કે જેથી શરીરબળને દુરૂપયોગ થવા જ ન પામે. એને શત્રુનાં અને પિતાના સાધનનું ભાન હતું, અનુકુલ પ્રસંગ મળતાં સુધી થોભી જવાની એનામાં ધીરજ હતી, પ્રસંગ મળતાં સંગઠિન બળથી અને વાની ઇચ્છાશકિતથી હુમલો કરવાની તે કુનેહ ધરાવતો હતો, દેશીએ કે તટસ્થ, નિર્દો કે નબળાઓને ઈજા ન થવા પામે એવી દયા હેનામાં હતી, અને મહાન સંક્ટોને પરિણામે મળતા જ્ય ગુરૂચરણમાં અપર્ણ કરવા જેવી ત્યાગવૃત્તિ તથા ભક્તિ તે ધરાવતો હતો. સાચી વીરતા, સાચી માણસાઈ, એનું નામ કહેવાય. એ ગુણે અથવા સંસ્કાર વગર કઈ વ્યકિત કે સમાજ, દેશને વિકાસ કે મુદિત સંભવે નહિ. આપણે હમણાં આદરેલા કાર્યની સફળતા માટે પણ એ ગુણની આરાધના આવશ્યક છે. શીવાજીના શત્રુઓ શરીરબળમાં ઓછા નહોતાં, પણ ચારિત્રબળ અર્થાત આધ્યાત્મિક બળમાં ઉતરતા હતા. જરા શરીરબળ પાશવબળને ચારિત્ર બળના અંકુશમાં મૂકવું એ આર્યપ્રજાનો સનાતન પુરૂષાર્થ છે. અને શીવાજી મહારાજ એ ‘ પુરૂષાર્થ ' ના સાયા પ્રતિનિધિ હતા. એવા પુરૂષની જન્મભૂમિમાં આ સંમેલન ભરવાના પ્રયત્નમાં ફતેહમંદ થવા માટે આપને અભિનંદન આપ્યા શિવાય મહારાથી રહેવાય જ કેમ?
- બીજે યોગ સમેલન માટે સમય છે. આ કોન્ફરન્સને જન્મ થયો તે સમયના વાતાવરણ કરતાં આજે જ્યારે અદાવીશ વર્ષે તેરમું અધિવેશન થાય છે તે સમયનું વાતાવરણ જાદૂ જ છે. આજે આખી દુનિયામાં પિપાસાની આગ સળગી ઉઠી છે. આપણી જન્મભૂમિએ સેંકડે વર્ષની પરાજિત મનોદશાને દેશવટો દઈ સ્વતંત્રતાનું ધ્યેય જાહેર કર્યું છે. આપણું જૈન સમાજમાં પણ યુવક વર્ગમાં જ માત્ર નહિ પણ પુરાણપ્રેમી વર્ગમાં પણુ-લબે વખત સૂતેલી વિચારશકિત અને ક્રિયાશકિત કુદકા મારવા લાગી છે, “થાય તે થવા દેવું” “ ઘર સાચવીને બેસી રહેવું” એવી જે ભાવનાના પાશમાં દેશ અને સમાજ જકડાયા હતા તે ભાવના હવે શીથીલ થવા લાગી છે. ટૂંકમાં કહું તો આજે આપણી આસપાસ * જીવતું વાતાવરણે ઉત્પન્ન થઈ ચુકયું છે.
એ નવીન પરિસ્થિતિમાં આપણે પહેલી વાર જ એકઠા મળીએ છીએ. “ જીવતા વાતાવરણ ને ભેટવાની પહેલી તક મેળવા માટે હું આપ સર્વને મુબારકબાદી આપું છું. વિવિધ અભિપ્રાયો અને વિવિધ બળાની અત્રે હાજરી હોવી એ આપણા વિસનો ચક્કમ પુરાવો છે. અને એ વિકાસક્રમમાં આગળ વધવા માટે આપણે એ વિવિધતાઓમાંથી ય એકતા રચીશ. જ્યાં સુધી આપણા પૈકીના ઘણાખરાના ઇરાદા પ્રમાણિક હશે, ધ્યેય ચોક્કસ હશે અને હૃદય એક હશે, ત્યાં સુધી અભિપ્રાય ભિન્નતાનો ભય રાખવાની લેશમાત્ર જરૂર નથી. એથી ઉલટું, જ્યાં તમામ મનુષ્યો એક જ અભિપ્રાય ધરાવવા નો દેખાવ કરે છે ત્યાં કાં તે દંભ છે, કાં ભય છે, કાં પ્રમાદ છે કાં અજ્ઞાનતા છે. પોત
For Private And Personal Use Only
Page #24
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાર. પિતાના અનુભવ પ્રમાણે માણસ પિતાનો અભિપ્રાય ધરાવે અને એમજ જાહેર કરે, એ જ પ્રમાણિકતા છે. વ્યકિતગત પ્રમાણિક અભિપ્રાય એ તે સમાજની જરૂરીઆત છે. પણ તે સાથે જ, એ પણ સમાજની જરૂરીઆત છે કે સામાજિક કાર્યના નિર્ણય વખતે વ્યકિતએ અહમતનું મહત્વ સ્વીકારી પોતાના જ વિચારને અમલ કરવાની સમાજને ફરજ પાડ વાના મેહથી બચવું જોઈએ. જે દરેક વ્યકિત એમ જ આગ્રહ કરે કે સમાજે હેના જ વિચારનો અમલ કરવો જોઇએ, તે સમાજનું કાર્ય જ અશકય થઈ પડે સારામાં સારા વિચાર પણ કઈ પર–ખાસ કરીને વિરુદ્ધ મત ધરાવતા હજારો માણસે પર-બલાત્કારથી ઠોકી બેસાડવાનું શક્ય નથી. સહીસલામત પણ નથી. જે શક્ય છે, સહીસલામત છે અને પ્રમાણિક છે તે એટલું જ કે પોતાનો અભિપ્રાય બીજાઓને બંધુભવે સમજાવવાને દરેક પ્રયાસ કર્યા બાદ હેના સ્વીકાર કે અસ્વીકાર માટે તેઓને સ્વતંત્ર રહેવા દેવા. પિતાના હદયના અવાજ બીજાના હદયમાં ઉતારવાની બનતી તમામ કાશીષ ન કરવી એ ચારિત્રબળની ખામી સૂચવે છે. અને પોતાને વિચાર ન સ્વીકારી શકે તેઓ પર ગલીચ વાગ્યહાર કરવા કે હાથ ઉપાડવા એ પશુનું લક્ષણુ છે. પશુપણામાંથી મનુષ્યપણુમાં આવી ચુકેલા છ માટે જ-એથી ય ઉચી એડગ્યતા આપવા ખાતર-જૈનધર્મ યોજાય છે. પાશવપ્રકૃતિ નેહાના મહેતા એક પણ જેનમાં બરદાશ કરી શકાય નહિ. એક તરફ ભીરુતા અને બીજી તરફ પાશવવૃત્તિ એ બે મનુષ્યત્વના ખરા શત્રુ છે અને એ શત્રુઓને જીતવાની જે તાલીમ લીધી છે તે જ “ જેન” છે. ભીરતા અને પાશવવૃત્તિ એ જ સમાજ અને દેશની પ્રગતિને અટકાવનાર મહાન “બંધ' છે.
આવી પ્રતિનિધિ સભામાં ભાગ લેનાર તમામ વ્યક્તિઓ પાસેથી એટલી આશા રાખવાને આપણે હક છે કે તેઓએ સર્વનું ધ્યેય જે સમાજને સંગઠિત અને સશક્ત બનાવી તે દ્વારા જગતને વધારેમાં વધારે ઉન્નત બનાવવાનો પ્રયાસ કરવાનું છે અને તેઓ સર્વનું હંય આ બેયને સ્વીકારનારા સઘળાઓના સુખે સુખી અને દુઃખે દુઃખી છે.
એ આશાના આધારે જ મહેં આ મહારનું ધુંસરું ઉપાડવાની હિમ્મત ધરી છે. આપ સર્વના સહકાર અને સાદી સમજ ” વડે જ આ રથને યથેષ સ્થાને પહોંચાડી શકાશે, અન્યથા - હિ જ. ધ્યેય સકલ થશે તો તેનો યશ આપને છે. નિષ્ફળ જશે તે અપયશ આપને અને ગેરલાભ આપતિ સમસ્ત સમાજને છે. હાર તરફથી હું પ્રારંભમાં જ ખાત્રી આપું છું કે હારા અંગત અભિપ્રાય ગમે તે હશે તે છતાં ઠરાવ કરવાના હમારા પ્રમાણિક પ્રયાસમાં મહારા અભિપ્રાયોને દખલગીરી કરવા નહીં જ દઉં. તે સાથે એ પણ એકરાર પ્રગટ કરવાની મહારી ફરજ છે કે કોઈ પણ વ્યકિત કે વ્યકિતઓ-પછી તે સુધારક હે વ પુરાણપ્રેમી હે ગમે તે હો-સભાના સર્વમાન્ય નિયમોને ઈ-દાપૂર્વક ભંગ કરવા કાશીષ કરશે તે તેવે વખતે તેની થોડી વ્યકિતઓની ક્ષણભરની લાગણીઓ તરફ નહિ પણ કેરન્સના ભૂષણ તો સમાજના હિત તરફ વધુ ઝકીશ. અને કોઇ પક્ષ તરકની વાહવાહ જોઇની નથી; કારણ કે જ્યાં એકપક્ષ તરફની વાહવાહ છે, ત્યાં બીજ પક્ષ તરફની નિંદા પણ સાથે જ છે. પ્રમુખ એ સમાજને “દાસ' છે, પણ દાસ છે તેથી જ સમાજનું ધર જાળવવાની જોખમદારી ભૂલવી એને પાલવી શકે નહિં.
ગૃહ ! હારા વલણ અને મહારા નિશ્ચયથી હું આપને વાકેફ કરી ચૂક્યો છું. અને હવે આપ સર્વેના વલણ અને નિશ્ચય બાબતમાં મહને આપ નિશ્ચિંત રાખશો એટલું
For Private And Personal Use Only
Page #25
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧૮૧
પ્રમુખશ્રીનું ભાષણ માગી લઉં છું. હું માગી લઉં છું કે, ગમે તેવી પવિત્ર ફરજ બજાવવા નિમિત્તે પણ કોઈની લાગણી દુખાવવાની કોઈ હને ફરજ ન પડે. હું માગી લઉં છું કે, વાજબી કે ગેરવાજબી રીતે પોતે માનેલા નેતાની એકહથ્થુ સત્તા સમાજપર ઠોકી બેસાડવાને પાઠ ગોખીને કષ્ટ આવ્યું હોય તે એ પાઠને મંડપની બહાર ઝાટકી આવ્યા પછી જ પવિત્ર વીતરાગ દેવના મિશનરૂપ આ યજ્ઞમાં જોડાય. હું માગી લઉં છું કે જિનદેવે પોતે જેની ગરજ કરી હતી એવો સંયમ ગુણું એટલે મનોનિગ્રહ તથા ગુપ્તિ એટલે પિતાની શક્તિઓનું પ્રદર્શન કરવાના મોહને જિતવાપણું: એ બે ગુણરૂપ શસ્ત્રોથી જ સર્વ કઈ સંતોષ પકડે. હું માગી લઉં છું કે, સુધારકે કે પુરાણપ્રેમીઓ કઈ અશક્યની આશા ન કરે આખા સમાજના હટા ભાગને પસંદ ન હોય તેવા કેઈ કાર્યને એક વખતની દલીલ માત્ર વડે થઈ ગયેલું જોવાની આશા ન કરે. હું માગી લઉં છું કે “વ્યવહાર નું ય સ્વરૂપ ઠીક ઠીક નહિ હમજવા છતાં “નિશ્ચય” નું નાટક ભજવવા જેવી આત્મવંચના કઈ ન કરે. હું માગી લઉં છું કે, કાંઇપણ અભિપ્રાય આપવા પહેલાં યાદ રાખવામાં આવે કે આપણે બધા કઈ હવાઇ પ્રદેશમાં રહેતા નથી; પણ સ્થળ પૃથ્વી પર રહીએ છીએ.
જ્યાં ઈછાએ ક વગર છાએ પણ કઈ રાજાના કાનુન પાળવા સિવાય ચાલતું જ નથી અને જાહેર મતની પણ દરકાર કર્યા વગર ચાલતું નથી, તથા જ્યાં ગમે તેવા વિદ્વાન સાધુ પણ કાયદાને માન આપ્યા સિવાય, પાપી (2) ગૃહસ્થાશ્રમ પાસેથી મેળવેલું અન્ન ખાધા સિવાય, પાપમૂલક (2) પિતાના મદદ સિવાય અને મિથ્યાત્વી (2) દુનિયાના અભિપ્રાયની દરકાર કર્યા સિવાય તે એક ડગલું ભરી શકે તેમ નથી. બે ને બે ચાર કહેવા જેવી આ સાદી વાતે સ્મરણમાં રાખીને કામ કરાય તો વિવિધ અભિપ્રાયો અને વિવિધ બળા તે ઉલટાં આપણું ગતિને શક્તિ ધીરનાર થઇ પડે. અને જો એ સાદાં સત્યને ઈરાદાપૂર્વક તરછોડવામાં આવે તો છેદનભેદન થઈ ચૂલે આપણે સમાજ નષ્ટપ્રાય થવા સાથે આપણે બધા જગતની હાંસીને પાત્ર બનીએ એ કહેવાની ભાગ્યે જ જરૂર હેય. ભય કઇ દિશાને છે ?
કોઈપણ કામ કે દેશની સહીસલામતી અને પ્રગતિને ભય કઈ દિશાનો હેઈ શકે ? શું સુધારકે ભય રૂપ છે? શું પુરાણપ્રેમીઓ ભયરૂપ છે? એક પણ નહિ. એ બને તો કેમ કે દેશના રથની ચોક્કસ પ્રગતિ સાધનારી શક્તિઓ છે. એક શકિત રથને આગળ ધકેલવા મથે છે, બીજી શકિત પ્રતિજોર કરી રયને ઉો પાડતો અટકાવવા મથે છે, અને એ રીતે વજનદાર રથ ધીમે પણ ચોક્કસ પગલે આગળ વધવા પામે છે. એ બે શકિતઓના સહકાર વગર તે કોઇ રથની સહીસલામત પ્રગતિ સંભવતી જ નથી. એ બને તો પોતાના માથા દ્વારા જ પોતાના ભોગે જ-રથનું જીવન શકય બનાવે છે. ત્યાર પછી રયને ભય કેને, છે ? થોડાક કે જે એને પુરાણ કે નવા અભિપ્રાયો પૈકી એકકેની ગરજ કે ચાહ નથી પણ માત્ર પોતાની સત્તા જમાવવાની જ ચિંતા છે તેવા થોડાઓ લોકોના ભોળપણનો લાભ લઈ પુરાણું કે નવા વિચારોની રક્ષાની આડમાં સ્વાર્થને શીકાર ખેલતા હોય છે. હરેક સમાજ અને દરેક દેને ખરો ભય આ દિચાને જ હેય. ચેતવાનું ત્યાં જ હેય; કારણ કે એ વર્ગ કોઈપણ જાતના સિદ્ધાન્તને માથે હડાવવા માંગતા હોતો નથી; પણ પોતાના સ્વાર્થને શિકાર ખેલવામાં સિદ્ધાન્ત માત્રને દારૂગોળા તરીકે વાપરતા હોય
For Private And Personal Use Only
Page #26
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧૮૨
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
છે, એવા સત્તાલોલુપીઓ રાજદ્વારી ક્ષેત્રમાં, ધાર્મિક ક્ષેત્રમાં, સમાજ ક્ષેત્રમાં, સર્વત્ર હોય છે. એ એમનો જ પ્રતાપ છે કે જે વડે કંઇ દેશની સ્વતંત્રતાનાં લીલામ થવા પામ્યાં
પ્રજાઓ નાશ પામી છે. કઇ સમાજે છિન્નભિન્ન થઈ ગયા છે, કંઈ ધર્મો સેતાનાયતનાં સ્થાન બનવા પામ્યાં છે. એ પ્રકૃતિના જીવોને ગુમાવવાનું કાંઈ નથી હોતું. “ જીતશું તે સત્તાધીશ બનીશું અને હારીશું તો સમાજ માટે પ્રાણ પાથરનાર (Martyr) ગણાઈશું' એ એકજ એમને સિવાન હોય છે. દરેક દેશે અને સમાજે, એટલા માટે પિતાના નેતા કે સ્વયંસેવક થવા મથનારના છૂપા આશય શોધી કાઢવાની કાળજી કરવી જોઈએ. તેના કે સ્વયંસેવક થવા ઈચછનાર ભેગ આપે છે કે ભાગ લે છે એ શેધવા તરફ જ દષ્ટિ રાખવી જોઈએ. કસોટીને બીજો પ્રકાર આ છે કે નેતા કે સ્વયંસેવક સં માજને સંગઠિત અને સશકત કરે છે કે વિભકત અને નિબંધ કરે છે, તે તપાસવું.
આત્મબંધુઓ ! આપણને નેતાઓ અને સમાજ સેવકોની-કમાનો તેમજ સીપાઈઓની–બનેની જરૂર છે, ઘણી મહટી જરૂર છે. જોખમદારીનો મહાન્ ડુંગર ઉઠાવનાર કમાનો મેળવવા એ તો મોટું સદ્દભાગ્ય છે, પણ કમાનની આજ્ઞાને વફાદાર રહી સીપાઈગીરી 'સાંગોપાંગ ઉઠાવનારા સીપાઈઓ મેળવવા એ ય બહુ મુશ્કેલ થઈ પડયું છે.
પાઈગીરી એ કાંઈ દાદાગીરી નથી. સીપાઈગીરીના પાયામાં સમાજપ્રેમ, કાનુન અને વ્યવસ્થા તરફ શ્રદ્ધા અને આજ્ઞાપાલનમાં મરી ખુટવાની તાલાવેલી એ તો અવશ્ય જોઈએ.
પિતાને જેન નેતા કહેવડાવનારાઓમાં હમે સંખ્યાબંધ શ્રીમત, સંખ્યાબંધ કેળવાયેલાઓ, સંખ્યાબંધ લેખક અને સંખ્યાબંધ સાધુઓનાં નામ સાંભળે છે. બીજી તરફ પિતાને ધર્મરક્ષાના કે સુધારાના સ્વયંસેવક તરીકે ઓળખાવનારાઓની પણું હોટી સંખ્યા જુઓ છો. આટલી ન્હાના કામમાં આટલા બધા “ કસાનોઅને ‘સીપાઈઓ’ હોવા છતાં, આપણી સંખ્યા તરસાલ કુદકે ને ભૂસકે ધટતી જાય છે, ભાગલા વધતા ? અંધાધધી અને જોહુકમી વધતી જાય છે, એને કંઈ અર્થ કેાઈ સમજાવશે ? ધર્મ સંબંધી અને સુધારા સંબંધી ભાષણો આપણે જોરશોરથી કરવાનું શરૂ કર્યું ત્યારથી આજ સુધીમાં ઇટાલી અને જાપાન જેવા કેટલાએ દેશના દેશો પુનર્જન્મ પામી પ્રકાશવા લાગ્યા છે, જયારે આપણે આપણું ધર્મનું તત્વજ્ઞાન હજુ આપણા જ લોકોને પણ સમજાવી શક્યા નથી તો પરદેશ અને પરકમમાં અને લોકપ્રિય કરવાની બાબતમાં તે કહેવું ય શું ? સંસાર સુધારા સંબંધમાં અઠ્ઠાવીસ અઠ્ઠાવીસ વર્ષો થયાં સમસ્ત હિંદના પુરાણપ્રેમી તેમજ સુધારક પક્ષના જોડાણથી જે ઠરાવો ફરી ફરીથી કરતા આવ્યા છીએ તે ઠરાવોનો અમલ કંઈ બની શકયે છે ? બાળલગ્ન, વૃદુલગ્ન, અજોડલગ્ન, કન્યાવિક્રય, જુલખર્ચ, Bતાના ધર્મસ્થાનોની વ્યવસ્થાનાં અંધેર, મા રેગે આપણે દૂર કરી શકયા છીએ ભલા ? આપણુ મનુષ્યત્વ કેરી ખાનારા આ કીડાઓને નાબુદ કરવાના કામમાં કોઈ સરકાર આડી આવતી નથી, કોઈ સંધ કે ધર્મગુરૂ મના કરતા નથી, ભાઈબંધ કોમોની ઇતરાજ બહારવી પડતી નથી; તે છતાં આટલા લાંબા સમયમાં અને “ કમાન ” તથા “સીપાઈઓની આવડી મહેદી જ છતાં આ પ્રાથમિક અને સરળ કાર્ય પણ બની શક્યું નથી; તે છતાં આપણામાંના કેટલાકો આપણું મહટા ભાગને હજુ અપ્રિય એવા વિધવાભગ્નાદિ સુધારા કોન્ફરન્સના ઠરાવ તરીકે કેમ સ્વીકારવામાં આવતા નથી એવા પ્રશ્ન કરે છે, ત્યારે મને
For Private And Personal Use Only
Page #27
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
પ્રમુખશ્રીનું ભાષણ.
૧૮૩
આપણી વ્યવહારકુશળતાની ખામી માટે અફસોસ થયા વગર રહેતો નથી. બધાને મંજુર એવું કામ પણ આપણે કરી ન બતાવીએ અને મહટા ભાગને નામંજુર એવા કામને આગ્રહ કરવામાં શકિત ખર્ચી નાખીએ તો તેથી સાર્થકતા શું છે?
હેલા, ન્હાના સર્વમાન્ય સુધારા પાછળ કેપ્ટન અને સીપાઇઓ યાહેમ કરી ઝંપલાવે અને એક કિલ્લે સર કર્યા પછી જ બીજી કિલ્લાને જીતવાની યોજના કરે ત્યારે જ એ સેવાકાર્ય ' કહેવાય, ત્યારે જ એ કોન્ફરન્સ અને ઠરાવની સફળતા કહેવાય, અને ત્યારે જ અંતિમ વિચારના સિપાઈઓ પુરાણપ્રેમી જનતાને ચાહ, વિશ્વાસ અને આભારની લાગણી ખેંચી શકે કે જે બળથી પછી તેઓ એક પછી એક કઠીન સુધારાને પણ સ્વીકાર કરાવી શકે. લગ્નને લગતા અંતિમ સુધારા કોન્ફરન્સ જેવી પ્રતિનિધિ સંસ્થામાં ઉપસ્થિત કરવા પહેલા વિદ્યમાન વિધવાઓની સ્થિતિ સુધારવાનાં તથા વિધવા થવાના માર્ગો બંધ કરવાનાં કામો વાર વિલંબે હાથ ધરવાં જોઈએ. નસીંગ અથવા બીમારની યથાયોગ્ય માવજત, શાસ્ત્રીય પદ્ધતિથી બાળ ઉછે, સ્ત્રી વર્ગને જરૂરી શિક્ષણ આપવાનું કામ, ગામોગામ ફરી સી વર્ગમાં સ્વમાન અને સંસ્કાર પ્રેરવાનું કામ. આ કામ કરતાં વધુ પવિત્ર અને વધુ ઉપયોગી કાર્ય હું શોધી શકતો નથી. વિદ્યમાન વિધવાઓને આ કામ માટે તૈયાર કરવાનું સુર વસ્થિત ખાતું ખેલવામાં શા માટે વિલંબ થવો જોઈએ ? જે અકુદરતી કારણોથી એટલે કે આપણી મૂર્ખાઇના કારણથી હજારે સ્ત્રીઓને વિધવાસ્થિતિ પ્રાપ્ત થાય છે તેવાં કારણેને -બાળલગ્ન, વૃદ્ધ લમ ઇત્યાદિને આપણા દરેકના ઘરમાંથી સર્વથા બહિષ્કાર કરીને અને આપણું લાગતા વળગતાઓ પર આપણું નૈતિક દબાણ ચલાવીને શા માટે આપણે આ પ્રાથમિક સુધારે એક જ વર્ષમાં ન કરી શકીએ ? અને જો આટલું કરવાનાની આપણી ઇચ્છાશકિત ન હોય તો નાના કે હેટા કઈ જાતના “ઠરા' બીજાઓ પાસે મંજુર કરાવવાનો આગ્રહ પણ શા માટે કરવો ?
લગ્નની જોખમદારીનું અને વીર્યની કિંમતનું ભાન આપણી પ્રજાને બહુ જ ઓછું છે.લગભગ નથી જ. વીર્યહીન અને પરતંત્ર બની જવા છતાં ય આપણી દરેક વ્યકિત માત્ર કામવાસના તૃપ્ત કરવા ખાતર પિતાના અશકત પંડપર કુટુંબોને ઉત્પન્ન કરે છે અને હેના પિષણ, રક્ષણ અને સંરકરણ માટે લાચાર બને છે. પછી આપણે નિરાધારની દયા ખાવાના ભાષણે ગજાવી ફંડ કરવા માંડીએ છીએ. આ બધું શું અકુદરતી થતું નથી ?. અકુદરતી રીતે શું બીમારીઓ મટાડી શકાશે ? આપણું વેપારની દશા જુઓ, આપણી હિમતની કિંમત કરો, અને પછી કહે કે બે વાર તે શું પણ એક વાર પણ લગ્ન કરવામાં ઘણીખરી વ્યકિતઓ “ ગુન્હો કરતી નથી ? યુવા કે કન્યાએાની, વિધુરે કે વિધવાઓની દયા જાણવી એક વાત છે અને એમને એકવાર કે ફરીફરીને પરણવાનું સહેલું કરી આપવું એ બીજી વાત છે. જીવનને લગતા બધા પ્રોને તોડ એકમાત્ર “ દયા ' ની દલીલથી કહાડવામાં આપણે થાપ જ ખાઈશું.
હું સુધારા” શબ્દથી કરવાની ના કહું છું. આજનું આવતીકાલમાં પરિવર્તન એજ સુધારો છે. આજના સુધારકે આવતી કાલે પુરાણપ્રેમી મનાશે. એમ ન બને તો દુનિયા ચાલે જ નહિ. પડતર જળ સડે છે, એ તો પુરાણપ્રેમીઓ પણ ક્યાં નથી જાણતા અને શું સુધારાને એ સ્મરણ કરાવવાની જરૂર છે કે એકલા દેડનારની ઝડપ કરતાં
For Private And Personal Use Only
Page #28
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧૮૪
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
બીજાઓને ઉપાડીને દોડનારની ઝડપ સ્વાભાવિક રીતે જ ઓછી હોય ? ધીમી ગોકળગાય અને ઝડપથી સસલા વચ્ચે દેડાયલી શરતમાં ગોકળગાય જીતી હતી. આપણે ઉગ્ર વેગથી અને તે સાથે જ નિયમિત રીતે દોડતા અશ્વો ન બની શકીએ તો કમમાં કમ ધીમી પણ મક્કમ ચાલતી ગોકળગાય તો બનવું જ જોઈશે: તરગી ઠેકડા મારનાર સસલા બનવાથી સમાજનું કે આપણું પોતાનું કાઈનું હિત નહિ સંધાય.
સમાજ શું છે ? પિતાની રક્ષા અને પ્રગતિની ગરજથી પિતા જેવી ગરજ વાળા બીજાએને એકઠા મેળવી કરાયેલું સંગઠન. એનું સૂત્ર હોય એક બીજા માટે લાગણી અને એક બીજાને સહાય. જે સમાજ “ જીવતે ” હશે તેમાં “ હુંફ” અને “સહાય” નાં તો હશે જ. જે સમાજમાં તે તરવાની ગેરહાજરી હશે અને માત્ર શીકાર ખેલવાની જ વૃત્તિ રાજ કરતી હશે તે સમાજમાં કઈ સાચો પુરાણપ્રેમી કે સાચે સુધારક રહી શકશે જ નહિ. એવા સમાજમાં જેઓ પિતાને પુરાણપ્રેમી તરીકે ઓળખાવતા હશે તેઓ મુડદાં હશે અને જેઓ પિતાને સુધારક તરીકે ઓળખાવતા હશે તેઓ બગભક્ત હશે. આટલું જેઓ બરાબર રહમજી શકશે તે તો સમાજમાં હુફ અને સહાયનાં તો આમેજ કરવાનું કદાપિ ચૂકશે નહિ. તેઓ વગરવિલંબે સમસ્ત જૈનો વચ્ચે લગ્ન વ્યવહારમાં અંતરાયરૂપ પ્રાંતભેદ અને જાતિભેદને તિલાંજલિ આપશે. લેકને જીવવામાં અકુદરતી આડખીલ કરનાર રીવાજોને નાબુદ કરશે, ખરી દાનતથી મહેનત કરી ઉદરનિર્વાહ કરવાના પ્રયત્ન છતાં અસહ્ય લાચારીમાં આવી પડતા જાતિભાઈને ગુપ્ત રીતે ટેકો કરીને પગભર કરવામાં પોતાનું જ ગૌરવ અને પોતાને જ આનંદ માનશે, કેળવણીને પ્રચાર સ્ત્રીપુરુષ બંને વર્ગમાં અને દરે પ્રાંતમાં ઉગ્ર વેગથી કરવાની યોજના અને સાધન ઉભાં કરશે, અને વિધવા વર્ગમાંથી નર્સો, સ્ત્રીશિક્ષકે, સ્ત્રી-ડાકર અને ઉપદેશિકાઓ ઉત્પન્ન કરનારું સુવ્યવરિયત ખાતું ખોલવાની પેરવી કરશે. આ કામમાં કોઈ પ્રમાણિક જેનો વિરોધ ન હોય. શું આપણે બધા આટલુંય કરવા તત્પર છીએ ? શું આજે જ એ કામ કરવાના સેગન લેવા આપણે તૈયાર છીએ” અને કરવું જ ન હોય તો કમમાં કમ ટા દેખાવો પાછળ લેકેના પઇસા અને સમયનો ભોગ લેવાનું છોડવા જેટલી “ પ્રમાણિકતા' માટે પણ આપણે તૈયાર છીએ કે ? સાધુ હો વા સુધારક છે. એમની મોરલીપર નાચનારાઓ માત્ર પોતાના પગને થકવે છે અને સાર્થકતા કંઈ જ પામતા નથી. તે કરતાં તો લેકોને પોતાની બુદ્ધિ પ્રમાણે પિતાનું ફેડી લેવાને સ્વતંત્ર રહેવા દેવામાં આવે એજ વધુ પ્રમાણિક છે. પોતાના પગે ચાલતાં પડતાં આથડતાં, વહેલા મોડા પણ તેઓ પોતાનો માર્ગ કાપી શકશે.
વીરપુત્રો ! હું હમારી પાસે હજાર મુદ્દાને નિબંધ વાંચવા ખુશી નથી. હું ફકત બદલાયા દેશકાળને નવીન વાતાવરણને સ્પર્શવા માંગુ છું. આજના “બળતા પ્રતથી ભડકીને દૂર ભાગવા કરતાં, એમને ટાળવા કરતાં, એમની ઉપેક્ષા કરવા કરતાં, એમની હયાતી અને એમનું અગત્ય સ્વીકારી હારા વકતવ્યમાં એમને પ્રધાનપદ આપવામાં જ પ્રમાણિકતા માનું છું. કુદરતના નિયમ અનુસાર ઉપચાર કરનાર કેાઈ તબીબને પૂછે કે કોઈ બીમાર પોતાના શરીર પર નીકળેલ ગડથુંબડ નાબુદ કરનારી દવા માંગશે તે તે શું કહેશે? તે કહેશેઃ ભાઈ ! ગડથુંબડ તો હમારા લેહીમાં થયેલા વિકારની જાહેર ખબર છે. એ ગુમડાને મલમપટ્ટીથી નાબુદ કરવાથી કાંઈ લેહીને વિકાર દૂર થવાનું નથી. એ ગુમડાં ન yટી નીકળ્યાં હોત તે અંદર કાંઈ બગયું છે તે વાત જ જાણવામાં ન આવી શકી હોત.
For Private And Personal Use Only
Page #29
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
પ્રમુખશ્રીનું ભાષણ.
અંદરને બિગાડ દૂર કરવામાં આવશે એટલે એની જાહેરાત રૂપ ગડથુંબડની શરીરને જરૂર જ ન રહેવાથી તે આપોઆપ અદશ્ય થશે. દીક્ષાનો ઝગડે એવી જાહેર ખબર માત્ર છે. અને જાહેરખબર કુદરતની જરૂરીયાત છે. એ ઝગડે દાબી દે શકય હોય તે પણ ઈષ્ટ નથી. તાવને મહાવા અપાત કવીનાઇન શરીરમાં ઉલટી બીજી વિકતિ કરાવે. ટાઇફેઈડ જેવા ભયંકર તાવમાં કંઈ જ ઔષધ ન અપાય એ નિશ્ચય હવે વૈદ્યક શાસ્ત્ર પિતે જાહેર કરવા લાગ્યું છે ! ઉગ્ર રૂપે ફાટી નીકળેલો દીક્ષાને ઝગડે જાહેર ખબર કરે છે કે લાંબા વખતથી સમાજશરીરમાં વિકાર થવા લાગ્યો હતો પણ તેને વાગડથીગડથી ઢાંકી રાખવાની ભૂલ સેવવામાં આવવાથી તે રોગ હવે વધી પડે છે અને બહાર ઉભરાઈ આવ્યો છે. માત્ર આપણું જ ધર્મના નહિ પણ દુનિયાભરના તમામ ધર્મોના ધર્મગુરૂઓની બાબતમાં કેટલીક ગંભીર ફર્યાદે ચોક્કસપણે નજરે જોવામાં આવે છે અને તે પર ઢાંકપીછેડે કરવા ઉપરાંત કેટલાક સ્વાર્થી ઓ ઉલટો બચાવ કરતા કહ્યા છે. પરિણામે એ ક્ષેત્રમાં વિકાર જામતો જાય તો એમાં તાજુબ થવા જેવું શું છે ? આખી દુનિયાની દયા ખાવા નીકળેલા, સર્વ જીવોને વીતરણ માર્ગના રસી બા બનાવવાનું મિશન લઈ બેઠેલા. કોધમાન-માયાને જગતમાંથી બહિષ્કાર કરવાનો સતત ઉપદેશ કરનારા, અને માલીકી તથા મમત્વ ભાવનાના ત્યાગરૂપ દીક્ષા પામેલા સાધુવર્ગ માં પોતામાં એક બીજા પ્રત્યે કલેશ કે નિંદા જોઈ શકતા હોઈએ તો ગૃહસ્થવર્ગ માં પક્ષાપક્ષી, ગાળાગાળી અને મારામારી જોઇને આશ્ચર્ય કેણુ પામશે ? પાલીતાણુનું સંકટ આવી પડયું ત્યારે પણ સાધુવર્ગ પિતાનું સમેલન ન કરી શકે એ શું આપણે નથી જોયું ? આજે ચોતરફ જાહેર પ્રજામાં આપણી કામની અને ધર્મની હાંસી થાય છે તે છતાં એ હાંસી કરાવનાર કારણને વિચાર કરવા પુરતી ય સાધુ પરિષદ્ ભરવાનું તેઓથી બન્યું નથી. ગૃહસ્થવર્ગની કોન્ફરન્સને સાધુ વર્ગની કઈ બાબતને ઠરાવ કરવાનો હક નથી એમ કહીને જ સંતોષ ન પકડતાં તેઓ પોતાનું સમેલન કરવાના ય અખાડા કરવાનો આગ્રહ કરે તો એને અર્થ તો એજ થવા પામે કે સ્વછંદને જ નિશ્ચષ છે. સાધુવામાં કંઈ રસ્તો મોજુદ છે અને જો બધા સંઘાના સાધુવનું સમેલન થાય તો શાસ્ત્રો, સમાચાર અને પોતાની વિવેકબુદ્ધિ ત્રણેની મદદથી તેઓ દ્રવ્ય-ક્ષેત્ર-કાળ-ભાવનાના ઉપયોગ પૂર્વક નિયમો કર્યા વગર ન જ રહી શકે. એવું નહિ થાય તો, જેમ એક પક્ષને પોતાની મરજી મુજબ વર્તવાની છુટ છે, તેમ બીજે પણ પોતાની મરજી મુજબ વર્યા જ કરશે એને અટકાવી કોણ શકશે ? વસ્તુસ્થિતિ જ્યારે અસહ્ય બનશે ત્યારે કાં તો આ કોન્ફરન્સને હસ્તક્ષેપની ફરજ પડશે, કાં તો યુવાન વર્ગ નિરંકુશ બનશે. કાં તો આત્માથી સાધુઓ અને એવા શ્રાવકો સમાજથી અલગ થવાનું પસંદ કરશે. ત્રાસની અવધિ થાય ત્યારે રાજયક્રાન્તિ થાય છે, એ વાત રખે કોઇ ભૂલે. જોહુકમીની માત્રા વધી પડે ત્યારે નબળી પ્રજા પણ સંદૃન શીખે એ પણ કોઈ રખે ભૂલે. લોકોમાં ધર્મપ્રેમ જગાડી શાતિ, પ્રગતિ અને સંગઠ્ઠન રચવાને બદલે ધર્મ ઝનુનના હથીઆર વડે સમાજનું સત્યાનાશ કરનાર જે કોઈ હેય તે બધાએ દેશરિપુ ગણાશે અને હિંદના પુનરૂત્થાન કાળમાં એમની શી દશા થશે એ કહેવા કોઈ ભવિ.
ષ્યવેત્તાની જરૂર ભાગે જ પડે. જરા સબુર કરે, લોકોને અસહ્ય સ્થિતિમાં આવવા દે, પિતા સિવાય કોઈ પિતાને બચાવી શકતું નથી એવું ભાન ઉગવા દો, પછી “ પરગજુ ઓની સ્થિતિ જેજે.
For Private And Personal Use Only
Page #30
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
શ્રી માત્માન પ્રકાશ. - દીક્ષાને પ્રશ્ન શું ખરેખર મહાન વિષ્ટ છે કે જેથી એને માટે આટઆટલી લાંબી દલીલોની બંને પક્ષને જરૂર પડે ? અજ્ઞાન જનતાની અક્કલને ચક્કરમાં નાખવાની દાનત ન હોય તે, આ પ્રશ્નને અંગે ઝધડો જાગવા જેવું કાંઈ છે જ નહિ. સમાજે ધ્યાનમાં રાખવું જોઈએ કે કોઈ ઝઘડા જ થવા ન પામે અને સાધુ કે શ્રાવક કોઈ આપખુદ થવા જ ન પામે એવી કાળજી શાકારોમાં અવશ્ય હતી, કારણ કે તેઓ મનુષ્ય પ્રકૃતિ બરાબર જાણતા હતા. એમણે જ ફરમાવ્યું હતું કે સાધુ માત્ર નિરંતર ભ્રમણ કરવું અને કોઈ સ્થળ કે વ્યકિત સાથે “સંબંધ” જોડવો નહિ. એમણે જ ફરમાવ્યું હતું કે, સાધુ-સાધ્વી શ્રાવક-શ્રાવિકા ચારે શ્રી “સંધ’ નાં અંગ માત્ર ગણાશે અને ચારેને “સંધ” ની આજ્ઞા માં રહેવું જોઈશે. એમણે જ વળી ફરમાવ્યું હતું કે, પૈસે, પાંડિત્ય અને પદ્ધિ કરતાં પવિત્રતાનું સ્થાન ઉંચું ગણાશે. જોકે આટલું જ બરાબર શિખે અને એ શાસ્ત્રારમાને નો અમલ કરવા-કરાવવા કટિબદ્ધ થાય તો દીક્ષા પ્રશ્ન અને બીજા બારસે પ્રશ્ન આપોઆપ શાન્ત થઈ જાય અને કોન્ફરન્સને પોતાની શકિતઓનો ઉપયોગ સર્જનાત્મક કાર્યમાં જ કરવાની સરળતા થાય.
- એક વાત સઘળાએ યાદ રાખવાની જરૂર છે. રાજકાજ અને વ્યાપાર પ્રવૃત્તિથી ધર્મવૃત્તિ જુદી ચીજ છે. ધર્મપ્રવૃત્તિમાં છુપા આશયો, પેચ, કાનુની જાળ, શરમાશરમી મુદ્દલ ન જોઈએ. જીવનનાં અન્ય ક્ષેત્રમાં ધર્મપ્રવાહ વહેવડાવીને ત્યાંની અપવિત્રતા જોઈ નાખવાની અને ક્ષેત્રોને ઉન્નત બનાવવાની ફરજ જે ધર્મને માથે છે તે ધર્મને નામે તે જ ધર્મના ક્ષેત્રમાં વક્રતાની બરદાસ ન જ થઈ શકે, જેને અને અન્ય ધર્મીએ જયારે આ વાતની કાળજી કરતાં થશે ત્યારે ધર્મનો વિજયવજ સઘળાં ક્ષેત્રે ફરકશે અને માનવજતિનું જીવન દૈવી બનવા લાગશે. ધર્મ સાહિત્ય—
ધર્મ એ મનુષ્યજીવનને ઉન્નત બનાવનાર કલા છે અને તેથી ધર્મના સિદ્ધાન્તોને જીવન સાથે લાગુ પાડીને નવું સાહિત્ય રચવાની અને તેને બહેળે પ્રચાર થવાની જરૂર પર જેટલો ભાર મૂકાય તેટલા ઓછા છે. આ કામ માથે લેનાર વિદ્વાનોમાં તત્વજ્ઞાન, સાયન્સ, સમાજશાસ્ત્ર, માનસશાસ્ત્ર એ સર્વનું જ્ઞાન હોવું જરૂરી છે. બાળકો, યુવાનો અને વૃદ્ધો માટે હડતા ઉતરતા ક્રમનાં પુસ્તકો રચાવાં જોઈએ. આવું કાંઇ થવા પામે તો સમાજમાં છે અનન’ તે રથાને “પ્રેમ” અને અંધશ્રદ્ધાને સ્થાને દેખતી “ શ્રદ્ધા –જીવતી શ્રદ્ધા ઉત્પન્ન થાય અને પ્રગતિનું કાર્ય સરળ બને. જેને પત્રકારિત્વને અંગે તે ઘણું કહેવા જેવું છે, પણ ટૂંકમાં એટલું જ કહીશ કે સમર્થ વિચારક અને મહાન શ્રીમંતના જોડાણ સિવાય એવા એવા જૈન પત્રને સંભવ જ નથી કે જે પત્ર સમાજનું માનસ પીછાનીને અને પ્રગતિના પંથના સ્ટેશનો વિચારીને ખરા બેય પર સમાજને પહોંચાડવાનું કામ બજાવી શકે. સમાજે ગંદા, સંકુચિત દષ્ટિવાળાં, ઉશ્કેરણીભર્યા પુસ્તકો અને લેખનો અનાદર કરતાં શિખવું જોઈએ છે. કાનુની પ્ર –
મહાશયો ? દરેક સમાજ અને સરકાર પોતાની રક્ષા અને વિકાસ માટે કાનુનો રચે
For Private And Personal Use Only
Page #31
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
પ્રમુખશ્રીનું ભાષણ.
૧૮૭
છે અને ચુસ્તપણે હેતુ પાલન કરે કરાવે છે. કાનુન અથવા નિયમ વગરના સમાજ કે સરકાર આંતરિક ગેરવ્યવસ્થા અને બહારથી થતા આક્રમણાના ભાગ બની નાશ પામે. કાનુન વડે પેાતાના સમાજ કે સરકારનું શરીર જેમ જેમ ખીલવટ પામે તેમ તેમ હેના કાનુન પશુ વધારે ઉદાર બનતા જાય.
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
આપણી આ કોન્ફરન્સને પણ ચાસ બંધારણ અને ચાસ કાનુન છે. હમણાં હમણાં કેટલીક દિશામાંથી અવાજ આવવા લાગ્યા છે કે એ બધારણુ ખામીવાળુ છે અને કાનુના સુધારા માંગે છે. હું કહીશ કે સુધારા ન માંગે તે તેા એક માત્ર ‘ નિશ્ચય. ’ ભાકી ‘ ગ્ વહાર માં તે। સતત્ સુધારા થવા જ જોઇએ. પણ આપ જે સુધારા ક। તે સમાજની આજની તાત્કાલિક જરૂરીઆતા, આપણી તથા દેશની પરિસ્થિતિઓ તથા આપણુ અંતિમ ધ્યેયઃ એ સને ધ્યાનમાં લઇને કરો; શ્રાવકોની રક્ષા અને ઉન્નતિના કોઇ સવાલ એવા નહિ ડ્રાય કે જે સાધુ વર્ગ, અન્ય કોમ, દેશ અને સરકાર સાથે પ્રત્યક્ષ કે પરાક્ષ સબંધ ધરાવતા ન હોય, એ વાત ધ્યાનમાં રાખીને કોન્ફ્રરન્સનું કાર્યક્ષેત્ર વિસ્તૃત કરશેા તે વાશ્મી જ કર્યું ગણાશે.
હમણુાં હમણાં પ્રજાકીય લડતમાં કોમી તત્ત્વને પ્રવેશ થવા લાગ્યા છે, એ ખરેખર અસાસજનક છે. એક જૈન તરીકે હું તો એમજ કહ્યું કે હું પ્રારંભમાં, મધ્યમાં તેમજ અંતે ‘ જૈન ’ છું, અને જૈન ધુ માટે વ્યક્તિ કરતાં કોમી હિતને પ્રાધાન્ય આપવાની દૃષ્ટિએ જ દરેક નિય કર્યું. ન્હાની કોમેાના હિતની દરકારના દેખાવ કરીને માં હમણાં કેટલાક રાજદ્વારીઓ સમસ્ત પ્રજાના પ્રાગ્રામને ચુથી નાખવાની પ્રવૃત્તિ ચલાવી રહ્યા છે એમાં કોઇએ ફસાવુ જોઇતું નથી. આપણે સરકારને તેમજ દેશને જાહેર કરીશું કે અમારી કોજ્ રન્સની માહારવાળા શબ્દને જ કોમના અવાજ તરીકે માનવેા.
-
સ્વધર્મી બન્ધુએ ! આપણી કોન્ફરન્સ એ અખીલ હિંદના શ્વેતામ્બર મૂર્ત્તિપૂજક જૈનાની પ્રતિનિધિ સંસ્થા છે. આ વર્ગને લાગેવળગે એવી કોઇપણુ બાબતની અરજ કે સૂચના કે ભલામણ સરકાર પ્રત્યે કે પ્રજાકીય મહાસભા પ્રત્યે કરવાની જરૂર પડે કે કાંઈ જવાબ આપવાની જરૂર પડે ત્યારે તેમ કરવાને હક્ક ફકત આ પ્રતિનિધિ સ્થાને જ હાઇ શકે. અને જ્યારે સમસ્ત જૈન કામને લાગેવળગે એવું પગલું ભરવાના પ્રસંગ ઉપસ્થિત થાય ત્યારે આપણી કાન્ફરન્સ એક્િસે બીજા જૈન ફીરકાઓની કાન્ફન્સ એફિસો સાથે સહુકારપૂર્વક ઊચત કરવુ જોઇએ.
સખાવતા
પારસી કામની માફ્ક આપણી કામ પણુ સખાવતા માટે મ છે પશુ સખાવતાની વ્યવસ્થામાં તે કામ કરતાં આપણી કામ ઉતરતી છે. અને તે છતાં પારસી ક્રામના દૂર દેશ નેતાએ એમની વ્યવસ્થાને પણ ધણી જ ખામીવાળી કહી પાકાર ઉઠાવે છે, જ્યારે આપણે વધુ ખામીવાળી આપણી વ્યવસ્થા સ્નામે અક્ષર વટીક ક્રાઇ ખેલી ન શકે એમ પૃચ્છીએ છીએ. આથી લાખા રૂપિયાનો દુર્વ્યય થવા પામે અને છતે નાણું ઉપયેગી કામે રખડી પડે એ સ્વાભાવિક છે. હું તેા એમજ ઇચ્છું છું કે સઘળી સખાવતા અને ધર્માંદા એક જ વગવાળી સુવ્યવસ્થિત કમીટીને રાજીખુશીથી સેાંપવામાં આવે અને વધુમાં વધુ કાÖસાધક રીતે હેના ઉપયેગ થાય એવી યેાજના કરવામાં આવે,
For Private And Personal Use Only
Page #32
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧૮૮
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
વિવિધ મંદિર પાસે ફાજલ રહેતી મોટી રકમો અને ઘી નિમિત્તે થતી ચાલુ આવકના ઉપયોગ સંબંધમાં કેટલાક વિવેકને સ્થાન છે. એક મંદિરની ફાજલ રકમ બીજા મંદિરની મરામતમાં ખર્ચવાની આ
મરામતમાં ખર્ચવાની આનાકાની કરવામાં પાણે મૂળની તિનો ભંગ કરી બેસીએ. વળી પ્રત્યેક ગામના સંધે, જે દેવદ્રવ્ય જરૂર પુરતું હોય તો, હવે પછીથી થતી ઘીની બો. લીમાં સાધારણનો ભાગ રાખવાનો ઠરાવ કરવો વાજબી જ ગણાશે. એથી એ ભાગનાં નાણાંમાંથી સંધની ઉન્નતિનું ઘણું કામ બની શકશે.
આપણું સુપ્રસિદ્ધ આણંદજી કલ્યાણજીની પેઢીના સંબંધમાં પણ વિચાર કરવો અને સ્થાને નહિં ગણાય. આ પેઢી હસ્તક કેટલાંક તીર્થો અને બીજાં ખાતાંઓ છે. સઘળાં જેન તીર્થો આ એકજ સંસ્થાની દેખરેખ તળે મૂકાય અને બાકી સઘળાં ખાતાં કોન્ફરન્સની દેખરેખ તળે મુકાય એ વ્યવહારૂ થઈ પડશે. આ સંસ્થાઓને મરતબો વધે અને કોનો સંપૂર્ણ વિશ્વાસ તે તરફ ખેંચાય એટલા માટે એ જરૂરનું છે કે તેમણે હિમાબ અને કામકાજને રિપોર્ટ હરસાલ જાહેરમાં મૂકવો. વહીવટદાર પ્રતિનિધિઓમાં વિવિધ પ્રાન્તના સુપ્રતિષ્ઠિત નેતાઓને ભેળવવા અને બંધારણ તથા વ્યવસ્થાપદ્ધતિનું અવારનવાર સંશોધન કરતા રહેવું. તીર્થોને લગતા અન્ય સંપ્રદાયો સાથે થતા મતભેદને સુલેહભરી રીતે ઘરમેળે અંત લાવવાને ઉસુક રહેવું. પગારદાર કારભારીઓ, બની શકે ત્યાંસુધી. સ્વધર્મીઓમાંથી જ મેળવવા પ્રયત્ન કરવો.
અને એવી જ રીતે પ્રત્યેક ગામનાં મંદિર અને સંસ્થાઓને સુવ્યવસ્થિત ધોરણુપર મુકવાની જરૂર છે. આપણે જે આપણું જ ખાતાંઓ અને પૈસાનો સારામાં સારી રીતે વહીવટ ન કરી શકીએ તો સ્વરાજ્યની આપણું યોગ્યતાની કિમત કરાવી બેસી એ.
સઘળાં મહેણાં ખાતાંઓમાં કામની વહેંચણી હોવી જોઈએ. કેટલાક પિતાની પ્રતિષ્ઠા અને લાગવગથી નાણાં મેળવી આપવાનું કામ બજાવે. નાણાં જાળવવાનું અને હિસાબ રાખવાનું કેટલાકને સોંપાય, કેટલાકોને શિર સંસ્થાના ઉદેશ મુજબનાં કામ કરવાનું મુકવામાં આવે, કેટલાક તપાસ અને સલાહ માટે નીમવામાં આવે. આમ લાગવગ, ધન, બુદ્ધિ, અનુભવ, અંગત સેવા ઇત્યાદિ તત્વોનો સંયોગ થવાથી ઘણું કામ અને સુવ્યવસ્થિત કામ નીપજાવી શકાય, એટલું નહિ પણ ખરી ખોટી શંકા લઈ જવાનું કોઈને માટે શક્ય ન રહે. આર્થિક બિમારી –
એક વખત હિંદ સમૃદ્ધ દેશ હતો. એને વ્યાપાર જગવિખ્યાત હતો. એ વખતે લગભગ તમામ ચીજે આ દેશમાં જ બનતી અને નિર્વાહ ખચ માજથી ધશે જ એ છે હતો. આપણે જેનો વ્યાપાર ના રાજા હતા. આ સવ પરિસ્થિતિમાં આપણા દીલ સ્વાભાવિક રીતે જ ભરપૂર અને ઉદાર હતાં. આજે એ બધા સંયોગે પલટાઈ ગયા છે. વ્યાપાર આપણા હાથમાંથી હોટે ભાગે મરી ગયો છે. સમસ્ત દેશના વ્યાપારીએ ચિંતાતુર દિવસો પસાર કરે છે. સરકારે એક રૂપિઆના એક શલિંગ છ પેન્સનો હુંડીઓમણને ભાવ રાખ્યો તેથી વ્યાપારી માત્ર ખળભળી ઉઠયો છે. આપણા સરાફી ધંધાને પણ આજની સરકારી નીતિ ભયંકર થઈ પડી છે. આ બંને બાબતમાં સમસ્ત વ્યાપારી વર્ગ સાથે આપણે પણ અવાજ સામેલ છે. સરકારે જાહેર પ્રજાના અવાજને માન આપી રાહત
For Private And Personal Use Only
Page #33
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
પ્રમુખશ્રીનું ભાષણુ.
૧૮૯
"
આપવી જ જોઇએ, આપણે માટે એ ગર્વના વિષય છે કે આપણુાંમાના એક્રે વડી ધારાસભામાં હાજી કોસ્ટલ ખીક્ષ રજુ કરી આખા દેશના આર્થિક લાભની લડત ઉપાડી છે. આ જાહેર જુસ્સા પ્રશ ંસનીય છે. આપણેા સમાજ તે ખીલને સમ્પૂ અનુમેાદન આપે છે અને ઇચ્છે છે કે એ લડતને સમ્પૂ ય મળે
સર્વત્ર લાગુ પડેલી આર્થિક બિમારી દૂર કરવા સધળા લેાકોએ મળીને ભગીરથ પ્રયત્ન કરવા જોઇએ છે. સ્વદેશી માલ વાપરવા તરફ લેાકાએ વધુ લક્ષ રાખવુ જોઇએ છે. વેપાર પદ્ધતિમાં આજના જમાનાને બરના ફેરફાર કરવા જોઇએ છે, દરેક બજારનાં એસસીએશન કરી પડતાના હાથ પકડવાની યાજના કરવી જોઇએ છે.
વેપારીએને માટે એ પણ ઉચિત છે કે તેએ પેાતપેાતાની કામના લાયક પુરૂષને પેાતાના ધંધામાં એક યા બીજા રૂપમાં જોડવા તરફ લક્ષ આપે. વેપારી તેમજ નાકરીઆત હરકોઇ પેાતાની આવકના અમુક હિસ્સા એકારીના ભાગ થઇ પડેલા દેશબંધુઓને પગભર કરવામાં ખર્ચતા રહે એ પણ જરૂતુ છે.
જાહેર પ્રજા સાથે સહ્કાર:—
મહાશયો ! કોઇપણ દેશની કોષપણુ એક કોમ પોતાની રક્ષા કે પ્રતિ છેક જ સ્વતંત્ર રીતે કદાપ નિહ કરી શકે. સમાજસુધારણા, કેળવણી, વ્યાપાર, રાજકીય હિતેા, તાલીમ અને કન્ના, આરોગ્ય સ ંરક્ષણુ આ સર્વ બાબતમાં અન્યાન્ય જૈન ફીરકાએ સાથે જ નહિ પણ સમસ્ત પ્રજા સાથે મળીને જ કામ કરવુ જોઈશે. આવો સહકાર સાધવા માટે એક બીજાની ખાસીઅતા, વિચારે, સિદ્ધાન્તા અને ઇતિહાસ જાણવાનો અને એક બીજા તરફ સહિષ્ણુતા ધરાવતા થવાની જરૂર છે. આરાગ્ય અને તાકાત વધારવા માટે તે આવા સહકારની ખાસ જરૂર છે. કહેવાની ભાગ્યેજ જરૂર હાય કે આરોગ્ય અને તાકાદની બાબતમાં આપણી કોમ આજે બધાથી ઉતરતી છે. આપણા ધર્મોમાં શ્રેષ્ઠમાં શ્રેષ્ઠ વ્યક્તિ તરીકે તીર્થંકરને માન્યા છે, કે જેમનું શરીરબળ દેવાના દેવ ઇંદ્રને પણ લાચાર બનાવી શકે. આપણા ધર્મના ઉદય કાળ તે અરસામાં હતા કે જ્યારે રાજાએ અને યાદા આ ધર્મત સેવતા હતા એ તેા ખુલ્લા વાત છે કે ક્યા શૂરવીરામાંજ સભવે. જગજાહેર છે. સાંકડું રહેલાઇથી ઉગી
.
કમજોર ગુસ્સા બહુત ’ અને ક્ષમા વીરસ્ય ભૂષણમ્ ’ એ કહેવતા તેા મન, છૂપા દાવપેય, નિંદા, ઇર્ષા આદિ રોગા નબળા મનુષ્યના હૃદયમાં નીકળે છે. એક પૂરો મનુષ્ય ચારે વર્ષોંના પ્રતિનિધિ હાવા જોઇએ. તે નિર્મળ અને પ્રકાશિત બુદ્ધિવાળા હાવો જોઇએ, ‘ ક્ષત્રિય ’ એટલે રક્ષાના જોઇએ. વૈશ્ય ' અર્થાત્ વ્યાપારી કુનેહ-વ્યવહાર-વાળા હાવો જોઇએ અને તે સાથે જ शुद्ध ’ એટલે સેવાઝુદ્ધિથી જ જીવનારો હાવો જોઇએ. ચારે યાગ્યતા જે પ્રજામાં ખીલવાય તે પ્રજા સ્વતંત્ર બન્યા સિવાય રહેતી જ નથી. જૈન ધર્મે વ્રત, તપ, નિયમ આદિ જે જે ફરમાવ્યુ છે તે સના આશય મનુષ્યની સર્વ શક્તિએાને ખીલવવાના જ છે. નહિ કે મારી નાખવાતા. આમ હેાઇ હું ઇચ્છું છું કે સમસ્ત જૈન કોય આરોગ્ય અને બળ માટે જરૂરના સઘળા ઇલાજો વગર વિલો શેાધે અને અમલમાં મૂકે, અગાળની તાલીમની ગ્ વસ્થા કરે, કુસ્તી અને લાડીની હરીફાઇઓ યેાજે, આરાગ્યને લગતું જ્ઞાન ફેલાવવા ભાષણા, ૬ સીનેમા શા ', પ્રદર્શના આદિ યાજનાએ કરે. ખુશી થવા જેવું છે કે મુબઇની જૈન સેની
For Private And Personal Use Only
બ્રાહ્મણ · અથવા
બળવાળા હાવો
Page #34
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧૯૦
શ્રી માત્માન પ્રાય.
ટરી એસસીએશને આ રસ્તે સારી પહેલ કરી છે. એને સહાય આપી એના કાર્ય ક્ષેત્રને વિસ્તારવાની સગવડ કરી આપવી એ આપણુ' કર્તવ્ય છે.
,
શારદા ખીલ
જાહેર પ્રશ્ન સાથેના સહકાર પર ખેલતાં મ્હને ‘ યાદ આવ્યા સિવાય રહેતું નથી. દેશમાંથી બાળલગ્નના બહિષ્કાર કરનારૂં એ બીલ છે કે જે સરકારી કાનુન રૂપે અમલમાં આવે તા જૂદી જૂદી કોમાના ધર્મગુરૂ અને સુધારકો અને યુવક મડળા જે અતિ અગત્યનું કાર્ય નથી કરી શકયા તે કાર્ય જલદી સફલ ચાય. શારીરિક, માનસિક અને ચારિત્રવિષયક નિળતાના પાયારૂપ બાળલગ્નની ખીમારી જૈન, હિંદુ તથા મુસલમાન ત્રણે ક્રોમમાં લાંબાકાળથી ધર કરી રહી છે. તે છતાં કેટલાક સ્વાર્થીએ આ હિતકારીખીલના પશુ વિરાધ કરી દેશદ્રોહ કરી રહ્યા છે. આપણે જૈને એકમતે એ ખીલને વધાવીએ છીએ અને ઇચ્છીએ છીએ કે ધર્મના નામના દુરૂપયાગ કરવા દ્વારા જે વિધિ ખડા કરવામાં આવે છે તે નિષ્ફળ જાય. વસ્તુઃ આવા કાનુન પચાસ વર્ષ પહેલાં સરકારે પેતે કરવા જોઇતા હતા. આપણે ઇચ્છીશું કે તમામ દેશી રજવાડા વગર વિલ`મે આ ધારેા પસાર કરે. નેતાઓના દુ:ખદ વિયેાગ:
ગૃહસ્થા ! આપણે છેલ્લા મળ્યા ત્યારપછી આપણી કોમપર કેટલીએ આકા વર્ષાં ગઇ છે, જેમાંની એક કેટલાક નેતાઓના દુઃખદ વિયાગરૂપ છે. શેઠ ચુલાચદ દેવચંદ ઝવેરી, શેઠ જમનાભાઇ ભચુભાઇ, શેઠ નરાતમદાસ ભાથુજી, રાય બદ્રીદાસજીના પુત્ર શ્રી રાજકુમાર સિદ્ધ, શેઠ દેવકરણુ મુળજી, રા. વેણીચંદ સૂરદ, રા. સા. તેજુભાઇ કાંયા, જે. પી., રો જેઠાભાઇ નરસિંહ, કે જે મહાશયેા તેમણે કરેલી વિવિધ સેવાઓથી લોકપ્રિય હતા, તેઓના વસાનથી આપણી કોમને મ્હોટી ખેટ પડી છે. એમના આત્માને અખંડ શાન્તિ મળેા અને એમના પગલે ચાલવાની આપણુ સતે શકિત મળા,
સપ અને સેવા:
7
સજ્જના ! હું કહી ગયા તેમ કરવાં જેવાં અતિ અગત્યના કામે તા એ છે, પશુ સંપ અને સેવાભાવ વગર એક પણુ કાર્ય પાર પડવું અશકય છે. ફકત સાધુએ જ એકસપી કરે તેા આખા સમાજ પુનર્જન્મ પામે. સાધુઓ, વિદ્વાના, શ્રીમતા અને સ્વયં સેવકો એ સતા સહુકાર હૈાય તેા આખા દેશનું કલ્યાણ સાધી રાકે. સ્વયંસેવકોનાં મડળેા ઠુમાં હુમાં થવા લાગ્યાં છે તે ખુશી થવા જેવુ છે. એમને હું એક જ મંત્ર આપવાની જરૂર જાઉ છું; સયમ પૂર્વક અને સેવાના ધ્યેયને સુકાય નહિ એવી રીતે કામ યે જાઓ. શ્રીમાને અરજ કરીશ કે દાન કરેા તા જોડવાના કામમાં કરો, તાડવાના નહિં. વિદ્વાના અને સાધુએ એમની પાસેથી તા આપણે ઉદયની ચાવી મેળવવાની હાય, એમને પ્રસારા પણ કરવા પડે એ તા દુઃખના વિષય ગણાવા જોઈએ. સ્વર્ગસ્થ રાષ્ટ્રદૂષણ લાલા લજપતરાય જેવી વ્યકિતઓએ જૈન સમાજથી અલગ થવાનું કેમ પસંદ કર્યું. હરશે, એ પર ઉંડા વિચાર કરવાનું હું વિદ્વાનેા અને સાધુઓને જ સેાંપીશ. ઉંડુ મનન, વ્યાપક દિષ્ટ, ઉદાર ભાવના અને જાહેર જુસ્સાના જો તે ખપ કરે તે જૈન સૂર્યના ઉદય હમણાં થવા લાગે, ક્ષણિક અને તાત્કાલિક પ્રાપ્તિને મેાદ્ધ છેડયા સિવાય કોઇ જાતની મહાન સિદ્ધિ સભવતી નથી. શ્રી શાસનનાયક સને સિદ્ધિની શકિત આપે !
For Private And Personal Use Only
Page #35
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
પરિષદની બેઠક અને ઠરાવો
ત્યારબાદ સબજેકટ કમીટીની નીમણુંક કરવામાં આવી હતી. સાથે આરોગ્યતાનું જે પ્રદર્શન ભરવામાં આવ્યું હતું તે ડોકટર પ્રાણજીવનદાસ મેહતા એમ. ડી. ના હાથે સવારના આઠ વાગે ખુલ્લું મુકવામાં આવ્યું હતું. જેમાં બંધુ પ્રાણજીવનદાસને પ્રમુખસ્થાન આપ્યા બાદ તેઓશ્રીએ આરોગ્યતા ઉપર એક મનનીય ભાષબુ આયું હતું,
A કોનફરન્સના પ્રમુખ સાહેબ શેઠ રવજીભાઇનું ભાષણ પુરૂં થવા બાદ શ્રી વિજયવલ્લભસરિઝનો પરિષદની ફતેહ ઈચ્છનારો સંદેશ શેઠ મોતીલાલ વીરચંદે વાંચી સંભળાવ્યા હતા. ત્યારબાદ પ્રથમ દિવસનું કાર્ય પૂરું થયું હતું.
બીજે દિવસ–પ્રથમ મંગળાચરણું થયા બાદ કોન્ફરન્સનો સં. ૧૯૮૨ થી સં. ૧૯૮૫ સુધીનો રીપોર્ટ શેઠ છોટાલાલ પ્રેમજીભાઈએ દરખાસ્ત સાથે રજુ કર્યો તેને મી. મગનલાલ શેઠના ટેકાથી પસાર કરવામાં આવ્યો. પરિષદૂની સહાનુભૂતિ માટે હિંદના જુદા જુદા શહેરોમાંથી આવેલા તારના સંદેશાઓ વાંચી સંભળાવવામાં આવ્યા.
ત્યારબાદ જૈન સમાજના જે આગેવાનો અને કોન્ફરન્સની સહાનુભૂતિ ધરાવનારા ગૃહસ્થ સ્વર્ગવાસ પામ્યા છે તેને માટે દીલગીરી જાહેર કરવાને ઠરાવ પસાર કર્યો હતો. ઠરાવ ૧ લો–-ધાર્મિક અને વ્યવહારિક કેળવણી.
શેઠ વીરચંદ પાનાચંદ શાહે એવો ઠરાવ રજુ કર્યો કે-માનવ જાતિની દરેક પ્રકારની ઉન્નતિન મુખ્ય પાયે સુસંસ્કારવાળી કેળવણી છે તે માટે–
(ક) દરેક જૈન કન્યા તથા કુમારને ધાર્મિક સંસ્કારનું શિક્ષણ તથા પ્રાથમિક કેળવણું ફરજીઆત આપી છેવટ સુધીની ઉચ્ચ કેળવણી આપવા અને તે અર્થે
(ખ) પાઠશાલાઓ માટે ધાર્મિક પાઠ્યપુસ્તક અને યુનિવસીટીના અધ્યયનને યોગ્ય પ્રાકૃત અને સંસ્કૃત અને સાહિત્ય ગ્રંથો તૈયાર કરાવવા, આગમના સૂત્ર ગ્રંથ તથા બીજા પ્રમાણિક ગ્રંથને હિંદી વગેરે લોકભાષામાં સંશોધન સાથે અનુવાદ તૈયાર કરાવવા, પ્રાકૃત-માગધી ભાષાનો ઉદ્ધાર કરવા અને પાઠશાળાઓ સ્થાપવા,
(ગ) શિષ્યવૃત્તિઓ અને ઈનામે સ્થાપન કરવા,
(ઘ) અનાથ વિદ્યાર્થિગૃહો, પુસ્તકાલય, વિદ્યાર્થિભુવને, અભ્યાસગૃહ, ગુરૂકુળો અને કેળવણીની સંસ્થાએ ખેલવા.
આ કોન્ફરન્સ અત્યંત આગ્રહપૂર્વક ભલામણ કરે છે, અને આ કોન્ફરન્સ એજ્યુકેશન બોર્ડને ભલામણ કરે છે કે કેમની કેળવણી સંબંધીની હાલની પરિસ્થિતિનો વિગતવાર આંકડા સાથે અભ્યાસ કર્યા પછી તેમની હાલની કેળવણીની જરૂરીઆત પુરી પડે અને અન્ય કોમની સાથે સરખામણીમાં જેન કેમ કેળવણીમાં વધુ પ્રગતિ કરી શકે તેવું એક પાંચ વર્ષનું પ્રોગ્રામ છ માસમાં ઘડવું અને તે પ્રોગ્રામને અમલમાં મુકવાના દરેક પ્રયાસો કરવા અને તેને રિપોર્ટ કોન્ફરન્સની આવતી બેઠક વખતે રજુ કરે. ઉપરના ઠરાવને બાબુ કીર્તિપ્રસાદજી, શેઠ બાબુલાલ પાનાચંદ, કચ્છી બેન રાણબાઇ, મારવાડી બાળા સુંદરબાઈના વધુ ટેકા સાથે સર્વાનુમતે પસાર થયા હતા.
For Private And Personal Use Only
Page #36
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧૯૨
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાર.
ઠરાવ ૨-હાજી બીલને ટેકો.
પ્રમુખ સાહેબે નીચલે ઠરાવ રજુ કર્યો હતો :–મહારાષ્ટ્ર તરફથી ચુંટી વડી ધારાસભામાં મોકલવામાં આવેલા આપણુ જૈનબંધુ શ્રીયુત્ સારાભાઈ નેમચંદ હાજી બેરીસ્ટર તરફથી હિંદી વ્યાપાર અને દેશી વહાણવટાનાં ઉદ્યોગની ઉન્નતિ અર્થે કોસ્ટલ રિઝરવેશન બીલ ( હીંદીકાંઠાના વ્યાપારને લગતું બીલ ) વરિષ્ઠ ધારાસભામાં રજુ થયું છે, તેને આ કૅન્ફરન્સ સંપૂર્ણ સહમત છે અને આ બીલ દેશ હિતને અનુલક્ષી મંજુર કરવા એસેમ્બલીના સભાસદોને તથા નામદાર હિંદી સરકારને આગ્રહપૂર્વક ભલામણ કરે છે.
મત લેવાતાં ઉપલે ઠરાવ પસાર થયે હતો. ઠરાવ ૩–શારદા એકટ.
પ્રમુખપદેથી નીચલે ઠરાવ રજુ થયો હતે--બાળલગ્ન પ્રત્યે આ કોન્ફરન્સ મૂળથી જ વિરોધ દર્શાવ્યું છે અને તેથી આવા લને અટકાવવા માટે શ્રીયુત હરવિલાસજી શારદાએ જે કાયદો વરિષ્ઠ ધારાસભામાં પસાર કરાવ્યો છે તેને આ કૅન્ફરન્સ વધારે છે, તેટલા માટે શ્રીયુત્ શારદાજીને ધન્યવાદ આપે છે કે દેશી સંસ્થાનો આવો કાયદો પોતાના રાજ્યમાં જલદીથી કરી અમલમાં મૂકે એમ આ કોન્ફરન્સ તેમને ભલામણ કરે છે.
મત લેવામાં ઉપલો ઠરાવ પણ પસાર થયા હતા. ઠરાવ ૪–જૈન બેંક
પ્રમુખપદેથી નીચલો ઠરાવ રજુ થયો હતો જેમાં બેકારી વધી છે. વેપાર ધંધાઓ મોટે ભાગે પડી ભાંગ્યા છે ને તદૃન પડી ભાંગવાના સંભવ વધતા જાય છે. નાણાંની સગવડતાના અભાવે જૈનો આગળ આવી શકતા નથી તે તેના નિવારણનો એક ઉત્તમ ઉપાય જૈન બેંક જેવું ખાતું છે અને સાર્વજનિક ખાતાઓનાં નાણું સામાન્ય સરકારી બેંકો કે સિકયોરીટીમાં રોકાય છે તે જેનેને આશ્રય ને સહાય આપવા રૂપે જૈનબેંક દ્વારા તેને વિશેષ સદુપયોગ થઈ શકે એમ આ કોન્ફરન્સ માને છે. આવી જેનબેંકને વ્યવહારૂ રૂપમાં મુકવા માટે એક એજના ઘડી કાઢવા નીચેના ગૃહસ્થની એક કમીટી વધારાની સત્તા સાથે નીમવામાં આવે છે.
શેઠ અમૃતલાલ કાળીદાસ અમદાવાદ, શેઠ સારાભાઈ નેમચંદ હાજી મુંબઈ, શેઠ રવજી સેજપાર મુંબઈ, શેઠ શાંતિદાસ આશકરણ મુંબઈ, શેઠ નગીનદાસ જગજીવનદાસ શાહ મુંબઈ, શેઠ ચતુરભાઈ પીતામ્બર શાહ સાંગલી, શેઠ અંબાલાલ સારાભાઈ અમદાવાદ, શેઠ દલીચંદ વીરચંદ સુરત, શેઠ દોલતચંદ અમીચંદજી મુંબઈ અને શેઠ બાબુલાલ નાનચંદ પુના.
આ કમીટી કોન્ફરન્સના સેક્રેટરીઓ બોલાવશે અને તે કમીટી પિતાને
For Private And Personal Use Only
Page #37
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
=
=
=
પરિષદની બેઠક અને ઠરાવો. રિપેટ એક વર્ષ સુધીમાં ઘડશે અને તે પરના રટેન્ડીંગ કમીટીના અભિપ્રાયો લઈ સેક્રેટરીઓ આવતી બેઠકમાં રજુ કરશે.
મત લેવાતાં ઉપલે ઠરાવ પસાર થયે હતે. ઠરાવ ૫ મે --શુદ્ધિ અને સંગઠન.
શ્રી કુંદનમલ ફિરદીઆએ એવો ઠરાવ રજુ કર્યો કે, સમસ્ત જૈન કેમની ઉન્નતિને માટે જૈન કેમના ત્રણે ફિરકાઓમાં પ્રેમવૃદ્ધિ કરી સંધટના કરવી જરૂરી છે એ હેતુથી ત્રણે ફીરકાના આગેવાનોની સભા થાય તો તેમાં સહયોગ આપવા આ કોન્ફરન્સ તૈયાર છે. જેનોના જુદા જુદા ફીરકાની ધાર્મિક જુદી જુદી માન્યતામાં બળાત્કારે દખલગીરી ન કરવી ઘટે એ આ કોન્ફરન્સની ભલામણ છે. અને
અછાપૂર્વક જૈન ધર્મ સ્વીકારનારને જૈન તરીકે ગ્રહણ કરવા તેમજ સ્વામીવત્સલ નવકારસી જેવા જમણમાં તેમને ભાગ લેવાની છૂટ આપવા આ કોન્ફરન્સ ભલામણ કરે છે. સાથે આ કોન્ફરન્સને આ અભિપ્રાય છે કે જે જૈન ધર્મ પાળતી જ્ઞાતીઓને પાલીતાણુની શ્રી આણંદજી કલ્યાણજીની પેઢી તરફથી તથા બીજે સ્થળોએ થતી નવકારસી માં બાકાત રાખવામાં આવે છે તે યોગ્ય નથી તો તેવી રીતે બાકાત હવે પછી ન રાખવા શેઠ આણંદજી કલ્યાણજીની પેઢીને તથા સવ સ્થળના સંઘને આગ્રહપૂર્વક ભાર દઈને ભલામણ કરે છે. ઉપરના ઠરાવને પંડીત લાલને, શા. વીરચંદ શીરચંદે અને શ્રી પોપટલાલ શાહે વધુ ટેકો આપ્યા બાદ સવાનુમતે ઠરાવ પસાર થયા હતા. ઠરાવ ૬ ઠે- સાર્વજનિક ધર્માદા ખાતાઓની વ્યવસ્થા
શેઠ મહાસુખભાઈ ચુનીલાલે એ ઠરાવ રજુ કર્યો કે દરેક સાર્વજનિક સંસ્થા તેમજ ધર્માદા ખાતાઓનો વહીવટ સુવ્યવસ્થા માગે છે, તેથી એ જરૂરનું છે કે તેનાં નાણું સાચવવા માટે ટ્રસ્ટીઓ નીમવા અને તેની વ્યવસ્થા કરવા માટે વ્યવસ્થાપક સમિતિ નીમવી. ટ્રસ્ટીઓએ નાણું પિતાને ત્યાં ન રાખતાં સદ્ધર જામિનગીરીમાં રાખવા ઘટે અને વ્યવસ્થાપક સમિતિએ કરેલી વ્યવસ્થાને હિસાબ બરાબર રાખી તેને દર વરસે એડીટ કરાવી પ્રસિદ્ધ કરવા ઘટે. એમ આ કોન્ફ. રન્સનો ખાસ અભિપ્રાય છે, કે જેમ થતાં વહિવટદારો અને ટ્રસ્ટીઓ ઉપર થતા આક્ષેપ દૂર થશે અને ચેખા વહિવટની લેકમાં શ્રદ્ધા બેસશે. તે દરખાસ્તને શેઠ મેહનલાલ દલીચંદ દેશાઈ તથા શેઠ મેહનલાલ ડી. ચેકસીએ વધુ ટેકો આપતાં સર્વાનુમતે પસાર થયો હતો. કરાવ સાતમ–ઐતિહાસિક સાધનને ઉદાર–
શેઠ મોહનલાલ દલીચંદ દેશાઈએ એ ઠરાવ રજુ કર્યો હતો કે જેની પ્રાચીન સ્થિતિ મહાન પૂર્વ અને તેમના સાહિત્ય સ્થાપત્ય આદિ પ્રત્યે ફાળે વગેરેને ઈતિહાસ સમાજ પાસે યથાર્થ સ્વરૂપે સીલ-રમીલાબંધ મૂકી શકાય
For Private And Personal Use Only
Page #38
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧૯૪
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ. તેટલા માટે ઐતિહાસિક સાધનો જેવા કે શિલાલેખે, ધાતુપ્રતિમા લેખે, નકશા અને દરેક સ્થળના ગ્રંથ ભંડારોમાં રહેલ ગ્રંથ આદિ સુરક્ષિત રાખવાની અને પ્રસિદ્ધ કરવાની જરૂર છે એમ આ કોન્ફરન્સને ચોક્કસ મત છે અને તેથી ખાસ ભલામણ કરે છે કે –
(ક) સર્વ લેખોને ઉતરાવી પુરતકાકારે પ્રસિદ્ધ કરવા, કરાવવા.
(અ) ગ્રન્થ ભંડારોની ટોપ, ઐતિહાસિક સ્થળે અને સાધનોની શોધખોળ કરવી અને કરાવવી.
(ગ) ગ્રન્થભંડારોને દેશના જૈન વસ્તીવાળા મેટા મોટા શહેરોમાં એકત્ર કરીને “કયુરેટર ” આદિના પ્રબન્ધવાળા “ફાયરપ્રુફ” એક મકાનમાં રાખવા જોઈએ કે જેથી આખા દેશમાં કોઈપણ અભ્યાસીને-પ્રત પ્રકાશકને અમુક શરતે કોઈપણ કૃતિ મળી શકે તથા તેજ પ્રમાણે.
(ઘ) ઉપગી, ઐતિહાસિક જાણવા યોગ્ય વસ્તુઓનો સંગ્રહ એક મ્યુઝીયમ”ના આકારમાં સારા મકાનમાં કરો. તેને શેઠ મૂળચંદ આશારામ અમદાવાદવાળા ઝવેરીએ વધુ ટેકે આપતાં સવાનુમતે ઠરાવ થયો હતો. ઠરાવ આઠમે--હુંડીને દર—
લલ્લુભાઈ કરમચંદ શાહે એવી દરખાસ્ત રજુ કરી હતી કે જેને કામ એ વ્યાપારી કોમ હોવાથી શ્રી જેન વેતામ્બર કોન્ફરન્સની બેઠક એ અભિપ્રાય ધરાવે છે કે ૧ શીલીંગ ૬ પેન્સની હુંડીના દરે હિંદના વ્યાપાર ઉદ્યોગ અને ખેતી ઉપર ઘણી માઠી અસર ઉત્પન્ન કરી છે. તેની સાથે સરકારી ટ્રેઝરી બીલ વેચાણથી નાણુ ખેંચવાની પદ્ધતિ અને ચાંદીના ઓછામાં ઓછા ભાવના વેચાણથી દેશની બરબાદી થતી જાય છે તેથી આ કોન્ફરન્સ નામદાર વાઈસરોય અને હીંદી સરકારને આગ્રહપૂર્વક ભલામણ કરે છે કે વિલાયતની હુંડીને દર વીના વિલંબે ૧-૪ પેન્સનો નકી કરવો અને ઉંચા વ્યાજના દરવાળા ટ્રેઝરી બીલથી નાણું ખેંચવાની અને ચાંદીના વેચાણની ચાલુ નુકશાનકારક પદ્ધતિ બંધ કરવી. ઉપરની દરખાસ્તને શેઠ મગનલાલ મુળચંદ શાહના વધુ ટેકા સાથે સર્વાનુમતે પસાર કરવામાં આવી. ઠરાવ નવ -બેંક વહીવટ–
પ્રમુખપદેથી એવો ઠરાવ રજુ થયે હતો કે આ દેશમાં નાણાંની સગવડોની પણ ખામી છે અને તે દૂર કરવા ઈન્ડીયન મરચન્ટસ ચેમ્બર તથા બીજા વેપારી મંડળોએ ઈમ્પીરીયલ અગર સ્ટેટ બેંકની શાખાઓને વહીવટ શરાફેને ગેર ટીડ એજન્ટ તરીકે સેંપી દેવા અને તે પદ્ધતી અખત્યાર કરવા જે ભલામણ કરી છે તેને આ કેન્ફરન્સ સંપૂર્ણ ટેકો આપે છે. મત લેવાતાં ઠરાવ પસાર થયા હતા. ઠરાવ દશા–શારીરિક વિકાસ–
ડોકટર પુનસી મઈશરીએ એવો ઠરાવ રજુ કર્યો હતો કે હાલમાં અન્ય
For Private And Personal Use Only
Page #39
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
પરિષદની બેઠક અને ઠરે.
કોમો તરફથી જેનેના ધાર્મિક ઉત્સવ પ્રસંગે રથયાત્રાઓ અને ધાર્મિક સ્થાને ઉપર અનેક હુમલાઓ થાય છે તે જોતાં તેમજ જૈનમાં મરણ પ્રમાણુ અસાધારણ વધતું જાય છે અને શારીરિક નબળાઈ વધતી જાય છે તે જોતાં શારીરિક કેળવણી મેળવવાના સાધને એટલે વ્યાયામશાળાઓ અને અખાડાઓ શારીરિક સ્થિતિ સુધરે તે માટે સુખાકારી સ્થળોએ આરોગ્ય ગૃહે અને સ્થળે સ્થળે દવાખાનાંઓ અને મોટાં શહેરોમાં સસ્તા ભાડાની ચાલીઓ ઉભી કરવાની જરૂરીઆત આ કોન્ફરન્સ સ્વીકારે છે. તેને ડેાકટર ચીમનલાલ શાહ તથા વાડીલાલ મગનલાલ વૈદ્યના અને મી. ઉમેદચંદ બરોડીયાના ટેકા સાથે સર્વાનુમતે ઠરાવ પસાર થયે હતો. તે પછી ત્રીજા દિવસ ઉપર બેઠક મુલતવી રહી હતી. ત્રીજે દિવસ–તા. ૧૦-૨-૧૩૦ માહ વદી ૧૨ સોમવાર આજે બપોરે દેઢ
વાગે પરિષદ મળી હતી. પ્રથમ બાળાઓએ સંગીત કર્યા બાદ કાર્ય શરૂ
કરવામાં આવ્યું હતું. ઠરાવ ૧૧ મ–જૈન વસ્તી ગણત્રી–
પ્રમુખશ્રાનેથી નીચલો ઠરાવ રજુ થતાં તે સર્વાનુમતે પસાર થયો હતો.
જૈન કેમ એ હીંદુ કે મને એક અગત્યનો ભાગ હોવાથી તેમજ દેશની અગ્રગણ્ય વ્યાપારી કોમ હોવાથી સરકારી અને મ્યુનીસીપાલ ખાતાઓ તરફથી જે આંકડાઓ વખતો વખત બહાર પાડવામાં આવે છે તેમાં નીચેની પદ્ધતિથી અખત્યાર કરી ઘટતો ફેરફાર અમલમાં મુકવો જરૂરી છે. એ દ્રઢ અભિપ્રાય કોન્ફરસ ધરાવે છે અને તેટલા માટે સૂચવે છે કે,
(ક) વસ્તીની ગણત્રી વખતે તૈયાર કરવામાં આવતાં વસ્તીપત્રકોમાં જેનોની વસ્તીની સંખ્યાના આંકડા જુદા પાડવા.
(ખ) મ્યુનીસીપાલીટીના રજીસ્ટરમાં જૈનોનાં જનમ અને મરણ વગેરેની સંખ્યા અને પ્રમાણને લગતા આંકડા જુદા દર્શાવવા.
(ગ) સરકારી કેળવણી ખાતા તરફથી કેળવણીને લગતા આંકડાઓમાં કેળવણું લેતા જૈન વિદ્યાથીઓ અને કન્યાઓના આંકડાની નેધ જુદી રાખવી.
(ઘ) ચુંટણીને લગતા મતદારોના લીછમાં જૈન મતદારોનાં નામે હિંદુ મતદા સાથે જ એકત્ર વિભાગમાં દાખલ કરવા. ઠરાવ ૧૨ મે-ડેક્કન એગ્રીકલ્ચરિષ્ટ રીલીફ એકટ–
શ્રી મકનજી જુઠાભાઈ મહેતાએ નીચલો ઠરાવ રજુ કર્યો હતો.
ખેડુતોનો સંરક્ષણ માટે ઘડાયેલે ડેકકન એગ્રીકલ્ચરીષ્ટ રીલીફ એકટ નામનો કાયદો જે હેતુ પાર પાડવા માટે ઘડી કાઢવામાં આવેલ છે તે હેતુ પાર પાડ. વાને બદલે તે ખેડુતો અને વ્યાપારીઓના હિતને નુકશાનકારક નીવડે છે. તેથી આ કોન્ફરન્સ સદરહુ કાયદો રદ કરવા નામદાર મુંબઈ સરકારને આગ્રહ પૂર્વક
For Private And Personal Use Only
Page #40
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ. ભલામણ કરે છે. ઉપરના ઠરાવને શેઠ મેતીલાલ વીરચંદે વધુ ટેકો આપ્યા બાદ સવાનુમતે પસાર થયો હતો. ઠરાવ ૧૩ મ–જૈન ચેઅર–
પ્રમુખસ્થાનેથી નીચલો ઠરાવ રજુ થતાં તે ઠરાવ પસાર થયો હતો.
બનારસ હિંદુ યુનિવર્સિટીમાં જેન ચેઅર સ્થાપવા માટે કલકત્તાની બેઠક વખતે થયેલ ઠરાવ તથા સ્ટેન્ડીંગ કમીટીએ નીમેલી પેટા કમીટીઓના રિપોર્ટ
અને સદ યુનિવર્સિટી સાથે થયેલ પત્રવ્યવહાર વિગેરે ધ્યાનમાં લઈ આ કોન્ફરન્સ કરાવે છે કે નિશ્ચિત થયેલી શરતો પ્રમાણે સદહું યુનિવર્સિટીમાં જૈન ચેઅર
સ્થાપવા માટે ગોઠવણ કરવી અને એકત્રિત થયેલ ફંડમાંથી રૂા. ૪૦૦૦૦) સદરહુ યુનિવર્સિટીના સત્તાવાળાઓને સેંપવા. ઠરાવ ૧૪ –સુકૃતભંડાર ફંડ–
શ્રી છોટાલાલ પ્રેમજીભાઈએ નીચલે ઠરાવ રજુ કર્યો હતો.
આ કોન્ફરન્સ એ દઢ અભિપ્રાય ધરાવે છે કે “શ્રી સુકૃત ભંડાર ફંડ” ઉપર સમાજની દરેક જાતની કેળવણી અને અન્ય ખાતાઓનો આધાર છે અને તેથી દરેક જૈન બંધુ અને વ્હેનને આગ્રહપૂર્વક ભલામણ કરે છે કે દરેકે ઓછામાં ઓછા વાર્ષિક ચાર આનાને ફાળ પ્રતિવર્ષ સંસ્થાની ઓફીસમાં મેકલી આપે.
અત્યાર સુધી જે જે ગામ અને શહેરના શ્રીસંઘેએ પિતાને ફાળે આ છે તેમને ધન્યવાદ આપે છે અને સમાજને પ્રતિવર્ષ પિતાનો ફાળો આપવા આગ્રહ કરે છે. ઉપરની દરખાસ્તને શેઠ બાબુલાલ નાનચંદ અને શેઠ ગુલાચંદજી ઠઠ્ઠાના વધુ ટેકા સાથે સવાનુમતે પસાર કરવામાં આવી. ઠરાવ ૧૫ –પ્રચારકાર્ય
પ્રમુખસ્થાનેથી નીચલો ઠરાવ રજુ થતા તે પસાર થયો હતો. આ કોન્ફરન્સના ઠરાવોને અમલમાં મુકવા તથા તેનું સર્વ જાતનું પ્રચારકાર્ય કરવા માટે આ કોન્ફરન્સ નીચેના સભ્યોની સંખ્યા વધારવાની સાથે એક પ્રચારકાર્ય સમીતિ નીમે છે. આ સમીતિ રેસીડેન્ટ જનરલ સેક્રેટરીઓની સલાહથી કામ કરશે. અને દરેક પિતાનાં કાર્ય, મુશ્કેલી અને તેના ઉપાયને રિપોર્ટ દર વર્ષે કરશે.
બાબુ કીર્તિપ્રસાદજી જૈન, ગુજરાનવાલા (પંજાબ), શેઠ પોપટલાલ રામચંદ શાહ, પુના (મહારાષ્ટ્ર) ખાનદેશ, શેઠ હીરાચંદ કુબેરચંદ, (દ. મહારાષ્ટ્ર) શેઠ ચંદનમલ નાગોરી, છોટી સાદડી (માળવા-મેવાડ ). શેઠ મુળચંદ આશારામ વૈરાટી, અમદાવાદ ( ગુજરાત ), શેઠ નવલકુમારસિંહ નવલખા, અજીમગંજ (બંગાળ) શેઠ મણીલાલ કોઠારી, અમદાવાદ, (કાઠીયાવાડ) શેઠ મણીલાલ
For Private And Personal Use Only
Page #41
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
પરિષદની બેઠક અને ઠરાવો. ખુશાલચંદ પાલણપુર, પંડિત આણંદજી ( કચ્છ ) શેઠ કેસરીચંદ જુહારમલ કેસેલાવ (મારવાડ) અને પંડીત લાલન. ઠરાવ ૧૬ મે-હાનિકારક પ્રથાઓ.
શ્રી મહાસુખભાઈ ચુનીલાલે નીચલો ઠરાવ રજુ કર્યો હતો –
અનેક હાનિકારક પ્રથાઓ કોમનું જીવન ચુસી રહી છે તેથી તે દૂર કરવા તેમજ ફેરવવા માટે જેશપૂર્વક કામ કરવાની જરૂર છે અને તેમાં ખાસ કરી નીચેની બાબત પર કોમનું ખાસ લક્ષ ખેંચવામાં આવે છે કે દરેક ન્યાત તથા સાથે પિતપોતામાં તેનો અમલ કરવા ચગ્ય પ્રયત્નો આદરશે.
(૧) પુત્રોને અઢાર વર્ષની ઉમ્મર નીચે અને પુત્રીને ચૌદ વર્ષની ઉમ્મર નીચે પરણાવવાં નહિં. આથી ઓછી ઉમ્મરના લગ્નમાં ભાગ ન લેવો.
(૨) ૫૦ વર્ષ પૂરાં થયાં હોય એવા કોઈપણ ગૃહસ્થે લગ્ન કરવું નહિ. (૩) એક ઉપર બીજી સ્ત્રી કરવા સામે પ્રતિબંધ હોવો જોઈએ.
(૪) મરણ તેમજ સીમંત પાછળ થતાં જમણે બંધ કરવાં, અને લગ્નાદિ નાતવરા તથા ફરજીઆત તેમજ નકામા ખર્ચે બંધ અગર ઓછા કરવા.
(૫) કન્યાવિક્રય કે વરવિક્રયની પ્રથા બંધ કરવી અને લગ્નાદિ પ્રસંગે વેશ્યાના નાચ ન કરાવવા. તે દરખાસ્તને શ્રીમતી ગુલાબહેન, બહાલી વ્હેન વગેરેના વધુ ટેકા સાથે પીસ્તાલીશ વર્ષના પુરૂષને પરણવાની હદ મુકરર થતાં સર્વાનુમતે આ ઠરાવ પસાર થયા હતા.
ઠરાવ ૧૭ મે કેન્ફરન્સ અંધારણ—મી. મગનલાલ મુળચંદ શાહની દરખાસ્ત અને મી. મોતીચંદ ગિરધરલાલ કાપડીયાનો ટેકે મી. પરમાણુંદદાસ કુંવરજીના સુધારા સાથે રૂ ની બહુમતી જે ઠરાવ લેવાતે તે ઝાઝા મતે લેવાનો ઠરાવ બંધારણની બાબત સુધારો કરવા સાથે પસાર થયે હતો અને ઓલ ઇડીયા સ્ટેડીંગ કમીટીના નામે રજુ કરવામાં આવ્યા હતા. બાદ પ્રમુખસ્થાનેથી નીચલા ઠરાવ રજુ થતાં તે પરીષદે બહાલ રાખ્યા હતા.
આર્થિક પરિસ્થિતિની તપાસ. જૈન કોમમાં બેકારી વધતી જાય છે, ધંધા રોજગાર અને વેપાર ઉદ્યોગમાં આપણું કોમનું સ્થાન કમતી થતું જાય છે. સમાજમાં અનેક બંધુઓ અને બહેનો નિરાશ્રીત અને અસહાય દશા ભોગવી રહ્યા છે, વગેરે બાબતોમાં અને સમગ્ર રીતે આપણે સમાજની આર્થિક પરિસ્થિતિની તપાસ કરવાની જરૂરીયાત જુએ છે અને તે માટે એક તપાસ કમીશનની નિમણુંક કરવા માટે એગ્ય પ્રબંધ કરવા તથા કમીશનનો રિપોર્ટ તૈયાર થયાથી સમાજની જાણ માટે પ્રસિદ્ધ કરવા અને તે અંગે ઘટતા ઉપાયો યોજવા આ કોન્ફરન્સની એલ ઈન્ડીયા સ્ટેન્ડીંગ કમીટીને. સત્તા આપવામાં આવે છે.
For Private And Personal Use Only
Page #42
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧૯૮
આત્માનંદ પ્રકાશ
દેશ અને સમાજેદાર ભારત દેશના ઉદ્ધારમાં જ જૈન સમાજનો ઉદ્ધાર ઓતપ્રોત સમાયેલો છે, તેથી ભારતના ઉદ્ધારના કાર્ય માટે જે જે શુભ પ્રજાકીય ચળવળો અને પ્રવૃત્તિઓ છે તેમાં સક્રિય ભાગ લે જેને માટે આવશ્યક છે એમ આ કોન્ફરન્સ માને છે અને આપણું દેશની ઉન્નતિને એક મુખ્ય માર્ગ સ્વદેશી વસ્તુઓનો ઉપગ છે તો આપણે ત્યાં તેમજ આપણુ દરેક જાહેર સ્થાનોમાં બને તેટલી સ્વદેશી વસ્તુઓ વાપરવી તેમાં સ્વદેશી કાપડ અને વિશેષ કરી હાથ સુતરની અને હાથવણુટની ખાદી વાપરવા આ કોન્ફરન્સ આગ્રહપૂર્વક ભલામણ કરે છે.
દીક્ષા. દિીક્ષા સંબંધી આ કોન્ફરન્સને એ અભિપ્રાય છે કે દીક્ષા લેનારને તેનાં માતાપિતા આદિ અંગત: સગાંઓ તથા જે સ્થળે દીક્ષા આપવાની હોય ત્યાંના શ્રી સંઘની સંમતિથી યોગ્ય જાહેરાત પછી દીક્ષા આપવી.
ત્યારબાદ પ્રમુખશ્રીનો આભાર શેઠ બાલચંદજીની દરખાસ્ત અને પુનાવાળા શેઠ બાબુલાલ ન્યાલચંદના ટેકા સાથે માનવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ પ્રમુખશ્રીએ ઉપસંહાર કર્યો હતો, પછી શેઠ ગુલાબચંદજી ઠંદ્રાએ સ્વાગત મંડળને આભાર માન્યો હતો. છેવટે પરમાત્માની જય બોલાવી તેરમી જેન વેતાંબર પરિષદ્દના સંમેલનનું કાર્ય પુરૂં થયું હતું.
તા. ૧૧-૨-૩૦ મંગળવારના રોજ કોન્ફરન્સના મંડપમાં શેઠ મુલચંદ તીરામના પ્રમુખપણ નીચે શ્રી મહારાષ્ટ્ર જૈન પ્રાંતિક પરિષદુની બેઠક મળી હતી, જેમાં સમાજ સુધારણાને લગતા ઠરાવો થયા હતા. શેઠ રવજીભાઈ સોજપાર તથા શેઠ લલુભાઈ કરમચંદ વગેરેએ પણ વિવેચન કર્યા હતા.
જૈન મહિલા પોરષ–કોન્ફરન્સના અધિવેશન સાથે તા. ૯-૨-૩૦ * રોજ રાત્રે કેન્ફરન્સના મંડપમાં શ્રીમતી ગુલાબહેન મકનજી મહેતાપ્રમુખપણ નીચે જૈન મહિલા પરિષદુ મળી હતી. અને બહેનોએ વિવેચ મેક કર્યા હતા.
મારવાડી જૈન સંમેલન-મહારાષ્ટ્રમાં વસતા મારવાડી જેન ભટ એની વ્યવહારિક સુધારણા માટે તા. ૭ મીના રોજ કોન્ફરન્સના મંડપમાં શેઠ
દનમલજી સૌભાગ્યમલજી ફીદીયા બી. એ. એલ. બી.ના પ્રમુખપણ નીચે મળ્યું હતું. કેળવણી વગેરે ઉપર વિવેચન થયા હતા. એ રીતે તેરમી જૈન Rવેતાંબર કેન્ફરન્સ સાથે જુરમાં અંતર્ગત ઉપરોક્ત ત્રણ સંમેલનો થયા હતા તે જ જન સમાજની જાગ્રતિ સૂચવે છે.
-
For Private And Personal Use Only
Page #43
--------------------------------------------------------------------------
________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
વ્યાપારી વર્ગને ઉપયોગી પુસ્તકો
માસ્ત૨ પોપટલાલ સાકળચક્ર પ્રકાશિત જ્યાતિષનાં બે ઉપચાગી બધા.
- કે જેની કિંમતમાં સારો ધટાડો કર્યો છે. ૧ વર્ષ પ્રાધ અને અષ્ટાંગ નિમિત-કિં. રૂા ૮) હતી તેના રૂા ૫-૦-૦ ૨ અષ્ટાંગ નિમિત અને દિવ્યજ્ઞાન કિં. રૂા ૪) હતી તેના રૂ. ૨-૮-૧
સિવાય જ્યોતિષના બીજા ગ્રંથાન ૧ વિવેક વિલાસ કિં. ૨-૮-૦ ૨ ભદ્રબાહુ સહિતા ૨-૭-૨ નારજ ન જન :
બાહુ સંહિતા ૨-૦-૦ નારચંદ્ર જૈન જ્યોતિષ ૨-૦-૦ શીલીકમાં જુજ નકક્ષ છે. માટે તુરત મંગાવી લેશા=
જૈન સસ્તી વચનમાળા-રાધનપુરી બજાર ભાવનગર
ખાસ પાઠશાળાઓ માટે : મોટા અક્ષર, શુદ્ધ છપાઈ, સારા કાગળ અને પાકુ’ આઇ ડીંગ છતાં કિંમતમાં ઘણા સસ્તા હોવાથી ગુજરાત-કાઠીયાવાડની શાળાઓમાં તેજ મગાવાય છે.
- થોડી થોડી નકલો મગાવી. ખાત્રી કરશે:– ૧ પંચ પ્રતીક્રમણુ મોટી સાઈઝ સંક્ષિપ્ત અર્થ સાથે કિ. ૦-૮- સેનક્રલના રૂા. ૪૭-૮-૦ ૨ દેવસીરાઈ પ્રતિક્રમણ સૂત્ર
૦-૩-હ.
૧૫ ૭૭ પંચપ્રતિક્રમણ પેકેટ સાઈઝ પા કે રેશમી પુડું ૦-૮-૦
૪૦-૭-૭ ૪ સામાયિક સૂત્ર વિધિ સાથે
૪-૭- ૫ ચત્યવંદન-ગુરૂવંદન-વિધિ સાથે
૦- ૧૭
૬-૭-૦ ૬ ગહુલી સંગ્રહું
૧૫-૦ ૭ રત્નાકર પચ્ચીશી નેમનાથના લેાક સાથે. -૦૯ સિવાય બાળકોમાં વહેંચવા જેવા. ઉપયોગી પુસ્તકો ઘણી સસ્તી કિંમતે મળશે.
- સખાજૈન સસ્તી વાંચનમાળા-રાધનપુરી બાર-ભાવનગર,
જૈન નરરત્ન ભામાશાહનું ચરિત્ર, , હાલના સમયમાં ઈતિહાસનો અભ્યાસ, વાંચન, કથાઓના આદર જેને માજમાં કેટલાક અંશે વૃદ્ધિગત થતો જોવામાં આવતો હોવાથી, તેમજ દેશમાં, રોજમાં પણ દેશ અને સમાજસેવાના પવન જોશભેર ફેંકાતેઢાં હોવાથી; અમુક ડશે અમુક મનુષ્ય તેવી સેવા કરતા-ઇચ્છતા હોવાથી પ્રસગાનુસાર તેમની વિનામાં વધારે બળ મળે એ આશયથી ઇતિહાસપ્રસિદ્ધ જૈન ફેલ થઇ આસાશાહનું ચરિત્ર એતિહાસિક દૃષ્ટિ એ તૈયાર કરાવી છપાવેલ છે. આ ગ્રંથમાં ન૨૨તન ભામાશાહના વલત દેશ તથા સમાજ પ્રેમ-સેવા અને શ્રીમાન હીરવિજયસુરીશ્વરજીની અહાનિશ ધગધગતી જવલત, શાસનદાઝ એ મને આદશો ! સાથોસાથ ઉભા રહી રાષ્ટ અને ધર્મપ્રેમના પ્રકાશ પાડી રહ્યા છે જે વાંચતાં તે મહાપુરૂષની પ્રભા આપણા જીવનમાં વાળી લેવાને સહેજે લલચાઈએ છીએ.
શુમારે છત્રીશ સામે ત્રણશે પાનાનો સચિત્ર ઉંચા કાગળ પર સુંદર ટાઈપમાં છપા' સુશોભિત બાઈડીંગથી ગ્રંથ અલંકૃત કરેલ છે. કિ. બે રૂપીયા પાટેજ જી.
For Private And Personal Use Only
Page #44
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir === === ===== આધ્યાત્મિક વિકાસના અંતરાયો. '!" - આધ્યાત્મિક વિકાસ એટલે આપણાં હૃદયમાં થતી પ્રેમની સતત વૃદ્ધિ. એ પ્રેમની * મર્યાદા અતિ વિશાળ થઈ શકે, પ્રાણી માત્ર ઉપર ફરી વળે; પરંતુ એમાં ખૂબ અંતરાયા નડે છે. એ અંતરાય, એ વિધ્રો, એનું બીજું નામ પાપ. પ્રેમની વૃદ્ધિ અટકાવનારાં પાપ છ છે: એ પાપ જોડે જાગ્રત મનુષ્યને ઝધડવુ પડે છે. એ ઝધડવાના પણ અમુક વિધિ છે. એ વિધિ પ્રમાણે ઝધડનાર જલદી વિજયી બને છે. + + + માણૂસનું તન કે મન કાઈ પણ પ્રકારના આવેશ કે નિશ માં આવી જાય તો તેનાથી બુદ્ધિપૂર્વ કે કશુ કામ થઈ શકતું નથી, માટે એ નિસે સૌથી પ્રથમ ત્યાજય ગણ્યા છે. પછી બીજે નંબરે આળસના ત્યાગ ઈષ્ટ માન્યતા છે કેમકે જગતમાં માણસ માત્ર થાડે કે ઘણે અંશે મજુર ન બને ત્યાં સુધી દુનિયાના મોટા ભાગ દુ:ખી જ રહેવાના એ નિસંશય છે. શારીરિક શ્રમ ઉઠાવતારને ! તરતજ સમજાઈ જાય છે કે મારા પોતાના સુખને માટે જ નહિ, પણ 5 ડારી ના સુખને માટે પશુ, મારે કાંઇ ને કંઇ કામેં કે મજૂરી કરવી જ જોઈએ પછી તૃષ્ણા છાડ !ii જોઈએ. અર્થાત જેમ હાજતે થાડી અને સ દી તેમ માણુ સ વધારે સુખ અને નિસ્પૃહી રહી શકે છે. અન્ન, વસ્ત્ર કે ઘર સૌને જરૂરનાં છે એની કેાઈ ના પાડી શકે નહિ, પણ એ છે હુ જરૂરી ચીજો પશુ સૌને મળી શકતો નથી; કેમકે માણસે એને ખૂબ વધા૨ી મુકે છે અને પોતાની હાજતા સંકુલ કરી દઇને બીજાને ટળવળાવે છે. આમાં અતિક્રતા કે નિષ્ફ રતા સમાયેલ છે, પશુ એ તા જયારે આપણે જોઈ શકીએ ત્યારેજ. પછી આવે છે. લાલરૂપી પાપ. આજે તા ખાવાનું મળ્યું’, પશુ કાલે શું થશે ? પહોર શુ થશે ? ઘડપ ગુ માં કેમ કરીશુ ? આવા વિચાર કરીને માણસ લેબી બને છે. પોતાનું સાચું હિત ખુ એ છે અને બીજા અનેકને પારાવાર દુ:ખમાં હડસેલી મૂકે છે. આના ઉતાર તરીકે માણૂસે અપરિગ્રહ વ્રત લેવું જોઈએ. ત્યાર પછી સત્તા મેહુરૂપી પાપ સાથે ઝઘડવાનું રહ્યું. બીજાના ઉપર રીફ મારવે, તેના પર સત્તા ચલાવવી, તેને પેાત ની મરજી પ્રમાણે ન ચાલવા દેતાં આપણે આધીન કરી લેવા એ પાપ જોડે ઝધડવાનું કામ ઉપલા પાપામાંથી થોડેઘણે અંશે પણ. મુકત થયેલા માટે મુશ્કેલ નથી. જેને અસ ખ્ય સેવકે છે તે સાથી માટે નથી, પરંતુ જે અસંખ્યના સેવક છે તે જ સૈાથી માટે છે. આ દીવા જેવી સ્પષ્ટ વાત સમજતાં હવે વાર લાગશે નહિં. છેલું અને સૌથી વિષમ, સૌથી કઠણુ, કામભાગરૂપી પાપ જોડે ઝધડેવું તે છે. પરંતુ અન્ન, , ઘર, આરામ વિગેરે હાજતામાંથી કોઇ પણ દેકારી મનુષ્ય પરિપૂણુ રીતે છૂટી શકતા નથી. તેવી આ હાજત નથી એ વાત ખૂબ વિ. ચારવા જેવી છે. અન્નવસ્ત્રાફિક હાજતા પુરેપુરી ટાળના ના દેહ પડી જાય એવા સંપૂર્ણ સભ૧ છે, પણ સભા કારૂપી હાજતને હાજત તરીકે જ ન સ્વીકારનાર અખંડ નૈષ્ટિક બ્રહ્મચાની પુરૂષ કે સ્ત્રી ઉલટું મૃત્યુને દૂર ધકેલે છે એ કા , નથી જાશુ ? પહેલાં પાંચ અને આ દેટલા પાપને આ ભેદ સમજાયાથી એની જોડેના ઝઘડા પણુ સુકર થાય છે એવી રીતે એ ક્રમ સમાજના અને સાર્થક બને છે. *_ | 6 જીવન સિદ્ધિ 37 માંથી. For Private And Personal Use Only