Atmanand Prakash Pustak 026 Ank 11

Author(s): Jain Atmanand Sabha Bhavnagar
Publisher: Jain Atmanand Sabha Bhavnagar
Catalog link: https://jainqq.org/explore/531308/1

Page #1

Reg. No. B. 431 श्रीमद्विजयानन्दसूरि सद्गुरुभ्यो नमः
શ્રી
Bell
USL.L.
(દર માસની પૂર્ણિમાએ પ્રકટ થતુ માસિક પત્ર. )
| શાર્દૂલ્હવિક્રીતિવૃત્તમ્ | कारुण्यान सुधारसोऽस्ति हृदयद्रोहान्न हालाहलं । वृत्तादस्ति न कल्पपादप इह क्रोधान्न दावानलः ॥ संतोषादपरोऽस्ति न प्रियसुहल्लोभान चान्यो रिपु । मुक्तायुक्तमिदं मया निगदितं यद्रोचते तत्यन ।।।
૫૦ ૨૬ મુ.
વીર સં. ૨૪૫૫.
જ્યેષ્ઠ.
આરમ સં. ૨૪.
અંક ૧૧ મે.
પ્રકાશક-શ્રી જૈન આત્માનંદ સભા-ભાવનગર.
વિષયાનુક્રમણિકા.
૧ શ્રી યુગાદીશ્વર જીન ચૈત્યવંદન.... ૨ ૬ ૫ ૬ કષાયા. ... ૨ પુરૂષાર્થ અષ્ટક. ... ... ૨૬ ૬ ૭ દૈવી ઈછા.. છે. ૩ શ્રી તીર્થકર ચરિત્ર, ... ... ર૬ ૭ ૮ સ્ત્રી વિભાગ વાંચત... જ જૈનાની કેળવણી સંબંધી સ્થિ- ૯ પ્રશ્નોત્તર સ્મસ્યાઓ... |
તિનું દિગદર્શન. ... ... ૨ ૬૮ ૧૦ વત માન સમાચાર૦ ૫ શાણા શ્રીમંતાનું કર્તવ્ય. ... ર૬૯ ૧૧ ગ્રંથાવલોકન-ગ્રંથ સ્વીકાર.
૨૭રે ૨૭૭
૨૮૦ - ૨૮૧
મુદ્રકઃ-શા. ગુલાબચંદ લલ્લુભાઈ. આનંદ પ્રી. પ્રેસ સ્ટેશન રોડ-ભાવનગર.
વાર્ષિક મૂલ્ય રૂ. ૧) ટપાલ ખચ ૪ આના.

Page #2

શ્રી જ્ઞાનસાગર સૂરિકૃત, શ્રી વિમલનાથ પ્રભુનું ચરિત્ર. શેઠ શ્રી અમરચંદ હરજીવનદાસની સહાયવડે તેમની સીરીઝ તરીકે
આ “થ છપાયેલ છે. અદ્વિતીય જીવન ચરિત્રના શિક્ષારૂપ એષપ્રદ આ ગ્રંથ છે. આ ગ્રંથની રચના સંવત ૧૪૫ર ની સાલમાં શ્રી જ્ઞાનસાગરસૂરિ મહારાજે કરી છે. પ્રભુ શ્રી વિમળનાથ મહારાજના પૂર્વ ભવો સહિતનું સંપૂર્ણ ચરિત્ર, સાથે ધર્મના પ્રભાવ, ભેદે, શ્રાવકના ત્રતાના અધિકાર, અને જૈન ધર્મના શિક્ષણુના સુંદર ઉપદેશ વિવિધ પાંત્રીશ કથાઓ સહિત આપેલ છે. આ ચરિત્રની રચના પ્રતિભાશાળી, મનોહર, રસગૌરવ શૈલીથી અલ કૃત છે. ગ્રંથની રચના અલૌકિક, અને તેમાં છુપાયેલ તાત્ત્વિક બધુ અસાધારણ હોઈ તે વાચકના આત્માને શાંત રસ પ્રગટાવી, ધર્મ રૂપી કપzક્ષનું સ્વરૂપ સમજી, તેના પ્રભાવ જાણી તેના આદર કરતાં મોક્ષ સન લઈ | જાય છે. આ ગ્રંથમાં જે મહાત પ્રભુનું ચરિત્ર આવેલ છે, તે સમયમાં દેશની સામાજિક નેતિક, રાજકીય અને ધાર્મિક પ્રવૃતિ કેવી હતી તેનું પણ પઠન કરનારને ભાન થાય છે. શરૂઆતમાં અહીદીપ સંબંધી ગ્રંથકાર મહારાજે સ ક્ષિપ્ત વર્ણન આપેલ હોવાથી, જેમ આ ચરિત્રવાંચનથી ભૂતકાળના ઇતિહાસ સાથે જૈન ભૂગોળનું પણું જીણુ પણ થાય છે. એક દર રીત આ ગ્રંથ દરેક મનુષ્યને પઠન પાન કરવા જેવા હાઈ પેાતાના નિવાસસ્થાનમાં, ભંડારમાં પુસ્તકાલયમાં હોવા જોઈએ. રાયલ આઠ પેઝ પીસ્તાળીશ કામ સાડા ત્રણશેહ પાનાના સંચ સારા કાગળ ઉપર સુંદર ટાઈપથી ગુજરાતી ભાષામાં છપાવી સુંદર કપડાના ભાઈ ડીંગથી અલંકૃત કરેલ છે. કિંમત રૂા. ૧-૧ર-૦ પાસ્ટેજ જુદુ'.
જેન નરરતના ભામાશાહનું ચરિત્ર,
હાલના સમયમાં ઇતિહાસના અભ્યારા, વાંચન કથાઓના આદર જૈન સમાજમાં કેટલા કા અશે વૃદ્ધિગત થતા જોવામાં આવતા હોવાથી, તેમજ દેશમાં, સમાજમાં પણુ દેરા અને સમાજસેવાસે પવન જોશભેર y"કાતા હોવાથી, અમુક અંશે અમુક મનુષ્યા તેવી સેવા કરતા-ઈઅછતા હાવાથી પ્રેસ ગાનુસાર તેમની ભાવનામાં વધારે બળ મળે એ આશયથી ઇતિહાસકસિદ્ધ જૈન કલબૂષણ ભામાશાહનું ચરિત્ર એતિહાસિક દ્રષ્ટિએ તેયાર કરાવી છપાવેલ , છે. આ ગ્રંથમાં નરરત્ન ભામાશાહના જવેલત દેશ તથા સમાજ પ્રેમ–સેવા અને શ્રીમાન, હીરવિજયસૂરીશ્વરજીની અહાનિશ ધગધગતી જવલત શાસનદાઝ એ બંને આદશો સાથીસાથ ઉભા રહી રાષ્ટ્ર અને ધર્મ પ્રેમના પ્રકાશ પાડી રહ્યા છે જે વાંચતાં તે મહાપુરૂષની પ્રભા આપણા જીવનમાં વણી લેવાને હેજે લલચાઇયે છીયે.
| શમારે છત્રીશ ફામ ત્રણ પાનાનો સચિત્ર ઉચા કાગળ ઉપર સુંદર ટાઈપમાં છપાવી સુશોભિત આઇડીંગથી અલ'ક્ત કરેલ છે. કિંમત એ રૂપીયા. પાણેજ જીદ

Page #3

=5=5=55=f=
શ્રી
આત્માનન્દ પ્રકાશ
arcoxososcoscoso.concencorcocorco.co.corcorcor
॥ वंदे वीरम् ॥
तेषां पारमेश्वरमतवर्त्तिनां जन्तूनां नास्त्येव शोको न विद्यते दैन्यं प्रलीनमौत्सुक्यं व्यपगतो रतिविकारः जुगुप्स - नया जुगुप्सा असम्भवी चित्तोद्वेगः अतिदूरवर्तिनी तृष्णा समूलका कषितः सन्त्रासः किन्तर्हि तेषां मनसि वर्तते धीरता कृतास्पदा गम्भीरता प्रतिप्रबलमौदार्य निरतिशयोऽवष्टंभः । उपमिति भवप्रपंचा कथा.
99=5=5
000000
पुस्तक २६ मुं. } बीर संवत् २४५५. ज्येष्ट आत्म संवत् ३४. { अंक ११ मो.
श्री युगादीश्वर जिन चैत्यवंदनम् ।
( सार्दूलविक्रीडित - वृत्तम् ) आत्मानन्द विलासमग्नमनसं शुद्ध स्वरूपात्मकं, संसाराम्बुधि तारणे प्रवहणं कल्याणमालाङ्कितम् । दुष्कर्मद्रुम पावकं शुभभति प्रोद्दीपने दीपकं,
वन्देऽहं प्रभु मादिनाथ मनिशं त्रैलोक्य रक्षा करम् ॥१॥ गार्हस्थ्ये सकलाः कलाश्च विशदं शिल्पं बभाषेसमं, कैवल्यं प्रतिपद्य यः क्रमतया विस्तारया मासिवान् । तत्त्वानि प्रथितानि दीव्य महिमा धर्म्याणि धर्मप्रियो
वन्दे तं प्रभुमादिनाथ मनिशं त्रैलोक्य रक्षाकरम् लोकानामुपकार कर्मनिरतो ज्ञानेन नैर्मल्यभाक्,
सिद्धान्तेषु महत्सु लब्ध महिमा सर्वेषु सिद्धक्रियः ।
0000
॥२॥
=== 5=96
=4=5=5=5=5=?

Page #4

小川市与巾555-5======
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ == =====©© 2ઉ= = =
वेदेषु प्रथितश्च चित्र चरितः ख्यातः पुराणेष्वपि,
श्रीमानादि जिनेश्वरो दिशतु वः श्रेयस्ततिं शोभनाम् ॥३॥ भक्तानामभयं करं जितमयं नान्तादि मध्य क्रिया ।
हर्तारं दुरितस्य शान्ति कलितं लीलागृहं संपदाम् । नाभि मापति वंश मस्तक मणिं सम्यग् रमा राजितं, ___ वन्देऽहं प्रभुमादिनाथ मनिशं त्रैलोक्य रक्षाकरम् ॥४॥ सर्वोपद्रव पन्नगप्रमथने नागाऽन्तकोऽनन्तकः, ___ सौवर्णोपम वर्णकः शुभमहोक्षाऽके न विभ्राजितः । श्रेयः सन्तति गुल्मिनी जलधरो धर्मापगोर्वी धरः, श्रीमानादि जिनेश्वरोऽजितनतः पायादपायाहः ।। ५ ।।
ले० प्राचार्य अजितसागरसूरि. પુરૂષાર્થ અષ્ટક. (ત્રાટક છંદ.) નવરા જન બેસિ કદી ન રહો, કંઈ કામ કરે સુભ લાભ લહે; સહુ વસ્તુ તણું કંઈ ભૂલ હશે, પણ કીંમત તે પળની ન થશે. ૧ શિશુ બાળપણે ભણજો ઉલટે, જગમાં ભવિષ્ય તુજ સારૂં થશે; ફળ તેહ તણું મળશે સુભ તે, નકી હામ ધરી કંઈ કામ કરો. ૨ || પશુ પંખી કીડી મધમાખ અને, સહુ પ્રાણ રહ્યાં નિજ કામ વિષે; # સહુ કાર્ય કરે કયમ બેસી રહું? ખપવા મુરખો ક્યમ સુસ્ત બનું? ૩ નિરખે સરિતા, મળવા જ જતી, ઋતુ મેહ સમે, કરી વેગ અતી; સહવાસ ગમે, પતિ અબ્ધિ તણે, કંઈ કામ કરે, નવા ન રહે. ૪ પળને પણ તે ઘડીને દિવસે, વય પૂર્ણ થયે જીંદગી જ જશે; નવ ફેગટ દીન તમે ગુમ, કંઈ કામ કરે, નવરા ન રહો. ૫ કે નિરખે નજરે, અતિ માળ ઘરાં, હળવે હળવે બનિયાંજ બધાં; જન તેહ તણે દષ્ટાન્ત લહે, કંઈ કામ કરો નવરા ન રહો. ૬ રજની શરૂવાત થતી ઉંઘતા, પરભાત થતાં વહેલા ઉઠતાં, ધન બુદ્ધિ વૃદ્ધિ તન જેર લહે, કંઈ કામ કરે, નવરા ન રહો. ૭ અમુલી મળી છે જીદગી ગણ, રૂદયે સુભ ધ્યાન પ્રભુ ધરજે, પુરૂત્તમ કીંમતી વખ્ત અતી, કરિયે પ્રભુ પ્રેમ થકી ભગતી. ૮
પી. એન. શાહ થરાવાળા. (હાલ) મેસાણા જૈન પાઠશાળા. 三三三三三三三三
小乐中乐中市与巾545-
5中中中中中中

Page #5

અક
સુપા
નંદ
શ્રી તીર્થંકર ચરિત્ર.
ર૬૭ અગીયાર અંગોમાં નિરૂપણ કરેલ શ્રી તીર્થકરચરિત્ર.
_(ગતાંક પૃષ્ટ ર૫૪ થી શરૂ) ઐવતના તીર્થકરો.
ભરતક્ષેત્રનાં | તેમના પૂર્વ | એરવતનાં
ભાવિ તીર્થકરો. ભ. ભાવિ તીર્થકરો. ચદાનન
મહાપા શ્રેણુક સુમંગળ સુચંદ્ર
સુરદેવ સુપાર્શ્વ સિદ્ધાર્થ અગ્નિસેન
ઉદય નિર્વાણુ નંદિસેન (આત્મસેન )
સ્વયંપ્રલ પિટિલ મહાયશા ઋષિદન
સર્વાનુભૂતિ દઢયું
ધર્મધ્વજ વર્તાધાર
દેવકૃત કાતિક શ્રીચંદ સોમચંદ્ર
ઉદય
શંખ પુષ્પકેતુ યુક્તિસેન (દીર્ઘબાહુ કે દીસેન) ! પેઢાલપુત્ર
મહાચંદ્ર અજીતસેન શતાયુત) પિદિલ સુનંદ
શ્રુતસાગર શિવસેન (સત્યસેન કે સત્યકિ) શતકીર્તિ શતક સિદ્ધાર્થ દેવશર્મા
મુનિસુવ્રત દેવકી પૂર્ણાષા નિક્ષિપ્તશસ્ત્ર ( શ્રેયાંસ)
અમમ
સત્યક મહાદેષ અસંજવલ ( સ્વયંજલ)
નિષ્કષાય વાસુદેવ સત્યસેન અનન્તક (સિંહસેન ).
નિષ્ણુલાક બળદેવ સુરસેન ઉપશાન્ત
નિર્મમ રોહિણી મહાસેન ગુપ્તિસેન
ચિત્રગુપ્ત સુલતા સર્વાનંદ અતિપાર્થ
સમાધિ રેવતી દેવપુત્ર સુપાર્શ્વ
સંવર
શતાલી સુપાર્શ્વ મરૂદેવ
અનિવૃતિ ભયાલી સુત્રત (મોક્ષે ગયેલ) ધર
વિજય કૈપાયન કૃષ્ણ સુકેશલ સ્વામકાષ્ટ
વિમલ નારદ
અનંતવિજય અગ્નિસેન (મહાસેન )
દેવપપાત
અબડ વિમલોત્તર અગ્નિપુત્ર
અનંત
દારૂમડ મહાબલ વારિણ
વિજય
સ્વાતિ બુદ્ધ દેવાનંદ 3. હવે ભગવતીજી સૂત્રના પ્રમાણે આપવામાં આવશે,

Page #6

૨૬૮
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ. ૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦ છે જૈનોની કેળવણી સંબંધી સ્થતિનું દિગ્દર્શન છે કેળવણીના ક્ષેત્રમાં પછાતપણું અને તેથી કોમની થતી
જતી કડી સ્થીતિ.
(લેખક: નરેમ બી. શાહ.) જેનોની કેળવણી સંબંધી સ્થિતિ તપાસતા જેને વેપારી કોમ તરીકે ગણાતા હવાથી એકપણ જૈન બાળક એવું ન હોવું જોઈએ કે પ્રાથમિક શિક્ષણમાં પણ પછાત રહે. પ્રાથમિક શિક્ષણ તો દરેક જૈનના ઘરના ઉમરા સુધી ફરજીયાત ગણાવું જોઈએ અને તે દાખલ કરવું જોઈએ અને જ્યાં સુધી આવી ભાવના પ્રગટ થશે નહિ ત્યાં સુધી કેળવણીના ક્ષેત્રમાં ગમે તેટલે ઉહાપેહ કરવામાં આવે તે નિરર્થક છે; આવી આશાથી જ અત્યાર સુધી કેળવણીના વિષયમાં અવારનવાર જાહેર જૈન પ્રજાનું ધ્યાન ખેંચ્યા કર્યું છે. હાલમાં મુંબઈ ઇલાકાના કેળવણી ખાતાના રીપોર્ટને આધારે પાંચ વર્ષ દરમીયાન કેળવણી સંબંધી જેનેની કેવી સ્થીતિ છે તે જન સમાજને ઉપયોગી હોવાથી અત્રે રજુ કરવાની ફરજ પડે છે – સાલ પ્રાથમિક શિક્ષણ લેતા જૈન વિદ્યા- માધ્યમિક શિક્ષણ લેતા જૈન થીઓની સંખ્યા.
વિદ્યાથીઓની સંખ્યા. ૧૯૨૧ ૧૯૫૩૨
૨૩૧૪ ૧૯૨૨ ૧૯૩૩૮
૨૨૫૫ ૧૯૨૩ ૧૬૪૯૭
२१२२ ૧૯૨૪ ૧૫૮૯૮
૨૧૮૯ ૧૯૨૫ ૧૩૩૭૫
૨૮૮૩૩ ઉપરના આંકડાઓ જોતાં પ્રાથમિક શીક્ષણમાં શીખતા જૈન વિદ્યાથીઓની સંખ્યા દર વરસે ઘટતી જાય છે તે એક અફસોસકારક બીના છે; જે કે માધ્યમિક શીક્ષણ લેતા જૈન વિદ્યાથીઓની સંખ્યા છેલ્લા વરસમાં કાંઈક સુધારે માલુમ પડે છે; છતાં જ્યાં પ્રાથમિક શિક્ષણ લેતા જૈન વિદ્યાથીઓમાં જ ઘટાડો રજુ થત જાય છે તે ભવિષ્યમાં માધ્યમિક શિક્ષણ લેતા જૈન વિદ્યાથીઓમાં વધુ ઘટાડો થવા સંભવ રહે છે. છેલ્લા દશ વરસોમાં બોડી, કેળવણીની સંસ્થાઓ અને ગુરૂકુલેમાં વધારો થતો જતો હોવા છતાં આશ્ચર્યજનક બીના તે એ છે કે કેળવણીના ક્ષેત્રમાં આગળ વધવાને બદલે શરૂઆતની કેળવણીમાં પ્રાથમિક શીક્ષણથી જ આપણે પાછા હઠતા જઈએ છીએ. આવી સ્થિતિમાં જૈન કોલેજ અથવા યુનીવરસીટીના કાંઈ પણ સ્વમા જોતા હોઈએ તે ખરેખર વિચારવા જેવી બાબત છે.

Page #7

શ્રીમતનું કર્તવ્ય.
૨૬૯ શરૂઆતની જ કેળવણી માં હજુ આપણે ફાંફાં મારીએ છીએ તે વખતે ઉંચી કેળવાણીની હિમાયત કેવી રીતે કરવી તે એક પ્રશ્ન છે. શરૂઆતમાં જ જાહેર કંડથી ચલાવવામાં આવતી આપણી કેળવણી વિષયક સંસ્થાઓ તરફ઼ દૃષ્ટી કરે અને ખાતરી થશે કે દર વરસે ફંડના અભાવે કેટલી અરજીઓ પાછી કાઢવામાં આવે છે. જૈન કામમાં સામાજીક સેવા કરવાની ઉમેદ રાખનારાઓ માટે કેળવણીના સુધારાથે કાર્ય કરવા સારૂ બહેણું ક્ષેત્ર પડેલું છે. જૈન કોમના હાલના બાળકોને મનુષ્યત્વમાં લાવી જે શહેરી તરીકે લાયક બનાવવા માંગતા હોઈએ તો મુંબઈ ઈલાકાના શહેરો કરતાં, ગામડાઓ કે ઠેકાણે ઠેકાણે વસ્તીનો લગભગ ૮૫ ટકા જેટલો ભાગ રહે છે તેમાં વસવાટ કરી રહેલા જેની સામાજીક અને આર્થિક
સ્થીતિનું બારીક અવલોકન કરવામાં આવે તો બીજી કોમેની હરીફાઈના જમાનામાં આપણે દિનપ્રતિદિન કેટલા બધા નીચે ગબડતા જઈએ છીએ તેનો ખ્યાલ આવી શકે. તેટલાજ માટે આપણી સખાવતો, જે મોટે ભાગે લાગેવગે અથવા દૃષ્ટીરાગ અને દક્ષીણ્યતાથી જુદી જુદી દિશાએ નાણુની નાની રકમો મારફતે વંચાઈ જતી હોવાથી, આપણી કેળવણીની સંસ્થાઓ સંગીન થઈ શકે તે તરફ દાનને પ્રવાહ ચાલુ થાય તે માટે જૈન આગેવાનું ધ્યાન ખેંચવામાં આવે છે.
who
are
not
શાણુ શ્રીમન્તોનું હિત કર્તવ્ય. લેખક-સદગુણાનુરાગી કરવિજયજી.
------ ------૦ . આપણા જૈન સમાજની આટ આટલી અવનતિ-સર્વતોમુખી અવનતિ પ્રત્યક્ષ થઈ રહેલી નજરે જોયા છતાં તેમાંના ઘણુ ખરા શ્રીમંત હજી સુધી ખરી દીલજી દર્શાવવા ગ્ય પ્રયત્ન કરતા નથી, ને ગતાનુગતિક પણે લગભગ ચાલ્યા કરે છે. આ દેશમાં તેમજ અન્ય દેશમાં અન્ય દીલસેજ શ્રીમંતે પોતાનો દ્રવ્ય પ્રવાહ કેળવણીના વિશાળ પ્રદેશમાં છૂટથી વહેવા દે છે તેમ આપણા જૈન
વેતામ્બર શ્રીમંત સમયને બરાબર ઓળખી પોતાને દ્રવ્ય પ્રવાહ એ જરૂરી દિશામાં વિવેકથી વાળે એ ભારે જરૂરનું છે; છતાં તેઓ તેની કેમ ઉપેક્ષા કરે છે? જે કે જન શ્રીમતી પ્રતિવર્ષ લાખ રૂપીયા ખચ છે ખરા, પરંતુ આપણું સમાજમાં ખરી કેળવણીને પ્રચાર કરવા તેઓ બહુ થોડાજ ફાળો આપે છે. જેટલું દ્રવ્ય લોક દેખાદેખી કે વાહવાહ માટે કે સ્વેચ્છા મુજબ ખર્ચાય છે તેમાંથી ખબ સફળતા મળે એવું ઉત્પાદક દ્રવ્ય કેટલું અને અનુત્પાદક દ્રવ્ય કેટલું ખર્ચાય છે; તેનો કંઈ હીસાબ છે? વિવેકને વિચાર પૂર્વક શાસન ને સમાજના સત્ય હિતાર્થે તેમાંથી કેટલું ખર્ચાય છે, તેનું કંઈ માપ છે? આ રીતે વિવેક રહિત થઈ રહેલા

Page #8

૨૭૦
શ્રી માત્માના પ્રકાશ.
દ્રવ્યવ્યયથી સમાજના પુનરૂદ્ધાર કે ઉન્નતિની આશા શીરીતે રાખી શકાય ? કંઇક શાન્તચિત્તથી વિચારી જોતાં તેમને સમયેાચિત સ્વક વ્યની આછી ઝાંખી થઇ શકશે ? કેટલાએક વર્ષો થયાં કાંઇક શાસન પ્રેમી સેવા રસિક જના હૃદયની ઊંડી લાગણીથી આપણા શ્વે. જૈન સમાજની પડતી સ્થિતિનુ દ્વીધ અવલેાકન કરતાં રહી તેની હૃદય ભેદક વ્યવહારિક, નૈતિક તથા ધાર્મિક, અવનતિ સ્વ નજરે નિહાળી, તેનાં વાસ્તવિક કારણાની તપાસ કરી, તાત્કાલિક તેનાં ચાંપતા ઇલાજ લેવા માટે પાકારી પાકારી અનેકશ: લેખા દ્વારા કે પત્રા દ્વારા સ્પષ્ટ જાહેર કરતા આવ્યા છે; પરંતુ જાણ્યે હજી કઇ સમાજની અવનતિ થવામાં બાકી રહી હૈાય તે પૂરી થાય ત્યાં સુધી ઘણા ખરા વે॰ શ્રીમ ંતા તેના અમલ કરવાની ભયંકર ઉપેક્ષા કરતા રહ્યા છે, એ ભારે ખેદ્ન ને શરમની વાત છે. અન્ય જૈન અને જૈનેતર સમાજોની કેળવણી પ્રમુખ પરત્વે થઇ રહેલી સતત પ્રગતિ જોતાં આપણ્ણા શ્વેતામ્બર સમાજ તેમાં કેટલા મધે પાછળ પડી ગયા છે તેના વ્યાજબી ખ્યાલ કાઈક વિરલ સંશા ધકનેજ આવતા હશે. આવી ભયંકર ઉપેક્ષાનું પરિણામ પણ એવુ જ ભયંકર આવવા સંભવિત છે, એથીજ હજી પણ કુંભકર્ણની જેવી ઘેાર નિદ્રામાંથી કંઇક જાગ્રત થઈને આંખો ખાલીને જોવાય અને તેને યાગ્ય પ્રતિકાર ( ઇલાજ ) કરાય કરી લેવાય તા વધારે સારૂ એમ મારૂં માનવુ છે. જો આપણા વે॰ સમાજને ટકાવી રાખો જૈન શાસનને Àાભાવવા દીપાવવાની ખરી ઇચ્છા અભિલાષાજ હાય તા હવે સવેળા ચેતીને મિથ્યા ભ્રમવશ થયેલી અને થતી આપણી સેંકડા ભૂલે સમજી સુધાર્યે જ છૂટકા. ઉન્નતિની ખરી દિશાને એાળખી પૂરતી શ્રદ્ધાને હિમ્મ તથી સાચામાર્ગે સંચરવાથીજ આપણેા પુનરે દ્વાર થવા પામશે, આપણી ભાવી સંતતિને સાચા માર્ગદર્શક થવાને આપણેજ સાચા માર્ગ દ્રઢતાથી આદરશુ ત્યારે ને ત્યારેજ આપણી મુકિત છે.
0000
E
કષાય= કષ+આય ).
I
કષ=સંસાર, તેને આયલાભ-વૃદ્ધિ કરે તે.
ક્યાય–ક્રોધ, માન, માયાને લાભ એ ચાર પ્રકારના છે તે દરેકનું પ્રશમરતિકાર નીચે મુજબ વર્ણન કરે છે.
ક્રોધ-કષાય સહુને પરિતાપ કરનાર ઉદ્વેગ કરનાર અને વેર-વિરાધ ઉપજાવનાર છે એટલુ જ નહીં પર ંતુ તે ભવિષ્યમાં થનારી સારી ગતિને પણ અટકાવે છે. માન–જ્ઞાન, આચાર અને વિનયને લેાપનાર ધર્મ અને કામમાં અંત

Page #9

કષાય.
રહ૧
રાય પાડનાર એવા માન-કષાયને ખર વિદ્વાન થોડો વખત પણ સ્થાન આપતો નથી અથોત તેને ટકવા દેતા નથી.
માયાવી-પુરૂષે કદાચ કંઈ પણ અપરાધ કર્યો ન હોય તો પણ તે માયા દેષથી દૂષિત સતે સર્ષની પેરે કોઈને વિશ્વાસ પાત્ર થઈ શક્તો નથી. સર્વ વિનાશના મૂળ રૂપ અને સર્વ આપદાઓ પામવાના મુખ્ય માર્ગ રૂપ લાભને વશ થયેલ જીવને એક ક્ષણ પણ સુખ-શાંતિ કયાંથી હોય ? ઉકત ક્રોધ-માન-માયા અને લેભ અતિ દુર્જય છે તેમને વશ પડેલ જીવને એટલાં બધાં કષ્ટ સહવા પડે છે કે તેનું પુરૂં વર્ણન પણ થઈ ન શકે. ટુંકાણમાં ક્રોધથી પ્રીતિને વિનાશ થાય છે માન-અહંકારથી વિનય ગુણનો લેપ થાય છે, માયા-કપટ શઠતાથી વિશ્વાસ ભંગ થાય છે જેથી મિત્રતા ભાઈ ચારાનો નાશ થાય છે અને લોભથી સર્વ ગુણેનો વિનાશ થાય છે.
ક્રોધાદિક કષાયનો જય. ક્ષમા-સમતા-ઉપશમ ભાવથી સહિષ્ણુતા કેળવી ક્રોધનો જય કરે. મૃદુતા નમ્રતા વડે માન-અહંકારને જય કરે જુતા-સરલતાના સેવનથી, માયા-કપટને જય કરો અને સંતોષ વૃત્તિ વડે લોભ તૃષ્ણાનો જય કરવો જોઈએ.
૧ દયા ધર્મનું મૂળ છે અક્ષમાળુ-અસહિષ્ણુ હોય તે દયાને સાધી-આરાધી શકતો નથી. તેથી જે ક્ષમા પ્રધાન–ક્ષમાણુ ક્ષમાશ્રમણ હોય તે ઉત્તમ અહિંસા દયા ધર્મને સાથી–પાળી–આરાધી શકે છે.
૨ સર્વે ગુણે વિનયને આધીન છે અને વિનયગુણ મૃદુતાને આધીન છે, તેથી જેનામાં સંપૂર્ણ મૃદુતા વસે છે તે સર્વ ગુણ ભાગી બની શકે છે.
૩ માયાવી જીવ વિશુદ્ધિ પામતું નથી. અશુદ્ધ આત્મા ધર્મને આરાધી શકતો નથી, ધમરાધન વગર મોક્ષ થતો નથી અને મોક્ષ ઉપરાંત બીજું કઈ પરમ સુખ વિદ્યમાન નથી,
૪ લોભ-તૃષ્ણામાં તણાતો જીવ સુખશાંતિને પામતો નથી અને સંતોષ સમાન કઈ સુખ નથી તેથી લાભ તજી સંતોષનોજ આશ્રય કરવો યુકત છે.

Page #10

૨૭૨
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
JOOOOOOOS દિ દેવી ઇચ્છા. ડિગOSSC SPOSIO> Gરા
વિઠ્ઠલદાસ મૂ. શાહ બી. એ.
(અનુસંધાન ગતાંક પૃષ્ઠ ૨૬૧ થી શરૂ.) જે આપણે કઈ ખાસ વિષયમાં આપણું અપૂર્વતા પ્રકટ કરવા ઈચ્છતા હોઈએ તે આપણા ઈચ્છિત વિષયમાં ઉચ્ચ આદર્શ સહિત પ્રવેશ કરવો જોઈએ અને જ્યાં સુધી સફળતા મેળવવામાં જરા પણ સદેહ નથી એમ જણાય ત્યાં સુધી આપણુ અંત:કરણને એમાંથી જરા પણ પાછું હઠાવવું ન જોઈએ.
પ્રત્યેક જીવન પિતાનાં આદર્શનું જ અનુકરણ કરે છે, આદના રંગેજ રંગાય છે, અને આદર્શ અનુસાર તેનું ચારિત્ર ઘડાય છે. જે આપણને કોઈ મનુષ્ય ને આદર્શ જાણવાની ઈચ્છા હોય તો તેના ચારિત્ર અથવા સ્વભાવ તપાસીએ તે આપણને એના આદર્શની ખબર પડી જાય છે.
આપણે આદર્શ જ આપણું ચારિત્રનું સંગઠન કરે છે, અને એમાં એવી શકિત રહેલી છે કે તે જીવનને વાસ્તવિક જીવનમાં પરિણત બનાવે છે. જુઓ ? કેટલા આશ્ચર્યની વાત છે કે જે આપણે આદર્શ હોય છે, જેવી આપણી માન. સિક અભિલાષાઓ હોય છે, જેવા આપણું હાર્દિક ભાવ હોય છે તેની ઝલક આપણું મુખમંડળ ઉપર બરાબર જણાઈ આવે છે એવું કદિ નથી બનતું કે તેને ભાવ આપણુ ચહેરા ઉપર ન ઝળકે, તેનું પ્રતિબિંબ આપણી આંખોમાં ન દેખાય, એટલા માટે જ આપણું આદશને, આપણું મનેભાવને, આપણા વિચાર પ્રવાહને શ્રેષ્ઠતા અને દિવ્યતા તરફ જ ઝુકાવી રાખવા જોઈએ. આપણે પૂર્ણ નિશ્ચય, પૂર્ણ વિશ્વાસ કરી લેવો જોઈએ કે નિકૃષ્ટતા. દીનતા, નિર્બલતા, આધિવ્યાધિ, દરિદ્રતા અને અજ્ઞાનથી આપણું કંઈપણ શ્રેય નથી થવાનું. આપણને એ દ્રઢ વિશ્વાસ હવે જોઈએ કે આપણા હાથે હમેશાં સારું કાર્ય થવાનું, ખરાબ કદિ પણ નહિ.
અહા ! એ કેવી દૈવી વસ્તુ છે, દિવ્ય પદાર્થ છે કે જે આપણા આત્માને ખરેખર ઉંચે લાવે છે, અધ્યાત્મના આનન્દના ઉચ્ચ પ્રદેશ પર પહોંચાડે છે ! તે એ શકિત છે કે જે આપણા આદશમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે, તે એ જ્યોતિ છે કે જે નિમલ અંતઃકરણમાંથી નીકળીને આપણાં સમગ્ર જીવનને પ્રકાશિત કરે છે.

Page #11

દેવી ઇચછા.
આપણને આપણું જીવનદેશ સફલ કરવામાં શ્રદ્ધાની પણ ઘણું સહાયતા મળે છે. જે એમ કહેવામાં આવે કે મનવાંછિત પદાર્થનું મૂળ શ્રદ્ધા જ હોઈ શકે તે તેમાં લેશ પણ અકિત નથી. જે એમ કહેવામાં આવે કે શ્રદ્ધા જ આપણું આદર્શની બાહ્ય રેષા છે તે તે જરાપણ અનુચિત નથી, પણ આપણે શ્રદ્ધાથી જ અટકી ન જવું જોઈએ. આપણે જેવું જોઈએ કે શ્રદ્ધા ઉપરાંત અન્ય કોઈ વસ્તુ છે કે નહિ? જરા ઉંડે વિચાર કરવાથી આપણને ભાન થાય છે કે શ્રદ્ધા, આશા, હાર્દિક લાલસા વિગેરે મનવૃતિઓની પાછળ એક અલોકિક દિવ્ય પદાર્થ–સત્ય રહેલ છે જે સત્ય આપણી પ્રાકૃત અભિલાષાઓને સુસ્વરૂપ આપે છે.
ઉત્પાદક શકિતને એવો એક નિયમ છે કે જે વિષે આપણે દઢતાપૂર્વક વિશ્વાસ ધારણ કરીએ તે આપણને અવશ્ય પ્રાપ્ત થાય છે. જે આપણે દઢ વિશ્વાસપૂર્વક માનીએ કે મને એક સુંદર મકાન રહેવાનું મળશે, હું સમૃદ્ધિવાન બનીશ, હું પ્રભાવશાળી પુરૂષ થઈશ, સમાજમાં મારું વજન પડશે તે આપણામાં એક પ્રકારની વિલક્ષણ ઉત્પાદક શકિતનો ઉદય થશે જે આપણું મનોરથ ઉપર સફળ તાને પ્રકાશ પાડશે.
જે આપણે આપણે જીવનદેશ સફલ કરવા ઈચ્છતા હોઈએ, જે આપણે આપણું આદર્શન કાર્યમાં પરિણત કરવા ઈચ્છતા હોઈએ તો આપણે આપણું સમસ્ત વિચાર પ્રવાહને આપણું ઉદ્દેશની દિશા તરફ હેવડાવવો જોઈએ. એકજ ઉદેશની તરફ મન વચન અને કાયાને લગાડી દેવાથી સંસારમાં મહાન સફળતાએ થયેલી જોવામાં આવે છે. આપણે દિવ્ય પદાર્થોની જ આશા કરવી. મને કોઈ દિવ્ય મહાન પદાર્થ પ્રાપ્તિ થવાની છે અને હું મારા જીવનોદ્દેશ પ્રત્યે પ્રગતિ કરી રહ્યો છું એવો આત્મવિશ્વાસ કરી લેવો જોઈએ. મારી શાશ્વત ઉન્નતિ થઈ રહી છે અને મારા આત્માનો પ્રત્યેક પરમાણુ દિવ્યતાને પંથે વિચારી રહ્યો છે એ વિચારમાં જ મસ્ત થઈ જવું જોઈએ.
અનેક મનુષ્ય કહ્યા કરે છે કે આવી જાતની સ્વપ્ન સૃષ્ટિ રચવાથી માત્ર કલપનામાં જ રહેવાથી અમે કંઈપણ કાર્ય નથી કરી શકતા, આ ફરિયાદ ભૂલ ભરેલ છે. અહિં આ એમ કહેવાનો આશય નથી કે આપણે હંમેશા ક૯૫ના રાજ્યમાં જ રમણું કરવું, વિચારો જ કર્યા કરવા, મને રાજ બાંધ્યા કરવા, પરંતુ અમારો કહેવાનો આશય એ છે કે કોઈપણ કાર્ય શરૂ કરવા પહેલાં તે કાર્ય કરવા ની દઢ ઈચ્છા કરી લેવી અને સમસ્ત વિચાર શકિત એમાં રેકી દેવી કે જેનાથી આપણને ઘણું સારી સફળતા મળવા સંભવ છે. મનના વિચારોને મનમાં જ લય

Page #12

ર૭૪
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ. ન થવા દેવાને બદલે તેને દક્ષ્ય રૂપમાં રાખવાની અત્યંત જરૂર છે એ પ્રથમથીજ કહેવાઈ ગયું છે, પરંતુ એટલું તો જરૂર કહેવું જોઈએ કે એ શકિતઓ મહાન કાર્ય સંપાદિકાઓ છે, પવિત્ર છે, દૈવી ઉદ્દેશને માટે આપણુમાં રહેલી છે જેની સહાયથી આપણે સત્યનો પ્રકાશ જોઈ શકીએ છીએ.
હવાઈ કિલ્લા બનાવવા એ પણ નકામું નથી. કારીગર મકાન બાંધ્યા પહેલાં તેનો નકશો પિતાનાં મનમાં સ્થિર કરી લે છે. અને પછી તે અનુસાર મકાન બાંધે છે. સુંદર અને ભવ્ય મકાન બનાવ્યા પહેલાં પોતાના માનસિક ક્ષેત્રમાં તેની સુંદર અને ભવ્ય ઈમારત ખડી કરીને જોઈ લે છે. એ પ્રમાણે આપણે જે કાંઈ કાર્ય ક. રીએ છીએ, તેની સૃષ્ટિ પ્રથમ આપણું મનમાં ઉત્પન્ન થાય છે અને પછી તે દશ્ય રૂપમાં પરિણમે છે. આપણી કલ્પનાઓ આપણું જીવનરૂપી ઈમારતનું રેખાચિત્ર છે, પરંતુ જે આપણે એ કલ્પનાઓને સત્ય કરવા માટે જોઈએ તેવો પ્રયત્ન ન કરીએ તો તેનું રેખાચિત્ર જ માત્ર રહેવાનું. જેવી રીતે કારીગર મકાનનો કેવળ નકશેજ બનાવે અને તેને સત્ય રૂપમાં પ્રકટ ન કરે અર્થાત્ તે અનુસાર મકાન ન બનાવે તો તેની સ્કીમ નકશામાં જ રહેવાની તેવી રીતે આપણે વિચારોનું પણ સમજવું.--
જે જે મહાપુરૂષ થઈ ગયા છે, જેઓએ મહાન પદાર્થોની પ્રાપ્તિ કરી છે તેઓ સે પોતાનાં ઇચ્છિત પદાર્થોના સ્વમા જ સેવ્યા કરતા હતા. જેટલી
સ્પષ્ટતાથી જેટલા આગ્રહથી, જેટલા ઉત્સાહથી, તેઓએ પિતાનાં સુખ-સ્વપનની -આદર્શની સિદ્ધિ માટે પ્રયત્ન કર્યો તેટલી જ તેઓને સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થઈ છે. તેથી આપણને આપણા આદર્શની પ્રત્યક્ષ સિદ્ધિ ન દેખાતી હોય એટલા માટે આપણે આદને તજી ન દેવા જોઈએ. આપણે તો આપણી સમગ્ર શકિતઓનો પ્રવાહ આપણા આદર્શ તરફ વાળીને તેની સિદ્ધિ માટે દ્રઢ શ્રદ્ધા રાખવી. એ આદર્શને હમેશાં પ્રકાશિત રાખો. તેને કદિ પણ અંધકારમય કે મંદ ન થવા દે. હમેશાં આનન્દપ્રદ નવી નવી ઈચ્છાઓથી ભરપૂર વાતાવરણમાં જ રહેવું; એવાં જ પુસ્તકો વાંચવા કે જે આપણી અભિલાષાઓને પ્રોત્સાહન આપતા રહે. જેઓએ સફલતાનું રહસ્ય પ્રત્યક્ષ અનુભવ્યું હોય તેવા પુરૂષોને જ સમાગમ રાખવો.
રાત્રે સુતા પહેલાં થોડી વાર શાંતિપૂર્વક બેસીને એકાગ્ર ચિત્તથી તમારા આદનો વિચાર કરે. વિચાર સૃષ્ટિમાં એની મૂર્તિ જુઓ, આનન્દમાં મગ્ન થઈ જાઓ. તમારી કલ્પનાઓથી સ્વપ્નમાં પણ ન ડરો કેમકે એ મનુષ્ય આત્મોન્નતિ નથી સાધી શકતો. જે પિતાના આદર્શનું સુખ-સ્વપન નથી તો તેનું પતન

Page #13

દેવી ઈચ્છા.
૨૭૫
થાય છે. આપણામાં ભય ઉત્પન્ન કરવા માટે સ્વપનની શક્તિ આપણુમાં નથી રહેલી, તેની પાછળ એક સત્ય રહેલું છે જે એક દિવ્ય બક્ષીસ છે. જે દેવી ખજાનામાંથી આપણને દિવ્ય ધન આપે છે અને સાધારણ પુરૂની શ્રેણીમાંથી આપણને અસાધારણ પુરૂષોની શ્રેણીમાં મૂકે છે. ખરાબ સ્થિતિમાંથી દિવ્ય આદર્શ પર લઈ જાય છે.
આપણે આપણા હદયના આનન્દમય ભુવનમાં આદર્શને જે આભાસ જોયા કરીએ છીએ તે આપણને અસફળતા અને આશાભંગથી હતધેય થતા અટકાવે છે.
અહિંયાં સ્વપ્નોનો અર્થ એ સ્વપ્નો નહિ કે જે કેવળ તરંગવત્ અને ક્ષણિક હોય છે, પરંતુ એ સાચી અને પ્રાકૃત અભિલાષા અને એ પવિત્ર આત્મિક આકાંક્ષાઓ છે કે જે આપણને હંમેશાં એક જ વસ્તુનું સ્મરણ કરાવે છે કે આપણે આપણું જીવન દિવ્ય અને મહાન બનાવવું જોઈએ. જે આપણને એવી જ સૂચના કરે છે કે તમે ખરાબ પરિસ્થિતિમાંથી નીકળીને એ આદર્શ પ્રત્યક્ષ કરી શકે છે કે જે આદર્શો તમે તમારા કપના રાજ્યમાં જોયા કરો છો. આપણે પ્રાકૃત અભિલાષાઓની પાછળ એક જાતનું ઐશ્વર્ય રહેલું છે. દેવી અને ફલપ્રદ ઈચ્છાઓ એ છે કે જે આપણું આદર્શની સિદ્ધિમાં સહાયક બને છે, જે આપણને પૂર્ણતાએ પહોંચવામાં આત્મવિકાસ કરવામાં મદદગાર બને છે.
આપણી માનસિક વૃત્તિઓ, આપણી હાર્દિક ઈચ્છાઓ આપણી હંમેશની પ્રાર્થનાઓ છે, એ પ્રાર્થના પ્રકૃતિદેવી સાંભળે છે અને તેનો ગ્ય જવાબ આપે છે. એ માની લે છે કે આપણે અંતરાત્મા જે વસ્તુનું સૂચન કરે છે તે વસ્તુ આ પણે ઈચ્છીએ છીએ અને તે આપણને મદદ કરવા લાગે છે. આપણે ઈચછાઓ જ આપણું હંમેશની પ્રાર્થનાઓ છે એ વાતનું જ્ઞાન પણ થોડા લેકને હોય છે, એ પ્રાર્થનાઓ નકલી નહિ, બનાવટી નહિ, પરંતુ શુદ્ધ હૃદયમાંથી નીકળેલી હાવાથી આત્મિક છે અને તેનું સુફલ આપણને જરૂર મળે છે.
આપણે સૌ સારી રીતે જાણીએ છીએ કે આપણે આત્મામાં એક દૈવી ઉપદેશક રહેલો છે તે આપણું દરેક વખતે રક્ષણ કરે છે, આપણને યોગ્ય માર્ગ બતાવે છે, અને આપણું દરેક પ્રશ્નને ઉત્તર આપે છે. જે મનુષ્ય પોતાના માનસિક ભાવો સ્થિર કરીને ઉત્સાહ અને પ્રમાણિકતા પૂર્વક પિતાનો ઉદ્દેશ સિદ્ધ કરવા ઈચ્છે છે, તે જરૂર થોડોઘણે કે પુરેપુરો સિદ્ધ કરશે.
આપણી હાર્દિક ઈચ્છાઓ આપણા અંતર્બળને ઉત્તેજીત કરે છે, આપણી શક્તિઓને બલ આપે છે, આપણી યોગ્યતાને વધારે છે. પ્રકૃતિદેવીની એવી

Page #14

૨૭૬
શ્રી આત્માનંદ પ્રાય.
દુકાન છે કે જયાં એક ચાક્કસ કિ ંમત કહેવામાં આવે છે, અને દરેક મનુષ્ય એ કિ ંમત આપીને દરેક ચીજ ખરીદી શકે છે.
જ્યારે આપણે જોઇએ છીએ કે કરાયા મનુષ્યેામાં કોઇ વિરલ મનુષ્ય પેાતાની પૂર્ણ અવસ્થાએ પહોંચે છે અને અનેક મનુષ્ય અર્ધું વિકસિત થયા પહેલાં જ કાળના ભેાગ બની જાય છે ત્યારે આપણે માનવું પડશે કે એમાં પણ કંઇક ભૂલ રહેલી છે. શુ આપણું જીવન-વૃક્ષ તેના સમય પહેલાં મરી જાય છે ? આપણામાં મનની શિકત હાવા છતાં શું આપણુ જીવન ફૂલ અધ વિકસિત થયા પહેલાંજ વૃક્ષ ઉપરથી પડી જાય છે ? તા આપણે માનવું પડશે કે એમાં પણ કોઇ સ્થળે આપણી ભૂલ રહેલી છે.
જ્યારે આપણે અન્ય મનુષ્યેાના જીવનની તુલના કરીએ છીએ ત્યારે આપણને ખબર પડે છે કે માનવ–જીવનને માટે પુરેપુરા આત્મવિકાસ કરવા ચેાગ્ય અવસર છે. જો આપણે આપણા દિવ્ય સ્વપ્નાનુ અનુકરણ કરતા રહેશું તા આપણી ઇચ્છાએ સફળ થવાના આપણા આદર્શો સિદ્ધ થવાના સમય જરૂર આવશે; કેમકે તે બીડાયલી પાંખડીએ સમાન છે કે જે યાગ્ય સમય આવતાં ખીલે છે અને પેાતાની સુગંધ તથા સુંદરતા વડે વાતાવરણને સુગ ંધમય મનાવી સુકે છે, પછી કાઇપણ પ્રકારના ક્ષય એના વિકાસને રાકી શકતા નથી.
હવે આપણે સમજવા લાગ્યા છીએ કે દરેક મનુષ્યમાં કાઇ એવી સામગ્રી મેાજીદ છે કે જે તેને પૂર્ણ આદર્શ મનુષ્ય બનાવી શકે છે. જો આપણે આપણા આદર્શોને મજબુત પકડી રાખીએ, સાંસારિક કષ્ટોથી ગભરાયા વગર મન વચન કાયાથી આપણા જીવનાદેશની પાછળ ચાલીએ તે આપણામાં માનુષી શિતઆના આવિર્ભાવ થઇને આપણી સફળતાપર પ્રકાશ પડશે એમાં લેશ પણ શકાને સ્થાન નથી.
· પૂર્ણ` અનેા ’ એ ઇશ્વરી આજ્ઞા અર્થ વગરની નથી. દરેક મનુષ્યમાં આત્મ વિકાસ કરવાની અનંત શકિત પણ રહેલી છે એ વાત અક્ષરશ: સત્ય છે.
( ચાલુ )

Page #15

જી વિભાગ વાંચન.
૨૭૭
સ્ત્રી વિભાગ વાંચન.
-
-
-
સ્ત્રીઓની નીતિ અને ધર્મ.
લેખીકાએક હેન.
પ્રીય બહેને!
આ સંસારમાં કઈ સ્ત્રીઓ સુશોભિત છે તેને માટે બે મત છે. કેમકે સ્ત્રીએનું સેભાગ્ય બે ભાગમાં વહેંચાયેલું છે. (૧) બાહ્ય સૈન્દર્ય (૨) આવ્યાન્તર સન્દર્ય.
(૧) બાહ્ય સન્દર્ય એ શરીરની ટાપટીપ, સુશોભીત પહેરવેશ, ફેશનની શિયારી, ઝવેરાતના ચકચકત દાગીના, અને લટક મટક ચાલવાની ચાતુર્યતા, આ બાહ્ય સૌન્દર્યના અંગ છે.
(૨) આભ્યાન્તર સન્દર્યતામાં મનની શુદ્ધિ શુદ્ધ જ્ઞાન, સત્ય ધર્મનું ભાન, નીતિનો સત્કાર, વિનયનો આદર અને સદગુણેને સ્વીકાર એ મુખ્ય ગુણે તે આભ્યાન્તર સન્દર્યતાના અંગ છે.
હાલી બહેને! આપણે કયું સન્દર્ય મેળવવાની જરૂર છે? કયું સૈન્દર્ય આપણને એક પવિત્ર ભારત મહીલાની પદ્ધી પ્રાપ્ત કરાવશે ? કયું સન્દર્ય આપણને મોક્ષને માર્ગ બતલાવવા દેદીપ્યમાન રોશની આપશે? કયું સૌન્દર્ય આપણને આ ભૂમિમાં જ સ્વર્ગના સુખનો અનુભવ કરાવશે ? કયું સન્દર્ય આપણને આપણુ વિદ્ધદુ મંડળમાં સત્કાર કરાવશે ? ઉત્તર એની મેળેજ થઈ જાય છે કે આલ્યાન્તર સન્દર્ય આપણા માટે ઈષ્ટ છે. સદ્દગુણના અલંકારે જ આપણા માટે સુખરૂપ છે. નીતિ અને ધર્મનું વર્તન જ આપણા માટે મોક્ષની શ્રેણી છે, અને વિદ્યાનું દ્રવ્ય જ આપણે માટે અચળ ભંડારરૂપ છે.
ત્યારે બહેનો! આપણે હાલ કયા સન્દર્ય ઉપર મેહ પામી રહ્યાં છીએ. કયા અલંકારો મેળવવાનું ચિત્તવન કરી રહ્યા છીએ, કઈ જાતના કપડાં ખરીદ વાની કેશીષ કરી રહ્યા છીએ, આપણે સઘળો વખત શરીરની ટાપટીપમાં કયા હેતુથી ગુજારી રહ્યા છે, જ્યારે આપણે સત્ય બોલવાનું પ્રથમથી જ સ્વીકારી

Page #16

૧૭૮
શ્રી આત્માનઢ પ્રકાશ.
લઇએ તા કહેવુ જ પડશે કે અમારૂં મન ઝવેરાત તરફ ચાટેલું છે, નવીન ફેશનની હીરા જડીત બગડીઓ કેમ મળે ? ભારે સાડી મારા પતિ મને કયારે લાવી આપશે ? અને હું કયારે પહેરીશ ? એવા વિચારા હરદમ આપણને થયા કરે છે; પરન્તુ આપણે વર્ષમાં એક દિવસ પણ એમ વિચારતા નથી કે જે દિવસે આપણે શાન્ત મનથી આપણે એવા વિચાર કર્યા હાય કે હું કાણુ છુ, કયાંથી આવી, મારૂ કત્તવ્ય શું, અને હું કયું જ્ઞાન મેળવું કે જે જ્ઞાન મને, મારા આત્માને, મારા સ્વામીને, મારા કુટુ બને અને મારા દેશને કંઇ લાભકર્તા થાય. હુ મારા ધમ બરાબર જાળવું છું કે નહીં ? સ્ત્રીઓએ જે નીતિરૂપી તલવારની ધાર ઉપર ચાલવુ જોઇએ તેવી નીતિ મારામાં છે કે નહીં ? ન હેાય તેા કેવી રીતે મેળવી શકું ? હું મારા સ્વામીની સેવા યથાર્થ રીતે મજાવી શકું, અને તેમને મદદગાર નીવડી સુખ અને આનન્દ્રમાં રાખી શકું. જ્યારે સેાના રૂપાના દાગીના અને મુલ્યવાન કપડાં મેળવવા તરફ જેટલા અંશે આપણી વૃત્તિઓ દાડાદોડ કરે છે, તેટલા જ અંશે જ્યારે શુદ્ધ નિતિના અલકારા મેળવવા માટે આપણી વૃત્તિઓ કામે લાગશે, ત્યારે નક્કી સમજવુ કે આપણે માટે આ સંસારમાં દુઃખરૂપ સમુદ્રનુ પાણી સુકાઇ ગયા વગર રહેશે નહીં.
સુજ્ઞ હેંના ! સ્ત્રીઓને લક્ષ્મીને નામે શા માટે એળખવામાં આવતી હશે ? તેના કેાઇ દિવસે પણ તમને વિચાર થાય છે. પુરૂષ જે દ્રશ્ય કમાય તેના કરતાં કઈક આધુ ખર્ચ કરવાની નિતિ જો સ્ત્રીઓમાં દાખલ થાય અને ઉપજ કરતાં ખર્ચ વિશેષ ન કરે, ખચ કરે તે પણ વિવેકથી અને કરકસરથી કરવામાં આવે તે લક્ષ્મીને વધારા થાય, અને તેવી સુઘડ સ્ત્રીઓની બાહારીથી જેના ઘરમાં લક્ષ્મી વધે તે ઘરની સ્ત્રી એ સાક્ષાત લક્ષ્મી જ છે; પરંતુ આપણે જોઇએ છીએ તે જણાય છે કે આપણું દ્રવ્ય વિવેકવિના આડે માગે ઘણું મેઝ શાખમાં ખર્ચાઇ જાય છે, ખાટા રાફ રાખવા તથા ઢાંગી ધુતારાઓથી છેતરાઇને કુપાત્રે દાન આપવામાં અને મહેાટાઇ મેળવવામાં ખર્ચાઇ જાય છે; પરન્તુ કેળવણીને ઉત્તેજન આપવામાં, અનાચાનું રક્ષણ કરવામાં, ધર્મની ઉન્નતિ કરવામાં અને દેશને ઉત્ક્રય કરવામાં પૈસા આપવામાં આપણી ફરજ સમજતાં નથી. આવક કરતાં ખર્ચ એછુ રાખવાની આખત ધારણ કરવી તે વાત તે કયાં રહી, પણ આપણા મનની ગમતી ચીજો મરીને, જાતે વેચાઈને, કરજ કરીને પણ આણી આપવા આપણે પુરૂષોને સંતાપીએ છીએ, તેમનું àાહી ઉકાળીએ છીએ, તેમને સુખ અને આનન્દ આપવાને બદલે શાકાગ્નિમાં બાળી મૂકીએ છીએ, કરજદાર કરીને દેવામાં આવી દઇએ છીએ, ઘરબાર વેચાવી દઇએ છીએ. અને અન્તે આપણે જાતે જ તેના દાસ થઇ રહીને પણ તેનું કરજ પુરૂ કરીએ છીએ. માટે હુ સન્નારીએ ? તમા હજી કઇ ચેતા, એક સ્રી રત્ન તરીકે કમતી મના

Page #17

શ્રી વિભાગ--વાંચન
૨૭૯
હું એમ કહેવા આપને નથી ઇચ્છતિ કે બાહ્ય સાન્દર્યની જરૂર નથી, પરન્તુ ફાટી ગયેલા દૂધમાં સાકર ભેળવવા જેવું કરશે! નહી. મતલબ કે આભ્યા ન્તર એટલે અંદરનુ` સૈાન્દ મેળવવાની સાથે બાહ્ય સાન્દર્ય સાચવશે.
આપણે એક દાખલેા લઇએ. એક સ્ત્રી પાતાના પતિ ધંધાથી પરિશ્રમીત થઈ ઘેર આવે છે આવતાં જ તેની સ્ત્રી કહે મારે અમૂક ઘરેણુ જોઇએ, આજે મારી સાસુએ મને તિરસ્કાર કર્યો; આજે નણ ંદે મને ગાળ ભાંડી, પાડાસણે મને મ્હેણુ માર્યું. આ સ્ત્રી તેના પતિને શુ શ્રાપ રૂપ નથી ? દુ:ખના દરિયા જેવી નથી ?
એક સ્ત્રી પાતાના સ્વામિને હુ ંમેશ હાસ્ય મુદ્રાથી વધાવીલે છે, ઉષ્ણુ જળથી તેના થાકને ઉતારી દે છે, સ્વાદિષ્ટ ભાજન પીરસી તેની ક્ષુધા તૃપ્ત કરે છે, મધુર વચનથી પતિને આનન્દમાં રાખે છે, તેના દુ:ખમાં દુ:ખી અને સુખમાં સુખ માને છે, આજ્ઞાને આધીન રહીને એક દાસી તરીકે તેની સેવા બજાવે છે શુ’? આ સુઘડ સ્ત્રી તેના પતિને મદદગાર અને વફાદાર નથી ? કારણકે તે પેાતાને ધર્મ જાણી તેમ વર્તે છે.
એક સ્ત્રી ર ંગે ગાર છે, રૂપે રંભા જેવી છે, દાગીનાથી શણગારેલી છે, કપડેલતે ભભકાદાર રહે છે, પણ તેને જુઠ્ઠું ખેલવાની ટેવ છે, નિન્દા કરવામાં પ્રખ્યાત છે, રસ્તે ચાલતાં કજીએ કરવામાં મશહુર છે, અભિમાનમાં મગ્ન છે, એક અક્ષરતું પણ જ્ઞાન નથી, શું તે સ્ત્રી તેના પતિને, તેના કુટુંબને, અને દેશને સહાયક થઇ પડશે ? અભિમાનનુ ઝેર તેને દુ:ખી કર્યા વગર રહેશે ? પહેરેલા દાગીના સર્પની માળા સમાન ગણાશે, ખરેખાત તેઉજળુ સામલ સમાનરૂપ કુટુ અને નાશ કરવામાં જ ઉપયાગી થશે. બીજી તરફ એક સ્ત્રી ભલે દાગીનાથી રહીત હાય, રૂપવાન ન હોય, પરન્તુ સાચી કેળવાએલી હાય, નીતિથી ચાલનારી હાય, ક્લેશની શત્રુ હાય, નમ્રતાથી એાલનારી હેાય તે ગમે ખરામ સ્થીતિમાં એક નીજન અર ણ્યમાં પણ લીરૂપે છે. સકટના સમુદ્રમાં ગાથા ખાતી વખતે પણ તેવી સુઘડ સ્ત્રીના દીલાસાનું નાવ આશ્વાસન આપે છે.
જે સ્ત્રી નીતિવાન નથી, જે સ્ત્રી પાતાની ફરજ સમજતી નથી, તે સ્ત્રી દુનીયાને એજારૂપ છે, કુટુ અને હાનીરૂપ છે, કારણકે સ્ત્રીની અંદર રહેલા દુરગુણા તેના બાળકાને વારસામાં મળે છે, અને તેના તેવા સંસગ થી આખુ કુટુંબ દુરગુણી થવાને સંભવ છે.
મ્હેના ? આપણે સ્ત્રીએ જો મેાક્ષના કીનારેા સ્વપ્રમાં પણ નીહાળવાની ઇચ્છા રાખતાં હાઇએ તે! આ સસાર સમુદ્રમાં નીતિનું નાવહંમેશાં દુરસ્ત રાખવું જોઇએ. પ્રીય છ્હેના સ્ત્રીઓની નીતિના વિષય ઘણા ખ્વાળા છે, તે પુરેપુરા ચર્ચાવતા આખા ગ્રંથ થઇ જાય. પરન્તુ તેનું તાસ એટલુ જ છે કે સ્ત્રીનું માહ્ય સાન્દ અને અંદરનું નીતિમય એ બન્ને સૌન્દર્ય થી યુકત સ્ત્રી હાય તે તે

Page #18

૮૦.
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
સોનામાં સુગંધીતા મેળવ્યા સમાન છે. સ્ત્રીને પોતાના સ્વામીના કલ્યાણમાં જ પિતાને મોક્ષ માનવાનો છે, પતિ સેવા, કુટુંબનું રક્ષણ, ધાર્મિક તથા વ્યવહાર, જ્ઞાન, મા બાપ અને સાસુ સસરાની ભકિત, પોતાના બાળક પ્રત્યેની ફરજ, સંતોષ અને સહન શીલતાના સગુણે, વિનય અને દયાનું આચરણ એટલી બાબતે પ્રતિદિન મનન કરી તે પ્રમાણેનું વતન રાખવું તથા સદાચાર પાળ, અનાચારથી દૂર રહેવું એ સ્ત્રીઓનું મુખ્ય કર્તવ્ય, અને એજ નીતિ, તથા એજ ધર્મ છે.
શ્રી જીનેશ્વર પરમાત્મા મારી પ્રિય હેનને એ માગે પ્રેરે એવી જીજ્ઞાસા સાથે આ વિષય હું સમાપ્ત કરૂં છું.
geragadam common છે પ્રશ્નોત્તર મશ્યાઓ. . .
Korterite de mededeelte dieses beste tiemiebestredetele de vedere estese de este
(ભાગ ૪ છે. ). ( રચનાર શાહ છગનલાલ નહાનચંદ નાણાવટી.
દેહરા. નામ શું યશોદા કંથનું, વિવવંદ્ય કોણ હોય? ઉત્તર મેઘા મુલ્યને, દ્વીપ ૧નંદિશ્વર સોય ? ૧ આત્મ ગુણ કહ્યા કેટલા, ૧૦૦ ધારણ શું નામ? ત્રિશલા માત સહામણું, દો ઉત્તર ઠરી ઠામ. ૨ સરોવર કયું હિમાલયે, કરે કે દુંદુભિનાદ ? માન–દેવ સૂરિ-મન ગમે, અહોનિશ કરજો યાદ ૩ કેણ ધારે મણું મસ્તકે, કેણુ બાણાવળી શ્રેષ્ટ ? નાગાન રસગી છે, ઉત્તર દેજે નેટ ૪ કોણ કસે અંગબળ અધિક, કોણ કરે હોડે વાદ? ઉત્તર મહ-વાદી ગુરૂ, વિશ્વ વિષે વિખ્યાત ૫
તિષ યોગ પંચમ કયે, કેણ ધારે મન વત? શેલન-મુન ઉત્તર દઈ, ખાઓ ખાંડને વ્રત ૬ નામ શું નવમી રાસીનું, કેણુ વ્યાપક ઘટઘટ ? ધન્ય ધનેશ્વર સૂરિએ, દ્યો ઉત્તર ચટપટ ૭ વ્રત કર્યું ગેરવ ભર્યું, શું લહે સજજન ચિત્ત ? શિલગુણસૂરિ સમરણ થકી, તન મન થાય પવિત્ર ? ૮
૧ નં+ઇશ્વર-નંદિશ્વર, ૨ નાગ-અજુન-નાગાર્જુન ૩ ધન Wશ્વર-ધનેશ્વર

Page #19

}@»©
જયન્તિ અષ્ટક.
સૂરીશ્વર શ્રી આત્મારામજી મહારાજની જર્યાપ્ત અષ્ટક.
સ. ૧૯૮૫ જેષ્ઠ શુકલ ૮ )
મુંબઇ ૩
( કુમતાને જાદુ ડારા એ ચાલ. )
શ્રા ગુરૂદેવ નમન કર આજે, જેની જયન્તિ અનુપમ રાજે....શ્રી. “આતમરામ”-આનંદવિજયવર, શાસ્ત્ર વિશારદ શાણા; સૂરિવર--ગુરૂવર––મુનિવર માનુ, સમય સૂચક સમજાણી.....શ્રી. ૧
તારણુ કાઢી; મેઘ અષાઢી.....શ્રી. ૨
પુરા;
સાતા ટ્ દરશનના જાના, તાત્વિક સમજાવે સહે જનને સ્નેહ, વરસે સ્યાદ્વાદ્વાદી વિદ્વદવર, ન્યાયાંભા નિધિ સશય છેદક शुद्ध પ્રરૂપક, કર્મ કઠિન ફરકાવ્યે ધ્વજ જૈન ધર્મના, ષષ્ણુ વિષ્ણુ એ, સન્દેશ શ્રી મહાવીરને સુંદર, શાય સહિત “અહિંસકતા ” ના, અજ્ઞાન તિમિર ભાસ્કર એ આદિ, જૈનીઝમ વિસ્તારે જગમાં,
ભારત ભૂષણ
વિચરી
જૈની
અપે
પ્રેરક
ગ્રંથ
દૈવી
શુદ્ધ
વિવિધ પ્રદેશે;
તત્ત્વ
પૂ
અપૂર્વ
ફરજ
આજે,
જીવન જેનુ વિશુદ્ધ જણાએ, જેહ આદર્શ પ્રમાણ; મીમાંસા તેની કરી પારસ સ્પર્ધા થકી ન્યુ સાત્વિક સંતસમાગમ
લેાહા,
થાતા, આતમ
કરે ચૂરા.....શ્રી. ૩
DE
૨૮૧
ઉપદેશે.....શ્રી, ૪
સ્વભાવે;
કહાવે.....શ્રી. પ
ગુણી ગુણ ગ્રહવા ટાણું.....શ્રી. ૭
કાંચન शुद्ध સુહાવે;
અનાવી;
મજાવી.....શ્રી. દ
વેલચદ ધનજી,
આનદ પાવે...શ્રી. ૮

Page #20

૮૧
શ્રી ખાત્માન પ્રકારા
ચર્ચા-પત્ર.
વિદ્યાર્થીઓ અંગે.
વિદ્યાથીઓને અંગે ભાઇ મણીલાલ ખુશાલચંદ ગતાંકમાં લખે છે જેને ભાવાર્થ એવા છે કે ચાલુ સમયના વિદ્યાર્થીઓ અનેક ઉપાય કરવા છતાં માનતા નથી તેનુ કારણ શું ?
આ પ્રશ્નના ઉત્તરને અ ંગે ખાળ; વિદ્યાથીએ કે પુખ્ત વિદ્યાથીએ માટે સમજણ આપવાનું મુખ્ય કેન્દ્ર વાતાવરણ જ છે. ખાળક અને વિદ્યાર્થીની આસપાસ શુદ્ધ વાતાવરણ હેાવુ જોઇએ. જે નથી. માબાપે કે શિક્ષકેાના શરમાવવા, દબાવવા કે લાલચે આપવાથી વિદ્યાથીએ કદી સમજી શકવાના નથી, પણ તેના વાલીઓએ તેઓને નવાજ વાતાવરણ અને શિક્ષણ પદ્ધતિ નીચે મુકવા જોઇએ, જે વાતાવરણમાં શિક્ષકા તેમને કેવળ પ્રેમ અને પ્રેમનાજ વશીકરણથી વશ કરી શકે. ખીજું કાઈ વશીકરણ કે મંત્ર નથી જે વડે વિદ્યાથીએ તુરત સુધરી જાય. આ સંધમાં તા. ૨-૬-૨૯ ના નવજીવન' માં મહાત્મા ગાંધીજીએ ‘ આદર્શ ખાલ મંદીર ’ નામના લેખમાં કેટલુક લખેલુ છે જે મને ઉપયેાગી લાગવાથી થાડુંક ઉતારૂં જી.
'
“ બાળકે। આપણી ઇચ્છા-અનિચ્છાએ પણ કંઇક સારી કે ખરામ કેળવણી પામી રહ્યા છે. ”
“ બાળકાને લિપિજ્ઞાનમાં રોકવા એ તેમના મન ઉપર અને તેમની બીજી ઈંદ્રિયા ઉપર દબાણુ મુકવા ખરાખર છે. ’’
“ ખાળક અક્ષરજ્ઞાન પામે તે પહેલાં તેને પ્રાથમિક કેળવણી મળી જવી જોઈએ, આમ કરવાની આ ગરીબ મુલકમાં અનેક વાંચનમાળા અને આળાથીઆના ખર્ચ માંથી અને અનર્થ માંથી બચી જવાય
""
“ધારા કે એક માતારૂપી સ્ત્રીના હાથમાં પાંચ બાળક આવ્યા છે. આ માળકેાને નથી ખેાલતા કે ચાલતા આવડતુ. પહેલા પાઠ તેમને ઢગમાં લાવવાના હશે. માતા તેમને પ્રેમથી નવડાવશે. કેટલાક દહાડા સુધી માત્ર વિનેાદજ કરશે અને અનેક રીતે જેમ આજ લગી માતાઓએ કર્યું તેમ માત્ર બાળકને પાતાના પ્રેમપાશમાં માંધશે અને જેમ નચાવવા માગે તેમ નાચતા ખાલકોને શીખવી દેશે ” કૈાશલ્યાએ મળરામના પ્રત્યે કર્યું તેમ માતા બાળકેાને પાતાના પ્રેમપાશમાં બાંધશે.
*,
જ્યાં લગી એ મળકા સ્હેજે સાફ થયા નથી, તેમનાં દાત, કાન, હાથ, પગ જોઈએ તેવા નથી થયાં, તેમના ગધાતા કપડા જ્યાં સુધી નથી મદલાયા, જ્યાં

Page #21

વિદ્યાર્થીઓ અંગે.
૨૮૩ સુધી “હું”નો “શું” નથી થયે ત્યાં સુધી તે (માતા) જપવાળીને બેસવાની નથી, આટલો કાબુ મેળવ્યા પછી માતા, બાળકને પહેલે પાઠ રામ નામનો આપશે તે રામને કઈ રામ કહેશે, કોઈ રહેમાન કહેશે (જૈન સંસ્કાર પ્રમાણે નવકાર મંત્ર શીખવશે. )
ધર્મ પછી અર્થ હશેજ તેથી માતા અંકગણિતનો આરંભ કરશે. બાળકોને પલાખા આપશે ને સરવાળા બાદબાકી તે મેઢેથી શીખવશે. બાળકોને પોતે જ્યાં રહેતા હોય, તે જગ્યાનું ભાન હોવું જ જોઈએ, તેથી તેની આસપાસના નદી નાળાં ટેકરા મકાન બતાવશે. ને તેમ કરતાં દિશાનું ભાન તો કરાવી દેશેજ અને બાળ કેની ખાતર તે પોતાનું જ્ઞાન વધારશે.
ભાવનાશાળી માતા જ તૈયાર થઈને શિખવે ને પિતાની નોંધપોથીમાં નવી વાતો નવા દાખલા વિગેરે રચે ને બાળકને શિખવે.
આ લેખમાં કયાંયે શિક્ષિકા શબ્દનો ઉપયોગ નથી કર્યો. શિક્ષિકા તે માતા છે. જે માતાનું સ્થાન ન લઈ શકે તે શિક્ષિકા થાય જ નહિ. બાળક કેળવણું લે છે તેવું બાળકને લાગવું ન જોઈએ.”
આ અસ્તવ્યસ્ત થઈ ગયેલા જીવનમાં સ્ત્રી શિક્ષિકાએ કદાચ ન મળી શકે પુરૂષો મારફતેજ બાળશિક્ષણ હાલ સંભવે, એમ ભલે હોય તો પુરૂષ શિક્ષકે માતાનું મહાપદ મેળવવું પડશે. ”
મહાત્માજીનો આખો લેખ અત્રે આપેલ નથી જે પુરો વાંચી લેવા સર્વને હારી ભલામણ છે.
આમાં તો બાળકોના માટેનું પ્રાથમિક શિક્ષણ છે. જેઓને આવું પ્રેમમય શિક્ષણ મળશે તેઓ ભવિષ્યમાં એટલે ઉંચા ધોરણમાં પણ ઠીક તૈયાર થયાં હશેજ
આજકાલ માબાપ તેઓના નાના બાળકોને લપ માનીને ગમે તેવી શાળામાં હડસેલી દે છે અને પછી શાળા પાસેથી માટી આશા બાંધે છે. આચારભ્રષ્ટ એવા કેટલાક માબાપ પોતે શું કરે છે તેનું ભાન નથી રાખતા અને હમેશાં સાચી યા ખોટી રીતે આપ્તાધિનતાની આશા રાખે છે એટલે બાળક ગુલામ જેવાજ રહે તેમ ચાહે છે. બાળકને અને વિદ્યાર્થીઓને આપણે સારા કરવા ઈચ્છીએ તો તેઓને ગંદા વાતાવરણમાંથી કાઢી તેને સુગ્ય સ્થળે મુકવા જોઈએ, અગર ઘરનું વાતાવરણ એકદમ સ્વચ્છ કરવું જોઈએ. બાળકો નિશાળ કરતાં ઘરમાં વધારે શિક્ષણ મેળવે છે. ટૂંકમાં જયાં સુધી બાળકોને અને વિદ્યાર્થીઓને માતાના જેવા મહા પ્રેમમય વાલીઓ અને શિક્ષકો નહિ સાંપડે ત્યાં સુધી આપણે શું આશા રાખીએ ? એટલે હાલ તુરત બાળકો અને વિદ્યાથીઓનો અંશમાત્રદોષ જોવાની જરૂરત નથી લાગતી.
લાલચંદ જયચંદ રા.

Page #22

શ્રી આત્માનદ પ્રકાશ.
૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦%
વર્તમાન સમાચાર.
800000000008 આ સભાને ૩૩ મો વાર્ષિક મહોત્સવ–
સભાની વર્ષગાંઠને મંગળમય દિવસ જેઠ સુદ ૭ અને પ્રાતઃસ્મરણીય શ્રી વિજયાનંદસૂરીશ્વરજી ( આત્મારામજી) મહારાજની જેઠ સુદ ૮ ના રોજ આ સભાએ ઉજવેલ જયંતી.
આ સભાને તેત્રીસમું વર્ષ પુરૂં થઈ જેઠ શુદ ૭ ના રોજ ચોત્રીસમું વર્ષ બેસતું હોવાથી દરવર્ષ મુજબના કાર્યક્રમ અને ધોરણ અનુસાર નીચે મુજબ ધાર્મિક કાર્યો કરવામાં આવ્યાં હતાં.
૧ જેઠ સુદ ૭ ગુરૂવારના રોજ આ સભાના મકાન (આત્માનંદ ભવન ) ને ધ્વજા તોરણ વગેરેથી શણગારી સવારના આઠ વાગે પ્રથમ પ્રાતઃ સ્મરણીય શ્રી વિજયાનંદસૂરીશ્વરજી (આત્મારામજી) મહારાજની છબી પધરાવી સભાસદોએ પૂજન કર્યું હતું, ત્યારબાદ કલાક પછી નવ વાગે સભાના મકાનમાં પ્રભુ પધરાવી આચાર્ય શ્રીમદ વિજયવલભસૂરિ મહારાજ કૃત શ્રી પંચપરમેષ્ટિની પૂજા ભણાવવામાં આવી હતી ચતુર્વિધ સકે તેમાં ભાગ લીધો હતો.
તે જ દિવસે સાંજે ક. ૭–૨૦ ની ટ્રેનમાં ( દરવર્ષ મુજબ પ્રાતઃસ્મરણીય આચાર્ય શ્રીમદ વિજયાનંદસૂરીશ્વરજી ( આત્મારામજી) મહારાજની જયંતી જેઠ સુદ ૮ શુક્રવારના રોજ ઉજવવાની હેઈ) શ્રી સિદ્ધાચળજી (પાલીતાણા) સુમારે ચાળીશ સભાસદ બંધુઓ ગયા હતા.
૨ જેઠ સુદ ૮ શુક્રવારના દિવસે શ્રી સિદ્ધાચળજી ઉપર શ્રી આદીશ્વર પ્રભુના મંદિરમાં આચાર્ય શ્રી વિજયવલ્લભસરિ કૃત શ્રી નવાણું પ્રકારી પૂજા બહુ જ આનંદ અને ઉત્સાહપૂર્વક ભણાવવામાં આવી હતી. દેવગુરૂની આંગી રચવામાં આવી હતી અને સાંજના ચારવાગે શ્રીપુરબાઈની ધર્મશાળામાં સ્વામીવાત્સલ્ય કરવામાં આવ્યું હતું. એ રીતે ગુરૂભક્તિ (દેવભકિત સાથે) કરવામાં આવી હતી.
આચાર્ય શ્રી વિજયવલ્લભસૂરીશ્વરજીનું મુંબઈમાં અપૂર્વ સ્વાગત.
આચાર્ય મહારાજ અગાસી વૈશાક વદી ૧૧ ના રોજ પધારતાં લગભગ ૧૨૦૦ થી ૧૫૦૦ માણસે દર્શનાર્થે ગયા હતા. મહારાજશ્રીએ ત્યાં એક વ્યાખ્યાન આપ્યું હતું ત્યાંથી મલાડ પધારતાં શેઠ દેવકરણ મુળજી તરફથી ત્રણ દિવસ સુધી પૂજા તેમજ સ્વામીવાત્સલ્ય કરવામાં આવ્યા હતા. ત્યાં પણ આચાર્યશ્રીએ સમયધર્મ ઉપર ભાષણ આપ્યા હતાં, ત્યાંથી મહારાજશ્રી અંધેરી પધાર્યા ત્યાં પણ સ્વામીવાત્સલ્ય તેમજ રાષ્ટ્રીય મહા સમિતિ તરફથી
સમય ધર્મ ” એ વિષય ઉપર વ્યાખ્યાન ગોઠવવામાં આવ્યું હતું, ત્યાં પણ લગભગ જૈન જેનેતર મળીને ૧૦૦૦ માણસોએ મહારાજશ્રીના વ્યાખ્યાનો લાભ લીધે હતો બાદ પંચપરમેષ્ટિની પૂજા ભણાવવામાં આવી. ત્યાંથી તેઓશ્રી શાંતાક્રુઝ પધાર્યા. બપોરના માહીમ પધાર્યા ત્યાંથી એફીસ્ટન રોડના શ્રાવકેની વિનંતિથી મહારાજશ્રી એફીસ્ટન રોડ પધાર્યા ત્યાં

Page #23

વમાન સમાચાર.
૨૮૫
મારવાડી ભાઇઓમાં બહુ સારી રીતે જાગૃતિ આવી રહી છે, અને કેળવણીનું મહત્વ સમજતા થયા છે. હીંથી મહારાજશ્રી લાલવાડી પધાર્યાં ત્યાં પશુ કચ્છી બંધુઓએ અસાધારણુ ગુરૂભકિત બતાવી હતી, અહીં મુંબઈના માનવ સમૂહ ઉછળી પડયા હતા, અહીં પશુબ્યા ખ્યાન વગેરે સમયેાચિત થયાં હતાં; અહીંથી મહારાજશ્રી મહાવીર જૈન વિદ્યાલયના મકાનમાં પધાર્યા હતા. મહાવીર જૈન વિદ્યાલયના હાલમાં ન્યાયાંાનિધિ શ્રીમદ્ વિજયાનંદસૂરીજી મહારાજશ્રીની જે શુક્ર ૮ ના રાજ જયંતી ઉજવવામાં આવી હતી હાલને સુંદર રીતે શણુગારવામાં આવ્યા હતા અને નીચે પ્રમાણે જયંતીના મેળાવડા થયા હતા. ( મળેલું )
શ્રીમદ્ વિજયાનંદસૂરીશ્વરજીની જયંતી.
***—
શ્રી મહાવીર જૈન વિદ્યાલયમાં મેલાવડા,
પ્રમુખ શ્રીમદ્ વિજયવલ્લભસૂરિજીના જૈનાને ઉપદેશ. શ્રી વિજયાન દસૂરીશ્વરનાં કાર્યાંની પ્રશંસા,
અત્રેનાં શ્રી મહાવીર જૈન વિદ્યાલય તરફથી શ્રીમદ્ વિજ્યાન ( આત્મારામજી ) સૂરીશ્વરની જયંતિ ઉજવવાના એક મેલાવા ગયા શુક્રવારે સવારે ૮ કલાકે ગાવાલીયા તળાવ ઉપર આવેલા શ્રી મહાવીર જૈન વિદ્યાલયના વિશાળ હાલમાં કરવામાં આવ્યા હતા જે વેળા શ્રીમદ્ વિજયવલ્લભસૂરિજી મહારાજને પ્રમુખસ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું, આ મેલાડાને વખતે ધોધમાર વરસાદ પડયા હતા તે છતાં પણ જૈન ભાઇઓએ અને હેનેાએ માટી સખ્યામાં હાજરી આપી હતી જેથી મહાવીર વિદ્યાલયને આપ્યા હાલ ચીકાર ભરાઇ ગયા હતા અને કેટલાંકાને તે। જગા નહિ મળવાથી આખા વખત ઉભું' રહેવુ પડયું હતું.
શરૂઆતમાં મંગલાચરણુ તથા ગુરૂ સ્તુતિનાં ગીતા ગાવામાં આવ્યાં હતાં. તથા ગુજરાતવાલા ખાતેના શ્રી આત્માનંદ જૈન ગુરૂકુળના વિદ્યાર્થીઓએ ભજતા ગાઈ સંભળાવ્યાં હતાં.
પ્રમુખનુ
ભાષણ
એ પછી પ્રમુખ શ્રીમદ્ વિજ્યવલ્લભસૂરિજીએ ભાષણ કરતાં ધ એટલે શું તે સમજાવી જૈન ધર્માંના સુત્રા સમજાવ્યા હતાં અને જણાવ્યું હતું કે ધર્માં એ કઇ કાઇના ઇજારા નથી પશુ તે તા પાળે તેના ધમ છે. તેમણે જૈતેને પોતાના ધર્મનું બરાબર પાલન કરવાના અને બધા નેામાં ભાઇચારા અને એક સપી વધારવાને ઉપદેશ કર્યાં હતા તથા સઘળા તરફ સમાન ભાવ રાખવાની ભશામણા કરી હતી.
મહારાજશ્રીએ આગળ ખેલતાં જણાવ્યું કે સહધર્મીઓને એક સાચમાં મેળવી લેવા એ

Page #24

૨૮૬
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
પ્રભુ વિતરાગનું ફરમાન છે. જુદા જુદા વિભાગો પાછળથી નિકળ્યા છે, તે પહેલાં તે સઘળાઓ શ્રાવક શબ્દથી ઓળખાતા હતા. આપણે સઘળાઓ જૈન તરીકે ઓળખાતા હતા. તેઓએ જણાવ્યું કે જેઓની આજે યંતિ ઉજવવામાં આવે છે તેમને ઉપદેશો અનસાર વર્તવાને સઘળાઓએ તયાર રહેવું જોઈએ અને તેમના ઉપદેશ અનુસાર વર્તીએ ત્યારે જ તેમની જયંતિ ઉજવેલી સાર્થક થયેલી ગણાય. આગળ બેલતાં તેઓએ જણાવ્યું કે જેમ એક વૃક્ષ હોય અને તેની ડાળીઓ તથા પાદડાં બદાં જુદાં ફેલાયેલાં હોય છે તેવીજ રીતે જૈન ધર્મ એક વૃક્ષ જેવો છે અને તેના જુદા જુદા જુદા ગછો તે તેની ડાળીઓ અને પાંદડાંઓ છે. તેમણે ખરતર ગચ્છ અને તપગચ્છના મંદીરોમાં બધા જેનો સેવામાં ભાગ લે છે તેજ બતાવી આપે છે કે બધા ગઢાના ભાઇઓ એક જ મૂળમાંથી પેદા થયા છે, અને તેઓ બધા સમાન છે. કોઈ ઉંચ કે કાઈ નીચ નથી. માટે બધા જેનોએ પોતાનું સંગઠન કરવું જોઈએ આ પ્રમાણે કરવાથી જે ગુરૂમહારાજની આજે આપણે યંતિ ઉજવીએ છીએ તે બરાબર ઉજવેલી કહેવાય. આગળ બોલતાં તેઓએ જણાવ્યું કે આપણે જેને ભાઈઓ પંજાબના ઉપકાર હેઠળ છે કેમકે આજે જે ગુરૂમહારાજની જયંતિ ઉજવીએ છીએ તે શ્રીમદ્દ વિજ્યાનંદ [ આત્મારામ ] સૂરિશ્વરજી મહારાજ પંજાબના હતા. અને તેમણે પંજાબમાં ધાર્મિક શિક્ષણ મેળવી ગુજરાતને પોતાનો ધાર્મિક બોધ આપ્યો હતો. મુંબઈ ઉપર જો સઉથી પહેલો ઉપકાર થયો હોય તો તે સદ્દગત મોહનલાલજી મહારાજનો છે. તેઓનું સ્થાન મુંબઈના જેને આજે કયાં રાખવા માગે છે ? જે ગુરૂને આજે તમે માન આપે છે તેની આવતી કાલે તમે નીંદા કરવાને તયાર થાઓ એ કાઈ પણ રીતે વાજબી નથી. એક અમુક મહારાજ મારા અને અમુક મહારાજ તારા એવા ભેદ ભાવ નહીં રાખે અને એક બીજા સાથે ટંટા ઝગડા નહી કરો તો પંજાબ જેટલે દૂરથી હું અત્રે આવ્યો છું અને તમે આગળ આજે જે વ્યાખ્યાન આપું છું તેનું સાર્થક થયેલું હું માનીશ. તીર્થકરોની પણ નીંદા કરનારાઓ દુનીયામાં પેદા થયા છે તો પછી મારા જેવા અદના માણસ સામે કદાચ કોઈની તરફ નિંદા કરવામાં આવે અથવા તો હું બીલે કહાડવામાં આવે, તેમાં કંઈ નવાઈ નથી, અને તે બાબે કંઈ રાગદ્વેષ નથી એવી કચરા જેવી બાબતે મારી આગળ લાવવી નહીં કેમકે તમારે કચરો રાખવા માટે મારી પાસે કંઈ સ્થાન નથી. ગુરૂમહારાજે મને પંજાબમાં રહેવાનું ફરમાન કર્યું છે. તે હું તો ચાતુર્માસ પછી પંજાબ જવાનો છું. ત્યારે તમારે નાહકની કોઈની નીંદા કરીને શા માટે કર્મ બાંધવું. હું ગયા પછી નિંદા કરનારાઓ કેની નીંદા કરશે ? કામમાં અશાંતિ વધારનારા છાપાઓ કાઢે છે, અને લેખો લખે છે, તે સામે મને સખ્ત અણગમો છે. અમને તે તરફ જરાપણ સહાનુભૂતિ નથી અને તેવાઓને જે કે હું “આણુ” આપેલ નથી તે પણ કહું છું કે મને એ સામે સખ્ત અશુગમાં છે. અને જેઓ કામ કરશે તેઓ પોતાના જ ગુરૂનો દ્રોહ કરે છે. અમે જ્યાં જ્યાં જપએ છીયે ત્યાં ત્યાં શાંતિ ઇચ્છીએ છીએ અને તે જ અમારો ઉદેશ છે. એક બીજી વાત કહેવાની છે. મારી સહી સાથેના અને મારા દસ્કત સાથેનો લેખ જ્યાં સુધી ન હોય ત્યાં સુધી કોઈપણ લેખ મારે છે એમ કોઈએ માનવું નહિં. અને તે ઉપરથી કપના કરવી નહિં. તેમણે જણાવ્યું કે કોઈ પાસે હરામનું ધન આવ્યું હોય તો ભલે તેઓ હેડબીલે છપાવીને પર નિદા માટે વાપરે પણ જેનોને મારી ખાસ ભલામણ છે કે તેમણે પોતાની કમાઈનાં નાણમાંથી એક પાઈ પણ એવાં કામ માટે વાપરવી નહી. ગુરૂ મહારાજની આખરી ઈછી ગુજરાન વાલામાં સરસ્વતી મંદિર સ્થાપવાની હતી. તે વેળા ગુજરાનવાલામાં જૈનોની સંખ્યા મોટી

Page #25

વર્તમાન સમાચાર.
૨૮૭
હતી અને તે વળી શ્રીમંતા પશુ હતા તેથી તેઓએ તે માટે ગુજરાનવાલા ઉપર આધાર રાખ્યા હતા, પણુ આપણાં દુરભાગ્યથી ગુરૂ મહારાજ પોતાની ઇચ્છા પેાતાની સાથે લઇ સ્વગે સીધાવ્યા. મારા ગુરૂની અંતીમ ઈચ્છા પાર પાડવા એ મારા મનની મુરાદ છે. પંજાબમાં આત્મારામજી મહારાજે ધણુકા બજાવ્યું છે અને જેનામાં એટલું બધુ સગઠન કર્યુ છે કે ત્યાંની બધી જૈન સંસ્થા સાથે તેનું નામ જોડવામાં આવ્યુ છે. પશુ હવે ત્યાંની સ્થિતિ મધ્યા છે. અગાઉનાં જેટલું ધન રહ્યું નથી અને તે છતાં પણુ ગુરૂ મહારાજની ઇચ્છાનુસાર સરસ્વતી મંદિર સ્થાપવાની મારી મુરાદ છે અને તે પાર પાડવા માટે હું હુંમેશ કાશેષ કર્યા કરે છું. આ કામ એવું છે કે પચકી લકડી એક્કા ખાલ એ કહેતી અનુસાર તે સ ંસ્થા માટે ફંડ ભેગું કરવાની પ્રવૃતિ ચાલે છે, તેમણે આગળ ખેલતાં સરસ્વતી મદિરમાં દૈવી કેળવણી આપવાની ધારણા રાખવામાં આવી છે તે સમજાવતાં જણુાવ્યું કે તેમાં આપણી ધામિક કેળવણી આપવાના મુખ્ય ઉદેશ રાખવામાં આવ્યા છે, તેમણે જણુાવ્યું કે મેં પંજાબમાં તે સરસ્વતી મ ંદિર માટે અપીલ કરી હતી તેને પરિણામે તેમજ મારા બીજા ગુરૂ ભાઇ અને ત્યાંના તેમજ અત્રેના કેટલાક દાનવીર શેઠીઆએના ઉદ્યમ તેમજ ટેકાથી તે સંસ્થાની શરૂઆત કરવામાં આવી છે. જેનુ નામ શ્રી આત્માનંદ જૈન ગુરૂકુળ રાખવામાં આવ્યું છે. આ સંસ્થા ત્રણુ વરસનુ એક નાનું બાળક છે અને પોતાના ગજા પ્રમાણે કામ બજાવે છે. તે પછી તેએાએ ઉપલાં આત્માનંદ જૈન ગુરૂકુળના બાળ બ્રહ્મચારીઓ તથા તેના કારોબારી જેએ મુંબઇ ખાતે આવ્યા છે અને જેએ સભામાં હાજર હતા તેઓના પરીચય કરાવ્યા હતા. આગળ એલતાં મારવાડમાં પણ કરવામાં આવેલાં પ્રચાર કામ બામે વિવેચન કરી પારસનાથ જૈન વિદ્યાલયની સ્થાપનાની તવારીખ રજુ કરી તેના બ્રહ્મચારીઓના પણ પરીચય કરાવ્યા હતા અને જણાવ્યું કે મહાવીર જૈન વિદ્યાલય તેા તમારી પાસે જ મેાજીદ છે. મારાથી બની શકતુ મેં કર્યું' છે અને ગુરૂ મહારાજની છેવટની ઇચ્છા પુરી પાડવાને હું નસીબદાર નીવડયા છું. તેથી મને આનંદ થાય છે. અને તેથી આજની ગુરૂમહારાજની જ્યંતી પ્રસંગે આ બધી વિગતે ર કરતાં મને ખુશાલી પેદા થાય છે.
મી॰ માતી
ગીરધરલાલ કાપડીયા.
એ પછી મી માતીચંદ ગીરધર કાપડીયા સેાલીસીટરે ખેલતાં જણાવ્યુ કે આજે આપણે શ્રીમદ્ વિજયાનંદસૂરીશ્વરજી મહારાજ જેએ આત્મારામજી મહારાજના નામથી પ્રસીદ્ધ થઇ ગયા છે તેઓની જ્યંતી ઉજવવાને આપણે ભેગા મળ્યા છીએ. જયંતી ઉજવવાને ઉદ્દેશ એ છે કે જેમના જીવનને આપણે આદર્શ તરીકે માનતા હાઈએ તેમનાં જીવનને અભ્યાસ કરીને તેમને પગલે ચાલવાના છે. આત્મારામજી મહારાજે વિશાળ દૃષ્ટિએ આપણા ધર્મના ફેલાવા કર્યાં હતા. તેમણે છેક અમેરીકાસુધી આપણા ધર્મનાં સિદ્ધાંતાના ફેલાવા કર્યા હતા. અને મી. વીરચંદ ગાંધીને તેએએ તૈયાર કરીને ત્યાં મેલ્યા હતા, પજાબમાં જૈન ધર્મના પ્રચાર કરવાનું જે કામ તેઓએ બજાવ્યુ છે તે તેમનાં જીવનની બીજી પ્રસાદિ છે, એવા એવા તા ઘણા પ્રસંગે। તેઓશ્રીનાં જીવનમાં બન્યા છે કે જે માટે તેઓ આપણામાં ધણા માનનીય અને પુજનીય થઇ પડયા હતા. કેળવણી માટે તેની પ્રીતિ ધણી હતી અને તેમના શિષ્યા પણુ

Page #26

૨૮૮
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
પણતેઓની ઈચ્છા મુજબ કાર્ય બજાવે જાય છે, જે આજે આપણા પ્રમુખ મહારાજ નીનાં વ્યા
ખ્યાન ઉપરથી જાણી શક્યા છીએ. આગળ બેલતાં તેઓએ પરદેશમાં જેનધર્મના સિદ્ધાંતોને પ્રચાર કરવા માટે મી. વીરચંદ ગાંધીએ જે કાર્યની શરૂઆત કરી હતી તેને આગળ વધારવાની જરૂરીઆત બતાવી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે કોઈપણ જાતના માન અપમાન તરફ નહી જોતાં પિતાનું કાર્ય બજાવવાને તેમણે આગ્રહ કર્યો હતો. છેવટે તેમણે આ પ્રસંગે જૈન મહાવીર વિદ્યાલયને મળેલી કેટલીક ભેટ જાહેર કરી હતી તથા સઘળાઓને યથાશકિત ફાળો આપવાની અરજ કરી હતી. એ ૫ણ તેમણે જાહેર કર્યું હતું કે આ વિદ્યાલયના કારોબાર માટે વિદ્યાલયની મેનેજીંગ કમીટી એકલી જ જવાબદાર છે અને વિદ્યાલયના આંતરીક કારોબાર માટે મહારાજશ્રી કોઈપણ રીતે જવાબદાર નથી. મેનેજીંગ કમીટીના હુકમ મુજબ મેં કામકાજ કર્યું છે તેટલી જવાબદારી મારી પોતાની પણ છે. કેટલાકે આ મહાવીર જૈન વિદ્યાલયના સંબંધમાં ખોટી અફવાઓ ફેલાવે છે તેથી આટલે ખુલાસો કરવાની મને જરૂર જણાય છે. છેવટે તેમણે મહાવીર જૈન વિદ્યાલયમાં સગવડ વધારવાની જરૂર બતાવી તેને મદદ કરવાની અપીલ કરી હતી.
એ પછી બે હાના વિદ્યાર્થીઓએ અંગ્રેજીમાં છટાદર ભાષણ કર્યા હતાં. ત્યારબાદ જુદી જુદી ભજનમંડળીઓએ પણ કેટલાંક ભજન રજુ કર્યા હતા.
શ્રીયુત કીરતીપ્રસાદ તથા પંડિત લાલને શ્રીમદ્ વિજયાનંદસૂરીશ્વરજી મહારાજના જીવનકાર્ય વિષે પ્રસંગોપાત વિવેચન કર્યા હતાં અને તેઓએ શરૂ કરેલા કાર્યને આગળ ધપાવવાને જેમ ભાઈઓને આગ્રહ કર્યો હતો. છેવટે પ્રમુખશ્રીએ ઉપસંહાર કર્યા પછી મેલાવડ વિસર્જન થયો હતો.
(મળેલું ) -- @-- મહાત્મા વિજયવલ્લભસૂરીશ્વરજી મહારાજની પધરામણ.
- @– સ્થળે સ્થળે મળેલું તેમને અપૂર્વ માન.
-
તા. ૧૬-૬-૨૯ સંવત ૧૯૮૫ ના જેઠ સુદ ૧૦ ને રવીવારનો દિવસ એ મુંબઈની જૈન જક્તા માટે અપૂર્વ દિવસ હતો. કારણકે તે દિવસે તેના મહાન આચાર્યદેવ પધારવાના હતા. તેમના સ્વાગત માટે લેનાં ટોળેટોળાં સવારના છ વાગ્યાથી મહાવીર જૈન વિદ્યાલયના મકાન તરફ જઈ રહ્યા હતા, કેઈ અપૂર્વ ઉત્સાહ અને અનેરા ભાવથી ગોવાલીયા ટેંક તરફ માનવ સાગર ઉછળી રહ્યો હતો. સ્કાઉટોની ટુકડીઓ એક પછી એક કાઈ લશ્કરી ઢબથી આચાર્યશ્રીના સ્વાગત માટે પોતાના બેંડ સહીત જઈ રહી હતી, સ્ત્રીઓ પોતાની રંગબેરંગી સાડીઓથી સુસજજીત થઈ ગુરૂદેવના દર્શનાર્થે જઈ રહી હતી, આબાલવૃદ્ધ સૌ કોઈ આચાર્યશ્રી

Page #27

વર્તમાન સમાચાર. *
૨૮૯
ના સ્વાગત માટે જઈ રહ્યા હતા. દરેક જૈન લતાઓને વજાપતાકાથી શણગારવામાં આવ્યા હતા, કેટલેક સ્થળે તે મોતીઓના તારણે પડદાઓ, તાંબા પીતળના વાસણે, ચાંદીના છત્રો અને સેનાના હાર તથા બંગડીઓ નજરે પડતી હતી. ખરેખર તે દીવસે મુંબઈની જેમ જનતાના ઇતિહાસમાં કાયમને માટે અદ્વિતીય સ્થાન મેળવ્યું છે. આચાર્ય મહારાજે બરાબર સાડાસાત વાગે મહાવીર જૈન વિદ્યાલયના મકાનથી વિહાર કર્યો હતો. સામૈયું ત્યાંથી જ શરૂ થયું હતું તેમાં સ્કાઉટોની ટુકડીઓ તેમના બેંક સહિત એક પછી એક ગોઠવી દેવામાં આવી હતી. એક સુંદર બે ઘોડાની બગીમાં આચાર્ય શ્રીમદ્દ આત્મારામજી મહારાજની છબી સાથે મોટર લેરીઓમાં ભજન મંડળીઓ પણ પિતાની અપૂર્વ ગુરૂભકિત બતાવતી હતી. જેમાં ખાસ કરીને ગુરૂદેવની ભક્તિ માટે ગુજરાનવાલા, ઝંડીઆલાગુરૂ, લાહેર. જલંધર, અને વરકાણાથી આવેલ ભજન મંડળીઓ મુખ્ય હતી, કચ્છી ભજન મંડળીએ પણ પોતાની ભકિત સારી રીતે બતાવી હતી. આચાર્ય મહારાજના સ્વાગતમાં ભાગ લેવા બહારગામથી પણ કેટલાક જાણીતા આગેવાનોએ ભાગ લીધે હતો, જેમાં પંડિત હંસરાજજી, લાલા ગીપીચ દજી જેન એડવોકેટ, પ્રેસીડેટ આામાનંદ એન મહાસભા અંબાલા, બાબુ કીરતીપ્રસાદજી વગેરે મુખ્ય હતા. સ્થાનીક આગેવાનોમાં કેવળ એક શેઠ નગીનદાસ કરમચંદને છોડીને બધાની સંપૂર્ણ હાજરી હતી, સામૈયા નીચેના રસ્તાઓમાંથી પસાર થયું લતું ગોવાળીયાડૅક રોડ કેનેડીબીજ, સેન્ડહસ્ટરેડ, ગીરગામ બેક દેડ, સી. પી. ટંક રોડ, ગુલાલવાડી, તાંબાકાંટા, ઝવેરી બજાર, શરાફ બજાર, વીઠલવાડી, કાલબાદેવી રેડ, પ્રન્સેસ સ્ટ્રીટ, મારવાડી બજાર અને પાયધુની આ બધા લતાઓમાં સામૈયા સાથે પંદરથી વીસ હજાર માણસોની હાજરી હતી. સ્થળે સ્થળે સાકરીયા પાર્ણ ગોઠવવામાં આવ્યાં હતાં. સામયામાં મેઘરાજાની પુરણ મહેર છતાં લોકોને ઉત્સાહ અજબ હતો કોઈ પણ માણસ ખર્યું હતું નહી.
મહારાજજીને સોનારૂપાના ફુલો તથા સાચા મોતીઓથી સ્થળે સ્થળે વધાવવામાં આવ્યા હતા. પાલનપુર જૈન સંધ, રાધનપુરા જેન સંધ, અને બીજા પણ જુદા જુદા ગામોના સંઘોએ અપૂર્વ ભકિતભાવ બતાવ્યા હતા.
સ્થળે સ્થળે કેળવણી એ સમાજોત્કર્ષની ઉત્કૃષ્ટ ચાવી છે. “ જીનેશ્વર ભાષિત સિદ્ધાંતમાં સાગાર અને અણગાર એવા બંને પ્રકારના ધર્મો કહ્યા છે, “ ક્રોધ, માન, માયા ભનો ત્યાગ એજ સાચે ત્યાગ છે” વગેરે અનેક બે લગાડી દેવામાં આવ્યાં હતાં કેટલેક સ્થળે ભજન મંડળીઓ ડાંડીઆરસ પણ લેતી હતી આજે મુંબઈની જેન જનતાએ પોતાના હૃદયઆરાધ્ય ગુરૂદેવનું અપૂર્વ સ્વાગત કર્યું હતું. લગભગ પોણાબાર વાગતા આચાર્ય મહારાજ ગોડીજી
રાજના ઉપાશ્રયે પહોંચ્યા હતા ત્યાં વ્યાખ્યાન હાલ લગભગ એક કલાક પહેલાંથી જ ચીકાર ભરાઈ ગયો હતો એટલે હજારો માણસોને સ્થળના અભાવે તે દિવસે આચાર્ય મહારાજના વ્યાખ્યાનને લાભ મળી શકયો ન હતો આચાર્ય મહારાજે દશેક મીનીટ વ્યાખ્યાન આપ્યું હતું, ત્યારબાદ પંજાબી બે મુસ્લીમબીરાદરો કે જેમના નામ શેખ અલીબમ્સ સમસુદ્દીન અને શેખ મહેતાબદ્દીન સમસુદ્દીન કે જેઓ ધી બોમ્બે ન્યુ નેટીવ બેંડના પ્રોપ્રાઈટર છે. તેમણે આચાર્ય મહારાજના સામૈયામાં પોતાના બેંડ સહીત કી ભાગ લીધો હતો અને અંદગીભર

Page #28

૨૯૦
શ્રી આત્માનં પ્રકાશ. માંસાહારનો ત્યાગ કર્યો હતો ત્યારબાદ નાળીએર અને બદામની પ્રભાવના લઈ માણસે વીખરાઈ ગયાં હતાં. –== ==–
( મળેલું.)
ગ્રંથાવલોકન અને સાભાર સ્વીકાર.
શ્રી યશોવિજયજી જેનગુરૂકુળ પાલીતાણા સં. ૧૯૮૪ ને રીપોટ–તથા હિસાબ અમોને સમાલોચનાથે મળેલ છે. ૧૨૧ વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા ધરાવતી, શારીરિક, માનસિક અને અધ્યાત્મિક કેળવણું સાથે આપી શકાય તેની શરૂઆત કરતી, સાથે વિદ્યાલય ચલાવતી જૈન સમાજની કોઈ સંસ્થા હોય તો તે આજ પ્રથમ છે. ચોથી ગુજરાતીથી ચોથી અંગ્રેજી ધોરણ સુધી કુલ આ સંસ્થામાં હોવાથી (પાંચમા ધોરણથી મેટ્રીક સુધી સ્ટેટની હાઈસ્કૂલમાં આ સંસ્થાને વિદ્યાર્થી અભ્યાસ કરતા હોવાથી ) કુલ શિક્ષણ સાથે જ તેના ટાઈમમાં ધામિક શિક્ષણ (જે માટે અભ્યાસક્રમ ખાસ તૈયાર કરેલ છે, તે પ્રમાણે) સાથેજ રીપોર્ટમાં બતાવ્યા પ્રમાણે વિદ્યાર્થીઓને આપવામાં આવે છે. વિદ્યાર્થીઓને તંદુરસ્ત રાખવા (જેમ કુદરતી હવા, પાણી સ્વચ્છ મળે છે તેમજ ) વ્યાયામને વર્ગ પણ ખાસ ખોલવામાં આવેલ છે. (અને તેના પ્રયોગો હાલમાં પાલીતાણા સ્ટેટના નામદાર ઠાકોર સાહેબને આમંત્રણ કરી દેખાડેલ હોવાથી નેકનામદાર ઠાકોર સાહેબે પોતાનો આનંદ અને સતેષ જાહેર કરેલ છે.) છતાં તેના (આર્થિક સ્થિતિ જોઈએ તેવી ન હોવાથી ધીમે ધીમે સતત પ્રગતિ કરતી આ સંસ્થા જોઈ તેમજ તેનો આ છેલ્લે રીપોર્ટ વાંચી સર્વને આનંદ થાય તેવું છે. કઈ પણ મનુષ્ય માત્ર રીપોર્ટ વાંચવાથી કે પેપરમાં કાંઈ આવવાથી અભિપ્રાય આપી શકે નહિં પરંતુ તેની બાહ્ય તથા આંતરિક વ્યવસ્થા જઈને જે અભિપ્રાય આપે તે યોગ્ય કહેવાય; અમે આ સંસ્થાની ઉભયસ્થિતિ જાતે તપાસવાની જેનબંધુઓને ભલામણ કરીએ છીએ અને તેમાં અપૂર્ણતા હોય કે સુધારો વધારો કરવા જેવું જણાય તો તેમ કરવા તેના વ્યવસ્થાપકેને ભલામણ-સુચના કરવા અને તેને આર્થિક સહાય આપી વિશેષ પ્રગતિમાન કરવા-આદર્શ બનાવવા ભલામણ કરીયે છીયે. - આ સંસ્થામાં રહીને કેટલાક વિદ્યાર્થીઓ મેટ્રીક થયેલા છે. જેમાંના કેટલાક મેટ્રીક થયેલા વિદ્યાર્થીઓ મુબઇની કોલેજમાં બી.કોમ, બી. એસ સી. ઇન્ટર કોમર્સ, પ્રીવીયસ, છ-ડી એ વગેરે કલાસમાં અભ્યાસ કરે છે, અમુક વિદ્યાર્થી પ્રોઇગ પઈટીંગનું કામ મી. રાવળ પાસે શિખ વાને અમદાવાદ મુકેલ છે કે જે તૈયાર થતાં તે વિદ્યાર્થીના હાથ નીચે તે જ કલાસ કમીટી ખોલવાના છે, એક વિદ્યાર્થી વિવિંગનું કામ મેટ્રીક થયા પછી અમદાવાદ શીખે છે, અને કેટલાક વિદ્યાર્થી કલકત્તા રંગુન, એડન વગેરે સારા સ્થળામાં વેપારી લાઇનમાં જોડાયેલ છે. હાલમાં કેટલાક માસ પહેલા ભાવનગર સામળદાસ કોલેજના ત્રણ પોફેસર સાહેબ ભીડે સાહેબ, પ્રોફેસર, ભટ્ટ સાહેબ, મે ખીમચંદભાઈ એમ એ તેમજ ભાવનગર સ્ટેટના જો સર ન્યાયાધીશ સાહેબ શેઠ જીવરાજભાઈએ જાતે સંસ્થા તેની કુલ શિક્ષણ પદ્ધતિ જોઈ પોતાનો સંતોષ તેની વિઝીટ બુકમાં જાહેર કરેલ જણાયેલ છે, શેઠ આણંદજી કલ્યાણજીના પ્રતિનિધિ સાહેબેએ પણ

Page #29

ગ્રંથાવલોકન અને સાભાર સ્વીકાર.
૨૯૧ જાતે તપાસ કરી વ્યવસ્થા ધાર્મિક શિક્ષણ વગેરે માટે આનંદ જાહેર કર્યો છે, તેમજ આચાર્ય મહારાજશ્રી વિજયનેમિસૂરિજી તથા આચાર્ય શ્રી વિજયલબ્ધિસૂરિજીએ પધારી જાતે તપાસી ધાર્મિક શિક્ષણ અને અપાતા ધાર્મિક સંસ્કાર તથા શિક્ષણ માટે પિતાનો સંતોષ જાહેર કર્યો છે, આ રીતે પગભર થતી સંસ્થા માટે જેને સમાજે ગૌરવ લેવા જેવું છે અને તે માટે તેનાં સંચાલકે તથા વ્યવસ્થાપકે ધન્યવાદને પાત્ર છે. રીપોર્ટમાં જણાવેલ હીસાબ આવક જાવક, બહુજ સ્પષ્ટ અને ચોખવટથી જણાવેલ છે. જેથી તેની કાર્યવાહી વિશ્વાસ પાત્ર છે જેને સમાજે તેને આર્થિક વગેરે તમામ પ્રકારની સહાય આપવાની જરૂર છે અને તેની ઉન્નતિ ઇચ્છીએ છીએ.
મૂળચંદ જીવરાજ કન્યા વિદ્યાલય-લીંબડી.પાંચ વર્ષ સં. ૧૯૮૦ થી ૧૯૮૪ સુધી રીપોર્ટ. પ્રકાશક–ભાયચંદ જેચંદ તથા ડાહ્યાલાલ હરગોવીંદ જાની મંત્રીઓ. છ વર્ષથી આ કન્યા કેળવણીની સંસ્થાને તે શહેરમાં જન્મ થયો છે. સ્ત્રીકેળવણીની આ દેશમાં જરૂરીયાત ઉભી થયેલી છે તેનો તેવા સમયમાં જ આ શહેરમાં આ સંસ્થા તેને રીપોર્ટ તપાસતાં સારું કાર્ય કરી રહેલ છે. ચાલુ શિક્ષણ સાથે શિવણ ગુંથણ, સંગીત, અને વાંચન પ્રતિ પણ સાથે રાખવામાં આવેલ છે. રીપોર્ટની શરૂઆતમાં આ સંસ્થાનો ધ્યેય અને ઉદ્દેશ ગ્ય જમાનાને અનુસરતા જણાય છે. હાલ ર૦૦ બાળાઓ તેને લાભ લે છે. તે ખુશી થવા જેવું છે. અમે તેની ઉન્નતિ ઇચ્છીએ છીએ.
શેઠ ઘેલાભાઈ લાલભાઇ ઝવેરી કેશર બરાસ ફંડનો ચેાથો રીપોર્ટ–સં. ૧૯૮૩ ૮૪ નો અમને મળ્યો છે. આ ફંડનું કુલ ભડળ રૂા. ૭૩૦૦) હાલ છે, જેથી તેના વ્યાજમાંથી ઉદેશ પ્રમાણે વ્યય થાય છે, સંવત ૧૯૮૪ ની સાલમાં જ જુદા જુદા ગામના ૧૮૯ ગામમાં કેશર, સુખડ પૂજા માટે અપાયેલ છે. આ ફંડ ખાવાનું ટ્રસ્ટડીડ થયેલ હેઈ ટ્રસ્ટીઓ તેને વહીવટ યોગ્ય રીતે ચલાવે છે તેમ તેના આ રીપોર્ટ ઉપરથી જણાય છે.
થી તા.૩૦–
બાબરા સાવજનીક વાંચનાલય તથા ગ્રામ્ય સેવા મંડળને તા. ૧-૫-૨૭
. ૩૦-૪-૨૯ સુધીનો હિસાબ અને કામકાજનો હેવાલ આ રીપોર્ટ માં આપવામાં આવ્યો છે. આ સેવા મંડલે ખાદી પ્રચાર, સંકટ નિવારણ, માંદાઓની માવજત વગેરે સેવાનું કાર્ય યથાશકિત કરેલ છે તેમ આ રીપોર્ટ વાંચતા જણાય છે. સાથે એક વાંચનાલય છે જેમાં આજુ બાજુના ગ્રામ્યજનો પણ લાભ લે છે જેથી આ ઉછરતી સંસ્થાને દરેક મનુષ્ય મદદ આપવાની જરૂર છે.
ખંભાતનો ઇતિહાસ અને ચેત્ય પરિપાટી–ત્ય વ્યવસ્થાપક સમિતિ-ખંભાત ત્રિવાર્ષિક હેવાલ સં. ૧૯૮૨-૮૩-૮૪ પ્રકાશક શ્રી સ્તંભતીથી જેન મંડળ મુંબઈ તાંબાકાટો. આ મંડળને ઉદ્દેશ ખંભાતી બંધુઓની બંને પ્રકારની ઉન્નતિ સાધવી, તેમજ ભાષણ શ્રેણી, હસ્તલેખિત દ્વિમાસિક સમાજ સેવક અને તેના સાથે અંગત તરીકે શ્રી સ્તંભતીર્થ જૈન ચૈત્યવ્યવસ્થાપક સમિતિ સ્થપાયેલ છે કે જેનો ઉદ્દેશ ત્યાંના જિન મંદિરની સુંદર વ્યવસ્થા,

Page #30

૧૯૨
શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ.
હિસાબ વહીવટ વ્યવસ્થિત રહે તે માટે વ્યવસ્થાપકનું સંગઠન કરવાના હાઇ તેમના તરફથી આ પ્રાચીન શહેર ખભાતના ઇતિહાસ અને ચૈત્ય પરિપાટીનું પુસ્તક પ્રકટ થયેલ છે. જૈન અને જૈનેતર શુમારે દશ ગ્રંથોને આધાર લઇ આ સક્ષિમ ઇતિહ્રાસ તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે. આ ઈતિહાસિક લેખમાં ખંભાતના ઇતિહાસ, કાંઇક જૈન છાંતહાસ અને શિલાલેખના વૃત્તાંતની ગુ ંથણી પણ કરેલી છે સાથે પ્રાચીન, મધ્યકાલીન અને અર્વાચિન ઇતિહાસિક આર્થીક બાબત ઉમેરી તે માટે નીમવામાં આવેલ કમિટના ગૃહસ્થા અધુ મેાહનલાલ ડી. ચેાકસી અને શ્રી ચિમનલાલ દ. શાહે ઘણા સારા પ્રયત્ન કર્યાં છે. એકદરે ચૈત્ય પરિપાટી અને ખંભાતનેા ઇતિહાસ બંનેની આ મુકમાં ગોઠવાયેલ સંકલના ભવિષ્યમાં ખંભાતના વિસ્તૃત ઇતિહાસ - લખનારને એક લઘુ પરંતુ સાધન આ બુકથી થયેલ છે. એમ જાય છે. અમે ઇતિહાસિક સર્વે બધુઓને આ ઇતિહાસિક લેખ વાંચવાની ભલામણુ કરીએ છીએ. પ્રકાશક એંડળ સંસ્થાનેા વહીવટ યાગ્ય રીતે કરે છે. અને હિસાબ ચેાખવટવાળા છે અમેા તેની ઉન્નતિ ઇચ્છીએ છીએ.
શ્રી અારા પાલનાથ ચરિત્ર—શેઠે વાડીલાલ પુનમચંદ તરફથી ભેટ.
શેઠ શ્રી દેવકરણ મૂળજીભાઇનો સ્વર્ગીવાસ.
મુંબઈ જૈન સંધના એક મુખ્ય આગેવાન શેઠશ્રી દેવકરણભાઇ લાંબા દિવસની બિમારીથી ભાગવી ૬૬ વર્ષની ઉમરે મુંબઇમાં પેાતાના નિવાસ સ્થાનમાં પચત્વ પામ્યા છે. મુંબઇ મધે જૈતાની અનેક હિલચાલમાં તે તનમનધનને ભાગ આપી ભાગ લેતા હતા. પેાતે કળવણી પામેલ નહિ હોવા છતાં કેળવણી પ્રત્યેના પોતાને પ્રેમ હાવાથી કેળવાયેલા વર્ગોમાં તે સમાન પામતા હતા; તેટલુંજ નહિં પરંતુ શ્રી મહાવીર જૈન વિદ્યાલયમાં શ્રી સૌરાષ્ટ્ર ( જુનાગઢ ) જૈન બોર્ડીંગ વગેરે કેળવણીની સંસ્થામાં સારી રકમ આપેલ હતી. ગુરૂભકિત તરીકે શ્રી મેાહનલાવ સેન્ટ્રલ લાઇબ્રેરીમાં પણુ આર્થિક મદદ સારી હતી. દેવભકિત તરીકે પેાતાની જન્મ ભૂમિ વંથલી અને નિવાસ સ્થળ મલાડમાંજ જૈન દેવાલય બંધાવી પ્રતિષ્ઠા કરી દેવભક્તિ કરી હતી. મનુષ્ય જન્મનું સાર્થક, લક્ષ્મીના સદવ્યય પરીપકાર સધ સેવા વગેરેથી કર્યું હતું. તેઓ દેલગુરૂ ધર્મના શ્રદ્ધાવાન હતા. તેઓના સ્વર્ગવાસથી જૈન સંધમાં એક દાનવીર જૈન નરની ખાટ પડી છે તેમના પવિત્ર આત્માને શાંતિ પ્રાપ્ત થાઓ તેમ પરમાત્માને પ્રાના કરીયે છીયે.

Page #31

અમારા માનવતા લાઇફ મેમ્બરાને ભેટ, અમારા માનવંતા લાઈફ મેમ્બરાને નીચે જણાવ્યા પ્રમાણેના ત્રણ ગ્રથા ભેટ આપવાના છે.
૧ જૈન દરરત્ન ભામાશાહ, ર શ્રી વિમલનાથ પ્રભુનું ચરિત્ર, ૩ શ્રી પ્રભાવક ચરિત્ર,
પ્રથમ ગ્રંથ તૈયાર છે, નંબર ૨ બાઈડીંગ થાય છે, નાં. ૩ પ્રસ્તાવના તૈયાર થાય છે. એ ત્રણે પ્રથા પર્યુષણના પના પવિત્ર દિવસોમાં ભેટ મોકલવામાં આવશે.
સંક્ષેપ સમરાદિત્ય ચરિત્ર-( પત્રકારે ) સરકૃતના અભ્યાસી સાધુ સાધ્વી તથા પ્રસિદ્ધ જ્ઞાન ભંડારાને ભેટ અપાય છે. ન મળ્યું' હોય તેમણે છ આનાની ટીકીટ મેકલી શાહ yલચંદ ખેમચંદ (મુ. વલાદ સ્ટેશન મેદરા એ. પી. રેલવે ) લખી મગાવી લેવું.
વાંચનનો. મોટો લાભ.
અને પૃષ્ટ સંખ્યામાં વધારે છતાં લવાજમ તો તેજ
જૈન સસ્તી વાંચનમાળાના ગ્રાહકોને ચાલુ સાલના પુસ્તકો માકલાઈ ગયાં છે. હેજી પણ નવા થનાર ગ્રાહકને તે મળી શકશે.
૧ સ્થલીભદ્રની નાકા ૨ ચિત્રસેન પદ્માવતી
૩ ચુપકશ્રેણીની કથા. ૪ શ્રી અજારાપાશ્વનાથ ચરિત્ર.
આવતી સાલથી રૂા. ૩) માંજ ૧૨૦૦ પાનાનાં પાકા ખાઈડીંગના નવીન ઇતિહાસીક પુસ્તકા ગ્રાહકોને મળશે. નવા થનાર ગ્રાહકોએ રૂા. ૦-૮-૦ ની ટીકીટ બી ડી ગ્રાહકમાં દાખલ થવા પુરા શીરનામા સાથે લખવું. પાછળથી પુસ્તકે શીલીકમાં રહેતાં નથી માટે દર વરસે મળતા આ લાભ દરેક જૈનખ ધુએ લેવા જેવો છે. કોઈ પણું જતના જૈનધર્મનાં પુસ્તકો અમારી પાસેથી મળી શકશે.
| લખાઃ-જૈન સસ્તી વાંચનમાળા
રાધનપુરી બજાર ભાવનગર,

Page #32

==
જ્ઞાનના દીપક
પ્રકટાવો.
આજ આપણે કટાટીના જમાનામાંથી પસાર થઇએ છીએ. આથી કરીને આજથી ત્રણ ચાર જમાના પહેલાં આપણે જે જાતની જીંદગી ગુજારતા તે જાતની જીંદગી ગુજારવાથી આપણું કામ નહિ ચાલી શકે. આપણે પ્રાએ અને સામ્રાજ્યા ની ચઢતી અને પતી નિહાળી છે. જાપાનના ઉત્થાન અને વિકાસ તમે જોયા. અ સદી પહેલાનુ જાપાન કેવું હતું તે તમે જાણ્યુ છે. તેણે પેાતાના આળસને દૂર ફેંકી દીધુ, નમાલાપણાને હઠાવી દીધુ. અને આજ તે પ્રજા–સધતી વચમાં જઇ ખડું છે તે પ્રગતિ અને પ્રીતિના માર્ગ ઉપર આગળ ધપી રહ્યું છે; અને આપણે જમાના થયાં ઉધમાં પડયા છીએ, એ ઉધમાં તે ઉધમાં આપણે પાછળ પડતા ગયા છીએ. બ્રિટિશ હિંદમાં આપણી આજની હાલત કાજે રાજકર્તા વતે માથે સઘળા દોષ ઠાલવવામાં આવે છે, પણ તેજ વખતે આપણે એક બાબત ભૂલીએ છીએ. એ બાબત એ છે કે આપણે ફરજ ચૂક્યા છીએ અને આ ભૂલના દોષ ખીજાને માથે ઢાળવાના બહાનાની સગવડ આપણે શોધી કાઢી છે, પશુ માતૃભૂમિના સાચા પુત્ર તરીકેની આપણી ફરજ જો આપણે અદા ન કરીએ તેા રાજકર્તા ગમે તેટલા ભલે! હાય તેાય શું કરી શકવાને ?
14
સમસ્ત હિંદી પ્રજાના એકજ ધર્મ છે. એ ધર્મ તે રાધમ, માતૃભૂમિ પ્રત્યે અનન્ય પ્રેમધ. સા-જાપાનીસ યુદ્ધ સમયે જાપાનની પ્રજા એજ પ્રેમધર્માંથી ઘેલી બની હતી. દેશની ભૂમિ પ્રત્યેના એ અનન્ય પ્રેમને કારણે એ યુદ્ધમાં કેટલીક માતાએ આપધાત કરવાનુ બહેતર માન્યું હતું; કારણ તેમનાં બાળકા લડાઇના કાયદાની રૂએ સૈન્યમાં ભરતી થઇ શકયાં ન હતા. જાપાનીસ માતાના એ અપૂર્વ જુસ્સા હતા. રાજપૂત વીરત્વના દિવસેામાં આપણા દેશમાં પણ એવી માતાએ હતી અને અત્યારે પણ ફ્રાંસીને લાકડે લટકતા પેાતાના પુત્રને જોઇ હસનારી કાઇ કા માતાએ હયાત છે. પેાતાની જાત પેટની પૂજાને સ્થાને રાષ્ટ્રપૂજાની સ્થાપના કરવી પડશે એ તત્વ જ્યારે આપણી માતાએ સમજશે ત્યારે તે ક્ષણુ આપણુા દેશના ઇતિહાસમાં તૈાંધવા લાયક લેખાશે. તમારા દેરા પ્રત્યેતેા તમારા પહેલા ધર્મ એ છે કે તમે તમારી માતાએ, વ્હેના, સ્ત્રીએ અને પુત્રાને સમજાવા કે વિશ્વવિદ્યાલયનુ શિક્ષણુ પામી બહાર આવવામાં સરકારી કે ખાનગી ગુલામે કરવા કરતાં કાઇ ઓર જ હેતુ રહેલા છે. તમારાં બાળકાને નાતક બન્યા પછી વકીલાત કાજે ધકેલતા નહિ. રાષ્ટ્રની શક્તિના ગર્વના ખ્યાલ રાખજો. આપણા દેશ વકીલેાથી ઉભરાય છે. આજ આપણે દેશભરમાં કામ કરનારાઓની જરૂરત છે. આજ દેશના ખૂણેખૂણામાં ગામડે ગામડે, દૂરદૂરના ઝુંપડે ઝુપડે, એ અજ્ઞાનના અંધકારમાં પડેલાં હરેક સ્થાનમાં જ્ઞાનના દીપક પ્રઢાવવાની જરૂરત છે.
.
આપણા કાર્યનું કેન્દ્ર ગામડાએ છે. કેળવાયલા વર્ગને કાઈને કાષ્ટ વિસ ગામડાઓમાં પાછા જવુ જ પડશે તેા પછી આજે જ તે કામ શા સારી કરતા નથી ? ”
આચાય. પ્રફુલ્લુચદ્ર રાય.

Page #33