Book Title: Adhyatmamatpariksha Swopagnyavruttyupeta
Author(s): Yashovijay Upadhyay,
Publisher: Devchand Lalbhai Pustakoddhar Fund
Catalog link: https://jainqq.org/explore/600058/1
JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLY
Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ zreSThidevacandralAlabhAI- jainapustakoddhAra -- pranthAGkaH 5 nyAyavizAradamahAmahopAdhyAyazrIyazovijayagrathitA / zrIadhyAtmamataparIkSA svopajJavRttyupetA / prasiddhakatI --- nagIna bhAI - gheThAbhAI - javherI - ekaH kAryavAhakaH idaM pustakaM mumbayyAM zAha nagInabhAI - ghelAbhAI - javherIbajAra ityanena nirNayasAgaramudraNAlaye kolabhATavIthyAM 23 tame gRhe bA. rA. ghANekaradvArA mudrayitvA prakAzitam / prati 500 vikramasaMvat 1967. vetanam 6 ANakAH 5252525252525252 vIra saMvat 2437. IsvI 1911.
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ Devchand Lalbhai Pustakodhar Fund, Series No. 5. PREFACE. POOttuttuttuttucOOROCCOOOOOOO This treatise was written by Mahamahopadhyaya Shree Yashovijay. The very author has written a commentary upon the said work. This book was written in the '18th century of Vikrama era.' It was written in the time of Shree Vijaysinhsuri, by whose preaching, the author of this work, Punyash Shree Satyavijay, and Shree Bhojsagar and others, effected the revival of the ceremonies and the rites of the sacerdotal order of the religion, and created a new body of monks called "Samvegies." At that time one Benarasidas, who professed the "Digambar " belief of the Jainism, preached Digamber doctrines, under the guise of opinions and judgments conciliatory to both the sects of the faith. Further Amar Chandra Suri and Shree Prabha Chandra Suri, wrote a work in which they aimed at the 19 establishment of their own doctrines. In order to refute the preachings of Benarasidas, and the contents of the above-mentioned work, which the author considered as mis-guiding, according to his belief as a Swetamber monk, he wrote this treatise. The author has in the following pages endeavoured 0000000000cG900000000000 Jan Education o For Private Personel Use Only jane brary.org
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ ADHYATMA PREFACE, MATA. D600@GOOO0o0oCSG0000000 to prove, that Kevalies or Omnicients who lead a physical life, are in need of food for nourishment, that the ladies are qualified for the attainment of salvation or the ultimate spiritual absolution, like the males, that the essential articles such as utensils and clothes etc. which a Jain monk makes use of, cannot be counted upon as economic wealth, & that while recognizing the genuineness of the "Nishchaya Naya"" Vyavahar Naya" too is necessary. Shree Yashovijaya was a disciple of Shree Nayavijaya, who belonged to the line of Jagadguru Shree Heervijaya Suri. The biography of the author is worth-knowing and interesting, but as it has been published by the "Dharma Prasarak Sabha " Bhavnagar, in the book called "Adhyatma Sar" 1" which forms a volume of the Shree Yashovijaya series." We have not made any mention of the same. This is the fifth volume" of the series published by the Trust. In conclusion we take this opportunity to tender our deep obligations to Punyasa Shree Anandsagar Gani for having kindly read the proof sheets of the work. 325, Javeri Bajar, NAGINBHAI GHELABHAI JAVERI, BOMBAY August, 1911.) A Trustee, Devchand Lalbhai Jain Pustakodhar Fund. IconicoooooOOOGOOOooocci Jain Education in der For Private & Personel Use Only ainelibrary.org
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________ 30050005 zrImadvAcakendrAya namaH adhyAtmamataparIkSopakramaH 488 samAkarNitapUrvametadvipazcitAM yaduta zrImadakalaGkajJAnakalitajinendrapAdapraNIte jantujAtahitAvahe paurvAparyavirodhakalaGkavikale'pi ca jainendrazAsane vihAyasa iva dinarAtribhyAM zrIzramaNasaGghasya jAto dvaidhIbhAvaH zvetAmbara digambarAbhyAM dvaye'pi ca vAvadyanta eva ahama mahamikayA sarvajJAnugatikatAM kheSAmanyeSAM tu saMsArApArapArAvAraparibhramaNanibandhanamAcakhyurninhavatAM, kecinnavIna varmodbhava bhAvanAbhAvi - tAstu tRtIyaprakRtikA ivobhayAyobhayAnusArinarArhaNAlobhAndhA dvayeSAmutsargApavAdAnugatAM digambara zvetAmbarANAM prAcakhyuH kalpitAmazraddhAnanibandhane satyapyadRdvaiva tad, AkhyAnti ca trayo'pi yathAkhamAdhyAtmikatAM svayaM svayaM, katamazcaiSAM zrImadAptamArgAnusArI yathArthatayAdhyAtmikazca samudAya iti yadyapi sAkSAtsAkSAtkArijJAna vikale'smin kila kAle duravaseyaM yathAvat tathApi yAvattIrthaM zrutadharmasya zrImadArAdhyatamapAdopadiSTasyAnuvarttanAtsarvajJoditeriva syAdeva na tato nirNayaH kimucyeta ca yuktayanvite tu tasmin sati tanna bhavati, tannAnAzvAsaH kutrApyAgamagadite pAragatAnumate tattve, bhaviSyati caivamapi Asanna bhavyAnAM yathArthatayA tattvArthAdhigamaH zraddhAnAdi cAzravAdInAM pareSAM tu
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma // 2 // 0000000000000000000000 na vidyamAne'pi zrImati paramezvare bhAsvatyulUkAnAmiva prakAzaH khaparaprakAzakaH bhavedanyathA syureva tatkAlInA azeSA api sattvAH satpadabhAjo, na caitadiSTamapi mataM kenApi, tathA ca kArya eva yathArthatayAdhigamAya tattvAnAmAyAsaH, nakhayathAvad bhuktaM rasAyanamapyapaharedvacAdhilezamapi tu kuryAdeva vyAdhizatAni duruddharANi, na carte dharma vidyate sakalAnAdirUDhamUlAdRSTAmayavinAzakaM rasAyanamaparaM, kRtama'pyAyAsa nirNayAya tattvAnAM paropakAraparAyaNA vinA nibandhaM tIrthapa iva gaNabhRtpratiSThA parArthasaMpattidvArA na taM saphalayituM pArayanti, tatazca yukta eva zrImannyAyAcAryANAmAyAso yathArthatattvanirNaye tadupanibandhe ca, anusAriNazca pUjyAH pUjyatamacaraNAnAM zrImadumAkhAtivAcakajinabhadrakSamAzramaNakalikAlasarvajJazabdAnuzAsanazAsanasarvatantrasvatantrahamacandraprabhUNAM pAragatagaditAgamAnAM ca vidyamAnAnAmAcArAdInAM tIrthapravRttinadIbhUdharANAM, pare tu yadyapyanusaranti khArAdhyatamAnkundakundAmaracandraprabhAcandrAdInvArANasIdAsAdyAstatkAlInA namATAne|sarA adhyAtmavyAjena moSakAH zvetAmbarAdhvana itikhyAtAH, paraM nAvalambayatyAgamaM pAragatagaditatayA, tanmataM hi vyucchinnamevAgamakadambakaM zrImadgaNabhRtpraNItaM samUlaM, tiSThate dharmakharUpe indrananyAdipraNIta Agama iti, satyapi ca caturazItijalpapaTTakollikhiteSvanekazI vivAdasaMbhave mukhyatayAtra tanmUlabhUtA dharmopakaraNadhAritAdikAH sAdhitA nyAyAcAryairatra vyakto heturdigambarapRcchAdhyAtmikopahAsazceti dvaya-10 matra nirmANe, spaSTazcAsau gAthAyAmekacatvAriMzattamAyAM, tathA ca yaH kazcitparuSavAkprasaro'tra sa tadIyapRcchAvaicitryopahAsamUlaka eva bhaviSyati ityanumAtuM sulabhameva madhyasthAnAM, nyAyAcAryapAdAzca kadA katamaM bhUmaNDalaM maNDayAmAsuH kA ca zrImatAmupakAritA kA ca janmAdipAvitA bhUrasAdhAraNavidyAvratativRndArakadrunibhazrImadvRddhinidAnAmaravanAyamAnA ke tatrabhavatpUjyAH pUjyAH ke ca tatobhavadbhirvihitA mithyAjJAnAndhatama-10 // 2 // satiraskAratatparakalpAntataraNividhAnavedhasaH sadAlokA granthAlokAH ityAdi vedyaM vidyAvadAtacakSuSkaitriMzadvAtriMzikekSibhiriva zrImahantha 30000000000000000 Jain Education nettonal For Private Personel Use Only
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________ chai @ @ 0 @ @ @ @ mAlAto mudritAyAH, zeSA iva zeSIbhUtAH zrImatAM granthamaNayo'lpA api khyApayantyeva mahimodadhermAhAtmyamanaghaM, kathaMkAraM ca kalayAmAsura-- bhAvaM zeSaNa alpepyantare zrImatAM chandovRttyAdikA iti na niyatamavasyate, sAmAnyena tu jJAnAvaraNanidAnajJAnasAdhanopekSAdIni kAraNAnIti |cakAsyAccaturetarajanajAtacetasItyalamatItakAlInaphalAtItavicAraNayA / smRtimAninyustAvadupakAritayA paraguruM zaThAsurakamaThavihitavighnajalAvidhyAtadhyAnAgnisAdhitakhAtmazreyAMsaM zrImatpArzvaprabhuM varIvarttadanagarazatAlaGkata 'vijayazAkhA' vIrutkandazrImadvijayadAnasUrIzvarapaTTAcalAcalaprabhazrImaddhIrasUricaraNasaroruhasevASaTpadazrImadvijayasenapaTTanabhogaNanabhomaNi zrImantaM vijayadevasUrIndramaparaguruM nyaayaacaarypaadaaH| kRtajJaziraHzekharAH, nirdiSTaM cAbhidheyanirdezakamabhidhAnaM, sambandhaprayojanayostu parAparagurusmaraNAbhidhAnanirdezenAbhidhayanirdezena ca spaSTa || evAvagamaH, adhyAtma tadvato nikSipya caturdhA nirastaM dehAdirivopakaraNAnAmadhyAtmapratikUlatvaM yato na dharmopakaraNe ratiH pariNAmo rakSaNAnubandhI dhyAnavighnaM zuddhopayogAnupakAritA strIvadavazyamapakAritA, rAgadveSasvarUpaM nikSepacatuSkenopadarya sAdhitaM pravRtteryogahetukatvaM, phalAkAGkSAyA eva ca rAgadveSApAditatvaM, AhArAderiva na vastrAdevirAdhanA, parimANayute zuddhAhAropabhoge kSutparISaha jaya iva satyapyupakaraNa upakArake jitAcelakyapariSahatA, nirupacaritAcelatA tu jinendrANAmeva, tadanugatve tUpadezAdi na yuktaM chadmasthasya, jinakalpastu tapaHsattvasUtraikatvabalabhAvanAniNarNItAtmalabdhInAM, kAraNikatA tvAhArasyeva vastrasya, na ca nirmUrchAnAM dravyato'pi parigrahatA, pApaharaNaM ca tatsiddhAntAnuyAyinAmityAdiprabandhena nirastaM dharmopakaraNasya parigrahatvaM, tAdRzAdhyAtmayogyo vyavahArakriyAvAnsamitiguptiyuto vAcaMyama iti samupakramyAhatyabhAvakathanena kriyAlopakA apetabodhibIjAH, pramANaM vyavahAranizcayobhayamataM, samau ca dvAvapyetau, vratAdinibandhanaM khaparatvavyavahAro vyavahArAditi vyavahAraH, kRpaNAnAM bhogAbhAvAdviSayagRddhAnAM khabhAvopalambhAbhAvAnniHsaGgabhAvanAyA rAgadveSavilaya iti na tathA kintu @ @ @ @ 00000000 Jain Education a nal For Private & Personel Use Only HIM.jainelibrary.org
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________ ITEST adhyAtma pakramaH 000000000000000000000 pariNAmAhvandhamokSAviti ca nizcayaH / dravyabhAvaliGgayogAnmokSo vistarazca tatra vandyatvetaratriSayo, vyavahArAhalavAnnizcayo yato'sau phala sAdhakakriyAramaNaH, kAryaguNAnAM kAraNaguNAnurUpatvAcchaGkitaM jJAnaprAdhAnyaM sarvanayamayatve ca sakalAdezatA, tadyamapi jJAnasya sArazcaraNa-10 | miti sarvanayatA sarvamAnyateti ca samarthya nirAkRtaM, abhedavRttau nizcayAdhInaH sakalAdeza iti pramANatA nizcayasya, anupacAra iti || bhAvaviSayaratinizcayabalavattA na yuktA aparopacArAtkAraNajatvAcca, bhAvavRddhyA yAvatkevalI kSINAjJAnAdidoSaH, kSuttRSNe na tasyeti pakSe siddhidUSakatve manujatvaM tathA, duHkhatve'styevAsAtaM vipAkayutaM, kSuttRSNApariSahajayazca tattvArthe tatsadbhAvAvedakaH, kSudAdihetuH payopyA[dinosAtaM, mohahetukA kSuttRSNA nAnyatvAt avamakoSThatvAdinAhArasaMjJAbhAvAdvinApIcchAmAhAra iti nAticAropi tatra, prazastadhyAnaheturaya[miti nAbrahmavat AhAracintArtadhyAnaM, krandanAdi aviprayogacintA ca na sarvajJasya, na ca vinA mohaM ghAtivadvedanIyaM duHkhadaM, anukUlatvAdi ca na sukhAdilakSaNamapramattAdiSvabhAvAt , nAjJAnajamindriyajaM duHkhaM, vibhoH nimbarasalavabadvedanIyaM na dagdharajjuvat na ca kevalaM kSudhAdipratibandhaka, balavIryayormedAnna balahAnidoSaH, yogakRtakriyeva bandho nirbIja iti zaGkAyAM svabhAvata eva bandhaH kathaM na, vANI ca na kathaM khAbhAvikI, khedodIraNA ca na vacanaprayatne, udIraNaM vIryodbhavaM, khabhAvapakSe tu sugatagatiH kevaliyogoMdIraNA khedasya | pramAdAbhAvAt , tathA na duSpraNidhAnaM rAgadveSAbhAvAt, aticAraprasaJjakatvAbhAvAnnAhArastatkatheva pramAdaH, na nidrAheturdarzanAvaraNIyatvAttasyAH, stokatvAnujJA tu tatprasaGgAt, na ca vItamohAnAmapavAdAH, pAtraM dehavanna mamatve hetuAnAbhAvAnna tadvyAghAta, audArikakAyAvasthAnavRddhI nAntareNAhAraM, paramaudArikatvAdikalpanaM ca saMhananAdisattvAdasamaJjasameva, puSpAdivanna matijJAnotpAda AhArAt , iryApathikI gamanAdivat kathaM AhArAt , yogyakAlavidhAnAnopakArahAnirhitAderna vyAdhirmohAbhAvAnna jugupsA purISAderityAdi nidarya OM OMOMOMOMOMOMOMOMOMOMOMOMOMOMOMOM Jain Educational For Private Personel Use Only Mainelibrary.org
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________ cGFSFSFGGGGaattuttuttuttuttuttu sthApitA kavalabhojitA kevalinAM bhagavatAM, siddhAnAM cASTaguNAnvitatAmAvirbhAvyAnyadIyamatena siddheSu cAritramityanUdya cAritrasyaihabhavikatvamAsthAya yathAsthitapakSamacAritramityAkhyAya siddhAnAmupavarNya bhedAn paJcadaza strINAmabhAve siddheH kSapaNakAnAM caturvidhatvaM na syAt | saGghasyetyAdIni darzitAni bAdhakAni, nirAkRtAzca cAritrarahitAtmahInatvAdayastadupanyastA hetavaH, paryante copadiSTamupadezasAramayyA sarvamAnyayA| girA yaduta-saMyamayoge yatnaH khargApavargAspadAdhyAtmakanakakaSapaTTaH, khyApitaM ca tatra bhagavadvacaH, bhuktvA bhogAnyatna iti sAmarthyAbhAva iti! kAlAbhAva iti ca nirAkRtA dUrabhavyodIritAH pakSAH, prAyazcittaprakAreNa zuddhau ca cAritrasya mithyAduSkRtasya zabdArthaH, suzrAvakatvasya zreSThatA cyutadhamaNaH sAdhoH,AtmakhabhAvAvasthitiH saMvimasya, gItArthAnAM dezanAdhikAraH, ekAkinA viharaNaM tu gItArthetarayordvayorapyayuktamiti nirvarNya prastutaprakaraNanigamanAya paryantasAdhyaM rAgadveSavilayAkhyamupadiSTaM zrImadbhiryAcitaM ca gItArthapArthAt prastutaprakaraNazodhana prazastau ca jainadharmaprasArakaparSatprasAritazrImadyazovijayagranthamAlAnirdiSTavatsvagurupAramparya niradezi / vizeSastveSo'tra yadutaitadvidhAnaM vijayamAne zrImadvijayadevasUrIndre, jAte ca paTTAbhiSeke zrImatsuvihitAnuSThAnarAgabaddhahRdayasya zrImadvijayasiMhaguroreSa eva ca mahAtmA zrImatprabhRtInAmanekeSAM mahApuruSANAM kriyoddhArAdezako yena vijayate'dhunA zAsanamabhISTapuraprApakajJAnakriyAyugalopetamiti / nodvijitavyaM ca viduSAsmAt kacitkaTukavacanAvatArAdyato yadA'nyairasamaJjasatarANi vAkyAni devagurusambandhAni hAsyopajanakatayAkhyAtAni tadA ko'nyo bhavettAha zAmRte upAya etAdRzAinthAvirbhAvAtsarAgasaMyaminAM, bhavati cAvajJAne'pi paramArAdhyAnAM mAdhyasthye sarAgANAM mithyAtvamanantAnubandhimUlaM, naca kA zaknotyavasthAtuM tIvrabhaktirAgaraktaH zAntatayAvajJAne, zrImanmahAvIrajJApitaniSedhe'pi madhye uttarapratyuttare kurvANau gozAlena sarvAnu-12 bhUtisunakSatramunipuGgavau yathA, bhavatyeva ca tathAvidhena gatamAdhyasthyena vAdinA vAdasamArambhe IdRza eva prasiddhiH, avalambya zAsano 00000000000000000000000 Jain Education na For Private Personel Use Only (HOMojainelibrary.org
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma // 4 // ddhArAdi syAtkarttavyamapi tat, nahi vallabhAnitApi prajA saprajasya rAjyasya rakSaNAya na priyate yuddhAdau, rakSyazca yuddhAdiprasaGgavattathAvidhavAda- pakramaH samArambhaH ityalamatiprasaGgena / kenApi kAraNenAvAcyena zrImadvihitAnAM granthAnAmastyevAlpatA / mudraNe cAsyA nAnekAnyupalabhyante pustakAni kA granthasya zodhanAdau ca, na tatastathAvidhaH samAyogaH, tathApi zrImatkAntivijayamunipuGgavAhitAnmUlapustakasamAnAdapi yathAmati vidhAya 131 prayAsamakAri zodhanamuddhArazca vihito'syA janamanohAriNyAH zrImatkRteH, bhavacceskhalitamatra zodhyaM tatrabhavadbhirAdhAyAbhilASuke zrIzramaNasaGghakRpA samudraparyavasAnamAnandamAdadhAne'bhidhAnato mayi // ____" ASADhAsitapaJcamyA, nandAdAnandasAdhunA / (1967 ) vasusvAdAvidhvabde, sUrate'lekhi pAvane // 1 // " 000000000000000000000 TTTTTTTTTTTTTTTTT nga // 4 // Jan Education For Private Personel Use Only jainelibrary.org
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________ Da zreSThI devacanda lAlabhAI javherI. / janma 1909 vaikramAbde kArtikazuklaikAdazyAM, sUryapure niryANam 1962 vaikramAbde pauSakRSNatRtIyAyAm , mumbayyAm The Late Seth Devchand Lalbhai Javeri. Born 1853 A. D. Surat. Died 1906 A. D. Bombay. ra The Lakshmi Art Printing Workellyculta ForFrivateEPersonaTUBeonly
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________ For Private & Personel Use Only
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________ 500000999999999900990 // zrImadupAdhyAyakRtA adhyAtmamataparIkSA // " // namaH // aiMkArakalitarUpAM smRtvA vAgdevatAM vibudhavandyAm // adhyAtmamataparIkSAM svopajJAmeSa vivRNomi // 1 // tatreyaM prathamagAthA // paNamiya pAsa jiNidaM vaMdiya sirivijayadevasUrindaM // ajjhappamayapariktsvaM jahabohamimaM karissAmi // 1 // 'praNamya pArzvajinendra vanditvA zrIvijayadevasUrIndram | adhyAtmamataparIkSAM yathAbodhamimAM kariSyAmi // 1 // iha hi pranthArambhe ziSTAcAraparipAlanAya vighnadhvaMsAya vA maGgalamavazyamAcaraNIyamiti manasikRtya pUrvArddhana samuci teSTayordevagurvIH praNatilakSaNaM maGgalamakAri, uttarArddhena ca prekSAvadavadhAnAya viSayanirUpaNaM pratyajJAyi, prayojanasambandhA|dhikAriNastu sAmarthyAdavaboddhavyAH // 1 // nanu sandigdho jijJAsitazcArthaH parIkSAkSodeM kSamate na tu nirNIta eva, tathA ca svata eva vizadasyAdhyAtmamatasya parIkSA kathamiva nAnukurute sudhAmadhurIkAraprayAsamiticet ? bhavedevaM yadibhAvAdhyAtmamataM parIkSaNIyatayA lakSitaM bhavenacaivaM kiMtu nAmAdhyAtmikAnAmevAzAmbaramatavAsanAvAsitAntaHkaraNatayA durlalitacaritAnAM bhrAntiviSayo'rtho bAdhakapradarzanena madhyasthAnAmanupAdeyatAbuddhAvadhiropyata ityAzayavAnAha - ajhappaM NAmAI cauvihaM cauvihAya tavantA / tattha ime atthujjhiya NAmeNajjhappiA NeyA // 2 // adhyAtmaM nAmAdi catuvvidhaM catuvvidhAzca tadvantaH // tatreme'rthojjhitA nAmnA'dhyAtmikA jJeyAH // 2 // abhyAsaM 2 anusarati Jain Education Internati w.jainelibrary.org
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________ cha cha adhyAtma cha 000000000000000000000 adhyAtma kila caturvidhaM nAmasthApanAdravyabhAvabhedAt, tatra nAmAdicatuSTayasvarUpaM dravyAlokAdavaseyaM, tathA ca vizeSa- parIkSAvR. NabhedAt tadviziSTA AdhyAtmikA api caturvidhAstatreme adhikRtA AdhyAtmikA vArANasIdAsaM puraskRtya pravarttamAnA indrAdisajJAmiva gopAlabAlA yAdRcchikImayathArthAmAdhyAtmikasaJjJAM bidhANA na nAmamAtreNaivAbhimantumarhati,tathA-1 cAdhyAtmikaMmanyAnAM pareSAmevAzaGkAnirAsAyAtra pravRttiriti na kiJcidanupapannam // 2 // ye punaridamAkarNya sakarNA utkaNoH pAramArthikamadhyAtmasvarUpaM zrotumutsahante tatpramodArthamidamabhidhIyatejA khala sahAvasiddhA kiriA appANameva ahigicca / bhaNai paramajjhappaM sA daMsaNaNANacaraNahA // 3 // yA khalu svabhAvasiddhA kriyAtmAnamevAdhikRtya / bhavatItizeSaH / / bhaNyate paramadhyAtma sA darzanajJAnacaraNADhyA / / 3 / / / iha khalvanAdikAlaM karmabhirAveSTitapariveSTito jantuH kaSAyaviSayavyApArakuNThitazaktikatayA na svayamadhikurute | kAjUcanopala iva maladravyamalImasa iti / tatazca tAvantaM kAlamasya na svabhAvasiddhA kriyA, yadA punarasau kaSAyendriyavijayAya prakramamANaH svayamadhikurute tadA cAsya tIvrAnalApanItamalasya kAJcanasyevAtmAnamadhikRtyaiva prAdurbhavantI svabhAva-16 siddhA kriyA samujjambhate svAntarbhaviSNubhireva kAlAdibhirupanIyata itiyAvada,etena kevalasvabhAvavAdaH praastH| kaH punara-10 syAdhikAra iti cet ?kSAntimArdavArjavAnIhAsu krodhamAnamAyAlobhavijayopAyeSu pravRttiriti gRhaann|kssaantyaadyshc krodhA- // 1 // kAdipratipakSA jIvapariNAmA eveti na krodhAbhAvAdirUpatayA teSAM kazcana doSa udbhaavniiyH| kaSAyavijaye cedriyavija-16 yo'pi hetuH samakAlabhAvinorapi tayoH pradIpaprakAzayoriva hetuhetumadbhAvAt , indriyavijayazca manaHzuddhyA, sA ca lezyA-16 cha in Eduentan medias For Private & Personal use only
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________ DOOOOGaakaarurururuknnn vizuddhyA, (manaso nirmalatvaM) tAzca sakalakarmaprakRtiniSyandabhUtakRSNAdidravyasAcivyAdAtmano'zuddhatamAzuddhatarAzuddhazu zuddhatarazuddhatamapariNAmarUpAH, bhAvanAhetukanirmamatvahetukasAmyahetukarAgadveSajayena vA manaso vizuddhirityeva paripATI / tadevamanayA dizA labdhAdhikArasyAtmanaH kriyAparaM nAmAditrayamatizayAnaM bhAvAdhyAtma bhaNyate / kIdRzI sA kiyA? darzanajJAnacaraNADhyA zraddhAnabodhAnAzravatArUpabhedAnmitha:(tho')tadbhAvamAtraNa vyavasthitApi vastugatyAtmanyAtmanAtmatattvasaMvedanarUpaikavastutayA pratyastamitapRthagbhAvAkAdibhAvikIritAtmasvarUpa eva nivizamAnaM zrutanozrutAdivibhAgAbhAvAdekarUpIkRtaM guNakaraNAkhyakriyAbhAvamanusaratItiyAvat // 3 // nanu paradravyasaGge zuddhopayogarUpAtmAdhikAro na sambhavati azuddhopayogarUpazuddhopayogacchedAyatanatvAttasya, sati ca tatra svadravyapratibandharUpazrAmaNyaparipUrNAyatanAsaMbhavAttathA ca kathametAvatyupadhisambandhe sitAmbarANAmadhyAtmasambhAvaneti vivakSayA sphuritottarAdharamantaraivopasthitaM digambaramuvIkSya dharmAnurodhinaH paradravyasyAdhyAtmAvirodhitAM samAdhatteNa viNA rAgadose ajjhappasseha kiMci paDikUlaM / paradavaM uvagaraNaM kiM puNa dehuba dhamma // 4 // | na vinA rAgadveSau adhyAtmana iha kiJcitpratikUlam / paradravyamupakaraNaM kiM punardeha iva dharmArtham / / 4 // ___ yatkhalu dharmopakaraNasyApi paradravyatayA zrAmaNyavirodhitAmAcakSate kSaparNakAstatredaM paryanuyujmahe-kiM svarUpata eva tasya zuddhopayogivirodhitvaM rAgadveSadvArA vA ? Adye'tiprasaGgo, dvitIye tu dharmasAdhanatayA dharmArthamupAdIyamAnasya tasya 1 sahAyinaH 2 digambarAH 000000000000000000000000 Jain Education Irww.jainelibrary.org
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma mA ca mAnavAdAnA chadiAnA // 2 // 00000000000000000000000 zarIrasyeva tadanuguNatvameveti kutastadvirodhitvaM ? yathoktasiddhAntavidhinAdIyamAnasya tasya rAgadveSAjanakatvAt / syAdetadu-10 pakaraNeSvabhIkSNaM grahaNamocanAdipravRttirAvazyakI, sA ca rAgadveSAvinAbhAvinI, ata eva paraprANavyaparopasyAzuddhopayogasadbhAvAsadbhAvAbhyAmanaikAntikacchedatvaM upadhestvazuddhopayogenaivAdAnasambhavAdaikAntikacchedatvamuktaM tathA hi (havadi vaNa havadi baMdhomade dha jIvedha kaayceddmi| baMdho dhuvamuvadhIdo idi savaNA chaddiA sabantIti) maivaM, dehavyApArepi sarvasyaitasya tulyatvAt , yatanApUrvakA dehavyApArA na doSAyeti cet ? tulyamidamanyatra ||4||n khalu bahiraGgasaGgasadbhAve tandulagatAzuddhattvasyevAzuddhopayogarUpasyAntaraGgacchedasya pratiSedha ityamaracandravacanamutkSipannAhauvadhisahio Na sujjhai satusA jaha tandulA Na sujjhnti| iya vayaNaM parikattaM dUre diTuMtavesammA // 5 // upadhisahito na zuddhyati satuSA yathA tandulA na zuddhyanti / iti vacanaM prakSipta dUre dRSTAntavaiSamyAt // 5 // yadi hi tandulAvizuddhyApAdakatvaM tuSANAmivopadheH svarUpataH puruSAvizuddhinibandhanatvaM syAttadedaM vacanamuccAryamANaM cArutAmaJcennacaivamasti / api copadherupAdhitvAsiddhau na tasyAzuddhyanumApakatvamujjIvati / na cAnyasmin svasaMsargiNi svadharmasaGkAmakatvalakSaNamupAdhitvamupadhau tuSa iva(tuSe vA), yattu na tuSe tandulasvabhAvakAryapratibandhakatvaM tattUpadhau svAbhAvika nAdyApi siddhamitiyAvadavizuddhyApAdakasamavadhAnamupAdhiraprayojakatvAdidoSagrAsazca // 5 // atha parAbhihitA upAdhidoSAH zarIre'pi tulyA ityupadizati 1 sahAyitva. 2 upadhau. 3 upadheH. 00000000000000000000004 in Eduetan HIC For Private & Personel Use Only law.jainelibrary.org
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education In 'mucchA Arambho vA asakSamo tassa / taha paradavvaMmi raI sA kiNNa tuhaM sarIre'vi // 6 // yA upakaraNe mUrchA Arambho vA'saMyamastasya / tathA paradravye ratiH sA kiM na tava zarIre'pi // 6 // yadi hyupadhisadbhAve vinA yatanAM sammUrcchA sammUrcchattarhi zarIrasadbhAve'pi kuto naitayA bhavitavyaM / atha mamatvapariNAmalakSaNA mUrcchA, mamatvapariNAmazca nAjJAnalakSaNastasya jJAnAdeva nAzAt, kiMtu prApteSTavastvaviyogAdhyavasAnAprAptatada| bhilASalakSaNArttadhyAnarUpaH, so'pi bhogAdikAmanAM vinA zarIrasaMskAravirahAnna sambhavI, mokSasAdhanatvamatyaiva tatparipAlaOM nAt, na ca mokSasAdhanatvamatyApi pravRttiradhyAtmavirodhinI nidAnatvAditivAcyaM / nizcayatastathAtve'pi vyavahArato mokSArthitayaiva zubhapravRttisaMbhavAt, tathA ca zarIre na mUrcchati cettadidaM akhilaM dharmopakaraNe'pi samaM samAdhAnaM, nahyupakaraNamevaikAntato mUrcchAjanakaM tadabhAve'pyadAntamanasAM bahUnAM cittaviplavasambhavAttaduktaM " yadasatsvapi jAyeta mUrcchayA cittaviplava " iti viprakRSTenApi ca mUrcchAjanane'tiprasaGgaH / svaviSayarAgasaMbandhena hetutve nAtiprasaGga iti cettarhi OM rAgasyaiva mUrcchAhetutA vAstavI, tathA ca niHspRhANAM zarIra iva dharmopakaraNe'pi na mUrcchati vyavasthitaM / evaM tadviSayakarmaprakramapariNAmalakSaNa Arambho'pi nirastaH kAye'pi tulyatvAt, tatra yatanayA nAraMbha iti cedatrApi kiM na tathA, ata eva zuddhAtmarUpahiMsana pariNAmalakSaNo'saMyamo'pi na, nApi paradravyaratiH zuddhAtmatattvavirodhinI, yatanAyA eva sarvazreyomUlatvAt // 6 // atha paradravyaratimeva vikalpya dUSayati 9000 jA uvagaraNe 300000000000000333900 Jainelibrary.org
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________ // 3 // adhyAtma0 taha paradavammi raI pariNAmo rakkhaNANubandho vA / duhao taNusamamuvahiM pAsanto kiM Na lajjesi // 7 // tathA paradravye ratiH pariNAmo rakSaNAnubaMdho vA / ubhayatastanusamamupadhiM pazyan kiM na lajjase // 7 // paradravye ratirhi kAyavyApAramAtrapariNAmo vA saMrakSaNAnubandhi raudradhyAnaM vA vivakSitamAyuSmatA ? nedaM pakSadvayaM yuktaM, yatanayA taddoSaparihArAt, anyathA zarIre'pi tulyayogakSematvAt taduktaM " sArakhkaNANubandho roddajjhANanti te maI hojjA / tullamiyaM dehAisu pasaMtthamiha taM tahehAvi " saMrakSaNaM hi sarvairmAraNAdyupAyaistaskarAdibhyo nijavittasya saGgopanaM tasyAnu| bandhaH sAtatyena cintanaM tadAyatanatvAcca vastrAdikaM zastrAdivat tyAjyamiticet ! kathaM tarhi jalajvalana malimlucazvApadA| hiviSa kaNTakAdibhyaH saMrakSaNAnubandhasya taulyA dehAdayo'pi devAnAMpriyaisya na tyAjyAH ? atha heyatAyAmaniSTasAdhanatvaM prayojakaM naca mokSasAdhanatvamatyA saMrakSaNAnubandhaH zarIrasyAniSTo vastutaH savizeSaNe ityAdinyAyAn mokSasAdhanatva - |matyanubandha eva paryavasyati na saMrakSaNAnubandha iti cettadidaM yatanayA dhAryyamANe dharmopakaraNe'pi tulyamiti, syAdetat mAbhUt saMrakSaNAnubandhiraudradhyAnAyatanatayA vastrAderadhyAtmapratibandhakatvaM, tathApi mAnasAtmaikAgrya saMvedanapratibandhakakAyavyApArAnuSaGgitayA tadvirodhitvaM bhaviSyatIticennirastamevedaM prathamapakSapratibandyAM tathA'pi vastusthitimAhajo kira jayaNApuvo vAvAro so Na jhANapaDivakkho / so ceva hoi jhANaM jugavaM maNayavaNakAyANaM // 8 // yaH kila yatanApUrvI vyApAraH sa na dhyAnapratipakSaH / pratyuta sa eva bhavati dhyAnaM yugapanmanovacanakAyAnAm // 8 // 1 prazastraH. 2 dehe. 3 coraH 4 mUrkhasya. 3000000 Jain Education parIkSA vR0 // 3 // jainelibrary.org
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________ 00000000000000000000000 digambarANAM khalvidamabhimataM 'yatparamamupekSAsaMyama pratipattukAmo'pi tathAvidhasAmagrIvazAt taM pratipattumakSamastadvahiraGgasAdhanamAtramimamApavAdikamupadhimAtiSThate, sarvaheyavarjitasahajarUpApekSitayathAjAtarUpatvena bahiraGgaliGgabhUtAH kAyapudgalAH ,zrayamANatatkAlabodhakagurugIryamANAtmatattvadyotakasiddhopadezavacanapudgalAH, tathAdhIyamAnanityabodhakAnAdinidhanazuddhAtmatattvadyotanasamarthazrutajJAnasAdhanasUtrapudgalAH, zuddhAtmatattvavyaJjakadarzanAdiparyAyatatpariNatapuruSavinItatAbhiprAyapravartakacittapudgalAzcetyuktaM ca "uvagaraNaM jiNamagge liGgaM jahajAdarUvamidi bhaNidaM / guruvayaNapi ya viNao suttajjhayaNaM ca paNNattanti" // vastudharmastUtsarga eva na punarapavAda iti / tathA ca yathoktopadhisannidhApitakAyikA kriyApi cetparamopekSArUpAM mAnasI kriyAM viruNaddhi tarhi kathaM nAnupayuktabAhyopadhibhArastAM virundhyaaditi| atrocyte| vihitopadhiyatanA hi na dhyAnavirodhinI pratyuta saiva manovAkAyadhyAnAtmikA / nanu mAnasameva dhyAnaM zrutaM na vAcikaM na vA kAyikamiti cettatkiM " bhaGgiyasuaM guNanto vaTTai tivihaMmi jhANaMmIti" sUtroktaM na smarasi ? smarAmi na tu zraddadhe dhyai cintAyAmiti dhAtvarthasya kAyikAdAvasambhavAditi cettatkiM dhAtoranekArthatAM nAtiSThase ? kAmamasmi tathA tiSThena paramatra tadarthAntarakalpanaprayojanamupalabha iti cettat kimuktasUtrasamAdhAnaM tava na prayojanaM ? omiti cennAstiko'si? tathApi | kevalinAM kAyayoganirodhasya dhyAnatvamAtiSThamAnasya ka ivAnyaH panthAH zaraNamiti rahasi paryAlocaya / ata evedaM paribhASante 'sudaDhappayattavAvAraNaM Nirohova vijamANANaM / jhANaM karaNANa mayaMNa u cittaNirohamettAganti' / syAdetat yadi sudRDhaH kAyaprayatnaH chadmasthasaMyatasya dhyAnaM tarhi kevalinAM dezonapUrvakoTI yAvatkathaM na dhyAnasambhavaH ? iti, -000000000000000000000000 Jain Educatio n al For Private Personel Use Only w ww.jainelibrary.org
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma0 // 4 // 0660 330 ucyate, AvazyakAdivyApArarUpavyAvahArikakAyikadhyAnAbhAvAt kArmaNazarIrayogAcca lopakaraNatayA naizcayikakAyasyairyAbhAvAcceti // 8 // syAdetat mohakSayeNa tanmUlabhUta paradravyapravRttyabhAvAdviSayaviraktatayA'dhikaraNAntarAbhAvAt manaso nirodhe tanmUlacaJcalatvavilayAdananta sahajacaitanyAtmani svabhAve samavasthAnaM hyanAkulatvasaGgataikAgryasaJcetanatayA dhyAna- (6) mucyate nizcayatastaduktaM " jo khavidamohakaluso visayaviratto maNe NirumbhittA / samavaTThido sahAve so appANaM havadi jhAdA" tathA ca kathaM bAhyakriyAsadbhAve paramAdhyAtmazuddhiH samujjRmbhata iti, ucyate jhANaM karaNapayatto Na sahAvo taNNa jeNa siddhassa / iharA ThANavibhAgo kaha sukkajjhANabheANaM // 9 // dhyAnaM karaNaprayatnaH na svabhAvastanna yena siddhasya / itarathA sthAnavibhAgaH kathaM zukladhyAnabhedAnAm // 9 // karaNAnAmeva sudRDhapravRttyAkhyastannirodhAkhyazca vyApAro dhyAnaM na tUpadarzitaM svabhAvasamavasthAnaM siddhAnAmapi dhyAnaprasaGgAt na ca teSAM tadiSTaM yadAha bhASyasudhAmbhonidhiH " jai amaNassa vi jhANaM kevaliNo kIsa tanna siddhassa / bhannai janna payatto tassa jao Na ya NiruddhattaM" yadi tu siddhasyApi svabhAvasamavasthAnarUpaM naizcayikaM dhyAnamabhimatameva tarhi zukladhyAnabhedAnAM sthAnavibhAgaH kathaM saGgacchate, yadAdyapAdadvayaM chadmasthasyaiva zreNyArUDhasyAgrimapAdadvayaM nirvANagamanakAla eva kevalina iti // 9 // atha viSayavibhAganiyataM dhyAnamuktaprayatnarUpamevAstu naizcayikaM tvidameveti cenna, tatra dhAtvarthAsaMbhavAdanekArthatAyAzca saMpradAyaparatantratvAdyathAkathaJcidvivakSayA ca yAvat prazastazabdavAcyatAyAstatrAvakAzaprasaGgAt parIkSA vR0 // 4 //
Page #21
--------------------------------------------------------------------------
________________ tOOOOOOGRESORROOOOOOO paribhASAviplavaprasaGgAcceti kimalpIyasi dRDhatarakSodena ! astu vA svabhAvasamavasthAnaM dhyAnaM, virundhyAcca tatprazastApi bAhyakriyA, tathA'pi neyaM zrAmaNyavyabhicAriNItyAhajA khala sarAgacariyA sAvi ya ussggmggsNlggaa| mottuM avavAyapadaM aippasaGgI paraviseso // 1 - yA khalu sarAgacaryA sA'pi cotsargamArgasaMlagnA / muktvApavAdapadaM atiprasaGgI prvishessH|| 10 // __ yA khalu sarAgacaryA sthavirakalpacaryA sA'pi samitiguTyAdipavitritApavAdapadamasaMstaraNAdyupanItaM vihAyotsargamArgasaMlagnaiva pratiSiddhapratiSevaNAtmakApavAdasvarUpAnanuviddhatvAt, nanu sarvazreyomUlaM zuddhopayoga evotsargo na punaH prAcyA sarAgacaryeti cedatrAhAtiprasaGgI paravizeSa iti, uttarottareSAmapekSayA pUrvapUrveSAmapavAdatve utsargApavAdapadayorutkarSApakarSaparyAyatvApattena caivamasti kiM tu kAraNApodyo niyama utsargaH kAraNiko vidhistvapavAda iti // 10 // atha gUDhAbhisandherAtmanopAyazatasaMpAtamAlokya nikRSTaM svAzayamudbhAvayan paraH zaGkatenaNu bajhaMgaM sAhaNamavavAo antrnggmussggo| jA puNa sarAgacariyA samucciA Neva suddhAe // 11 // / nanu bAhyAGgaM sAdhanamapavAdontaraGgamutsargaH / yA punaH sarAgacaryA sA samuJcitA naiva zuddhayA // 11 // paDisiddhasevaNaM puNa No avavAo phuDo annaayaaro| tA vatthAI gantho No ussaggo Na avvaao||12|| pratiSiddhasevanaM punarnApavAdaH sphutto'naacaarH| tadvastrAdirgrantho notsargo naapvaadH||12|| utsargAnurodhI khalvapavAdaH, utsargazca sarvopadhipratiSedhenAtmadravyamAtrapratibandho viziSTakAlakSetravazAvasannazaktezca 000000000000000000000000 Jain Education
Page #22
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma SOOFFORCEFFOCCCC yathAjAtapudgalAdirupadhizchedapratiSedhatayA tamupakurvannapavAda ityabhidhIyate phalatastadA tadupakArakatvepyekAntikAtyanti-15parIkSA vRkSa kopakArakatvAbhAvena svarUpato heyatvAt sa ca bandhAsAdhanatvAdapratikuSTo'nyatrAnucitatvAdasaMyato'prArthanIyo rAgAdikaM vinA dhAryamANatvAt mUrchA'janakasya kasyacit kvacitkadAcit kathaMcitkazcideva ca grAhya iti taduktaM " appaDikuTu | uvadhi apatthaNijaM asaMjadajaNehiM / mucchAdijaNaNarahidaM geNhadu samaNo jadi vi appanti" ye tu zrAmaNyapariNati pratijJAyApi jIvitakaSAyakaNatayA samastaparadravyanivRttipravRttasvabhAvapravRttirUpAM zuddhopayogabhUmimAroDhuM na kSamante te tadupakaNThaniviSTA eva tadutkaNThulamanaso'pi zuddhAtmavRttimAtreNAvasthiteSvahaMdAdiSu tanmAtrAvasthitipratipAdakeSu ca pravacanAbhiyukteSu bhaktivAtsalyAbhyAM tAvanmAtrarAgopanItaparadravyapravRttiparivartitazuddhAtmavRttayaH zuddhAtmAnurAgayogarUpaM zubhopayogamAtiSThamAnA gauNameva cAritramupalambhante na tu mukhyaM atasteSAM yA kAcana vandananamaskaraNAbhyutthAnAnuga-1 mapratipattizramApanayanAdikA zuddhAtmAnurAgayoginA zuddhAtmavRttitrANanimittAnujighRkSApUrvikA darzanajJAnopadezaziSyagrahaNatatpoSaNajinendrapUjopadezarUpA ca sarAgacaryA sA naiva zuddhopayogacaryayA samuccIyate kevalamavAcIyata eva taduktaM pravacanasAre "samaNA suddhavajuttA suhovajuttA ya hoMti samayaMmi / tesuvi suddhavajutto aNAsavA sAsavA sesA // 1 // dhammeNa pariNadappA appA jadi suddhsNpogjuo| pAvadi NibANasuhaM suhovautto va saggasuhaM // 2 // arahantAdisu bhattI va-16 |cchaladA pavayaNAbhijuttesu / vijadi jadi sAmaNNe sA suhajuttA have cariyA // 3 // vaMdaNaNamaMsaNeNahi abbhutthaannaannugmnnp-12||5|| ddivttii|smnnesu samAvaNao Na kiMdiyA raaycriymi||4||dsnnnnaannuvdeso sissaggahaNaM ca posaNaM tesiM / cariyA hi sa orururururur Jain Education Alional For Private Personel Use Only jainelibrary.org
Page #23
--------------------------------------------------------------------------
________________ 60600000GGGGGGG000CCOGOS rAgANaM jiNindapUovedasoya // 5 // uvakuNadi jovi NiccaM cAduvaNNassa smnnsNghss|kaayviraahnnrhidN sovi sarAgappahANo so (nnss)||6||" iti |prtissiddhsevnN punaH kAraNe'pi kAyavirAdhanAdirUpaM nApavAdaH kiM tuprakaTo'nAcAra eva,zuddhAtmavRttitrANAdyabhiprAyeNApi saMyamavirAdhanayA vaiyAvRttyAdipravRttyA gRhasthadharmAnupravezAttaduktaM "jadi kuNadi kAyakhedaM veyAvaccatthamujjado smnno|nn havadiraagArI dhammo sosAvayANaM saa(j)||1||" aparityaktasarvasAvadhavyApArasya hi tathAvidhapravRttyA bahupuNyArjanena svalpapApanivRttyA tathAvidhavizuddhisaMbhavAt , saMyatasya tu tAdRgArambhAnAntarIyakAzubhopayogena zrAmaNyacchedAditibhAvastasmAdvastrAdikaM grantha eva, tatsattve utsargamArgapravRttestAvadrApAstatvAcchuddhopayogAtsAdhanasya bAhyadravyasyApavAdatopyanAdAnAt kAyakhedAyatanatayA zubhopayogepyanadhikArAcceti / atrocyateuvakuNai jaha sarIraM suddhavaogaM taheva uvagaraNaM / jamhA tao muNINaM sue aNege guNA bhnniaa||13|| upakaroti yathA zarIraM zuddhopayogaM tathaiva upakaraNaM / yasmAttato munInAM zrute aneke guNA bhnnitaaH|| 13 // ___ yathA hi kAyo dRDhadhyAnAsanAbhyAsAdinA paramamanaHsthairyarUpazuddhopayogamupakurute tathA dharmopakaraNamapi tathAhi-12 sautrikaurNikakalpastAvacchItArtAnAM sAdhUnAmArtadhyAnApaharaNaM bhavati, tathA ca svapratibandhakavilayAt mAdhyasthabhAvanAdyupaskRtadharmadhyAnAdirUpazuddhopayogaH samujjIvati, tathA jvalanajvAlanAdiparihAreNa jvalanatRNAdigatasattvatrANamapi bhavettaireva zItanivRtterityupadhercalanArambhAdyanubandhisvapratibandhakaraudradhyAnanivArakatayA zubhadhyAnopakAritvaM, tathA ca 'kAlacaukkaM ukkosaeNaM jahanne tiyantu bodha' iti vacanAnurodhibhiH sAdhubhiH samastarAtrijAgaraNaM kurvadbhizcatvAraH 000000000000000 in Educatan For Private & Personel Use Only
Page #24
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma0 // 6 // kAlA gRhItavyA iti tuSArakaNa gaNapravarSiNi zItakAle yatanayA kalpaprAvaraNenaiva svAdhyAyanirvAha iti / svAdhyAyazca dharmadhyAnAlambanaM " AlambaNANi vAyaNa pucchaNa pariaTTaNANucintA ya" itivacanAttathA ca dhyAnAlambanopakArakatvamapi OM dharmopakaraNasyoktaM, tathA saccittapRthivIdhUmikAvRSTyavazyAyarajaHpradIpa tejaHprabhRtInAM rakSApi taiH kRtA bhavati, tathA mRtAcchAdanabahirnayanAdyarthaM glAnaprANopakArArthaM ca vastramabhimataM / evaM ca bhagavadAjJArAdhanavizuddhyA tato'dhyAtmavizuddhiH, tathA saMpAtimarajoreNupramArjanAdyartha mukhavastraM, AdAnaniHkSepAdikriyAyAM pUrva pramArjanArthaM liGgArthaM ca rajoharaNaM, liGgodayAdivarjanArthaM ca colapaTTa upayujyata iti / taduktaM vizeSAvazyake "kiM sajjamovayAraM karei vatthAi jai maI suNasu / sIyattANaM tANaM jalaNataNagayANa sattANaM // 1 // taha nisi cAukkAlasajjhAyajjhANasAhaNamisINaM / mahimahiyAvAsosorayA irakkhANimittaM ca // 2 // savasaMvarujjhaNatthaM gilANapANovagArimA (vA) bhimayaM / muhapattiyAI cevaM parUvaNijjaM jahAjoggam // 3 // tathA kalpabhAvyAdiSvapyuktam / kappA AyapamANA aDDAijjA ya vitthaDA htthaa| do ceva sottiA unnio a taio muNeyabo // 1 // taNagahaNANalasevANivAraNA dhmmsukkjhaanntttthaa| diDaM kappaggahaNaM gilANamara (naya) NaDayA ceva ||2|| saMpAimarayareNupamajjaNaTThA vayaMti muhapottiM / nAsaM muhaM ca baMdhai tIe vasahiM pamajjanto // 3 // AyANeNikkheve ThANaNisIe tuattttsngkoe| puvaM pamajjaNaTThA liGgaTThA caiva raharaNaM // 4 // uvAyaDe vA itthihIkhaddhapajaNaNe ceva / tesiM aNuggahaTThA liMgudayaDA ya paTTo u // 5 // " evaM ca pAtre'pi guNA draSTavyAstathAhi anAbhogena gRhItAnAM saMsaktagorasAdInAM pAtreNaiva vidhinA pariSThApanena rakSA kRtA bhavati anyathA tu hasta eva gRhItAste kva kriyeran, tathA pAtraM vinA karapuTagRhItasarasadravavastubindubhiradhaH pAtibhiH kunthukITikAdijantusaM Jain Education 90 parIkSA vR // 6 // w.jainelibrary.org
Page #25
--------------------------------------------------------------------------
________________ TT - TTTM Viet Tiet Trinh Te vahena ca kathaM cAritrazuddhiH, kathaM vA glAnadurbalAdyartha pathyAdyAnayanAdinopaSTambhaH, kathaM vAnyasya bhaktapAnAdipradAnAnupapattyA dAnadharmAnugrahaH, kathaM vA'labdhimatAmazaktAnAM prAghUrNakAnAM ca labdhizAlibhiH zaktairvAstavyaizcopakArAnupapattyA samatvamiti taduktaM "saMsattasattagorasapANayapANIyapANarakkhatthaM / parigalaNapANadhAyaNapacchAkammAiyANaM ca // 1 // parihAratthaM pattaM gilANabAlAduvaggahatthaM ca / dANamayadhammasAhaNasamayA cevaM paropparautti // 2 // " evaM mAtrakAdiguNA api jJeyAstathA ca dharmopaSTambhakatayA zarIramiva vastrAdikamaGgIkAryameva, bAhyasAdhanatAmAtreNApavAdikatvasyAbAdhakatvAttatsaGga|'pi zarIrasaGga iva svasAmagrIsAnnidhye sati paramopekSAyA apratirodhAcca // 13 // atra kazcidupahAsazIlo mohodayavivazIbhAvAvasannapUrvAparavicAracAturIkaH zaGkatejaha uvahibhAragahaNaM iTaM dujjhANavajaNaNimittaM / to seyaM thIgahaNaM mehuNasaNNANirohaTThA // 14 // yadhupadhibhAragrahaNaM iSTaM duaanvrjnnimittm| tat zreyaH strIgrahaNaM maithunasaMjJAnirodhArtham / / 14 // ___ AdhyAtmikA hi kumArapAlAdayo rahasi goSThayAmAsInAH svairamitthamupahasanti yat duAnavarjanArthamupadhikalApaM| zreyaHkAmyayA ye pratigRNhanti teSAM puruSavedanIyodayaprabhavatIbavedanopanItamArtadhyAnamapaninISatAmanekakAminIkAmanAviDambananigrahAya lAvaNyaguNavijitorvazIkRtavizvA ca svIkaraNIyaiva manohAriNI hariNalocanA'pi / atha "strIsambhogena | yaH kAmajvara prati cikIrSati / sa hutAzaM ghRtAhutyA vidhyApayitumicchatIti"vacanAnna duAnApahAriNI hariNAkSI pratyuta | tannibandhanameva / tarhi vastrAdikamapi mU hetutvAt duAnanibandhanameveti tulyaM, tadevamupahasatAmajJAnitAmAviSkurvanAha 000000 Jain Education in For Private & Personel Use Only MaMainelibrary.org
Page #26
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma0 eyaM vidUsagANaM vayaNaM mayaNaMdhavayaNamitra mohA / aNNaha samovahAso dehAhArAigahaNe // 15 // etadvidUSakANAM vacanaM madanAndhavacanamiva mohAt / anyathA sama upahAso dehAhArAdigrahaNe'pi // 15 // // 7 // idaM hi vacanaM vidUSakANAM hAsyamohanIyodayasamujjIvitAt siddhAntavirAdhanAdhyavasAyaprasUtAdajJAnAdevopajAyate vedamohodaya madironmAdavidhurIkRtazakteriva rajaH parvAdisamayocitaM nirvivekatayA yathA tathA pralapitaM, na khalu mahAmoha - zailUSapAravazyaM vinA sambhavatyamUhagnarttanaprakAraH, kathamiyamavicAritoktiriti ceditthaM kSudvedanAdipratikArArthamAhArAdau maharSINAM pravRttiM svIkurvataH svasyApi svopahAsabhAjanatvasaGgAt, athAhArAdipravRttiH kSudvedanAmeva pratikurute na tu kizcidaOM pakuruta iti cettulyaM dharmopakaraNe'pi // 15 // athaiteSAmAndhyavidhvaMsAya yathA na parApekSe rAgadveSayoH prAzastyAprAzastye tathAharAgassa va dosassa va uddissa suhAsuhe suhaasuhyaa| jai puNa visayApekkhA kaha hojA to vibhAgo siM 16 rAgasya vA dveSasya vA uddizya zubhAzubhe zubhAzubhatA / yadi punarviSayApekSA kathaM bhavettadvibhAga eteSAm / / 16 / / rAgadveSayorhi svarUpato'prazastatvameva pApaprakRtitvAdarhadbhaktyAdizubhoddezena ca rAgaH prazasyate kalatrasevAdyazubhoddezena vana tathA, dveSastu viparyayataH prazastoddezenA'prazasto'prazastoddezena ca prazasta iti taduktamAvazyakavRttau " sa ca prazastetara| bhedaH prazasto'jJAnAdigocarastathA hyajJAnamaviratiM mithyAtvaM ca dveSTi, aprazastastu samyaktvAdigocara iti" evaM pravRtirapi tAdRzarAgadveSoddezyamevoddezyI (zI) kRtya prAdurbhavantI prazastA'prazastA ca dharmAdharmajananI / na ca rAgAdeva pravRrttirna tu dveSAt zatruhananAdAvapi jighAMsayaiva pravRttennivRtterapi jihAsayaiva sambhavAditi vAcyaM / jighAMsAjihAsayorapi 10000 Jain Educational H parIkSA vR0 // 7 // jainelibrary.org
Page #27
--------------------------------------------------------------------------
________________ dveSavyApArAdevodayAt / viziSTeSTasAdhanatvajJAnaviziSTAniSTasAdhanatvajJAnatadubhayAsAdhanatvajJAnAnyevopAditsAjighAMsAjihAsAjanakAnIticenna tathApISTAniSTatvayo rAgadveSAdhInatvAd, anyathA viparyayaprasaGgAdapi ca samyagdRzopi cakravAdayaH saMsArakarmaNi balavadaniSTAnubandhitvaM pratisandadhAnA rAgAdipAravazyaM vinA kathaM pravartiSyante tasmAdanantAnubandhivi|layoditasamyagdarzanAvinAbhAviprazastaviSayarAgadveSAbhyAM mokSopAdAna(ditsA)saMsArajihAse pragalbhamAne api cAritramohapratibandhakasattvAnna tadupAdAnahAnopAyeSu pravRttiM janayitumprabhavata evamuttarottarapratibandhakavilaye tu krameNa labdhaM sarAgaM cAritramapyantataH sukRtAnumodanaduSkRtagarhAdipariNAmopakAri prazastarAgadveSakaNasaMkIrNameva / tathAvidhakAraNavazAcca sumaGgalasAdhvAdestAdRzApavAdasevane tathAvidhadveSo'pi na mUlato doSAya, prazastarAgasyeva prazasta dveSasya tathAvidhacAritrapariNA|mApratibandhakatvAd / atha sphaTikasya japAkusumoparAgasthAnIyaM sarAgacAritraM tApicchakusumasaMsargasthAnIyo dveSaH kathamupa| kuryAditicedrAgo'pi kathaM? prazastoddezena tadrUpaparihArAditicettulyamidamanyatra, etena vizuddhisaGklezAGgatayA tasya dvaividhyaM vyAkhyAtaM, pratyAkhyAtaM ca "pariNAmAdo bandho pariNAmo raagdosmohjudo| asubho mohapadeso suho va asuho havadi apaNotti" svavacanodbhAvanamapi / nanvevaM prazastarAgavat sumaGgalasAdhvAdhucito dveSo'pi sarvadA bhavannanumata eva syAditicenna kAraNikadveSasya vinA kAraNamananuguNatvAd |gRhsthaanaamev tAdRzakAraNe'dhikAra iti cenna tathAvidhalabdhibhAjo gRhasthasthAbhAve labdhimataH zramaNasyApi viziSTasaGkAyupakArasya kUpakhananadRSTAntenAnukUlatvAtsArvadiktvakAdAcitkatvAbhyAmeva gRhasthAnagAriNoH prabhAvakatAvizeSAd / utkRSTazrAvakasyApi gauNadharmAlambanatayA nAtrAdhikAra iti cedata eva 00000000000000000000000 Jain Educa For Private Personal use only ww.jainelibrary.org
Page #28
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma 000000000000000000 darAgrahIto'si gauNatve'pi svakRtisAdhyatve satyanyakRtyasAdhyakarmAdhikAritayA vizeSavizrAmAtpuSTAlambanatayA yati-parIkSA vR0 hitAvahatvAcca / na hi yathAkathaMcidapavAdasevanameva hitAvahaM bamo'pi tu puSTAlambanaM yadAgamaH "AlaMbaNeNa keNa ya je manne saJjamampamAyanti / Nahu taM hoi pamANambhUatthagavesaNaGkujA // 1 // " tAdRzApavAde pramAdayogena prANavyaparopaNarUpA hiMsA kathaM na zrAmaNyavirodhinIticenna, varjanapariNatyopAyAntaraM cintayato'pi tadabhAva evAnujighRkSayA saGkopakAraparAyaNasyopayogazuddhyA vastuto yogaduSpraNidhAnAbhAvAdityanyatra vistaraH / yadi tu svarUpataH prazastavi. SayAlambanatayaiva rAgasya prAzastyaM dveSastu naivamasaMbhavAdityudbhAvyate, tarhi prAzastyAprAzastyarUpaviSayavibhAga eva viplaveta, upeyecchAyA vastuto mokSAlambanatvepi vihArAdInAM tadupAyecchAlambanAnAM svarUpato'zuddhatvAd, vihitakarmatvena prAzastyamiti cenna, sAdhAraNyena pakSapAtAnavakAzAdasmAkamapyatraiva nirbharAbhoganimittatayA cAritrAnurAgasyAbhavyAnAmapi saMbhavAttavyAvRttaprAzastyAbhidhAnAya prazastoddezenetyabhidhAnAt / tasmAdvihArAdAviva dharmopakaraNe'nurAgasya mokSAnurAgapravRttatayA nAprazastatvamiti // 16 // atha rAgadveSayoreva svarUpaM prasaGgato nikSepanayavibhAgena paryAlocayatinAmaMThavaNA davie rAgo doso abhAvao cauhA / kammaM joggaM baddhaM bajjhantamudIraNovagayaM // 17 // nAma sthApanA dravyaM rAgo dveSazca bhAvatazcaturkI / karma yogyaM baddhaM baddhyamAnamudIraNopagatam // 17 // NokammadavvarAo NAyavvo vIsasA paogA ya / saJjhAikusubhAI doso duTTavvaNAIo // 18 // nokarmadravyarAgo jJAtavyo vizrasA prayogAcca / sAndhyAdikusumbhAdiH dveSo duSTapraNAdikaH / / 18 // @@000000000 Jain Education des del For Private & Personel Use Only jainelibrary.org
Page #29
--------------------------------------------------------------------------
________________ OOGO jaM rAgadosakammaM samuiNNaM je tao apariNAmA / te bhAvarAgadosA vucchamihaM NayasamoAraM // 19 // yadrAgadveSakarma samudIrNa ye tatazca pariNAmAH / te bhAvarAgadveSAH vakSye iha nayasamavatAram // 19 / / koho mANo doso mAyA lobho araagpjjaayaa| saGgahaNayamayameyaM doso mAyAvi vivahArA // 20 ____ krodho mAno dveSo mAyA lobhazca rAgaparyAyau / saGgrahanayamatametat dveSo mAyApi vyavahArAt // 20 // |ujjusuassa ya koho doso sesesu Natthi egnto|koho cciya loho cciya mANo mAyA ya sadassa // 21 // jusUtranayasya krodho dveSaH zeSeSu nAstyekAntaH / krodha eva lobha eva mAno mAyA ca zabdasya / / 21 // nAmasthApanAjJazarIrabhavyazarIradravyarUpA rAgadveSAH sugmaaH| tadvyatiriktadravyAtmA rAgo dveSazca dvadhA / karmadravyarUpo nokarmadravyarUpazca / tatrAdyazcaturkI / bandhapariNAmAbhimukhA yogyakarmapudgalAH 1 prArabdhavandhakriyA badhyamAnapudgalAH 2 uparatabandhakriyA baddhakarmapudgalA 3 udIraNAkaraNenodIraNAvalikopagatA 4 adyApyudayAnupagatAzca karmapudgalA iti / nokarmadravyarAgastu sandhyAbharAgAdivaizrasikaH, kusumbharAgAdizca prAyogika, iti dvedhA / no karmadravyadveSastu duSTavaNAdirUpaH, bhAvarAgadveSau tu udayaprApte tatkarmaNI tadudayodbhUtAvabhiSvaGgA'prItilakSaNo jIvapariNAmau vA, tatrApyabhiSvaGgastredhA dRSTyanurAgo, viSayAnurAgaH, snehAnurAgazceti, tatra prathamaH kupravacanAbhinivezo, dvitIyastu zabdAdiviSayAnuSaGgaH, tRtIyastu viSayAdyanadhIno'vinIteSvapi sutabAndhavAdiSu mamatvapariNAma iti / athAtra nayavibhAgaHpradazyate tatra saGghaha G Jain Education For Private Personel Use Only bhIjainelibrary.org
Page #30
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtmaka 100000000000000000000000 nayastAvadAha-krodhamAnapariNAmAvaprItisAmAnyAd dveSo mAyAlobhau tvabhiSvaGgasAmAnyAdrAga iti,vyavahArastvAha-mAyApi parIkSA vR0 paropaghAtAya prayujyamAnatvAd dveSa eva, rAgastu nyAyopAttavittAdiSu mUpiriNAma evAnyAyopAtte tu mAyAdikaSAyasya saMbhavAt / tathA ca paropajighAMsAhetutvaM dveSatvaM, mU hetutvaM rAgatvamitiphalitaM / RjusUtrastu sUtrayati-krodhastAvadaprItyAtmakatvAd dveSaH, zeSANAM tu naikAntato rAgatvaM dveSatvaM vA, yataH sAMpratagrAhI sa na kramikamupayogadvayaM tulyavatsvIkurute tathA ca tasya na samuccayavAdaH, kiM tu svaguNAbhiSvaGgapariNatisamaye mAno rAgaH, paraguNadveSopayogakAle ca sa dveSo, mAyAlobhAvapi parodhAtopayogasamaye dveSarUpau, mUchopayogasamaye tu rAgarUpAviti / zabdanayAstu saGgirantemAnamAyayoH svaguNopakAravyApArapariNAmA lobhAMzA eva paropaghAtapariNAmAzca krodhAMzA eveti krodhalobhAveva rAgadveSau paryavasyata iti / idaM ca kaSAyamAzrityoktaM / no kaSAye tu vedatrayaM, hAsyaratI ca rAgo,'ratizokabhayajugupsAzca, dveSa,iti dhyeyaM,pareSAMpunariyamapi paribhASA zuddhanizcayanayena tAvannAstyevAtmano rAgo dveSo vA,azuddhanizcayanayena tu mUrchA-16 pariNAmo rAgaH, saMklezavizuddhibhyAM dvidhAkRtasvarUpaHsaGktezaikarUpa eva cAprItipariNAmo dveSa, anupacaritAsadbhUtavyavahAranayena ca paudgalike rAgadveSakarmaNI, upacaritAsadbhutavyavahAranayena ca bAhyaH kusumbhAdirAga iti'| nanvevaM rAga upaghAtapariNAmAGgIkRtadveSaveSaH saGktizyatAM vizuddhyatu cAnugrahapariNAmaprakaTIkRtasvasvarUpo na tu krodhaikarUpo dveSopi tasyAnugrahArthatve dvaividhyaprasaGgAditi cet pravacanAbhiprAyAnabhijJo'si ekaikavyabhicArakAla eva RjasUtrabhajanApravRtterabhiSvaGgarUparAgAMzasyApi svato'vizuddhatvAdanyathA tasya dvaividhyavilopaprasaGgAt, parApekSAyAzcobhayatra tulyatvAt, phalata upaghAtA 200000000000000000000000 Jain Education INo.jainelibrary.org
Page #31
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Educatio tmakavacAditi ( vattAyA) nizcayato dvayorapi tulyatvAt, upakArAnanubandhyupadhAtapariNAmatvasya ca duSkRtAnutApAdAvasi - ddhatvAditi dik | 17 18 19 20 21 / atha nizcayato rAgadveSayoH paradravyapravRttijanyajanakabhAvo nAstItyupadizatiparadavammi pavittINa mohajaNiyA va mohajaNNA vA / jogakayA hu pavittI phalakaMkhA rAgadosakayA // 22 // paradravye pravRttirna mohajanikA vA mohajanyA vA / yogakRtA khu pravRttiH phalakAGkSA rAgadveSakRtA // 22 // na hi paradravyamAtmapariNAmarUpa mohajanakaM nizcayataH parapariNAmasya parAjanyatvAd, nApi tatpravRttisvarUpAtmadharma eva | mohajanako mohodayapariNatAtmana eva caramakSaNa koDIkRtAtizayasya tajjanakatvAt / kiM ca svAvadhi pRthaktvapratiyogitvaM (c) hi paratvaM tacca na svasminneva tathA ca kathaM prasannacandrAdInAM paradravyapravRttiM vinA'pi moharAjapAravazyaM / durmukhavacanazravaNAhita manovyApArAdeva tasya dveSodaya iti cet sumukhavacanazravaNAdrAgodayo'pi na kutastasmAttattakrama (tattatkarma) vRtilAbhakAla eva tattatkAryajanakaH / parapravRttistu kvAcitkatayopayujyate mAnasavyApArarUpAyA apyupekSAtmikAyAstasyA rAQ gAjanakatvAd / yadi tu pravRttimAtrameva mohajanakaM tarhi suSuptyavasthAyAmapi zvAsaprazvAsAdiprayatnaH spaSTacaitanyarUpaM rAgAdikamutpAdayet sUkSmatadutpAde ca pramANAbhAvaH / etena rAgadveSayoH pravRttijanakatvamapyapAstaM / nanvevaM sakalatAntrikasiddhaM rAgajanyatvaM pravRtterviplavate ityAzaGkAyAmAha - yogakRteti pravRttisAmAnyaM prati hi yoga eva heturvIryAntarakarmakSayakSayopazamajanyasyApi vIryasya niyamato yogAnvayavyatirekAnuvidhAnAdata eva kSAyikyapi vIryalabdhiH svahetuyogavilayAdeva vilIyata iti siddhAntaH / yogazca vastuta ekarUpopi vyApArabhedAt tridhA bhidyate taduktaM vi0 "kiMpuNa , 100 3500
Page #32
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma // 10 // 00000000000000000000 taNusaMrambheNaM jeNa muMcaisa vAio jogo| maNNai asa mANasio taNujogo ceva ya vibhtto||1|| taNujogo cciya maNavaya parIkSA vR0 jogA kAeNa dbghnnaao| ANApANuvaNa ce taovi jogantaraM hujjaa||2||tulle taNujogatte kIsa va jogantarantaoNa ko| maNavayajogA va kayA bhaNNai vavahArasiddhatthaM" // 3 // atha vA kAyagRhItavAGmanodravyasadhrIcInajIvavyApArAtmake svatantre eva vAGmanasI yogau taduktaM tatraiva / "ahavA tnnujogaahiyvydvvsmuuhjiivvaavaaro| so vayajogo bhaNNai vAyA Nisirijae jeNaM // 1 // taha taNuvAvArAhiyamaNadabasamUhajIvavAvAro / so maNajogo bhaNNai maNNaiNeyaM jao| tennNti||2||" evaM ca mAnasAdipravRttiM prati manoyogatvAdinApi hetutvaM, ata eva suSuptAvasthAyAM kAyayogAhitazvAsaprazvAsAdivyApArasambhave'pi manoyogavyApArAbhAvAnnopayoga iti tadA jJAnAnutpattinirvohAyopayogAbhAvabhaNitirAkare vya-10 vasthitA, phalArthipravRttiM prati ca phalecchApi hetuH, sA ca niyamAt rAgadveSakRtA,mokSecchAyA api nizcayataH paramani:spRhANAmanAdeyatvAt, ata eva "to muai nANavuhi bhviajnnvibohnntttthaae|" ityatra kRtakRtyasya bhagavataH kiM kathanaprayojanaM bhavyAnivAbhavyAnapi vA kimasau na bodhayatIti parapratyavasthAne udIrNatIrthakaranAmA bhagavAnna sarvathAkRtakRtyastadudayakSapaNopAyazca dharmopadezAdireveti tatrAsya pravRttirucitA, kRtArthatve'pi rave sakatvasvAbhAvyamiva bhagavatopyanupakRtopakAritvaM svabhAvAdeva, svato rAgadveSau vinA'pi tadudayAt, kamalakumudayorvikAzasaGkocAviva bhagavadupa- // 10 // dezAdapi bhavyAbhavyayoH pratibodhApratibodhAvapi svabhAvAdeveti samAdhAnadAnAdapyatRptibhAjAmAzAmbarANAM rAgaM vinA kathaM satra pravRtirityAzApi pUritA / svaphalAbhiSvaGgaM vinaiva paramakAruNikapravRtteH paropakArasya ca (syaiva) yAthAtmyenaiva dveSa 0000000000000000000000 in Education : For Private & Personel Use Only Hojainelibrary.org
Page #33
--------------------------------------------------------------------------
________________ vinA pratiniyamAdityupariSTAdvakSyate / tasmAt paradravyapravRttirna rAgadveSajanakatayA dhyAnaprativandhikA'pi tu viSayAntarasaJcArasAmagrItvena, yatra tu mukhavastrikAdipratyupekSaNAdau pravRttirAvazyakAdidhyAne na virodhinI pratyuta tadanurodhinI tatra tayaivAdhyAtmazuddheH zuddhAtmopalambhAdbhayAMsaH siddhimadhyAsate smeti shryte|kthmiti cet ? tathAvidhAvazyakAdikriyA kAlAntarbhaviSNuzreNisamApanayogyasUkSmAntarmuhUrttabhAvinA paramAtmalayena mohakSayAditi gRhANa / nanvevaM "ityetasmin guNasthAne no santyAvazyakAni SaT / santatadhyAnasadyogAt zuddhiH svAbhAvikI yataH" iti kathamiti cet? karmazamanakSapaNonmukhasya prArambhakasya tanniSThasya niSpannayogasya vA dhyAturaviralamAnasavyApArAdeva zuddhAvAvazyakAdyanupayogo natvAvazyakAdikriyAyAstatpratibandhakatvamityabhiprAyo'ta evAthAvazyakAnAmabhAve'pi zuddhimAheti tadavatAraNikAnyathA | kathamapi saGgacchante (na sNgsyte)| ye khalvatyantamapramAditayAtmadhyAnata eva vyApriyante teSAmAvazyakAdikriyAM vinaiva | zuddhirye tu jIvanapra(pra)mAdakaNatayA naivaMvidhAsteSAmAvazyakAdidvAraiva zuddheradhyAtmalAbha ityetadabhiprAya iti dRDhataramAlocanIyaM / nanu tathApyapakRSTamArgAdutkRSTamArga eva zreyAniti zuddhopayoga evAzrayaNIyo na tu saMbhAvitazubhopayogopi | sthavirakalpikamArga iti cettadidamatyAvezAt prathamasopAnamapahAyaivopari praasaadaarohcaaplmaayussmtH| kiM caivaM tvrmaannH| prathamameva zailezIcaramasamayaM kimiti na dhAvasi, tasyaiva nizcayato mokSahetutvAt taduktaM dharmasaMgrahaNyAm " so ubhayalakkhayaheU, selesIcaramasamayabhAvI jo / seso puNa Nicchayao, tasseva pasAhago bhaNiotti / " sa dharma ubhayakSayahetuH dharmAdharmobhayakSayakArI yaH zailezIcaramasamayabhAvI, zeSaH punastasyaiva zailezIcaramasamayabhAvina eva dharmasya prasAdhaka 1000000000000000000000000 Deos osses cootee Gees Jain Education a l inbrary 09 IC
Page #34
--------------------------------------------------------------------------
________________ Thu TTTM Tin tuc // 11 // adhyAtma.. upakArako bhaNita iti / agrimopakArakatayA pUrvapUrvopayoge tu jinakalpamiva sthavirakalpamapi kimiti naadriyethaaH| parIkSA vR0 1 etena digambarANAmutkRSTaH panthAH sitAmbarANAM tu na tatheti mugdhajanAzaGkApi parAstA, pUrvapUrvamArgavilope phalata uttaro-10 ttaramArgavilopAt // 22 // atha vastrAderyagranthatvamAzaGkitaM tannirAkartumAhavatthAi Neva gantho muNINa mucchaM viNeva ghnnaao| taha dehapAlaNaTThA jaha AhAro tuhavi itttto||23|| vastrAdi naiva grantho, munInAM mUcchI vinaiva grahaNAt / tathA dehapAlanAthai, yathAhArastavApISTaH // 23 // jaha dehapAlaNaTTA juttAhAro virAhago Na munnii| taha juttavatthapatto virAhago va NidiTTo // 24 // yathA dehapAlanArtha yuktAhAro virAdhako na muniH / tathA yuktavastrapAtro, virAdhako naiva nirdiSTaH / / 24 / / | munInAM vastrAdikaM na granthaH mUrchA'nimittakapravRttiviSayatvAddehapAlanArthamupAdIyamAnatvAt AhAravat / na ca pUrvAnumAne yadi mUrchA vinopAdIyeta tIkasmAdevopAdIyeteti bAdhakastarkaH, uttarAnumAne cAviratestathopAdIyamAne vyabhicAra iti vAcyaM / AhArAdau yatInAM mUchI vinaiva pravRtterasiddhavyAptikatvAttarkasyottaratra ca dehapAlanArthamityanena vidhiviSayopadarzanAdvihitasyopAdIyamAnatvAdityarthAda, vihitatvaM kathamiti cet AhAravadyatanayA saMyamopakAridehatrANArthatvAditibhAvaH / vastrAdikaM granthaH mUrchAhetutvAt kanakAdivadityanena satpratipakSatvamiti cet granthatvamapi / mU hetutvam yadi tadA hetoH sAdhyAvizeSaprasaGgaH, sAdhye hetutvaM svarUpayogyatA hetau tu phalopadhAnamiti cet nAsiddhavyAptikatvAt, granthavyavahAraviSayatvaM sAdhyamiticedvyavahAro yadi laukikastarhi mUrchAhetutRNAdau vyabhicAro, yadya 00000000000000000000 Tin t uc Tin tuc Tin tuc ( Jain Education For Private Personel Use Only A B C << w.jainelibrary.org
Page #35
--------------------------------------------------------------------------
________________ 00000000000000000000000 laukikastahi bAdha eva / yadi bhayahetutvAdika granthatvaM tadA'prayojakatvaM, mUrchAhetutvena bhayAdihetutvAyogAt / parigrahajanyabandhahetutvaM granthatvamiticenna, bandhahetutvamAtrasyaiva tatraucityAt , yatyupakaraNasyApyaviratabandhahetutvena siddhasAdhanAcca / hetau sAdhye ca yatInAmityupAdAne cAsiddhibAdhau / yeSAM mU hetutvaM teSAM grantha iti vaktumabhimatamiticet kAmamabhimataM naH, yeSAM kanakAdikaM granthasteSAM vastrAderapi granthatvAt, sAmAnyatastu kanakayuvatyAdika api na grantha AhArAdivadehArthatvAt yadAha-"AhAro va na gantho, dehanti visaghAyaNahAe / kaNagampi tahA juvaI, dhmmNtevaasinniimitti|" nanvevaM granthAgranthavyavasthAvilopaH syaaditicedtraahuH| "tamhA kimatthi vatthu, gantho gantho va sabahA loe / gantho gantho va mao, mucchamamucchAi Nicchayao // 1 // vatthAi teNa jaM jaM, saJjamasAhaNamarAgadosassa / taM tamapariggaho cciya, pariggaho jaM taduvaghAI // 2 // " yadyapi nizcayato mUcchava granthaH"mucchA pariggaho vutto" iti vacanAttathApyatra mUrchA|jananapariNataM dravyaM grantha iti vyavahAro'pi vizuddhatayA nizcayatvenoktaH / nanu bhavatAmapi na grantha iti sAdhyasya ko'rtha iti cenmU hetutvamiti gRhANa / mUrcchayA pravRttireva hi punaH punastadanusandhAnajananI dRDhataravAsanAM prasUte / athaprasannacandrAdInAMprAthamikadurmukhavacanazravaNAdipravRttI rAgoparAgaviSayoparAgasAmagrIdvayasamAjAdevobhayoparAgopazliSTasvabhAveti mUrchA'janyA tat pravRttiH kathamuttarottaramUrchAjananIti cenna yaugapadye'pi viSayoparAgatya rAgoparAga-| lAjanyatvAt / mokSecchAdirUpo rAgastu na tAdRg rAgavAsanAjanaka iti vaDherdAhyaM vinAzyAnuvinAzavadvipayAbhiSvaGgavA-| sanAM vinAzya svayamapi nazyatastato'dhyAtmazuddhiriti dhyeyaM / yatra tu vastrAdikaM na grantho mUrchA'janakatvAditi | punchamamucchA zakti nizcayatve zuddhatayA nidhayaha punaH punaH 00000000000000 lain Education Licional For Private & Personel Use Only A w .jainelibrary.org
Page #36
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma // 12 // @ 00000000@@@@@@@@@@ prayogastatra mUrchAnvayavyatirekAnanuvidhAyitvAdityAdyartho bodhyaH / nanu dvitIyahetau vihitopAdAnaM mUrchA'janane| parIkSA vR0 prayojakamabhimataM, nacaitadabhimataM naH, vihite'pyAhArAdau keSAMcit mUrchAsaMbhavAditi cenna / yAvadaprAptaM tAvadvidheyamiti nyAyAta saMyamapAlanArthamAkSepAdevAhAropakaraNAdiprApleyetanAyAM tadanukUlavizeSaniyame ca vidhivyApAravizrAmAt, naca | yatanayA pravarttamAnAnAM mUrchAlezasaMbhava iti / etena kevalino nadyuttArAnujJAne tadavinAbhAvijIvavirAdhanAnujJAnamapi durnivAramiti mUrkhapralapitaM nirastam, yatanAyAmeva tadanujJAvizrAmAdU,nadyuttArAvinAbhAvijIvavirAdhanAyAstvanAbhogaprayutAzakyaparihAreNaiva prApteriti dig / itthaM ca yadyupadhiparigraho vihitastAhaM bhUyAneva sa zreyAnAtmopAsanAbhyAsavanna tu tasya svalpatA zreyaskarItyapi pareSAM pralApamAnaM draSTavyam / AhArAdivadAkSepaprAptopadhigrahaNe yatanAnukUlasvalpatAyA | evAnujJAnAd, ata eva yApadhiparigrahaH zreyAn tarhi jinakalpikAdayo'pi taM na parityajeyurityasamIkSitAbhidhAnaM, la-| bdhimatAM teSAM tatsarihArasya zakyatvena saMyamAnupakArakasya tasya tevaprApterityagre vakSyate / nanvAhAravaditi kathaM dRSTAnto, yataHprakAzopalambhAya pradIpapUraNotsarpaNayoriva, zuddhAtmopalambhaprasiddhaye hi kaSAyarahitatayA zarIrAdyanurAgAdiprayuktA|'yuktinivRttau taccharIrasaMbhojanasaJcalanayoH pravRttiyuktetyuktaM tathA hi-"iha bhogaNirAvekkho appaDibaddho parammi loaNmi| juttAhAravihAro rahidakasAo have samaNotti" na caivaM upadhau sambhava iti cenna / dIpasya nirvAtasthalAvasthApanatulyasya |dharmopakaraNAdAnasyApi yatanayA yuktatvAdyathA hi bhojanAdau saMyamasAdhanatvamAtramatyaiva zarIrAnurAgAnubandhitvaM nivartate // 12 // tathAtrApIti tulyam // 23 // 24 // atha yAvatyAhAravihArayoryuktatvasAmagrI tAvatI dharmopakaraNepyabAdhitetyupadarzayati-14 @ @@ Jain Education a l For Private & Personel Use Only Mw.jainelibrary.org
Page #37
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education In aNasaNasahAvajogA jaha asaNaM aNasaNanti juttamiNaM / juttaM taha vatthAI sahAvao'tappariNayassa // 25 // anazanasvabhAvayogAt, yathA'zanamanazanamiti yuktamidam / yuktaM tathA vastrAdi, svabhAvato'tatpariNatasya // 25 // yathA hi-saMyatasya sakalakAlameva sakalapudgalAharaNazUnyamAtmAnamavabudhyamAnasya sakalAzanatRSNAzUnyatayAntaraGgatapaHsvarUpAnazana svabhAvabhAvanAsiddhaye eSaNAdoSazUnyAnyadvaizyAcaraNe'pi sAkSAdanAhAratA taduktaM ca- " jassa aNasaNa(NaM a) mappA, taMpi tao tappaDicchagA samaNA / aNNaM bhikkhamaNesaNamadha te samaNA annaahaaraa|" tathaivAsya sarvakAlameva sakalaparadravyaparigrahazUnyamAtmAnamavabuddhyamAnasya sakala mUrcchArahitatayAntaraGgAparigrahasvabhAvabhAvanAprasiddhaye doSazUnyamupakaraNaM pratigRhNato'pi kuto na sAkSAdaparigrahateti ka eSa pakSapAtaH 1 / phalecchAmAtreNAniSTanirurutsAmAtreNa vA pravRttAvapyatRSNApariNAmena tRSNAtirodhAnAdahaGkAramamakArAbhAvasyobhayatra tulyatvAt // 25 // evaM ca yatInAM nirdoSamAhAramanAhAraM OM manvAnasyApi vastrAdimataH kathamacelatvamiti paryanuyogo'vicAritopanyasta evetyAha evaM ca sacelANaM, kaha suttuttaM bhave acelattaM / iya pabhaNaMtassa tuhaM ko NiyaghararakkhaNovAo // 26 // evaM ca sacelAnAM, kathaM sUtroktaM bhavedacelatvam / iti prabhaNatastava, ko nijagRharakSaNopAyaH // 26 // la hi bhAvatosnAhAramAtmAnaM dravyato bhuJjAnameva manyate sa khalu bhAvato niSparigrahe'pi dravyato dharmopakaraNadhAriNi kathaM sacelatAM paryanuyuJjIta ? itazca jitAcelaparISaho muniriti sUtramapi suvyavasthitaM // 26 // yaditu sarvathA celapa 0000 jainelibrary.org
Page #38
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtmarityAgenaivAcelaparISahavijayo nAnyatheti te matistarhi sarvathAhAraparityAgenaiva dhutparISahavijaya iti dIkSAmArabhyaiva parIkSA vR0 digambarasya yAvajjIvamanazanamApatitamiti mahatkaSTamAyuSmata ityanuzAstijai celabhogamettA Na jiyAcelakaparisaho sAhU / bhuJjanto ajiyakhuhAparIsaho to tuma patto // 27 // yadi celabhogamAtrAnna jitAcelakyaparISahaH sAdhuH / bhuJjAnopyajitakSudhAparISahastattvaM praaptH|| 27 // __ yathA hi-tIvrakSudvedanodayepyeSaNAdidoSaduSTamAhAramagRhRtastaddoSarahitamAhAramupalabhya ca vidhinA kSuddhedanAM pratikukArvataHkSutparIpahavijayo natu sarvathAhAra(rA)grahaNena; nirupamadhRtisaMhananAnAM jinAnAmapi tadajetRtvaprasaGgAt, tathA zItAdive-16 danAbhibhUtenApi sAdhunA doSaduSTopadhityAgena doSarahitopadhiparibhogena ca tatpratIkArAdAcelakyaparISahavijayaH kRto bhavati natu sarvathA tasarityAgena nyAyasya samAnatvAt / atha kSudvedanAdyAkulatApratipakSaH sAmAyikarUpasthiratApariNAma | eva nizcayataH parISahavijayastaduktaM dravyasaGgrahavRttau "teSAM kSudhAdivedanAnAM tIvrodaye'pi sukhaduHkhajIvitamaraNalAbhAlAbha-16 nindAprazaMsAdisamatArUpaparamasAmAyikenA'navaratazubhAzubhakarmasaMvaraNacirantanazubhAzubhakarmanirjaraNasamarthena yannijaparamAtmabhAvanAsaJjAtanirvikAranityAnandaikalakSaNaM sukhAmRtasaMvitteracalanaM sa parISahavijaya iti" cettathApi tadupaSTambhakAhArA-1 // 13 // | dipravRttirivAcelakyaparISahavijayarUpAparigrahasvabhAvabhAvanopaSTambhakadharmopakaraNapravRttiH kimiti na yukteti // 27 // athaivaMvidhadharmopakaraNadhAriNAM na kevalaM nizcayato'pitu vyavahArato'pyacelatvamityanuzAsti 90000000000000000 SOOOOOOOOGGEROEROOOO Jain Education a l For Private 8 Personal Use Only jainelibrary.org
Page #39
--------------------------------------------------------------------------
________________ 300000000000000000000000 jaha jalamavagAhanto bhaNNai celarahio sacelo vitaha thovajuNNakatthiyacelA vi acelayA saah||28|| yathA jalamavagAhamAno bhaNyate celarahitaH sacelo'pi / tathA stokajIrNakutsitacelA apyacelakAH sAdhavaH / / 28 // ___ yathA hi-kaTIvastreNa veSTitazirasopi jalAvagADhapuruSasya tathAvidhaparibhogaprakAranepathyAdyabhAvAdacelakatvavyavahArastathA kacchAbandhAbhAvAt kUrparAbhyAmagrabhAga eva copalapaTTadhAraNAn, mastakasyopari prAvaraNAdyabhAvAcca, lokarUDhaprakArAdanyaprakAreNa paribhogAt, tathAvidhanepathyAbhAvAcca, sacelA api munayo'celA vyavahiyanta iti bhAvaH // 28 // evamupacaritavyavahArAccheSasAdhava ityuktaM nirupacaritavyavahArAttu devadUSyavastrApagame bhagavanta eva saMbhavantIti vibhajateuvayAreNa acelA, sesamuNI sabahA jiNindA ya / khaMdhAo devadUsaM, cavai tao ceva Arabbha // 29 // upacAreNAcelAH, zeSamunayaH sarvathA jinendrAzca / skandhAddevadUSyaM, cyavate tata evArabhya // 29 // | bhagavanto hi vastrapAtrakAryakArilabdhibhAjo nirupamadhRtisaMhananAzcaturjJAnAtizayayuktA vinA'pi vastrapAtrAdikaM saMyama nirvoDhuM kSamamANA na kAraNAbhAvAt tadupAdatte / kevalaM savastrapAtro dharmaH prarUpaNIya iti devendraNa skandhAhitaM devadUSyamAdAya niSkrAmantIti devadUSyavastrAvasthitiM yAvattepyupacArato'celAstataH paraM mukhyayA vRttyeti tattvaM / jinakalpikasvayambuddhAdayastu sarvakAlamupacaritA'celA evopadhidvayasya sarvadA bhAvAd, ata eva tAnuddizyAyamupadhivibhAgaH "dugatigacaukkapaNagaM, Nava dasa ikkArasave baarsgN| ee aha vigappA, jiNakappe huMti uvahissa" iti vacanoko draSTavyastatra rajoharaNaM mukhavastrikA ceti dvividhaH upadhiH keSAMcidanyeSAM tu kalpena saha trividhaH, kalpadvayena tu 000000000000000000000000 Jan Education For Private Personel Use Only
Page #40
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma // 14 // 0000000000000000000000 saha caturvidhaH, kalpatrayeNa saha paJcavidhaH, zaktivaicitryAt pAtramAtraviSayakalabdhibhAjAM drssttvyo|yessaatu vastramAtraviSayiNI| parIkSA vR0 labdhisteSAM rajoharaNaM mukhavastrikA / pattaM pattAbandho pAyaTThavaNaM ca pAyakesariyA / paDalAi rayattANaMca gocchao paaynijogo||1|| iti gAthayoktaH saptavidhaH pAtraniryoga ityevaM navavidha upadhistadubhayaviSayakalabdhirahitAnAM |ca yathAzakti kalpena saha dazavidhaH, kalpadvayena sahaikAdazavidhaH, kalpatrayeNa tu samaM dvAdazavidha upadhi ya iti // 29 // tadevaMvidhavyavasthApradarzanasya phalAntaramapyAhaeeNa jai acelA jiNindajiNakappiAiA sumunnii|to esocciya maggoNapaNotti parAkayaM vayaNaM30 ___etena yadyacelA jinendrajinakalkiAdayaH sumunayaH / tadeSa eva mArgo nAnya iti parAkRtaM vacanam // 30 // etena teSvapi sarvathA'celatvAbhAvapratipAdanena / zeSaM sugamaM // 30 // api ca|jiNakayameva ya kamma, jai kAyavvaM tao tuhaM ihyN| uvaesasissadikkhAguruvayaNAIhi kiM kajaM // 31 // jinakRtameva ca karma, yadi karttavyaM tatastaveha / upadezaziSyadIkSAguruvacanAdibhiH kiM kAryam // 31 // PI yadi hi jinaziSyANAmapi hi jinAcaritamevAcaritavyaM tarhi chadmasthAvasthAyAM jinAnAmupadezadAnaziSyadIkSAdi pravRttyabhAvAdguruvacanavazavRttitAyAzca svayambuddhatayA kadAcidapyabhAvAt tIrthoccheda eva syAd atha zuddhopayogAdhikAri-14 // 14 // bhirbhagavadAcaritamevAcaraNIyaM taduktaM "kiM kiJcaNatti takaM, apuNabbhavakAmiNodha dehe vi|snggtti jiNavariMdA, appaDikammattimudditti" zubhopayogAdhikAriNAM tUpadezAdipravRttenna tIrthoccheda iti cedidamapi kuto nirNItamAyuSmatA ? bhagava 00000000000000000 tameva ca karma manAcaritamevAcaritAcadapyabhAvAt tIcA visaGgati Jain Education dans l a jainelibrary.org
Page #41
--------------------------------------------------------------------------
________________ oREESOGOOGSPECE dupadezAditi cettarhi tata eva jinakalpikAdyaupadhikamArgAdhikAriNo'pi nirupamadhRtisaMhananAH pUrvavidaH kRtaparikarmANaH ta eva ca bhavantIti kimiti na pratipadyase // 31 // atha jinakalpapratipattyakSamasyaiva sthavirakalpapratipattistulanAbhyAsAdidRDhIkRtazaktareva kasyacinjinakalpapravRttiHzreyasIti bhagavadupadeza ityAhaniratisayANaM kappo, therANa hio tthioapttthev| paDivajjau jiNakappaM, paJcahi~ tulaNAhi~ jutto jo||32 niratizayAnAM kalpaH, sthavirANAM hitaH sthitazca tatraiva / pratipadyatAM jinakalpaM, paJcabhistulanAbhiryukto yaH // 32 // | tAdRzasaMhananadhRtividyAdyabhAvena niratizayAnAmeva hi sthavirakalpa uktastAdRzAtizayavatAM tu jinakalpapratipattireva mukhyA / sthavirakalpikasyApi cAyaMkramaH "pavajA sikkhAvayamatthaggahaNaM ca aniyaovAso / NipphattI ya vihAro, |sAmAyArI ThiI ceva / " guNavatA hi guruNA vidhinA pUrva yogyasya ziSyasya pravrajyA pradeyA, tataH paraM zikSApadaM grahaNAsevanArUpaM dvAdazavarSANi yAvatsUtrAdhyayanopadezapratyupekSaNAdikriyopadezarUpaM, tatazcArthagrahaNaM dvAdazavarSANyadhItasUtraH ziSyo guruNArthagrahaNaM kAryate'nyathA sUtrAdhyayanaprayAsasya niSphalatvaprasaGgAt , tato'niyato vAsaH yadyAcAryapadayogyaH ziSyaH tadA jaghanyatopi sahAyadvayaM dattvAtmatRtIyo dvAdazavarSANi yAvannAnAdezadarzanaM niyamena kAryate jinajanmA-144 dibhUmidarzanajanitaharSAtirekeNa svasamyaktvasthirIbhAvaparasamyaktvasthirIkaraNanAnAcAryaparizIlanajanitasUtrArthasAmAcArI vizeSopalambhanAnAdezabhASAvabodhAnugRhItatattaddezajavineyapravrAjanapUrvapravajitatadupasaMpadbhAvatadanurAgabhAjanatvAdiguNAnAM tathaiva saMbhavAt atathAbhUtasya tvaniyamaH, tato niSpattirAcAryapadArhatAyAH anyeSAM bhUyasAM ziSyANAM tadantike niSpa jai00000000000000000 Jain Education a l Odjainelibrary.org
Page #42
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma parIkSA vR0 // 15 // rurururururururururucaak ttiriti / evaM ca niSpadya sUripadaM ca prApya, dIrghakAlaM tatparyAyamanupAlya, yogyaziSyamAcAryapade'vasthApya, vihAro vizeSAnuSThAnarUpo vidheyaH, sa ca dvividho, bhaktaparijJeGginIpAdapopagamanalakSaNamabhyudyatamaraNaM jinakalpaparihAravi-| zuddhikayathAlandikakalpapratipattiA, tatra stokaM svAyurjJAtvA prathamavihAraM pratipadyate / dIrghamapi svAyurjJAtvA yadi kSINajavAbalastadA vRddhavAsaM svIkurute / puSTAyAM tu zaktau jinakalpAdipratipitsustapaHsattvasUtraikatvabalaviSayiNIbhiH paJca-1 bhistulanAbhiH prathamamAtmAnaM tolayati tathA hi-tapobhAvanayA tAvattathA bubhukSAM parAjayate yathA kAraNavazAdASaNmAsImAhArAlAbhenApi na khidyeta / sattvabhAvanAbhistu-"paDhamA uvassayaMmi, bIyA bAhiM taiya cukNmi| suNNaharammi cautthI, aha paJcamiyA masANaMmI"tyuktakrameNa bhayaM parAjayate / sUtrabhAvanayA tu tathA sUtramati paricinute yathA sarvakAlaM tatpa|rAvarttanAnusAreNaiva samyagavabudhyata iti / ekatvabhAvanayA tu sAGghATikAdibhirapi mithaH saMlApAdipravRttinivRttyA bAhyamamatvanivRttau dehopadhyAdikAdibhyopi bhinnamAtmAnaM bhAvayaMsteSvapi sarvathA nirabhiSvaGgo bhavati / balaM dvividhaM, zArIraM manodhRtibalaM ca, tatra zArIramapi balaM jinakalpapratipattiyogyasya zeSajanabalamatizeta ev| tapaHprabhRtinA tadapakarSe'pi dhRtibalena tathAtmAnaM bhAvayati yathAna mahadbhirapiparISahopasarbAdhyata iti| tadevaM paJcabhirbhAvanAbhirbhAvitAtmA gacche prativasannapyAgamoktavidhinAhArAdiparikarma saMsAdhya saGgha svagaNaM cAhUya jinagaNadharacaturdazapUrvidazapUrvisamIpe, tadabhAve vaTAzvatthAzokavRkSAdInAmAsattau jinakalpamabhyugacchati, tataH sarvAn kSAmayitvA nijapadasthApitasUriprabhRtInanuzAsya ca vanakandarAdau viharati |prtipnnjinklpshc yatra grAme mAsakalpa caturmAsaka vA karoti tatra SaT bhAgAn kalpayati / 0000000000 GOGG04 Jain Education For Private Personel Use Only ainelibrary.org
Page #43
--------------------------------------------------------------------------
________________ na karoti nAsthaNDile, pAta, mattakarivyAghrasiMhAdika va zrutasaMhananA-18 00000000000000000000000 yatra bhAge ekasmin dine gocaracaryAyAM hiNDitastatra punarapi saptama eva divase paryaTati, gamanaM ca tRtIyapauruSyAmeva kurute, caturthapauruSI ca yatrAvagAhate tatra niyamAdavatiSThate, bhaktaM pAnakaM cAlepaM yattadeva gRhNAti, eSaNAdikaM muktvA | lAna kenApi saha jalpati, ekasyAM ca vasatau yadyapyutkRSTataH sapta jinakalpikAH prativasanti, tathA'pi mitho na bhASante, upasargaparISahAn sarvAnapi sahata eva, rogeSu cikitsA na kArayatyeva, tadvedanAM tu samyageva viSahate, ApAtasallokAdidoSarahita eva sthaNDile uccArAdIn karoti nAsthaNDile, parikarmarahitAyAmeva vasatau tiSThati yadyupavizati tadA niyamAdutkuTuka eva na tu niSadyAyAmaupagrahikopakaraNAbhAvAt, mattakarivyAghrasiMhAdike ca sammukhe samAga-16 tyunmArgagamanAdineryAsamitiM na bhanakti evamAdisAmAcArIsiddhAntaratnAkarAdavabodhyA / sthitizca zrutasaMhananAdikA jJeyA tathA hi-jinakalpikasya tAvajjaghanyato navamasya pUrvasya tRtIyamAcAravastUtkarSatastvasaMpUrNAni dazapUrvANi zrutaM bhavati / prathamasaMhanano vajrakukhyasamAnAvaSTambhazcAyaM bhavati / svarUpeNa paJcadazasvapi karmabhUmiSu saMhRtastvakarmabhUmiSvapi, utsarpiNyAM vratasthastRtIyacaturthArakayoreva janmamAtreNa tu dvitIyArake 'pi, avasarpiNyAM tu janmanA tRtIyaturthArakayoreva vratasthastu paJcamArake'pi, saMharaNena tu sarvasmin kAle prApyate, pratipadyamAnakazcAyamAdyacAritradvaye, pUrvapratipannastu sUkSmasaMparAyayathAkhyAtacAritrayorapyupazamazreNyAM labhyate, pratipadyamAnAnAmutkRSTataH zatapRthaktvaM pUrvapratipannAnAM tu sahasrapRthaktvaM teSAmavApyate, sa ca prAyo'pavAdaM nAsevate kSINajavAbalastvaviharamANo'pyArAdhaka:AvazyakInaSedhikImithyAduSkRtagRhiviSayapRcchopasaMpallakSaNAH paJca cAsya sAmAcAryaH natvicchAkArAdayaH, ArAmA, POOOOO For Private Personal Use Only A w .jainelibrary.org.
Page #44
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma parIkSAvR0 9000000000000000000 dinivAsatayaughataH pRcchAdyasaMbhavAdAvazyakInadhikIgRhasthopasaMpallakSaNAstisra evetyanye, locaJcAsau nityameva karotItyevamAdisamayasamudre vistaraH / evaM parihAravizuddhikAdisAmAcArIsthitI api draSTavye, tadevaMvidha utkRSTaH panthA nopadarzitatulanAdikaM vinA rathyApuruSairanyaiH spaSTumapi yogya iti tadarthitayaiva sthavirakalpaM pratyAcakSANAHpare cakravartibhojanAsvAdalolubhatayA svagRhocitAnnabhojanamapi parityajatastadapi cAlabhato bubhukSAbAdhitasya dvijasyeva sodrtaamupgntaarH| syAdetad, ekarUpasya mokSasyaikarUpeNaiva hetunA bhAvyamanyathA vyabhicArAt, sa ca zuddhopayoga eva, zubhopayogasyApi svargAdisukhahetutvAditicetkaH kimAha! nizcayataH samatApariNAmarUpasyaikasyaiva mokSamArgatvAt, jinakalpAdInAM tatpratibandhakavicitrakarmakSayahetutvenaivopayogAttaduktaM-"seyaM bahiraGgayatiliGgAbhAvena bharatAdInAmapi locakaraNAdika vinA kevalajJAnAnutpattimabhidadhataH pratyuta tavaivAtra durAgraho bahiraGgaliGgaM na mokSAGgaM kiM tu tadabhAvAvinAbhAvinI kAmamataiva samatApratibandhiketyasmAkamAzayaH" iti cetsoyaM durAzayo, mamatAyAstadabhAvAvinAbhAve mAnAbhAvAt, mamatA-1 hetutvarUpaparigrahatvenApi mamatAhetutvAbhAvAt, parapravRttitvenApi mamatAhetutvasya prAyikatvAt, bharatAdInAM parapravRtterapya|bhAvAcca, etenAtmAtiriktajJAnasAmagrI AtmajJAnapratibandhiketyapi nirastaM, tathApratibandhakatve'pi prAthamikamanovyApArAhitabAhyavyApAravAsanayA bAhyavyApArAnuparamepyantarA nUtanavyApArAbhAvenAdhyAtmapravRtterapratirodhitAditi kimityAneDitavismaraNazIla taayussmtH||32|| tasmAt jinopadiSTameva hitArthibhirAcaraNIyaM na tu tadAcaritamevetyanuzAsti 0000000000000000000000 Jain Education L a For Private & Personel Use Only Make.jainelibrary.org
Page #45
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education 90006 | vejjuvadiTTaM osahamiva jiNakahiaM hiaM tao maggaM / sevaMto hoi suhI iharA vivarIaphalabhAgI // 33 // vaidyopadiSTauSadhamiva jinakathitaM hitaM tato mArgam / sevamAno bhavati sukhI itarathA viparItaphalabhAgI // 33 // rogiNaH samyagbhiSagvaropadiSTamauSadhamiva bhuvanavaidya bhagavadupadiSTo mokSamArga eva samyagArAdhyamAno mumukSorantaraGgavedanAM vinAzayati tadAcaraNasyaivAnveSaNaM tvazaktasyApathyarUpatayA pratyutAnarthanibandhanamiti bhAvaH // 33 // atha tathApyadhikRtamAhAropakaraNayorna sAmyaM yAvatA''hArAdAvanigUhitazakteH kadAcideva pravRttiranyatra punaratathAbhAvAdityatrAbhIkSNaM pravRttAvapi zaktyanigUhanAdeva dharmopakaraNasya yuktatvamityuttaraM sukaramityAha aNigRhanto sattiM bhuJjanto vi jaha No cayai maggaM / aNigUhanto sattiM, taha uvagaraNaM dharanto vi // 34 // anigRhayan zaktiM bhuJjAnopi yathA na tyajati mArgam / anigRhayan zakti tathopakaraNaM dharannapi // 34 // kalAtmazaktiprakaTIkaraNena tapaH kurvANo hi tAM pariniSThitAmavagamya tadupaSTambhaka vihitAhArapravRttimAnna virAdhakaH zaktinigUhanaprayuktabhojanAnurAgAbhAvAt taduktaM pra0 sAre "kevaladeho samaNo deha imamattarahidaparikammo / Autto taM tavasA aNigUDhaM appaNo sattiMti / " evaM sakalAtmazaktiprakaTIkaraNena sarvAbhiSvaGgaM parityajannapi tAdRzadhRtibalAdyabhAvena tAM pariniSThitAmavagamya tadupaSTambhakadharmopakaraNapravRttimAnapi na virAdhakastata eva yadAgamaH - " aNigUhanto viriyaM Na virAhei caraNatavasuesuM / jai saJjame vi viriyaM na NigUhijjA Na hAvijjA // 1 // ekaikAcArApratirodhenaivAcArAntarasamAcaraNaM balavadaniSTAnanubandhISTasAdhanamiti tAtparyam / tatrApi mUlaguNAcArAnurodhenaivottaraguNAcaraNaM zreya iti jainelibrary.org
Page #46
--------------------------------------------------------------------------
________________ parIkSA vR0 adhyAtma-vizeSaH / sarvadA pravRttau na zaktyanigRhanamiti cenna, sarvadA tAdRzazaktyabhAvAdeva vannigRhanAbhAva iti nisskrssaat||34|| kAraNikatvamapi dvayostulyamevetyupadizatilAkAraNigaMjaha vatthaM, taha AhAro vidaMsio samae / egaM ciccA avaraM, giNhaMtANaM Nu ko bhAvo // 35 // yA kAraNikaM yathA vastraM tathA''hAropi darzitaH samaye / ekaM tyaktvA'paraM gRhNatAM nu ko bhAvaH / / 35 // siddhAnte hi tribhiH kAraNairvastradhAraNamanujJAtaM tathA ca sthAnAGgasUtra tihiM ThANehiM vatthaM dharejA taM hirivattiaM dugaMchAvakAttiaMparIsahavattiaMti-hIrlajjAsaMyamo vA, pratyayo nimittaM yasya dhAraNasya tattathA, jugupsA lokavihitA nindA sA pratyayo yasya tattathA, evaM parISahAH zItoSNadaMzamazakAdayaH pratyayo yatra tattatheti" tatra pare pratyavatiSThante-nanu kAraNikamidamasamasAhasavatAmasmAkamanucitamiti, ta evaM pratibodhyAH, yadi kAraNikatvAddharmopakaraNadharaNamayuktaM AyukAmatAMtarhi kAraNika AhAragrahaNamapyuktamApadyeta, tasyApi kAraNikatvenopadezAttaduktaM sthAnAGge "chahiM ThANehiM samaNe NiggaMthe 6 AhAramAhAremANeNAikkamai taM veaNaveyAvacce iriyahAe asaJjamaThAe taha pANavattiAe chaThaM puNa dhammacintAetti chahinti kaNThyaM / AhAramazanAdikamAhArayannabhyavaharannAtikrAmatyAjJAM puSTAlambanatvAdanyathA tvatikrAmatyeva rAgAdibhAvAt tadyathA veaNAgAhA kSuddhedanA 1 vaiyAvRtyamAcAryAdikRtyakaraNam 2 vedanavaiyAvRttyaM, bhuJjIta vedanopazamanArtham vaiyAvRttyakaraNArtha ceti bhAvaH, IryA gamanaM tasyA vizuddhiyugamAtranihitadRSTitvaM IryAvizuddhistasyai IryAvizuddhyartha, iha ca vizuddhizabdalopAdIryArthamityuktaM bubhukSito hIryAzuddhAvazaktaH syAditi tadarthamiti, caH samuccaye, saMyamaH prekSotprekSApra 000000000000000000000 hai ji000000000000 NamaNakyAvaJca iriyANyAjJA puSTAlambanatvAdazyAvRtya, bhuJjIva vizuddhayartha, hAjJAna Jain Education For Private Personel Use Only OE ainelibrary.org
Page #47
--------------------------------------------------------------------------
________________ 0000000000000000 mArjanAdilakSaNastadartha, tatheti kAraNAntarasamuccaye,prANA ucchAsAdayo balaM vA teSAM tasya vA vRttiH pAlanaM tadartha prANadhAraNArthamityarthaH, SaSThaM punaH kAraNaM dharmacintAyai guNanAnuprekSArthamityartha iti"| nanu yadi lajjAkutsAnirodhAyopakaraNaM| grAhyaM tarhi yathokkopadhigrahe 'pi tadanivRtterviziSTanepathyAdikameva parigrAhyaM syAditi cenna, svazaktyA lajjAkutsAnigrahe 'pi viziSTazaktyabhAvAt , yAdRzalajAkutse na nivarttate tAdRzatannivRtteruktadharmopakaraNasAdhyatvAd, athavAhI saMyama stadarthameva vizeSatastadupayogastadAha-"vihiyaM sue cciya jaodhareja tihiM kAraNehiM vatthaMti / teNaM ciya tadavassaM NiratisaejANaM dhareyabaM // 1 // jiNakappAjogANaM hIkucchaparIsahA jovssN| hIlajaMti va so saMjamo tadahraviseseNanti // 2 // " yathA | cAsya saMyamopakAritvaM tathA prAgeva prpnycitN| tathA ca yadi kAraNikatvAdvastraM tyAjyaM tAhAropi tava tyaktavyaH syAt, yadi punaryena kenacit kAraNenAhAro grAhyastarhi tena vastrAdikamapi grAhyamiti duruttarA pratibanditaraGgiNI // 35 // atrAtha doSAntarodbhAvanamapi parasya tulyamityAhaavijiyahirikucchANaM jai guNaM saJjameNa ahigaaro|taa kaha ajiadigicchAtahANaM tattha ahigAro360 . avijitahIkutsAnAM yadi nUnaM saMyame nAdhikAraH / tatkathamajitadigicchAtRSNAnAM tatrAdhikAraH / / 36 / / - yadi hIkutsayoravijaye cAritrameva neti tavAbhimataM tarhi kSuttaSNayorudayepi kathaM taditi paryanuyoge nagnATasya gaganamevAvalokanIyaM syAd,atha prAyojitakSuttRSNAnAmapi sAdhUnAM jIvadazAtodayatayA tadudaye'pi vidhinA tatpratIkAro na do Do00000000000000 Jain EducationalARH For Private & Personel Use Only ww.jainelibrary.org
Page #48
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtmaka // 18 // 2000000000000000000000 pAya tarhi prAyojitahIkutsAnAmapitaddhetukarmajanitatannirodhAya keSAM cit saMyamatrANAya dharmopakaraNadharaNaM na doSAyeti tulyo| api coktopakaraNena cAritraprazaMsayApi mahAn guNo veSeNaiva ca patayAlupariNAmAnAmapi zaGkAsaMbhavazca, taduktaM dhammarakkhai. aha hirikucchAhi sayA hirikucchasahAvabhAvaNA No ce| taNhAchuhAhi tA kaha tayabhAvasahAvasaMbuddhI 37 .. atha hIkutsAbhyAM sadA hIkutsAsvabhAvabhAvanA no cet / tRSNAkSudhAbhyAM tatkathaM tdbhaavsvbhaavsNbuddhiH||37 // tRSNAkSudhAbhyAmatRSNAkSudhAsvabhAvabhAvaneva hIkutsAbhyAmahIkutsAsvabhAvabhAvanA na pratiroDhuM zakyA manaHzuddherbalavattvAdanyathA tavApyagateH, sarvadA satyau hIkutse svatAdrUpyapratItijanike iti cettarhi zarIramapina kutaH ? saMyamopakAritvamatistatpratibandhiketi cedatrApi tulyaM, tAbhyAmapisthirIkaraNAdyupakArasaMbhavAt // 37 // AhAravidhAnasamAdhAnamapyupadhau tulyamityAhaussaggavavAyANaM mittIe aha Na bhoaNaM duTuM / ussaggavavAyANaM mittIi taheva uvagaraNaM // 38 // utsargApavAdayomaitryA'tha bhojanaM na duSTam / utsargApavAdayomaiMtryA tathaivopakaraNam // 38 // bAlAdinApi mUlacchedAbhAvenAtikarkazamevAcaraNIyamityutsargaH,svayogyaM mRdevAcaraNIyamityapavAdaH, svasya yogyamatikarkazamAcaratA'pi svayogyaM mRdvapyAcaraNIyamityutsargasApekSo'pavAdaH, svayogyaM mRdAcaraNamAcaratA svayogyamatikarkazamapyAcaraNIyamityapavAdasApekSa utsarga, ityutsargApavAdamaitryA hyAcaraNamanujJAtam taduktaM "bAlo vA buDDo vA smbhihdo| 1dharmarakSAyAM zrIupadezamAlAprakaraNe / 10000000000000000000000 // 18 // Jan Educatan For Private Personal Use Only Banainelibrary.org
Page #49
--------------------------------------------------------------------------
________________ 00000000000000000000 vA puNo gilANo vA / cariyaM caradu sajogaM mUlacchedaM jadhA Na hve|" na tu tadvirodhena, yato glAnatvAdyanurodhena mRdAcaraNepyalpalepo bhavatyeva taduktaM "AhAre ca vihAre desaM kAlaM samaM khamaM uvahiM / jANittA te samaNe vaTTadi jadi appalevI so tti // 1 // " tadvaramutsargo, glAnatvAdyanurodhena mRdAcaraNepyalpa eva lepo bhavati, tadvaramapavAdo, glAnatvAdinApyAhAravihArayoralpalepabhayenApravRttAvatikarkazAcaraNena zarIraM pAtayitvA svarlokagamane tatra saMyamavamanAt mahAn 61 lepa iti na zreyAnapavAdanirapekSa utsargaH,glAnatvAdyanurodhenAhAravihArayoralpalepatvaM vigaNayya yatheSTapravRttau mRdvA''caraNenAsaMyatajanasamAnatayA mahAneva lepa iti notsarganirapekSo'pavAdaH zreyAniti vyavasthayA nAhAravihArayordoSa iti cetta-12 didamanyatrApi tulyamata evaudhikaupagrahikAdivyavasthA paJcabhiH sthAnaracelatAdiprAzastyaM ca samaye vyavasthitamiti // 38 // uktapratibandhaiva pareSAM kalpanAntaramapAkurvannAhaeeNuvagaraNeNaM paccakkhANassa davao bhNgo| iya kappaNAvi vihavAjavaNamiva NipphalANeyA / etenopakaraNena pratyAkhyAnasya dravyato bhaGgaH / iti kalpanApi vidhavAyauvanamiva niSphalA jJeyA // 39 // __idaM hyAdhyAtmikAnAmAkUtaM yatparigrahapratyAkhyAnaM tAvaccaturviSayakameva kAtsnyena paryavasyati taduktam / "se pariggahe caubihe paNNatte dabao khittao kAlao bhaavotti"| tatropakaraNe sati mU tyAgena bhAvaparigrahapratyAkhyAnasaMbhave'pi dravyaparigrahasya jAgarUkatvAt tasya sarvadA jJAtvAsevane lepasaMbhava iti / tadidamAhAre'pi tulyamiti vidhavAyau-1 vanamiva svasamIhitAkAritayA svaviDambanAmAtrameva pareSAM vijambhitaM, sarvadravyeSu mUrchAtyAga eva kArya ityukta 000000000000000000000000 9 // 3000 JainEducation For Private Personal Use Only ainelibrary.org
Page #50
--------------------------------------------------------------------------
________________ parIkSA adhyAtma sUtrAbhiprAyAt taduktaM vizeSAvazyake "apariggahayA suttetti jA ya mucchA pariggahobhimao / sabadasu Na sA kAyavA suttasabbhAvo // 1 // " yA ca savAo pariggahAoveramaNamityAdinA'parigrahatA sUtre prokteti tvayA gIyate tatrApi mUcchaiva // 19 // parigrahastIrthakRtAmabhimato nAnyaH, sA ca mUrchA yathA vastre tathA sarveSvapi zarIrAhArAdidravyeSu na karttavyeti sUtrasadbhAvaH sUtraparamArtho na punastvadabhimataH sarvathA vastraparityAgo'parigrahateti sUtrAbhiprAyastasmAdaparijJAtasUtrabhAvArtho mithyaiva khidyase tvamiti / etena prANAtipAtAdInAM mohajanyatvAnurodhena mohodayasattAbhyAM dravyabhAvapariNati| bhedAbhidhAnaM dravyarUpANAmapi teSAM dravyata AzravarUpatvAt sUkSmapRthivyAdInAmivAviratipratyayakarmabandhahetutvAdityAdyabhimAnamapi keSAMcidvicAraNIyamevaikendriyANAmapyajJAnAdipramAdayogena bhAvahiMsAyA eva saMbhavAt , kSetrAdi| rUpANAmiva dravyAdirUpANAmapi prANAtipAtAdInAM svakAraNopanipAtamAtrasaMbhavisaMbhavatayA mohAjanyatvAdanyathA kadAcit mUrchAjananaparigRhItaparigrahatvasvabhAvaH kAyo'pi kevalinAM dravyAzravabhUta iti teSAmazakyaparihArAbhAvimAvedayatAmAyuSmatAM kathamiva spRhaNIyaH syAdityanyatra vistaraH / pareSAM tu parapravRttereva mohajanyatvAt tadudayasa ttAbhyAM tatkAryasya bhAvadravyapariNatI saMgacchete, na cedamapi saMgataM yogajanyapravRttau mohasyAnyathAsiddhatvAdanyathA vini|gamanAvirahaprasaGgAdatiprasaGgAcceti dik // 39 // athedamupasaMharannAhakA siddhantasiddhadharaNaM uvagaraNaM taM muNINa suhkrnnm|ah hoi pAvaharaNaM iya ahaM binti aayriyaa||40|| siddhAntasiddhadharaNaM upakaraNaM tanmunInAM sukhakaraNam / atha bhavati pApaharaNaM ityasmAkaM bruvate AcAryAH / / 4 / / 0000000000000000000 Jain Education in For Private Personal Use Only wwwmainelibrary.org
Page #51
--------------------------------------------------------------------------
________________ 3000000000000000000000000 4 nanu yadi bhavadAcAryairevottarAdhyayanabRhaddhRttidharmasaGghahaNyAdAvetadvicAre digambarAH parAstAstarhi bhavatAM kimarthaH punaH prayAsa ityAzaGkAyAmAhapucchA diyaMbarANaM kevalamajjhappiANa uvahAso / amhANaM puNa ihayaM doNhavi pddiaarvaavaaro||41|| pRcchA digambarANAM kevalamAdhyAtmikAnAmupahAsaH / asmAkaM punariha dvayorapi pratIkAravyApAraH // 41 / / AzAmbarA hi yadyapi taistaiH prabandhairdUSitA eva pUrvAcAyaistathApyayamAdhyAtmikapratIkArAyaiva pracikrasitaH prabandho'nu-16 SaGgato digaMbarapratIkAre'pi prabhUSNuriti bhAvaH-AzaMsanti hi mAryamutkaTatayA saMbhAtamApAtato, naivAgRhya diga-19 |mbarAnna ca punaH zvetAmbarAnAsate // kiJcitkiJcidudaJcitocitavacaHsaJcAramAdhyAtmikAzchidrAnveSitayA nirantaramamI |sarvatra maitrIkRtaH // 1 // labdheva pratipakSalakSadalanAt SaTtarkasaMparkajagranthakSodavinodanodanayano'pyabhyAsakelizramam / etatprakramakaitavAjinavacaHpIyUSapAthonidhAvadhyAtmAmRtamajjane sapadi madvAgdevatAbhyudyatA // 2 // tadevaMdharmopakaraNasyAdhyAtmavirodhatAM samAdhAya tallAbhopAyamupadizatipaMcasamio tiguttosuvihiyvvhaarkiriyprikmmo| pAvai paramajjhappaM sAha vijiindiyppsro||42|| kA paMcasamitastriguptaH suvihitavyavahArakriyAparikA / prApnoti paramAdhyAtma sAdhurvijitendriyaprasaraH // 42 / / pazcabhiH samitibhistisRbhirguptibhizca sahitaH sAdhuH siddhAntoditAlayavihArasthAnAcaGkramaNAdivividhavyavahArakriyAM 500000000000000000000 Jain Education na For Private & Personel Use Only ww.jainelibrary.org
Page #52
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtmaka // 20 // (r)(r)(r)(r)(r)(r)(r)(r)0000000000 parizIlya tatraiva dattadRSTitayendriyanirodhena bAhyavyApArAbhAvAt cittasyaikAgratayA paramAtmatattvasaMvittirUpamAtmadhyAna parIkSA vR0 mApnoti sAdhunatvanyathaiva hetvabhAvAd // 42 // atha vyavahAravilopinAmapAyamupadarzayatilaMpaDa bajjhaM kiriyaM jo khalu aahccbhaavkhnnennN|so haNai bohibIaM ummaggaparUvaNaM kaauN||43|| - lumpati bAhyA kriyAM yaH khalu AhatyabhAvakathanena / sa hanti bodhibIjaM unmArgaprarUpaNaM kRtvA // 43 // Antarameva karaNaM phalasAdhakaM natu bAhyakaraNamapi bharatAdInAM bAhyakaraNarahitAnAmapi kevalajJAnotpatteriti kAdAcitkaM bhAvamavalambya vyavahAraM ye vilumpante te svayamunmArgaprarUpaNaprasUtamithyAtvavazAt svabodhibIjamunmUlayanti | yadAgamaH "patteyabuddhakaraNe caraNaM NAsanti jiNavariMdANaM / AhaccabhAvakahaNe paMcahi~ ThANehiM pAsatthA // 1 // ummaggadesaNAe caraNaM NAsaMti jiNavariMdANaM / vAvaNNadaMsaNA khalu Nahu labbhA tArisA daDe ti"| nanu bharatAdInAM vyavahArakriyApekSAM vinaivAdhyAtmalAbhe tatra kathamasyA upayoga iti cenna, prAgbhavAbhyastobhayakaraNaprasUtanirjarAvizeSasadhrIcInAntarakaraNamAtrAtteSAmAhatya kevalotpattAvapi bAhyakriyAyAH paramparayopayogAt , tathAbhUtasya cAnAdare sAMpratI-16 nadharmadhyAnAderapi dUrenirvANajanakasyAnAdaraprasaGgAdU, nanu tathA'pi vyavahArakriyAM vinApi marudevAdInAM kevalajJA-16) 20 // notpattervyabhicArAdiSTasAdhanatvagrahaM vinA kathaM tatra pravRttiriticenna tAvadiSTasAdhanatAjJAnatvenaiva pravartakatA'pi tviSTaprayojakatvajJAnatvenaivAnyathA tRptyarthinastandulakrayaNAdAvapravRttiprasaGgAt , tattvaM ca vyavahArakriyAyAmapi nirAbAdha 1 mrudevyaa| 000000000000000000000 Jain Education L For Private & Personel Use Only Haw.jainelibrary.org
Page #53
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education 90006 | miti // 43 // atha marudevAdInAmivAnyeSAmapi svabhAvAdeva nirvANalAbhasaMbhavAt kevalaM bahutarakAyaklezajanikAyAM vyavahArakriyAyAM kathamiva prekSAvantaH pravarttantAmiti cennUnamevaM saugatamatAvalambI kathamanyatrApi pravarttiSyate bhavAn, asmAkaM tu nizcayataH sarvasyaiva svabhAvAdeva saMbhavAdvyavahArAdeva bAhyakaraNajanyatvAdvastuto na pravRttyanupapattirityupadizatisavaM sahAvasajjhaM Nicchayao parakayaM ca vvhaaraa| egante micchattaM ubhayaNayamayaM puNa pamANaM // 44 // sarvaM svabhAva sAdhyaM nizcayataH parakRtaM ca vyavahArAt / ekAnte mithyAtvaM ubhayanayamataM punaH pramANam // 44 // sarva vastu svabhAvAdevotpadyate dezaniyamasyeva kAlaniyamasyApi svabhAvata eva saMbhavAt, kAryasya dezaniyamospi prAgabhAvAdihetoreveticenna, tathApyAkAza eva AkAzatvamityAdi nityadezaniyame svabhAvasyaiva zaraNatvAt / yattu yasminnahni ghaTasyotpattisvabhAvastadahareva pUrvaM kutaH seti kenacitparyanuyujyate tadasat parasya kAraNaparamparAyA iva mama svabhAva| paramparAyA AzrayaNe doSAbhAvAt tasyAhnaH svasminnevotpattisvabhAvatve AtmAzraya iti cennedAnIM madhyAhna ityAdivyavahArAt samayasya svavRtteH prAmANikatvAditisvabhAvavAdino bauddhasya mataM, tadasat niravadhitve'niyatAvadhitve vA kAdAcitkatvavyAghAtAt, niyataprAcyAvadhIbhUtasyaiva hetutvAdupakArAntarAnAdhAnamAtreNa svabhAvavAdasyeSTatvAt, niyamarUpApekSAmAtreNaiva hetutvAdapravRtteriti hetuvAdino naiyAyikAdermataM syAdvAdinastu mithaH savyapekSamevedamubhayamatamanumanyante tathAhi - sUkSmarjusUtranayena tAvatsvabhAvAdeva kArya jAyate, pUrvakSaNavilakSaNacaramakSaNakroDIkRta svarUpasyaiva bIjasyAGkurahetutvAt, svasya bhAvaH kAryajananapariNatiriti svabhAvArthatvAt, pariNatiparamparAyA eva caikasantAnatayA vyava - 1000000000000000000000 jainelibrary.org
Page #54
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma parIkSA vR0 // 21 // DOOOOOO0000000000000000G sthitAyA vastutvAnnacedevamaGkarajananasvabhAvaM bIjaM prAgevAGkaraM janayet, sahakArilAbhAlAbhAbhyAM hetoH kAryajananAjanane upapatsyete iti cenna sahakAricakrAnantarbhAvena vilakSaNabIjatvenaivAGkarahetutvaucityAt, kSaNabhaGgakalpanAyAH phalamukhatvenAdoSatvAd , na ca sahakAricakrasyAtizayAdhAyakatvaM tvayApi kalpanIyaM tadapekSayA tatkAryajanakatvakalpanamevocitamitivAcya, pUrvapUrvakSaNAnAmevottarottaratAdRzakSaNajanakatvAt upAdAnopAdeyabhAvaniyamenaivAtiprasaGgabhaGgAt |n ca caramakSaNarUpabIjasyApi dvitIyAdikSaNarUpAGkarAjanakatvAdvyaktivizeSamavalambyaiva hetuhetumadbhAvo vAcyo'nyathA vyAvRttivizeSAnugataprathamAdicaramaparyantAGkarakSaNAn prati vyAvRttivizeSAnugatAnAM caramabIjakSaNAdikopAntyAGkurahetutve kAryakAraNa tAvacchedakakoTAvekaikakSaNapravezApravezAbhyAM vinigamanAvirahaprasaGgAttathAca tajjAtIyAt kAryAt |tajAtIyakAraNAnumAnabhaGgaprasaGga iti vAcyaM, sAdRzyatirohitavaisAdRzyAnAM bIjAdInAmanumAnasaMbhavAt, prayojyaprayojakabhAvabhaGgasyaiva vipakSabAdhakatarkasya jAgarUkatvAt / etenAvaherapi dhUmasaMbhavasaMbhAvanApi nirastA, sAmagryA ivAtizayasya phalonneyatvAdevaM ca kurvattvabIjatvayorviruddhayorapi samAveze kvacidapi virodhAsiddhergatamanupalabdhiliGgakena vipakSe bAdhakAbhAvena ca gatasvabhAvaliGgakenApIti parAstam , uktarItyA viziSyaprayojyaprayojakabhAve dossaabhaavaad| vyavahAranayAttu bIjamiva pRthivIpAthaHpavanAdikamapyaGkaraheturniyamato'nvayavyatirekAnuvidhAnAdanyathA tatra pravRttyabhAvaprasaGgAcca, nahyakurotpattimanupalabhya prAgeva bIjAdau tadanuguNamatizayamupalabhya kazcitpravarttate, kacitkAryAnuguNamatizayamupalabhyAnyatrApi tatsAdRzyapratisandhAnAt / saMbhAvanayaiva pravRttiriticenna, svabhAvata eva tadutpattisaMbhAvanayA COOOOOOOOOOOOOOOOOOO // 21 // JaDEmasat For Private Personal Use Only Www.jainelibrary.org
Page #55
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education 3000 bahvAyAsasAdhye karmaNi pravRttyanupapatteH / kRSyAdipravRttyaiva bIjamaGkaraM janayatItyasya svabhAva iti cet so'yaM svabhAvaH sahakAryapekSAmAdadAno hetuvAdameva draDhayati, svetarasahakArisadhrIcInAnAM sarveSAmeva kAraNAnAM kAryajanana svabhAvatvAt, pUrva tu sahakArivaikalyaprayuktakAryAbhAvavattvasvabhAvatve'pi kAryopadhAyakatvasvabhAvAdeva kAryAnudayAt / na caivaM kAryopadhAyakatvAnupadhAyakatvalakSaNaviruddhadharmAdhyAsAddhetubhaGgaprasaGgaH, kAlabhedenaikatra bhAvAbhAvayoraviruddhatvAt, kSaNikasvasya svpne'pyprtiiteH| etena varttamAnatvAvarttamAnatvalakSaNaviruddhadharmAdhyAso'pi nirastaH, sadasatsambandhasya jJAnAdAvavirodhadarzanAt pratyaya krameNaivaikatvAnekakSaNa saMbandhakramasaMbhavAditi / saGgrahanayAttu aGkuratvAdyavacchinnaM prati bIjatvAdinA hetutvaM, ataH kAryasya kAraNasya vA naikajAtIyatvamAkasmikaM, navA yataH kutazcideva bhavataH sarvasyaikajAtIyatvaM sarvajAtIyatvaM vA, nApyanyUnAnatiriktasyaiva dahana hetoradahanahetutve tato bhavannayaM nAdahano vA syAdubhayAtmako vA syAditi dUSaNAvakAzo, naigamasya tu sAmAnyavizeSavizrAntasya yathAkramaM saGgrahavyavahArAntarbhaviSNutayA na hyAbhyAM viSayavibhAgo'tiricyate / zabdanayAstu prAyo RjusUtrasamAnaviSayA eveti nayasamUhAtmakapramANArpaNAt sarvaM vastu svabhAvasAdhyamapi bAhyakAraNasAdhyamapi / naca hetau sahakArivaicitryAnupravezenaiva kAryavaicitryasiddhau kiM svabhAvavaicitryAnupravezeneti vAcyaM, vicitrasahakArisaMbandhasyaiva tatsvabhAvatayA tadvaicitrye svabhAvavaicitryAvazyakatvAd, ata eva dravyasya nityatve'pi kathaMcittatsvabhAvabhUtakSaNika pariNAmayogAnnityatva saMvalitaH kSaNabhaGgo'pi sagaGgacchate / etena ziMzapAsAmagrIvyApaka sAmayantarbhAvino nodanAdayo yadi ziMzapAsvabhAvabhUtAstarhi tannibandhanA caladalAdirUpatA palAzAdau na syAd, yadi jainelibrary.org
Page #56
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma // 22 // 000000000003990000000000 punaratatsvabhAvabhUtA eva sahakAriNastadA tallAbhena nivizeSayaiva ziMzapayA cala svabhAvatvArambhaprasaGga iti parAstaM, tava | nodanAdisaMbandhasyeva mama tatsvabhAvatAyAstatrevAnabhyupagamAdapRthagbhAvamAtreNa vyavasthitereva svabhAvArthatvAt // 44 // athAntaraGgabahiraGgahetvorapekSAsAmyAt pramANatastulyatvamiti manasi nidhAya sAkSepaparihAraM vicArayatiabbhantarabajjhANaM baliAbaliyattaNaM ti jai buddhI / naNu kayaraM abalattaM vecittaM vAvi vesammaM // 15 // abhyantarabAhyAnAM balikAbalikatvamiti yadi buddhiH / nanu katarabalatvaM vaicitryaM vApi vaiSamyam // 45 // maNipphattI va phalaTThA aNiyayajogo phaleNa vA siddhiM / paDhame samasAmaggI biie vAvAravesammaM // 46 // niSpattiA phalArtha aniyatayogaH phalena vA sArddham / prathame samasAmagrI dvitIye vyApAravaiSamyam // 46 // doNhavisamayA cautthapakkho puNo asiddhotti| teNa samAvekkhANaM doNhavi samayatti va tRtIye dvayorapi samatA caturthapakSaH punarasiddha iti / tena samApekSayoI yorapi samateti vastusthitiH // 47 // ___ antaraGge heturadRSTAkhyo balavAn bAhyastUdyamAdirUpo na tatheti kecidvadanti / tatra teSAM yadyayamAzayo 'yannAnApuruSANAmekajAtIyavyApArabhAjAmapi dhanaprAdhyAditAratamyaM yattAratamyAdhInaM tasyaiva balatvamiti' tatrocyate kimudyamamanapekSyaiva daivamAhatya phalaM janayatyapekSya vaa| Adyo'nabhyupagamaduHstho, dvitIye'pekSArUpaM balaM dvayostulyameva, kAryotkarSaprayojakotkarSarUpaM tu tanna sArvatrika, kvAcitkaM tu bAhyakaraNe'pi nirAbAdhameva / sukhaduHkhAdivaicitryaM karmavaici 000000000000000000 // 22 // JainEducation: For Private Personel Use Only Dainelibrary.org
Page #57
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education I tryAdevetyetAvAn vizeSa iti cet kAmamabhimatametat / zrUyate hi 'udyamabhAgyavivAdabaddhAbhinivezayoH zreSThinorvivAdabhaJjanAya bhUpAlAdiSTena mantriNA tadapratibodhakhinnena nirjalakUpe pravezitayostayormadhyAhnasamaye kSutkSAmakukSitAM OM saMbhAvya karuNayA pradApitayormodakayorudyamabhAgyAtirekAdvayorlAbhAvizeSe'pi parIkSAbhAjanIbhUtAntargataralamayamudrikAOM pratilambho bhAgyavAdina eva zreSThino nAnyasyeti' kevalaM bhAgyasyodyamAnapekSAvAda eva syAdvAdinAM nirasanIya iti / api ca bhAgyavaicitryamapi prAktanatattatkarmavyApArarUpodyamavaicitryAdeveti na mahAnanayoH prativizeSaH / athaikajAtIyadugdhapAnAdereva kasyacitsukhaM bhavati kasyacidduHkhamityadRSTameva balavannatu bAhyo heturiticenna, vicitrAdRSTavazAnmadhurarasaviparItarasodbodhAdidRSTadvAraiva tato duHkhodayAttasya vyApArabhedena sukhaduHkhayordvayorapi hetutvAd, na hi dRSTakAraNamasaMpAdyaivAdRSTaM bhogajanakaM yenaikAntato balavatsyAd, atha bhogArtha dRSTakAraNopasaMpAdakatvameva dRSTasya balavattvami ticenna, prAktanatattatkarmaNo'pi bhogArthamadRSTajanakatvarUpabalavattvasya tulyatvAt / atha bAhyahetoH phalena na niyato yogoOM 'ntaraGgasya tu niyata iti cennAsiddheH ghaTAdau mRtpiNDAderapi niyatApekSA sattvAt, yatra tu vinA'pi dravyadAnAdikaM 7 bhAvadAnAdinaiva puNyasaMpattirjIrNAbhinavazreSThiprabandhena zrUyate tatra dravyadAnAderghaTe daNDAdivadahetutvAtkRptau tandulakrayaNAdevi prayojakatvamAtrAdeva na kSatirhetutve vA puNyasaMpattAvavAntarajAtirastu sAmAnyato hetutvAdeva / "NegaMtio aNacaMtio a jaM davvao teNaMti" vacanasya saGgatestasmAdantaraGgabahiraGgayordvayorapekSAmAtrAttulyatvameveti vastusthitiH // 47 // OM atha nizcayanayaviSayavibhAgamupadarzayati G w.jainelibrary.org
Page #58
--------------------------------------------------------------------------
________________ GG adhyAtma0 // 23 // TTTTTTTTTTTTTTTTTT Nicchayao sakayaM ciya satvaM No parakayaM have vatthu / pariNAmAvaMjhattA Na ya vaMjhaM dANaharaNAI ||48||18priikssaa vR0 nizcayataH svakRtameva sarva no parakRtaM bhavedvastu / pariNAmAvandhyatvAnna ca vandhyaM dAnaharaNAdi // 48 // yadyapi prAgapi kiJcinnizcayanayamatamupAdarzi tathApi tatpramANanirUpaNovaSTambhAya, ihatu svatantratayA tatpradaryata iti | dhyeyaM / tatra nizcayataH sarva sukhaduHkhAdikaM puNyapAparUpaM svapariNAmakRtameva natu parakRtaM, zubhAzubhapariNAmaprasUtasukhaduHkhahetupuNyapApavipAkakAle'varjanIyasannidhitayA sthitAnAM bAhyanimittAnAmupacAramAtreNaiva hetutvAt / nanvevaM supAtradAnaparavittaharaNAdInAM niSphalatvaM syAt ? svagataphalasya parAsAdhyatvAditicedidamitthameva, dAnacauryAdau svagatAnugrahopaghAtapariNAmaprasUtapuNyapApAbhyAmeva sukhaduHkhAdiphalopagamAttaduktaM vizeSA. "jai savaM sakayaM ciya na dANaharaNAi phalamihAvannaM / naNu jattocciya sakayaM tatto ciya tapphalaM juttN|sh dANAi parANuggahapariNAmavisesao sao cev| punnaM haraNAi parovaghAyapariNAmao pAvaM / / taM punnaM pAvaM vA ThiyamattaNibajjhapaccayAvekkhaM / kAlaMtarapAgAo dei phalaM na parao lbhNti"||48|| nanu tathApi pariNAmaphalamuktaM natu dAnaharaNayorityaparitoSaM pariharannAhadinto va haranto vA Na ya kiJci parassa deDa avaharai dei suhaM pariNAmaharai va taM appaNo cev||49|| dadadvA haranvA na ca kizcitparasya dadAti apaharati / dadAti zubhaM pariNAmaM harati vA tamAtmana eva // 49 // | supAtrAdau dAnaM dadatA hi svasyaivAparAnugrahabuddhyA zubhopayogo dIyate, evaM paravittamapaharatApyupaghAtapariNAmAt // 23 // svasyaiva zubhopayogo hiyate, natu parasya kizciddIyate'pahiyate vA tathAhi naNu jattocciya samyAmeva sukhaduHkhAdiphalASa parAsAdhyatvAditicedidAmamAtraNava hetutvAta OOOOOGGG in Educh an inte For Private & Personal use only hinelibrary.org
Page #59
--------------------------------------------------------------------------
________________ 00000000000000000000000000 Na ya dhammo va suhaM vA parassa deyaMNa yAvi haraNija / kayaNAsAkayabhogappamuhA dosA phuDA iharA // 50 // / na ca dharmo vA sukhaM vA parasya deyaM na cApi haraNIyam / kRtanAzAkRtabhogapramukhA doSAH sphuTA itarathA // 50 // na hi svagato dharmaH parasya kenacit prasannenApi satA dAtuM zakyate, na vA kupitena tena parasya dharmo'pahartuM zakyate, prasAdakopaviSayaprANinAmakasmAddharmAdharmadAne'kRtAdharmAgamakRtAdharmanAzakRtadharmanAzAkRtadharmAgamaprasaGgAdanyAnyadharmAdharmacchedasandhAnAbhyAM saGkaraikatvAdiprasaGgAcca / evaM svaphaladAnaharaNapakSe'pi doSA bhAvanIyAH / na hyekajIvaparyAyAH paraparyAyA bhavitumarhanti, teSAM tato'bhinnatvAdU ||50||nnu tathA'pi bhaktAdipudgaladravyameva deyamapaharaNIyaM ca bhaviSyatItyAzaGkAyAmAhabhattAipoggalANa vi Na dANaharaNAi hoi jIvassa / jai taM saJciya hujjA to dijjA vA avhrijaa||51|| ___ bhaktAdipudgalAnAmapi na dAnaharaNAdi bhavati jIvasya / yadi tatsvameva bhavet tadA dadyAdvA'paharet // 51 // svadravyasyAnujighRkSayA hi parArpaNaM dAnaM, parakIyasya cAdattasyaiva svIkAro haraNamubhayamapIdaM nizcayato nirmUlameva, paradravyasya svatvAsaMbhavAttathAhijogavaseNuvaNIyA iTTANiTTA ya poggalAje hu / aNNA te jIvAu jIvo aNNo a tehinto // 52 // yogavazenopanItA iSTA aniSTAzca pudgalA ye khalu / anye te jIvAjjIvo'nyazca tebhyaH // 52 // For Private Personel Use Only jainelibrary.org
Page #60
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma parIkSAvR0 // 24 // 000000000000000000000000 rAgadveSapAravazyAta kopaprasAdAdipariNatAzcittapudgalAH stutinindAdipariNatAzca vacanapudgalAH sugandhadargandhAdiparyAyapariNatA grahaNayogyapudgalAzcAniyantritaimenovAkkAyayogairupanIyamAnA adAntendriyANAmicchAdveSaviSayIbhavanto'pi sarvathA pRthagbhAvabhAjanatayA na jAtu jIvasya svabhAvaM bhajante, jJAnavattvAjJAnavattvAbhyAM jIvapudgalayoranyatvAta // 5 // nanvevaM samucchinnA svaparadravyAdivyavasthetyatrAhatamhA saparavibhAgo poggaladatvaMmi Nacatthi nnicchyo| bhogAbhogavisasA vyavahArAceva sprtN||53|| tasmAtsvaparavibhAgaH pudgaladravye nAsti nizcayataH / bhogAbhogavizeSAbyavahArAdeva svaparatvam / / 53 // / AtmanA saha tAdAtmyavRttimabhajantaH pudgalAH sarve'pi sarvathA pratyastamitasvaparavibhAgasaMkathA eva, vyavahAratastu vadati idaM madIyamidaM parakIyamityabAdhitavyavahArAt svabhogayogyaM vastu svakIyaM, parabhogayogyaM ca parakIyamiti / / yogyapadamahimnA dharmAvirodhisvabhogasAdhanatvArthaparyavasAnAnna parakIye'pi svabhogasaMbhavAdatiprasaGgo, dharmazcAtra sthUlAsteyAdirUpo grAhya iti nAtiprasaGgaH, anyAyopArjite tu svatvavyavahAro bhrAnta eva / nacopadarzitabhogasAdhanatvasya dhanasvarUpatve krayAtpUrva vikrayAduttaraM ca tatsattvAdakrItavikrItayorapi svatvApattiriti vAcyaM, yena rUpeNa dharmAvirodhibhogasAdhanatA tadrUpavattvasya vAcyatvAt / pare tvAhuH kvacidvikrayaH prAgabhAvaviziSTaH krayavinAzaH, kvaciddAnAdimAgabhAvaviziSTaH pratigrahadhvaMsazcetyevamananugatvaM svatvaM vAcyaM, dAnAdiprAgabhAvaviziSTAH pratigrahAdidhvaMsA atiriktaM svatvatvenAnugatA vA tatheti kecittu 'svatvamatiriktamevAnyasya durvacatvAt, pratigrahAdInAM caikazaktimattayAnugatAnAM nTREEGatukkee // 24 // Jain Education For Private Personel Use Only .jainelibrary.org
Page #61
--------------------------------------------------------------------------
________________ 9000000000000000000000006 taddhetutvAdityAhuH' tadasaduktenaivopapattAvatirekakalpanAyA anyAyyatvAditi dig / athopadarzitaM vyavahAramataM nizcayanayavAdI dUSayatipuNNapayaDINa udae bhogobhogNtraayvilennN| jahaNiyavitteNaMciya to bhogokiNNa kivinnaannm|54|| puNyaprakRtInAmudaye bhogo bhogAntarAyavilayena / yadi nijavittenaiva tadbhogaH kinna kRpaNAnAm // 54 // ___ bhogAntarAyakarmakSayopazamasadhrIcInasAtavedanIyAdipuNyaprakRtivipAkodayAdeva hi jantUnAM bhoga upajAyate na lAtu svavittamAtrAdeva, anyathA kRpaNAnAmapi svavitte upabhogaprasaGgAt, na caivamasti, tathA ca zrUyate 'na dAtuM nopabhoktuM ca | zaknoti kRpaNaH zriyam / kiM tu spRzati hastena napuMsaka iva striyamiti tasmAt svabhogasAdhanatvarUpaM svatvaM vittAdau |saMbhavatyeva na, tatsattve'pi bhogAbhAvena vyabhicArAd, atha pratyekamIdRzo vyabhicAro na doSAya sAmagryA eva kAryAvyabhicAraniyamAditi cenna yasya kAryajanane na vilaMbastasyaiva paramArthato hetutayA tadAnImavarjanIyasannidhitayopaseduSAM| perapAmupacAramAtraiNava hetutvAt // 54 // athaivaM parasminnapi svatvAbhimAninAmapAyamAviSkurutejo paradavaMmi puNo karei mUDho mamattasaMkappaM / so kaha AyasahAvaM giddho visaesu uvlhi||55|| yaH paradravye punaH karoti mUDho mamatvasaGkalpam / sa kathamAtmasvabhAvaM gRddho viSayepUpalabhate // 55 // | yaH khalu paradravye mohamUlakapravRttyupajanitavAsanAbalaviluptaviviktasvabhAvabhAvanatayA mRgatRSNAyAmivAmbhobhAra|saMbhAvanAM bhAvayati nirantaraM mamakArabhAvanAM sa kathaM jAgrati pratipakSe tadviparItAmAtmasvabhAvabhAvanAmAsevituM prbhvti| 0000000000000000000000 Jain Education Inc h mainelibrary.org
Page #62
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma0 // 25 // atha svIyatvajJAnaM na svabhinnatvajJAnavirodhIticenna paratra svIyatvajJAnanibandhanadRDhatararAgavAsanAparamparAyA eva OM vItarAgasvabhAvabhAvanApratikUlatvAt, mamakArasyAhaGkArasAmagrIbhUtatvAcca api caivaM viSayeSveva pratibaddhasyAsya kathaM svadravyamAtrapratibandho, vastutastu svIyatvamapi svatvaparyavasannameva, paramparAsaMbandhasya nizcayanayavAdinA'nabhyupagamAdanyathA yena kenacit saMbandhena sarvasya sarvasaMbandhitayA'saMbandhavyavahArasya kathAzeSatAprasaGgAt, tasmAdrAgadveSavazAdeva svaparavibhAgavya sitirlokAnAM na tu paramArthata iti sthitaM // 55 // tadbhAvanAmapaninISibhiH punaradhyAtmabhAvanaivAzrayaNIyeti tanmAhAtmyamupadarzayati NAhaM homi paresiMNa me pareNatthi majjhamiha kiMcI / iya AyabhAvaNAe rAgaddosA vilijjanti // 56 // nAhaM bhavAmi pareSAM na me pare nAsti mAmiha kiMcit / ityAtmabhAvanayA rAgadveSau vilIyete // 56 // Jain Education In vidameva hi sarvaduHkhamUlarAgadveSaprabhavaH, tau ca tatpratipakSAtmajJAne sati vilIyete, taccAtmajJAnaM paramArthato vItarAgANAmeva, teSAmeva duHkhakSayarUpatatphala saMbhavAdantaHkaraNakhedanirAsasyaivAnAkulatva bhAvanArUpajJAnaphalatvAtaduktam "AtmAjJAnabhavaM duHkhamAtmajJAnena hanyate / tapasAdhyAtmavijJAnahInaizchettuM na zakyata iti" yattu jJAnaM rAga| dveSanirAsAya na prabhavenna tannizcayato jJAnamapyata eva caraNabhaGge nizcayato jJAnadarzanayorbhaGga eva vyavahAratastu tadbha1) janeti gIyate taduktaM "NicchayaNayassa caraNassuvadhAe nANadaMsaNavahovi / vavahArassa u caraNe hayammi bhayaNA u sesANanti" nizcayo hi phalaM kurvadeva kAraNamabhyupaiti vyavahArastu kuzUlanihitabIjavat svarUpayogyamapIti vizeSa parIkSA tru / / 25 / / jainelibrary.org
Page #63
--------------------------------------------------------------------------
________________ 00000000000000000000000 iti dhyeyam evaM cAtmajJAne satyAtmAjJAnavilayAt tatprayuktarAgadveSavilaye tanmUlakArasyAtipariNAmarUpaduHkhavilaya eveti vyavatiSThate, tenAtmajJAne sati duHkhavilaye kSutpipAsAdikamapi na bhavatyeveti pareSAM pratyAzAvallI samunmUlitA bhavati kSudAdipariNAmasya jJAnAnAzyatvAditi sphuTI bhaviSyatyagre // 56 // atha pariNAmasyaiva phalamabhiSTautito pariNAmAu cciya bandho mokkho va NicchayaNayassoNegaMtiyA aNacaMtiyA puNo bAhirA jogaa||57|| tatpariNAmAdeva bandho mokSo vA nizcayanayasya / naikAntikA anAtyantikAH punarbAhyA yogAH // 57 // kA jIvasya hi dvividhaH pariNAmo viziSTo'viziSTazcAdyaH paroparAgapravartitazubhAzubhAGgatayA dvividho'ntyastu svadra vyamAtrapravRttatayaikavidha eva / jIvazcopadarzitAnyatarasvapariNAmameva kurute na tu parapariNAmamekakSetratayA'vasthitAnA-12 mapi pudgalAnAM tadupAdAnahAnAyogyatayA, tatkarmatvAbhAvAt , svatantraprApyasyaiva karmatvAt , kathaM tarhi jJAnAvaraNAdidravyakarmabandha iti cedAtmano rAgadveSarUpaM bhAvakarma nimittIkRtya yogadvArA nivizamAnAnAM svata evopAtta vaicitryANAM jJAnAvaraNAdibhAvapariNaterupacArAt iti gRhANa / tasmAt puNyapApapariNAmAdevAtmano bandhastattatkarmaNAMta(tta)dvipAkakAle ca sukhaduHkharUpaM phalamapIti sthitaM puNyapApapariNAmAvapyazuddharUpatayA vastuta ekarUpAveva tatphalayorapi: sukhaduHkhayoratyantamabhinnatvAnna hi puNyaphalamapi cakravAdisukhaM paramArthataH sukhaM aGganAsaMbhogAdiviSayautsukya-16 kAjanitAratirUpaduHkhapratIkAramAtratvAttasya / na ca viparyayopi suvacaH pratyakSabAdhAt taduktaM "puNNaphalaM dukkhaM ciya| 21 kammodayaophalaM va pAvasta / naNupAvaphalevi samaM, paJcakkhavirohiyA ceva // 1 // jatto cciyapaccakkhaM, somma suhaM Natthi, 000000000000000000000000 Jain Education a l For Private Personal Use Only dr.jainelibrary.org
Page #64
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma0 // 26 // * dukkhamevedaM / tappaDiyAravibhiNNaM, to puNNaphalaMti dukkhati // 2 // visayasuhaM dukkhaM ciya dukkhappaDiyArao timicchana / taM suhamuvayArAo, Naya uvayAro viNA tattati // 3 // " parokSa jJAnArthamupasarpatAM hi chadmasthAnAM tatsAmagrIbhUteSvindriyeSu pravRttamaitrIvazodIrNamahAmohAnalajvAlopatApaprAyatRSNA paramArthato duHkharUpatayA janitaduHkhavegamasahamAnAnAM indriyANiOM vyAdhi sthAnIyatAmiSTaviSayAzca tatsAmya sthAnIyatAmAbibhratIti kathaM na duHkhapratIkArarUpatayaitatsukhaM paryavasyatIti / OM pAramArthika sukhajanakAda viziSTAddharmapariNAmAd duHkhajanako viziSTapariNAmo vilIyate sa eva mokSa iti sthitaM "dharmAdharma kSaye mokSa" iti vacanAttataH pariNAmAdeva bandhamokSAvitisthitaM / ye tu paraprANavyaparopaNabahiraGgayatiOM liGgAdayo bAhyA baMdhamokSahetavaste naikAntikA na cA (vA) tyantikAstatsadbhAvAsadbhAvAbhyAmapi phalAsadbhAvasadbhAvadarzanAt / OM syAdetat yathAjAtaliGgaM mokSasAmagryAM nivizamAnamavyabhicAri bhaviSyati tadupalambha evopacaritAsadbhUtavyavahAreNa viSayAdinivRttyA'zuddhanizcayanayenAbhyantarAvratapariNAmaM tyaktvA zubhapravRttirUpANi vyavahAravratAni paripAlya, trigutilakSaNasamAdhikAle tAnyapi parityajya, kevalajJAnopalambhAdbharatAdInAmapi tathaiva pravRtteH, stokakAlatayA paraM OM sthUladRSTibhistathAnA kalanAttaduktaM "paJcamuSTibhirutpATya, truvyan bandhasthitIna kacAn / locanAntaramevApadrAjan ! Q zreNika kevalamiti // 1 // maivaM zakyaparihArasyApi dhyAnasAmagrIvazAt parijihIrSAdikaM vinA'parihAre vAkkAyasaMvRttisamatvalakSaNatriguptisAmrAjye kevalAjJAnApratirodhAt / yaiH punarucyate "atratAni parityajya, vrateSu pariveSTitaH / tyajettAnyapi saMprApya, paramaM padamAtmanA // 1 // " iti teSAmayamAzayo yad jIvaghAtAdinivRttAvapi jIvarakSaNAdi Jain Education 63958 parIkSA vR0 // 26 // w.jainelibrary.org
Page #65
--------------------------------------------------------------------------
________________ ntturururururururururumaaru pravRttirekadezavratavikalparUpA rAgAvinAbhAvinI nirvikalpakasamAdhivirodhinIti kathaM punarasau na saumanasyapratipanthI samAdhIcchayAnyathA vA samAdheriva rakSaNecchayA'nyathA vA jIvarakSaNAdipravRttervItarAgatvAvirodhitvAt, triguptisAmrajyaM punaH kevalajJAnasAmagrIbhUtamavazyameSTavyameva / taccedaM ArtaraudradhyAnAnubandhikalpanAjAlaviyogaH paramamAdhyasthyapariNatiryoganirodhAvasthAbhAvI, sarvathA manonirodhazceti tridhA manoguptirvAgguptirapi maunAvalambanena sarvathA vA tannirodharUpA, mukhavastrAcchAditamukhena saMbhASaNAdinA vAksaMvRttirUpA vA, kAyaguptirapyupasargAdyupanipAte'pi nizca-10 latA yoganirodhe sarvathA ceSTAparihAro vA zayanAsanAdiSu siddhAntoktayatanAprakAreNa ceSTAniyamarUpA ca taduktaM "vimuktakalpanAjAlaM, samatve supratiSThatam / AtmArAmaM manastajjJairmanoguptirudAhRtA // 1 // saMjJAdiparihAreNa, yanmInasyAvalambanam / vAgvRtteH saMvRtirvA yA, sA vAgguptirihocyate // 2 // upasargaprasaGge'pi, kAyotsargajuSo muneH| sthirIbhAvaH zarIrasya, kAyaguptirnigadyate // 3 // zayanAsananikSepAdAnacakramaNeSu ca / sthAne ca ceSTAniyamaH, kAyaguptistu sA praa||4||" athAtrApi pravRttipariNAmarUpA guptirnivRttipariNAmavirodhinIti ceddhanta tarhi nivRttipariNAmo'pi manoyogapravRttipariNAma eveti svamapi svayaM vindhyAt / parapravRttiH svapravRttivirodhinIticenna, zukladhyAnasaMpRktAntarjalpavikalpasyApi tathAtvApatterbAhyapravRttistatheticenna, pravRtterabAhyatvAdvAhyaviSayatvasya ca nirvastumazakyatvAdekadezanivRttiH sarvanivRttivirodhinIti cenna, kAyena yoganivRttestadAnImabhAvAdvikalpanivRttezcAntaH pariNAmamAtrasAdhyatvAdatha zubhAzubhavAkAyavyApArarUpabAhyakriyAyAHzubhAzubhamanovikalparUpAbhyantarakriyAyAzca nivRttiH| 1000000000000000000000000 Jain Education in ainelibrary.org
Page #66
--------------------------------------------------------------------------
________________ DOO adhyAtma0 // 27 // 000C669&00000000000 paramacAritraM taduktam // dravyasaGghahe " bahiramantarakiriyAroho bhavakAraNappaNAsaDDam / nANissa jaM NijuttaM parIkSA vR0 taM paramaM sammacArittaM ti // 1 // " tacca kathaM bahiHkriyAyAM saMbhavatIti cenna, tadAnImapi hetubhUtAntarvikalpo-61 pakSayAdeva kevalopalambhAditi zatazaH pratipAditatvAt , bahiHkriyAyAstadvirodhitve ca sUkSmakAyakriyAyA api tadvirodhitvaprasaGgAt , sthUlakriyAtvena tadvirodhitve'tiprasaGgAt , mohapUrvakakriyAtvena virodhitve ca mohatvenaiva tathAtvIcityAditi nizcayanayaniSkarSAt tasmAt / svapariNAmasyaiva svakAryasiddhikSamatvAdvAhyayogAnAmakiJcitkarateti sthitam / yadAhuH "paramarahassamisINaM, samattagaNipiDagajhariyasArANaM / pariNAmiyaM pamANaM, nicchayamavalaMbamANANaM ti // 1 // " // 57 // uktameve viziSya vivecayatisiddhI Nicchayao cciya, doNhaM sNjogoacheyttm| katthai katthai doNhavi,uvaogo tullavaM cev||58|| siddhinizcayata eva dvayoH saMyogatazca chekatvam / kutracit 2 dvayorapi upayogastulyavadeva // 58 // - iha hi nizcayavyavahArayorbalavattvAvalavattve vicAryamANe siddhistAvadAtmano mokSalakSaNA naizcayike bhAvaliGgenaiveti nizcaya eva balavAn , namaskAraNAhatArUpaM chekatvaM bhAvaliGgasadhrIcIna dravyaliGgasyaiveti tasyApi balavattvaM taduktaM // 27 // vaMdanakaniyuktau / "rUppaM TaMka visamAhayakkharaMNaviya rUvago ccheo| duNhaMpi samAoge, rUvo ccheyattaNamuvei // 1 // rUppaM / patteyabuhA, TaMka je liMgadhAriNo samaNA / dabassa ya bhAvassa ya, cheo samaNo samAogetti // 2 // " atra hi rUpyamazuddhaM TakaM viSamAhatAkSaramiti carakAdiSu prathamo bhaGgo rUpyamazuddhaM TakaM samAhatAkSaramiti dvitiiyH| pAvasthAdiSu 00000000000000000004 Jain Education in For Private Personal Use Only
Page #67
--------------------------------------------------------------------------
________________ 0000000000000000000000004 rUpyaM zuddhaM TakaM viSamAhatAkSaramiti pratyekabuddhAdiSu tRtIyo, rUpyaM zuddhaM TakaM samAhatAkSaramiti caturthaH zuddhaveSasAdhuSvayameva cAvikalArthakriyAkAritayopAdeyo, bhAvaliGgasya sarvatra yathAvannizcetumazakyatvAttarhi dravyaliGgameva vanda-10 nIyamastviti cedbhavedeva, yatra guNAdhikatvaM pratisandhIyate, kastatpratisandhAnopAya iti cedAlayavihArAdivyavahArapATavopadarzanamityAkalaya yadAgamaH "AlaeNaM vihAreNaM ThANAcaMkamaNeNa yasako suvihio NAuM bhAsAveNaieNa yatti" liMgini pArzvasthatvAdi pratisandhAne tu tadavandanIyamevAthAtIrthakaratvapratisandhAne'pi pratimAvandanAdivAsAdhutvapratisandhAne'pi talliGgavandanAdadhyAtmazuddhirabAdhitaiva / taduktaM "titthayaraguNA paDimAsu Natthi Nissa sayaM viyaannNto| titthayaraMti NamaM to, so pAvai NijaraM viulaM ||1||liNgN jiNapannattaM, eva NamaMtassa NijjarA viulA / jaivi guNavippahINaM, vaMdai ajhappasohIetti // 2 // " maivaM zakiSTAstalliGgavandane tadgatasAvadhakriyAnumodanAvadya-16 prasaGgAt , pratimAyAM tu tadabhAvAduktaMca "santA titthayaraguNA, titthayare tesimaMtu ajjhpN| Na ya sAvajjA kiriyA, iyaresu dhuvAsamaNumannatti // 3 // " ayaM bhAvo dravyaliGgaM hi tadvati svata eva guNavattvapratisandhApakatayA svasamAnAdhikaraNaguNavattvapratisandhApakatayA vA, na parakarttavyatAyAmupayogi sattadviSayakamutsAhamAdhAyAdhyAtmazuddhyai prabhaviSNu na tu pratimAdivat taTasthatayaiva svasadRzabhAvasmArakatayA, tathA ca dravyaliGgaM sAvadyasvAzrayaviSayakotsAhAdhAya-10 katayA dharmapratipanthi na tu pratimA tatra guNatvAjJAnAdetena pratimAM namaskurvatAmadevedevasaMjJeti vadato lumpakasya zirasi 2 dattaH prahAraH / athaivaM pArzvasthatvAdyapratisandhAnadazAyAmapi talliGgavandanAt tatsAvadhakriyAnumatiprasaGga iti cenna, 0000000000000000000000000 Jain Education fonal For Private Personal Use Only XMw.jainelibrary.org
Page #68
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma // 28 // irurururuROCERSOCCE punaH punadarzane tatra tApyanizcayasambhavAdapUrvadRSTe tu doSapratisandhAnAdivirahe tatra guNasambhAvanAsambhavAdata eva tathaivaka parIkSAvR0 tatra sahasAvandanAdipravRttiruktaM ca "apurva daTThaNaM, abbhuTANaM tu hoi kAya / sAhuMmi dihapuve, jahArihaM jassa jaMjoggaM ti // 1 // " tathA ca doSavattvena jJAta eva guNavattvena ruciranuciteti phalitaM uktaMca "jaha velaMbagaliMga, jANaMtassa Namao havai doso / NiddhaMdhasatti NAUNa vaMdamANe dhuvaM dosotti // 1 // ' ata eva pratimAyAmahadAderiva01 tadveSa sAdhvantaraguNAdhyAropeNa namaskAropi pratyuktaH, sAvadyakarmayuktatayA tasyAdhyAropAviSayatvAdityAhuH / syAdetat sAvadyakarmayuktatA na sAdhutvAbhAvavyApyatvena pratisaMhitA sAdhutvAdhyAropapratibandhikA vizeSadarzanatopyAhAryAropapravRtte|ranyathA pratimAdAvapyahattvAbhAvavyApyapaudgalikatvajJAne tadabhedAdhyavasAyAsaMbhavAditi cenna, AhAryAropajanikAyA icchAyA vidhiniyantritatayaiva pravRttena ca vidhiyogyatAmapuraskRtya pravarttate kathamanyathA janmAdisamayaM vinA zakAdayo'pi dravyabhagavajjIveSu bhAvabhagavattvamadhyAropya zakrastavAdikaM paTheyuratha dravyazabdo yogyatAyAmeva rUDhastaduktaM paJcAzake / "samayammi dabasaddo, pAyaM jaM joggayAi rUDhotti / Niruvacario abahuhA, pogbheovlNbhaao||shaamiupiNddo dabaghaDo, susAvagotaya davasAhutti / sAhU ya davadevo, emAi sue jaobhaNiyaM ti // 2 // " tathA ca yena paryAyeNa bhAvibhUtabhAvajanakatvaM vastunastameva paryAyaM puraskRtya tasya dravyatvavyapadezaH pravartate, ata eva zayyAsaMstArakAdiga- // 28 // tasyAvazyakajJazarIrasya dravyAvazyakatvaM, na tu loSTAdiparyAyeNa pariNaMsyata iti tatra tatra tadvyavasthitamiti tatparyAyaviziSTa eva dravye kAraNe kAryopacArarUpo bhAvAdhyAropaH saGgacchate / kathaM punarayameva nyAyaH sthApanAyAmAyojyata, 00000000000000000000000000 Jain Education d hahal For Private Personal use only Jainelibrary.org
Page #69
--------------------------------------------------------------------------
________________ 9000000000000000000000000 iti cenmaivaM / davajiNA jiNajIvA ityaviziSTokterahajjIvarUpAyA bhAvArhattvopAdAnattvayogyatAyA AkAlamaikarUpatayaivAkalanAt , sahakArivizeSasannidhAnajanitAtizayarUpANAmekabhavikabaddhAyuSkAbhimukhanAmagotrabhAvayogyatAyAmeva tattavyavahArakAryajanakatvAdvivecitaM cedaM dravyAloke tathA ca "yathAtizayitadravya eva bhAvAdhyAropastathAtizayitasthApanAyAmapIti pratipattavyaM, atizayazca dravye bhAvajananAdimukhyAdiH, sthApanAyAM tu vihitatvapratisaMdhAnAdiravihitAcaraNe AjJAvirAdhanAdidoSasaMbhavAditi draSTavyaM / etena pratimAyAM sAvadhakriyArUpadoSAbhAve'dharmAjananavanniravadyakriyAbhAve dharmajananamapi na yuktaM / taduktaM "jaha sAvajA kiriyA, natthi yapaDimAsu evamiyarAvi / tayabhAve Natthi phalaM, aha ho u aheugaM houtti // 1 // " pratyuktaM / na hi namaskaraNIyagatA kriyA namaskartuH phalaM janayatIti syAdvAdinaH sagirante, api tu tamAlambya pravRttasvagataH zubhasaGkalpa eva svasya zubhaphalaprada iti taduktaM-viMjiNa siddhA diti phalaM pUAe keNa vA pavannamiNaM / dhammAdhammaNimittaM phalaM ihaM sabajIvANaMti // 1 // " nanu tarhi pratimAdayaH kathamupa kurvantIti cet prazamarasanimagnamityAdibhagavadguNabhAvanAjanitamanovizuddhihetutayeti gRhANa uktaMca "kAmaM ubhayAbhAvo, tahavi phalaM atthimaNavisuddhIe / tIe puNa maNavisuddhI, kAraNaM hoti paDimAotti // 2 // " athaivaM pArzvasthAdidravyaliGgamapi muniguNasaGkalpakAraNatayA manaHzuddhaye vandanIyamastu iti cetko'yaM saMkalpaH? kiM dravye bhAvAdhyAroparUpa uta sthApanAyAM tadAroparUpaH, AhosvittaTasthatayaiva bhAvAnumAnamatha vA bhAvAnusmaraNaM / tatra na prathamaH, pratimAyAmiva dravyaliGge bhAvakAraNatvaghaTakarUpaniravadyakriyAyA yogamanapekSya prazastabhAvAdhyAropApravRtteH / 00000000 Jan Educate national For Private Personel Use Only GTww.jainelibrary.org
Page #70
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma // 29 // MOOOOOGGEROOOOOOOOOO pravarttamAnasya cAyogye yogyAdhyavasAyarUpatayA'zubhasaGkalparUpatayA pratyuta kliSTakarmabandhakAraNatvAdata eva dravya- parIkSAvR0 liGgapratimayoH sAvadyaniravadyakriyobhayasattvAsattvAbhyAM vizeSa Avedito bhavatyuktaMca "jaivi a paDimA u jahA, muNiguNasaMkappakAraNaM liMgaM / ubhayamavi atthi liMge, Naya paDimAsUbhayaM athiti // 1 // " idaM khalvatra tAtparya 'yatpratimAyAmahabuddhiH sthApanAbhAvAbhedAdhyavasAyaparyavasAyinI sA ca svAlambanasya pratiSThAdirUpAmeva yogyatAmapekSya praza-16 syate / yA tu pArzvasthAdidravyaliGge sAdhubuddhiH, sA tu niravadyakriyAghaTitaM dravyatvamevAnapekSya pravarttamAnA viparyAsarUpatayA kathaM prazasyatAM / atha dravyaliGge dravyatvAbhAvavacanaM kuto na vyAhanyata iti cennAtra dravyapadasyApradhAnArthakatvAdupacArato'pradhAnArthakasyApi dravyapadasya kvacidarzanAttaduktaM paJcAzake "appAhannevi ihaM, katthai diho u dbsdotti| aMgAramaddao jaha, dabAyari o sayA'bhavotti" nApi dvitIyo'yogyasya yogyAbhedAdhyAropAviSayatvAdevAnyathA viDambaka liGgasyApyupAsyatvApatteH, veSavato yogyatve'pi veSo nAyogya iti cenna, tatrApi pravacanahIlanAnuguNatvAdyayogyatAsattvAccaurasaMsargiNo'pi cauraprAyatvAccApi ca guNavadabhedAdhyAropasya tadgatotkarSavattvapratItiH prayojanamata eva gaGgAyAM ghoSa ityatra gaGgApadasya gaGgAtIre lakSaNayA tatra gaGgAbhedAdhyavasAyAdeva zaityapAvanatvAdikaM pratIyata iti zAstrIyaH pravAdonyathA gaGgAyAM ghoSa iti prayogasya gaGgAtaTe ghoSa iti prayogAdavizeSApatterata eva rUpakAlaGkArAdigarbhatatta-19 dRttaghaTitastutistotrAdipraNayanodbhutaprabhUtabhaktiprArabhArAdvipulanirjarAlAbho bhagavataH stutikRtAm / etena pratimAyAM // 29 // tIrthakaro'yaM mokSado bhavatvityAdi mRSAbhASAprayogaH karmavandhAyeti vadan lumpakaH svayameva svazirasi bhUtAyatta iva GOOGaarurururururururuturucGOOD Jan Education For Private Personel Use Only jainelibrary.org
Page #71
--------------------------------------------------------------------------
________________ 000000000000 dhUliM prakSipannavagantavyo viziSTabhaktyA bhASitayostAdRzastutiprayojikayoH sthApanAyAcanAdisatyAsatyAmRSAbhASayoH zreyomUlatvAt sthApyasthApanayorupameyopamAnayozca bhASAvizeSeNa bhedatirodhAnatAratamyeNaiva bhaktitAratamyodbhavadarzanAdata eva lAkSaNikaprayoge'pi sAropAsAdhyavasAnAmUlakayostayoH sphuTa eva vizeSa iti / tathA ca dravyaliGga bhAvaliGgAdhyAropAttatrAtizayitatvapratisandhAne'varjanIyasannidhikatayA tadvatyaSyatizayitatvapratisaMdhAne tdnumtipryukto| dopaH kathakAraM vAraNIyaH, idamevAbhipretyoktaM / "NiyamA jiNesu ya guNA, paDimA uddissa je maNe kuNai / agukaNe ya viyANaMto, ke NamaumaNe guNaM kaauN||1||" atha yaddharmAvacchedenotkarSavattvajJAnaM taddharmAvacchedenaiva tadanumati riti cettathApi tvaduktarItyA pArzvasthatvAdyavacchedenApi sAdhvabhedAdhyAropAdisAmagryotkarSavattvajJAnAttadavacchedAnumatyA kathaM na pramAdopabRMhaNaM / ataevoktaM / "kiikammaM ca pasaMsA, suhasIlajaNammi kammabaMdho ya / je jepamAyaThANA, te te uvabUhiA huMti tti'| ye tu tadviSayakakRtikarmaprazaMse kAraNaprApte te tu svArasikatadutkarSajJAnAdijanakatayA na tadgatapramAdopabRMhaNapravaNe ata evetthaM tadvidhAnamasmArSuH "mukkadhurA saMpAgaDa,sevI caraNakaraNapanbhaTe / liGgAvase samitte, va kIrai taM ao vucchaM // 1 // vAyAi namukkAro, hatthusseho ya sIsanamaNaM ca / saMpucchaacchAthobhabha vaMdaNaM vaMdaNaM vAvi // 2 // pariyAyaparisapurise, khittaM kAlaMca AgamaNaccA / kAraNajAe jAe, jahArihaM jassa jaM joggaM ||3||priyaaybNbhcerN, parisa viNIyAsi(i) purisa NaccA vA kulakajjAdAyattA, Aghavau guNAgamasuaM vaa||4|| eyAi~ akuvaMto, jahArihaM arihadesie magge |nn havai pavayaNabhattI, abhattimaMtAdayo dosatti // 5 // tathA ca kAraNikatadvandanapravRtterabhaktima 0000000000OOOOOOO90090EUR 0000 JainEducational For Private Personal Use Only ww.jainelibrary.org
Page #72
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma0 tvAdidoSaparijihIrSayaiva pravRttatvAt pravacanabhaktyAdiko guNa eva, na tu doSa iti draSTavyam / dRSTvA ca tAdRzaM kA- parIkSAvRe raNaM tathA''caraNIyaM, na tu svarasatastatra pravRttyuttaraM yAdRcchikAlambanamudbhAvanIyaM; tAdRzAlambanasya pramAdAcaraNaparyavasitatvAta / ydaagmH| "AlaMbaNANa bhario, logo jIvassa ajaukAmassa / jaM jaM picchai loe, taM taM AlaMbaNaM kuNaitti // 1 // " yattu dravyaliGge bhAvaliGgAdhyAropa iva pratimAdAvapyarhadabhedAropo na yuktaH, Aropasya mithyAtvAditi lumpakasya mataM tadapamataM, tenApi mukhavastrikAdau gurupAdakalpanayaiva vandanakAdidAnAt / "cittabhittiM Na NijjhAe, NAriMvA sualaMkiyaM," ityAdyAgamabAdhaprasaGgAcca / na ca tatra nArIpadasya nAnArthakatvAnnAnupapattirna hi taTasthatayA citritakAminI pratisandadhAnasya kAmavikArAdiprAdurbhavo'pi tu sAkSAtkAminImeva puraHsphurantImAkalayata iti / yathA cAtrA zubhasaGkalpasya pApajanakatvaM tathA pratimAdau zubhasaGkalpasya puNyajanakatvamapIti kiM jAlmena shaadhikvicaarnnyaa| lAyattu dravye bhAvAbhedastAtvika eva sthApanAyAM sthApyAbhedastu na ttheti| tnn| taddharmaviziSTasyAnyadharmaviziSTena sahAtadbhAva bhAvAdanyathA tadviSayakopacArasya nirmUlakatvaprasaGgAnApi tRtIyo dravyaliGgasya bhAvaliGgAvinAbhAvitvAbhAvena tadanumApakatvAsaMbhavAttadavinAbhAvisuvihitadravyaliGgasya ca tatrApratisandhAnAnnApi caturthastadravyaliGgasya yena saha saMbandhagrahastatrAsAdhutvajJAne jAgrati sAdhutvaprakArakasmaraNAsaMbhavAt , sAdhvantare'gRhItasaMbandhakasya ca tasya tatsmArakatvAyogAdatha pArzvasthAdiliGgadarzane sadyo(sadRza)rdazanodbodhitasaMskArasadhrIcInapUrvAnubhavabalAdeva viziSTasAdhuguNasmaraNasaMbhava iti cenna / zItalavihAriNi veSamAtreNa sAdRzyapratisandhAnAsaMbhavAttadbhinnatve sati tadvatti bhUyodharmavattvena sAdRzyavyava-140 SERSEOFOOSE G36090GG OG IGOG33630000 Jain Education HAHIbnal For Private & Personel Use Only HOMw.jainelibrary.org
Page #73
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education In 9000099999355000096509 1909 hArAdanyathA sarvasya sarvasadRzatvApatterna ca sadbhAvasthApanA sAdRzyapratisandhAnaM vinA sthApyasmaraNAya prabhavati yadyapyutsargata: sthApanAyAM sthApyAbhedAdhyavasAya eva saMbhavI tathA'pi vAsanAdAyeM kvacittaTasthatayA'pi tatsmaraNaM zubhAdhyavaOM sAyamAdhatte ityevaM smaraNAdhAyakatayA'pi sthApanopayoga iti dhyeyaM / na cAtra tatsaMbhavatIti kimati prasaktAnuprasaktyA ? | tasmAdravyaliGgabhAvaliGgayorvyavahAranizcayayoH samAyoge cchekatvameva, kevalajJAnAdirUpArthakriyA tu nizcayAdeva, nacAyamapi nizcayo vyavahAramanantarbhAvya na pravarteta sahasrasaGkhyeva paMcazatImiti vAcyaM, antarbhAvo hi svasAmagrIvyApya- OM sAmagrIkatvaM svaviSayatvavyApyaviSayatAkatvaM svakAryatAvacchedakatvaM svarUpabhedamAtrAtirohitaikatvazAlitvaM vA ? nAyaM nizcaye'sadbhUta vyavahArasya saMbhavatyapi tu zuddhavyavahArasyAta evAha / "katthai 2 dohavi uvaogo tullavaM cevatti / " kutracitkutracidiha jJAnakriyAdisthale dvayorjJAnakriyayostulyavadevopayogastathAhi jJAnanayo manyate jJAnameva mukhyaM na + kriyA mithyAjJAnAt pravRttasya phalA (vi) saMvAdAttaduktamanyairapi "vijJaptiH phaladA puMsAM na kriyA phaladA matA / mithyAjJAnAt pravRttasya phalAsaMvAdadarzanAt " iti tathAgamepyuktaM / "paDhamaM nANaM tao dayA 1 jaM annANI kammaM khavei 2 tathA pAvAu viNivittI pavattaNA tahaya kusalapakkhami / viNayassaya paDivattI tiNNivi nANe samapyaMti" idaM ca kSAyopazamikajJAnamAzrityoktaM, kSAyikamAzrityApi jJAnasyaiva prAdhAnyaM, na hi kevalajJAnamanavApya tIrthakarAdayo'pi siddhimadhyAsata iti, tato jJAnameva kAraNatvAtpradhAnaM kriyA tu tatkAryatayA gauNIti / kriyAnayastvAha-kriyA hi phaladAyinI jJAnasyApi tajjananenaivopakSINatvAt jAnatopi kriyAM vinA phalaprAtyazravaNAttaduktamanyairapi "kriyaiva phaladA puMsAM na jJAnaM phaladaM w.jainelibrary.org
Page #74
--------------------------------------------------------------------------
________________ 0 adhyAtma0 parIkSAvR0 // 31 // 00000000000000000 matam / yataH strIbhakSyabhogajJo na jJAnAt sukhito bhavet // 1 // " iti "tathAgamepyuktam / subahuMpi / nANaM savisayaNiyayaM na nANametteNa kjnnipphttii| maggaNNU diluto hoi saceTho acetttthoy||1||aaujndRkuslaavi naTTiA taMjaNaMNa tosei| jogaM ajuMjamANI NiMdaM khiMsaMca saalhi||iynaannliNgshio kAiajogaMNa jhuMjaI jo u|nn lahaisa mukkhasukkhaM lahai ajiMdaM spkkhaau||jaannNtoviy tarikAiajogaM Na jhuMjaI jou|so vujjhai soeNaM evaM nANI crnnhiinno|4| tathA jahA kharo // 1 // " iyaM ca kSAyopazamikI kriyAmAzrityoktaM, kSAyikamapi cAritrameva pradhAnaM na hi kevalino'pi zailezyavasthAbhAvinIM sarvasaMvararUpAM cAritrakriyAmanupalabhya nirvANabhAjo bhavantIti / tathAcAnantaryeNa phalahetutvAt kriyaiva pradhAnA pAramparyeNa kAraNatvAd jJAnaM tu gauNamiti / atrAyaM sthitapakSo'vinAbhAvitvAnantarabhAvitvayordvayorevAvizeSAttulyatvameva tayorna hi jJAnaM vineva pravRttiM vinApi phalamutpadyate, na vA bhakSyabhogAdipravRttikAle zailezyavasthAyAM vA jJAnaM nAstIti / pravRttimAtraM na phalapradamiti ced jJAnamAtramapi na tathA, saMvAdijJAnaM phalajanakamiti cet saMvAdinI pravRttirapi tathA, syAdetat jJAnasya pravRttAveva hetutA phalaprAptistu pravRttereva, na ca pravRttikAle jJAnamapya|styeveti tasya phalahetutvamityuktameveti vAcyaM, ghaTe daNDarUpavattatra tasyAnyathAsiddhatvAditi maivam nANakiriyAhi mokkho iti vacanAt / pAraMparappasiddhI dasaNanANehi hoi caraNassa / pAraMparappasiddhI jaha hoi tahannapANANaM iti- vacanAt ca jJAnasya kriyAdvAreNa mokSajanakatvakalpanAnna ca dvAreNa dvAriNo'nyathAsiddhirasti anyathA daNDAderapi cakradhamyAdinA ghaTAdAvanyathAsiddhiprasaGgAt / atha cAritraM cAritrAvaraNakSayAdeva na jJAnAditi cenmaivaM pravRttirUpacAri TTTTTTTTTTTTvT4 T5 // 31 / / T6 TT JainEducation in For Private 3 Personal Use Only M ainelibrary.org
Page #75
--------------------------------------------------------------------------
________________ janakacikIrSAyA jJAnAdhInatvAdyoganirodhasyApi viziSTopayogasAdhyatvAccApi ca RjusUtranayamate'pi kevalajJAnamapi lakSaNaparamparAparyavasannameva, tatra ca zailezIcaramakSaNe jJAnacAritrabhAvena parasparamupazliSTasvabhAva eva mokSajanaka iti OM tatkSaNatvena dvayorjanakatvaM tulyameva / na ca tathAjanakatAyAmatiprasaGgastatkSaNapariNatAtmanaH taddhetutayA syAdvAdapravezenAOM natiprasaGgAnna ca jJAnanirUpitatvacAritranirUpitatvalakSaNaviruddhadharmAdhyAsAdekasya tatkSaNasya bhedaprasaGga iti vAcyaM ? | ekatra jJAne nIlapItAdinAnAjJeyAkArANAmivAnyatrApi yugapannAnAdharmANAM samAvezasyAviruddhatvAditi dig / nanu jJAnakriOM yayoH pratyekaM muktijanakazaktyabhAvAt samudAye'pi kathaM tajjananaM uktaM ca / "patteyamabhAvAu, NivANaM samudiyAOM suviNa juttaM / nANakiriyAsu vottuM, sikatAsamudAya tevati // 1 // cenmaivaM, pratyekaM dezopakAriNaH samudAyasya sarvo@ pakArakatvAt // uktaM ca / "vIsuM Na sabaha cciya, sikayAtelaM va sAhaNAbhAvo / desovagAriyA jA, sA samavAyammi saMpu2 NNatti // 2 // " nanu keyaM dezopakAritA? kiM sUkSmakAryajanakatA uta tadabhivyaJjakatA Ahosvit sAmagryekadezatvaM ? nAdyaH daNDacakrAdibhirapi pratyekaM sUkSmaghaTajananaprasaGgAt / na dvitIyo'labdhAtmalAbhasya tasyAbhivyaktyasaMbhavAt OM sati vastuni jJAnajananayogyaM hyabhivyaJjakamucyate pradIpAdivaditi / na ca daNDAdinA pratyekamabhivyajyamAnamapi sUkSmaM ghaTamIkSAmahe, alakSaNIya tatsUkSmatAyAM cAbhivyaktivacovirodho'tiprasaGgazca / tRtIye tu sAmagryekadezatvamapi tajjanakatvaparyavasannaM na pratyekamitarattu durvacanamiti cenna; sahakArivaikalyaprayukta kAryAbhAvavattvarUpAyA eva dezopakAritAyAH sArvatrikyAH pratyekamabhidhitsitatvAt kvacittu tilAdiSu pratyekaM tailAdikaM prati dezopakAritA sUkSma Jain Educationonal 5000006606006066666
Page #76
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma parIkSA vR0 // 32 // tadupadhAnarUpAtat , kAryamahattvasya kAraNamahattvAdhInatvAt , kvacittu bhramidhrANyAdyatizayitasamUharUpamadakArya prati guDadAkSevarasAdiSu tadavayavajanakatvarUpA sA taduktaM / "bhamidhaNivitaNhayAI, patteyaM pihu jahA mayaMgesutti" etena tasyAstadAnIM tairutpAdyatvenAsvIkArAt mRtpiNDadaNDakulAlAdisAmagryA ghaTavaditi dRSTAntaH kAryamAtratAyAM draSTavyo na tu pratyekAjanakakAraNakAryatAyAmuktabhASAvirodhaprasaGgAdityavadheyaM / jJAnacAritrayozca kRtsnakarmakSayalakSaNaM mokSarUpakArya prati nirjarArUpadezakarmakSayajanakatvaM dezopakAritvaM pratyekamaviziSTamiti pratibhAti / evaM jJAnakriyayostulya(va)tvamupadizya vizeSamAvedayatitullattamavekkhAe NiyamA samudAyajogamahigicca / kiriyA visissae puNa nANAusue jobhnniy|59| tulyatvamapekSayA niyamAtsamudAyayogamadhikRtya / kriyA vizeSyate punarjJAnAta zrute yato bhaNitam // 59 // jamhA daMsaNanANA saMpunnaphalaMna diti patteyaM / cArittajuA diti hi visissae teNa cArittaM // 60 // yasmAddarzanajJAne saMpUrNaphalaM na dattaH patyekam / cAritrayute datta eva viziSyate tena cAritram // 6 // ___ yadyapi mokSalakSaNe kArye jJAna kriye tulyavad vyApriyete tathApi kAlato dezatazca svetarasakalakAraNasamavadhAnavyApyasamavadhAnakatvalakSaNa utkarSazcAritrakriyAyA eva, na khalu SaSThaguNasthAnabhAvipariNAmarUpaM cAritraM caturthaguNasthAnabhAvipariNAmarUpaM jJAnamantareNa, na vA caturdazaguNasthAnacaramasamayabhAvi paramacAritraM trayodazaguNasthAnabhAvi kevalajJAnamaantarA saMbhavati / itthaM ca ghaTakaraNeSvapi daNDAdiSu caramakapAlasaMyoga evAtiricyate / atha svaprayojyavijAtIyasaMyoga 00000000000000 - // 32 // Jain Education For Private Personal Use Only ainerary
Page #77
--------------------------------------------------------------------------
________________ OOOOOOOOOGGEE saMbandhena daNDAdeH svaprayojyAtizayitacAritrasaMbandhena jJAnAdezca svetarasakalakAraNasamavadhAnavyApyasamavadhAnakatvaM nidhimiticenna svatastathAtvasya vizeSArthatvAt , svatastvaM ca samavadhAne kAraNAntarAghaTitatvamityAyuhanIyaM // 60 // atha nizcayavyavahArayoviSayavizeSamuktaM(kta)svarUpayorapyatidizati__evaM vavahArAu balavanto Nicchao muNeyavo / egamayaM vavahAro savamayaM Nicchao vatti // 61 // evaM vyavahArAvalabAnnizcayo bhuNitavyaH / ekamataM vyavahAraH sarvamataM nizcayo veti // 61 // viSayasya balavattvAdeva khalu vyavahAranayAnnizcayanayo'tiricyate'thavA yasya kasyacidvyavahArAnukUlasyaikasya nayastha mataM vyavahAro'numanyate pAramArthika sakalanayamataM tu nizcaya iti viSayabahutvAdapyasya vizeSa iti dhyeyaM / uktaM ca bhASye "ahaveganayamayaM ciya, vivahAro jaMna sabahA srv| sabaNayasamUhamayaM, viNicchao jaM jahAbhUyaMti ||1||"||6||ath samarthi-10 lAtameva nizcayanayaviSayavizeSamasahamAno vyavahAravAdI siMhAvalokitanyAyena pratyavatiSThateahiyA jai tuha kiriyA ahiyaM nANaMpi tassa heutti|kaarnngunnaannuruuvaa kajaguNA va vivarIyA // 2 // adhikA yadi tava kriyA, adhikaM jJAnamapi tasya heturiti / kAraNaguNAnurUpAH kAryaguNA naiva viparItAH // 62 // | yadi hi yuktikalApena bhavatAtizayavatI kriyA vyavasthApitA, tarhi saiva bhagavatI svakAraNaM jJAnamatizayitamAha svApekSayA tasyAtizayo'stu natu svakAryApekSayeti cenna / "dAseNa me kharo kIo dAso vi me kharovi / " iti nyAyAt svakAryakAryasyApi svakAryatvAvizeSAt , astu voktAtizayazAlikAryakatvalakSaNaH pAribhASika eva vishessH| 00000000000000000 Jain Education in ainelibrary.org
Page #78
--------------------------------------------------------------------------
________________ Ge adhyAtma oOOOOOOcoottururururururu yathAhi-mRttikApAntarAlavartipiNDazibakAkusUlAdIni janayantI na ghaTaM prati mukhyakAraNatAM jahAti, tathA jJAna-II tathA jJAna- parIkSAvR. mapyAntarAlikaM sarvasaMvaraM janayan mokSaM prati tatheti tattvaM / api ca yathA mantrAnusmaraNAt, kevalAdeva phalaM dRzyate, tathA mokSopi jJAnAdeveti, tasya mukhyatvaM // 62 // dvitIyahetumapi dUSayatiaha jai savaNayamayaM viNicchao igamayaM ca vvhaaro|to so sayalAdeso vigalAdeso kahaM hou||6|| atha yadi sarvanayamataM vinizcaya ekamataM ca vyavahAraH / tatsa sakalAdezo vikalAdezaH kathaM bhavatu // 63 / / yadi nAma nizcayanayaH sarvanayasamUhatAmAskandettarhi tadekamUrtiH sakalAdezatAM pratipadya vikalAdezarUpaM nayalakSaNa| meva parijahyAt / tathA coktavacovyAghAta iti // 63 // atra sthitapakSamAlambya samAdadhmahemukkhAmukkhavibhAgo icchAmetteNa Natthi egaMto / jai atthi to vi nANe caraNaMsAroti taM mokkhaM // 14 // mukhyAmukhyavibhAga icchAmAtreNa nAstyekAntaH / yadyasti tadapi jJAne caraNaM sAra iti tanmukhyam / / 64 // ___ vyavahAro hi svaviSayaM jJAnaM pradhAnakAraNatvenAbhimanute, nizcayastu svaviSayaM caraNaM, tadanayoH kalpanAkoTima-| valambya pravRttaM vivAdamapanetumubhayoH samIkaraNapravaNapramANapakSamantarA ka ivAnyaH prabhavatu / yattu vastupariccheda eva jJAnasya mukhyo vyApAraH tatkaraNAdeva ca sahakArikAraNatayA jIvasya cAritrakriyAM janayan tanmokSaM prati gauNatayopayujyate; taduktaM vatthupariDeyaphalaM haveja kiriyAphalaM ca tannANaM / nau nivattiya(ccattaya)milu suddhaM ciya taMjao nihiytti|" tadapi, nizcayanayAnusAreNa draSTavyaM, vyavahArataH sahakArasyApyupakAratvAt, ata eva tatraivoktam / nANaM paraMparamaNaMtarA u kiri 00000000000000000000 Jain Education a l a nebrang
Page #79
--------------------------------------------------------------------------
________________ | yA tayaM phaannyrN| juttaM kAraNamahavA samayaM to donni juttAI"ti / yadi hi antyAnantyavibhAgamuktAtizayazAlikAryakatvaM tadviparyayavibhAgaM cAnAdRtya sAmAnyato dvayostulyavatkAraNatvameva jijJAsitaM, tadA tathaiva tatparicchenaM pramANamutsakahate / yadi tu tayoH kAraNatvaM pratisandhAyApi mukhyatvAmukhyatvajijJAsaiva pravarttate, tadA mukhyatvamapi tayoravizeSeNaiva darzayan pramANatAM pUrayitumutsahetApekSikayomukhyatvagauNatvayorhasvatvadIrghatvayorivAvirodhAta, syAdetata, jJAnaM pari|ccheda evopakSINaM, sa ca mokSajanakamiti, maivaM; zibikAvAhakapuruSayoriva jJAnakriyayorekasvabhAvenAsahakAritvAt , gatikriyAyAM nayanacaraNayoriva bhinnasvabhAvatayaiva tayoH sahakAritvAt , prakAzaguptivizuddhayoH svabhAvavaicitrya evAnupravezAdyadAgamaH "nANaM payAsayaM sohao tavo saMjamo ya guttikro| tiNhapi samAoge mukkho jiNasAsaNe bhaNiotti" / yathA hi kacavarapUritagRhavizuddhaye pradIpaprajvAlanasaMmArjakapuruSavyApAreNa vAtAyanajAlakAdisthaganAni | reNvAdiprakAzabAhyareNvAdipravezaniHSedhAbhyantarareNusaMzodhanavyApAratayopayujyante tathA jIvagRhavizuddhaye'pi jJAnatapaH|saMyamA api prakAzavyavadAnAnAzravavyApAratayetyetat tAtparya, sarvathA virajaskatvaM hi gRhavizuddhistatra pUrvarajo'panayane saMmArjanImArjanaM, niHzeSatadapanayane ca pradIpaprakAzo'nAgatatadabhAve ca svakAraNavighaTanadvArA jAlakasthaganaM nibandhanamiti trayopanipAtAdArthasamAjasiddhA sA, tathA pUrvakarmApanayane tapaH kAmayena tadapanayane jJAnamanAgatakarmAbhAve ca svakAraNavighaTanadvArA saMyamo heturityetatrayopanipAte sarvathA niSkarmatvalakSaNo mokSo'pyArthasamAjasiddha eveti mantavyam / etena svabhAvabhedo vyAkhyAto vyApArAdibhedasyaiva tadarthatvAt , kathamanyathA daNDacakrAdInAmapi bhinna ttuttuttuttuttuttuttuttuttucCFFFFFC SOGGGGGGGGGGGGGOGOOGGGGO Jain Education in For Private & Personel Use Only Mainelibrary.org
Page #80
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma0 // 34 // -0000000000000000000000004 svabhAvatayA ghaTahetRtvamiti / syAdetat , suzodhayitRpravRttau zodhyanizcayasya nAzArthipravRttI nAzyanizcayasya vA heta-16 parIkSAvR0 tvAt , karmApaninISupravRttau tannizcayamAtramupayujyatAM, kimitarajJAnena? maivaM / yAvatsu heyeSu heyatvajJAnasya jJAnavijJAnakrameNa zravaNAdeva saMbhave, tataH pratyAkhyAnasaMyamAnAzravatapovyavadAnAkriyatvajananakrameNa paramapadalAbhopadezAt , tathA ca prajJaptI saMgrahaNigAthA / "savaNe nANe ya vinnANe, paccakkhANe a saMjame / aNahae tave ceva, bodANe akiriA si.6 ddhitti / " tathA ca sAvadyayoganivRttiniravadyayogapravRttirUpacAritre heyatvopAdeyatvajJAnAyaiva vidhiniSedhavAkyaghaTitaM pravacanamupayujyate'ta eva jaghanyato'STapravacanamAtRzrutamapyupadizyate tAvatApyuktaprayojanasaMbhavAt , tAvatzrutajJAno-17 pajanitacAritrapravRttezcAzubhayogahAnaM sAdhyaM karmahAnaM tUddezyamiti vizeSaH, evaM ca reNoriva karmaNaH sAkSAdapanayanAssaMbhavAt katha dRSTAntaH sustha iti nirastam / samarthitazca jJAnasya prakAzakatopayogo'nyathA heyopAdeyaviparyaye vivekAsaMbhavAdata eva jJAnavirahitakriyAyA alpaphalatvamuktaM yathAvadjJAnasyaiva yathAvatpravRttihetutvAt , yadapyuktaM 'jJAnameva pradhAnaM kriyA nirapekSAdeva mantrAnusmaraNAdvipaghAtanabhogamanAdidarzanAditi' tadapyapezalaM, tatrApi parijapanAdikriyAsadhrIcInamantropayogAdevoktaphalasaMbhavAdyadAha-"parijavaNAIkiriyA mantesuvi sAhaNaM Na tammattaM / sannANao ana phalaM |tannANaM jeNamakkiriyaM / " atha parijapanamapi dhArAvAhikaM tadjJAnameva, na tu kriyA, na cAkriyasyAkAzavat kAryajanakatvamasaGgatamiti vAcyam / kriyAyAH saMyogavibhAgAdAveva (deva) hetutvena tAM vinAkAzAdAvapi kAryAntarAbhyupagamAditicetsatyaM, tathApyatra nabhogamanAdikriyAyAstanmantrasaGketopanivaddhadevatopAhRtatayA kriyAnirapekSatvAsiddherAha ca / "tA 3900000000000 *JainEducation For Private & Personal use only Pw.jainelibrary.org
Page #81
--------------------------------------------------------------------------
________________ te punaH pUrva jJAnadevaM nizca 00000000000000000000000 taM katto bhannai, taM samayaNibaddhadevaovahiyaM / kiriyAphalaM ciya jao, na nANamittovaogassatti / " yathAhi-nabhoga-| manamuddizya devatAhAnAya pravarttamAnasya mantrAnusmaraNaM tatpravRttihetuH, tathA karmakSayamuddizya cAritre pravarttamAnasya pravacanajJAnamapi tatpravRttihetuH, agrimaphalaM tvavinAbhAvAditiparamArthaH / etena devatAhvAne mantrAnusmaraNaM yathA kevalameva hetustathA kAryAntareSvapi jJAnaM kevalameva tatheti parAstam / na hi cakrabhramaNe kevalo daNDo heturiti ghaTepi tannirapekSastathA, yattu 'devatAhAne'pi punaH punaH parijapanapUjanAdikriyApekSA malayagiricaraNairabhidadhe' tatta kvAcitkI vastusthitimanurudhyAnyathA pUjanAderapi pUrva jJAnasyaiva vizrAmAt , prathamajJAnapravRttyoH samakAlabhAvinyorapi kAryakAraNabhAvAbhiprAyAzrayaNAdveti sarvamavadAtam / tadevaM nizcayavyavahArayoryAdRcchiko mukhyAmukhyavibhAgo'kiMcitkara ityuktaM, yadi punarvyavahAravAdinaH svaviSaye jJAne mukhyatvavivakSA na nivartate, tadA sa evaM pratibodhanIyo, nanu caraNameva pradhAnaM tasya jJAnasAratvenAbhidhAnAdyadAgamaH "sAmAiamAIaM suanANaM jAva biNdusaaraao|| tassavi sAro caraNaM sAro caraNassa nivANaM ti / " api ca jJAnamapi caraNayogenaiva jJAnaM, anyathA tasyAjJAnAdavizepAdAha ca-"tadjJAnameva na bhavati, yasminnudite vibhAti rAgagaNaH / tamasastu kutaH zaktirdinakarakiraNAgrataH sthAtuka miti / kiJca jJAne mukhyatvaM kAlpanikaM, caraNe tu kAryopayogi, na khalu mukhyatvenopacarito'pi daNDazcaramakapAlasaMyogamanapekSya ghaTaM janayituM prabhuriti dig // 64 // atha dvitIyahetudUSaNamuddidhIrgharAha 000000000000000000000904 Jain Education a l For Private Personal use only A jainelibrary.org
Page #82
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma @@ savaNayamayattaM puNa savesiM saMmao jao visao Naya Nicchayassa teNaM sayalAdesattamegassa // 65 // parIkSA vR0 sarvanayamayatvaM punaH sarveSAM sammato yato viSayaH / na ca nizcayasya tena sakalAdezatvamekasya / / 65 / / etAvadeva hi nizcayasya sarvanayamayatvaM, sarvanayamatatvaM vA, yadasya viSayo bhAvaH sarveSAM nayAnAM saMmata iti tadAha bhagavAnbhASyakAraH / "savaNayA bhAvamicchaMtitti" na caitAvataiva tadvAkyasya sakalAdezatvaM, yaugapadyena sakaladharmAprati-16 pAdanAt , pramANapratipannAnantadharmAtmakavastunaH kAlAdibhirabhedavRttiprAdhAnyAdabhedopacArAdvA yaugapadyena pratipAdaka vacaH sakalAdeza, iti hi tallakSaNam / ayamarthaH 'paryAyArthikanayaM gauNIkRtya, dravyArthikaM ca pradhAnIkRtya, tatkAlInatvalakSaNena kAlena, tadguNatvalakSaNenAtmarUpeNa, tadAdhArakatvalakSaNenArthena, tadaviSvagbhAvalakSaNena saMbandhena, tadanuraJjakatva-| lakSaNenopakAreNa, tadavagAhakAvagADhatvalakSaNena guNidezena, bhedapradhAnatatsaMbandharUpeNa saMsargeNa, ekazabdavAcyatvalakSaNena zabdena ca saha; yadaikadharmeNa saha sakaladharmANAmabhedavRttiHpratisandhIyate; yadA vA dravyArthikanayagauNabhAve paryAyA-12 rthikanayamukhyatAyAM ca nAbhedavRttirujjIvatItyabhedopacAra evAzrIyate, tadaikenApi zabdenAnekadharmapratyAyanamukhyena tadA-1 tmakatAmApannasyAnekAzeSadharmarUpasya vastuno yaugapadyena pratipAdanAt sakalAdezo', 'yadA tu bhedavRttiprAdhAnyAt, bhedo-101 pacArAdvA, naikaH zabdo'nekadharmapratyAyanakSamastadA krameNa tAvaddharmAbhidhAyakaM vAkyaM vikalAdeza iti kathaM nayadvayakramayugapadarpaNamanapekSya saptabhaNayapravRttau tatra pratibhaGganiyataHsakalAdezatvavicAro'bhitticitrArpita iti' na khalu sakalAdezo SOOOOOOSSSSrururururu @@ Jain Education a l For Private & Personel Use Only
Page #83
--------------------------------------------------------------------------
________________ 00000000000000000000000 |payogyabhedavRttipratisandhAyakatayA nizcayopayogaH pratipAdayituM bhavatopakrAnto vyavahArArpitajJAnahetukatvapuraskAreNApi tatpravRtterapi tu svaviSayamAtreNa sakalabhaGgopagrAhakatayA, na ca tathAtvaM tasyAdyApi siddhimadhyAsta, sakalAdezaniyAmakatvarUpaM vyavahArAtizAyitvaM tu nizcayasya sarvAbhimataviSayatvamiva bADhamanumanyAmaha eva yattu " tavasaMjamo aNumao NiggaMthaM pavayaNaM ca vvhaaro|" iti vacanAd vyavahArasyaiva jJAnakriyArUpaviSayadvaya vistArAtmakasakalabhaGgopagrAhakatvaM balavattvA-16 vedakamiti tannArpaNAntaraprayojakanayAntarAbhAve bhaGgasAkalyAsaMbhavAvyavahAreNApi jJAnasya pradhAnatayA tapaHsaMyamayostUpasa-1 tunatayaiva hetutvAbhyupagamAnnahi svaviSayapradhAnatayA sakalAbhyupagame'pi nayasya prAmANya miSTaM anyathA sAmAnyavizeSobhaya-| svIkarApravaNasyolUkadarzanasya prAmANyaprasaGgAnna caivamiSyate, yadbabhANa bhagavAn bhASyakAraH "dohivi Naehi NIya satthamulUeNa taha vi micchattaM / jaM savisayappahANataNeNa annonnnnirvekkhNti|"||66|| tadevaM pratyekaM bhaGgopagrAhakatvaM dvayostulyameva, balaM prati bhaGgasakalAdezaprayojakatayA tu nizcayo'tiricyata ityuktaM etadeva vivecayatijeNaM sayalAdeso abheyavittIi nnicchyaadhiinno| teNeva so pamANaM na pamANaM hoi vavahAro // 66 // yena sakalAdezo'bhedavRttau nizcayAdhInaH / tenaiva sa pramANaM na pramANaM bhavati vyavahAraH // 66 // KP nahi nizcayanayavAkyameva sakalAdezo'pi tu pramANavAkyaM, tanniyAmakAbhedavRttipratisandhAyakatayA ca nizcayo'pi 000000000000000 Jain Education na For Private & Personel Use Only wew.jainelibrary.org
Page #84
--------------------------------------------------------------------------
________________ ma. adhyAtma parIkSAvR. 00000000000000000000 pramANamityupacaryate natu vyavahAranayastathA tatroktopacArakAraNAbhAvAt // 66 // yattu nirupacaritaviSayasvarUpaM nizcayasya balavattvamupacaritaviSayatvarUpaM ca vyavahArasya durbalatvamiti pareSAM mataM tadApAtaramaNIyamityupadidarzayiSurAhajamaNuvayArovi balaM kassai NegaMtiyaM have taMpi / egassa mukkhabhAve NiyamA avarovayArotti // 67 // yadanupacAro'pi balaM kasyacinnaikAntikaM bhavettadapi / ekasya mukhyabhAve niyamAdaparopacAra iti / / 67 // __yaiH khalvanupacaritaviSayatvarUpaM nizcayanayasya balamAvedyate tairvyavahAranayasyApi tatsvIkartavyameva, nizcayamukhyatAyAM vyavahAropacAravayavahAramukhyatAyAM nizcayopacArasyApi saMbhavAnnahi nikSepacatuSTayaniyatAnAM zabdAnAmekatarapakSapAto vivakSA vinA saMbhavI, sakalanayasaMmato bhAva evAnupacaritArtha iti cettatkiM dravyArthikasya sakalanikSepasaGghAhiNaH pramANatvameva pratipattumIhase, atha nAmAditrayaM dravyArthikasya mukhyo'rtho bhAvastu gauNa evAta eva "bhAvaM ciya saddaNayA sesA icchaMti sbnnikkheve| NAmAitiyaM dabaTThiyassa bhAvo ya pajjavaNayassatti / " bhagavadbhASyakAravacovirodhaparihAraH sAmAnyavizeSabhAveneti cettarhibhAvopyupacaritaH prApta ityAyuSmataH pratijJAyAH kA gatiretena nizcayabodhyamevArtha lokaviditaprakAreNa bodhayituM vyavahAravyApAro'nAryabodhanAyAnA bhASAprayoktazrotriyaprAya iti vaco vicAryameva draSTavyaM, pratisvaM tayobhinnavyApAropadarzanAnnAmAdInAM caturNA pRthakkAryakAritvaM tasya tatra 2 prapaJcitatvAt vyavahAranizcayapratipAdyabhedAbhedAdidharmANAM sarvatra tulyatvAdekatarAnAdare ubhayAnAdaraprasaGgAd yuktestulyatvAcceti dig / syAdetat RjusUtrazabdanayAzca zuddhA itare tvazuddhA iti niyamaH kathaM mukhyAmukhyArthakatvaM vineti ? 30000000000000000000000 nyavizAreNa vyApArAta sarvatra // 36 // Jain Education a l For Private & Personel Use Only jainelibrary.org
Page #85
--------------------------------------------------------------------------
________________ 000000 maivaM vyApakAvyApakaviSayatvAdinaiva zuddhAzuddhabhedavyavasthAnAdanyathA'tiprasaGgAditi // 67 // ye punarAhubhAva evAdaraNIya ityabhiprAyarUpo nizcayaH zuddha iti sa eva balavAniti tAn sadaNDamanuzAsitumAhaNicchayaNayassa visayaM bhAvaMciya je pamANamAhaMsu / tesiM viNeva heuM kajuppattIi kA meraa|| 6 // nizcayanayasya viSayaM bhAvameva ye pramANamAhuH / teSAM vinaiva hetuM kAryotpattau kA merA // 68 // yathA hyAnantaryeNa phalasAdhakatvAdbhAva AdaraNIyastathA pAramparyeNa phalasAdhakatvAdravyamapi tathAnyathA cakrabhramaNa eva baddhotsAhAH kulAlAH kalazArtha mRtpiNDadaNDacIvarakhaNDAdInapi nAdriyeran / prAcyadazAyAmeva tadAdaraNaM nAgrimadazAyAmiti cettadevaM viSayabhedaniyamaM kAlabhedaM kaH pratikSipati, dravyAnAdaravAsanAyA eva devAnAMpriyasya parAkaraNIyatvAnna ca tatkAlAnAdaraNIyatvAdanAdaraNIyatvaM nAmAtiprasaGgAdatha bhAvArthitayaiva dravyasyAdaraNaM natu dravyArthitayA bhAvasyetyasti vizeSa iti cekimatra kriyatAM! kAryArthitayaiva kAraNasyAdaraNAt, atha paramabhAvadarzino nizcayanayamAdriyamANA bhAvamevAdriyante'paramabhAvagatAstu vyavahAramAdriyamANA dravyamapi / taduktaM samayasAre "suddho suddhAdeso NAyabo paramabhA vadarisIhiM / vavahAradesiA puNa aparamabhAve ThiA je utti|" iti cetsatyaM tathApi bhAvakAraNIbhUtamantataH zuddhAtmadravyamapyanAdRtya na te bhAvamAdattumutsahante / atha nizcayakAraNIbhUtaM dravyamAdriyamANA api vyavahArakAraNIbhUtaM dravyaM nAdriyanta iti cenna kAraNaM cAnAdaraNIyaM ceti vacovirodhAcchuddhazuddhataravyavahArasya purato'pi pravacane prtipaadit|tvaacc||68||ath mudrAvinyAsAdirUpA vyavahArakriyA saMsAracakravAle paribhramatA jantunAnantazaHprApteti na viziSTaphala Jain Education a l For Private Personel Use Only aw.jainelibrary.org
Page #86
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma parIkSAvR0 // 37 // vatIti sA kathamAdriyatAmiticedbhAvopyanantazaH prApta iti so'pi kathamAdriyatA ? viziSTabhAvo'pUrva iti cedviziSTA kriyApi tatheti kimanupapannamityAzayenAhakhAovasamigabhAvo suddho heU suhsskhiass| tabbhAveNa kayA puNa kiriyA tabbhAvavuddhikarI // 19 // kSAyopazamikabhAvaH zuddho hetuH zubhasya kSAyikasya / tadbhAvena kRtA punaH kriyA tadbhAvavRddhikarI / / 69 / / | punaH punarabhyAsena nairmalyaM prApto hi mithyAdarzanAdikSayopazamaprAdurbhUtaH samyagdarzanAdibhAvaH siddhihetoH kevalajJAnAdikSAyikabhAvasyAvandhyaM nidAnamiti nirvivAdaM, tatastadbhAvapravRddhaye yatanIyaM nirbiNAtibhistadbhAvapravRddhikarI ca tadbhAvena dRDhayatnavatA vidhIyamAnA kiyA tathA ca hAribhadraM vacaH "khAovasamigabhAve daDha jattakayaM suhaM aNuhANaM / parivaDiyaMpi ya hujjA puNovi tabbhAvavuDDikaraM / " tatazca bhAvAgrahayAlustadvaddhikAraNIbhUtAM kriyAM kuto nAgRhaNIyAnnahi neyamapUrvAnAmAtunarbandhakAdhucitabhAvapUrvakakriyAyAstadvadevApUrvatvAdanyAdRzapUrvatvasya cAdarAparipanthitvAt / syAdetat kriyA svarUpato nAdeyA na vA heyA'pi tu kSAyopazabhikabhAvavizeSitAdeyaudayikabhAvavizeSitA tu heyeti viziSTavidhi niSedhayorvizeSaNa eva paryavasAnamiti / maivaM manovAkkAyakriyAbhedAnAM vicitrakAryajanakatvopadezenAnyataropakSayAyogAjAdavacchedakasyAhetutvAt / tathAtve'pi vinigamanAvirahAdbhAvavihitAnuSThAyasyaiva svaprakAzayogisAkSAtkAreNa bhAvavRddhija|nakatva vibhAvanAca taduktaM / " aNuhavasiddhaM eyaM pAyaM taha jogabhAviamaINaMti / " api ca bhAvazcittapraNidhAnarUpaH sa ca |vihitAnuSThAnaM vinA kimAlambya pravarttatAM ! na ca kriyAbhidhAnavArthaviSayeSu kathamekadA'nekopayogAH saMbhaveyuriti vAcyam // 37 // in Educhland For Private Personal Use Only ainelibrary.org
Page #87
--------------------------------------------------------------------------
________________ 00000000000000 chinnajvAlAdRSTAntena tatsaMbhavAdityAhuH taduktaM paJcAzake "saJcatyavi paNihANaM taggayakiriyAbhihANavannesu / atthe visae atahA dihato chinnjaalaae||2||nny tatthavi tayaNUNaM haMdi abhAvo(vao)Na uvalaMbho tti|cittssvivinneoevN sesovogesutti||" yathA hIMdhanasthAgnitruTitArciSaH saMbaddhatayAnupalabhyamAnasyApi santatyavicchedena tatsaMbaddhatvamevaivaM viSayAntare'nupalabhyamAnamapi praNidhAnaM santatyavicchedAtsaMvilagnamevotkaTaviSayasyaiva praNidhAnopalambhahetutvAdutkaTatvaM ca jijJAsAvizeSaviSayatvAdikaM bodhyaM / yathA vA'lAte bhrAmyamANe cakradaNDAdyAkArapratibhAsa AzuvRttikRta eva na tu| tAttvikaH svA'vagAhakakSetrAdanyatra tadavasthAnAnupapattestathA kriyAdipraNidhAneSvekatvapratibhAsopyAzuvRttikRta eveti dig / api ca bhAvakriyAheturjijJAseti tAvannirvivAdaM "jiNNAsAvi hu etthaM liMga eyAi haMdi saddhAe nevANaMgaNimittaM siddhAe sA tayaTThINaMtivacanAt" tathA ca tasyAM satyAM kasya nAma na vihitAnuSThAnapravRttiriti kimakriyArucikadAgrahanastena saha vicAraNayA // 69 // atha bhAvavRddhikrameNottarottaraguNasthAnaprAptimupadizatikA ghiisaddhAsuhaviviisaviNattI tattadhammajoNitti / talladdhadhammabhAvA vaDDai bhAvaMtaraM tatto // 70 // dhRtizraddhAsukhAvividiSAvijJapti(saya)stattvadharmayoniriti / tallabdhadharmabhAvAdvardhate bhAvAntaraM tataH // 70 // evaM pavaDhabhAvo kameNa guNaThANaseDhimAruhiya / pakkhINaghAikammo kayakicco kevalI hoi // 71 // evaM pravRddhabhAvaH kramaNa guNasthAnazreNimAruhya / prakSINaghAtikA kRtakRtyaH kevalI bhavati // 71 / / Jain Education For Private & Personel Use Only Mainelibrary.org
Page #88
--------------------------------------------------------------------------
________________ 8 adhyAtma0 dhatiH zraddhA sukhA vividiSA vijJaptiriti tattvadharmayonaya iti hi pAtaJjalAdiSu prasiddham / tatrodvegAdiparihAreNa parIkSAvR0 cetasaH svAsthya pratistayA ca mAgoMnusAritattvarucijenyata tAmeva zraddhAmAhustayA ca bhujaGgamanalikAyAmatulyo viziSTaguNasthAnaratnapradAnazauNDaH svarasavAhI kSayopazamavizeSo janyate yamanye sukhetyaacksste|sukhaa viziSTAhAdarUpeti paJcAzakavRttivyAkhyAnaM kathamiti cet kArye kAraNopacAreNa, parAbhiprAyeNa vA, na hyAhAdasya tattvacintAjanakatvaM nAma16 kSayopazamena tasyopakSINatvAttadvihInAnAmapi tatprasaGgAcca / tayA ca tattvacintArUpamadhyavasAnaM janyate yadanye vivadi-1 pAmAcakSate tata eva hi zuzrupAzravaNagrahaNadhAraNavijJAnohApohatattvAbhinivezA prajJAguNAH prAdurbhavanti prathamajaladhara-12 jalanipAtAdivAbhinavaprarohA enaM vinA bhavantastvete tadAbhAsA eva na tu tAttvikAstadevaM prajJAguNajananakrameNa tattvacintayA bodhirjanyate iyaM ca karaNatrayavyApArAbhivyaGgayam prazamasaMvedanirvedAnukampAstikyAbhivyaktalakSaNaM | samyagdarzanamucyate tadanye vijJaptimAhuH tadevametaiH karaNairutpannadharmabhAvasya yathocitAnuSThAnaparAyaNasya sato bhAvAntaraM | pravarddhate / " sai saMjAo bhAvo pAyaM bhAvaMtaraM tao kuNai" iti vacanAdatra prAyo grahaNaM prAgasaJjAtatathAvidhabhAvAnAM marudevyAdInAM bhAvaprakarSaprAptyA yo vyabhicArastatparihArArthamiti vyAcakSate'tra ca bhAvaH kriyAviSayo grAhyaH / // 38 // "velAivihANaMmI taggayacittAiNA ya vinneo| tabuDhibhAvabhAvehi tahaya daveyaravisesotti" gAthAyAHprAk prakrAntatvAdanyathA tAdRzabhAvasAmAnya prati kSayopazamavizeSasya avyavahitottaratvasaMbandhena bhAvaviziSTabhAvaM prati ca bhAvasya hetutayA vyabhicArAnavakAzAt / bhAvapUrvakriyAyA api bhAvajanyatAvacchedakajAtivyApyajAtyavacchinnaM prati hetutvAnna 0000@@@@ 00000000000000000 @ tAiNA ya vinneo / tahitottaratvasaMbandhena bhAvAvA @@@ prati hetutva @@ Jain Education For Private Personal Use Only ww.jainelibrary.org
Page #89
--------------------------------------------------------------------------
________________ GOOOOOOOOOOOOOOOG vyabhicAra ityAhurevaM cottarottarabhAvavizuddhyA guNazreNimadhiruhya kASThAprAptavairAgyadazAnimUlakAkaSitaghanaghAtika-| mA parApekSAviraheNa pariniSThitasakalakRtyaH sahajAnantacaitanyaprakAzavizrAntavilasadanekAntavAdamudrAmudritabhuvanatrayAntabhUtaviSayAkArasaJcArasphAraguNaratnarAziH kevalI bhavati // 71 // atra cedamutkarNamAkarNya karNapraNAlInipatitasakarNavarNanIyavarNagaNasalilaparizIlanavazAdantarudbuddhasitAmbarasamayadveSajvaraprasaraviSamapariNatiH kampamAnAdharaH kau~ vidhunvannA-10 dhyAtmikaH pralapatinaNu jai so kayakicco ahArasadosavirahio devo / tA chahatahAbhAvA jujjai kamhA kavalabhoI 72] 61 nanu yadi sa kRtakatyo'STAdazadoSavirahito devaH / tatkSudhAtRSNAbhAvAt yujyate kasmAt kavalabhojI / / 72 // nanu kRtakRtyatvaM tAvaddevatvavyavahAranibandhanaM niHzeSadoSarAhityamevAbhidhAnIyaM / doSAzcASTAdaza prasiddhA yahUSitAnAM |jantUnAm anAptatvaM yadvirahe cAptatvamiti yadAha prabhAcandraH kssutpipaasaajraatngkjnmaantkbhysmyaaH| na rAgadveSamohAzca yasyAptaH sa prakIyaMta iti" asyArthaH / kSucca bubhukSA, pipAsA ca tRSA, jarA ca vRddhatvaM, AtaGkazca vyAdhiH, janma |ca karmavazAccaturgatiSUtpattiH, antakazca matyuH, bhayaM cehaparalokAtrAtraguptimaraNavedanAkasmikatvalakSaNaM, smayazca jAtikulAdidarpaH, rAgadveSamohAH prasiddhAH ca zabdAccintAratinidrAvismayaviSAdakhedA gRhyante, ete'STAdaza doSA yasya na santi sa AptaH prakIrtyate pratipAdyata iti / tathA ca kevalinaH kRtakRtyatve svIkRte kSutpipAsAbhAvasyAvazyaM svIkArAt tasya kavalabhojitvapratijJA kathamiva caturacetazcamatkAriNI, na hi kAraNaM vinA kAryotpattimurarIkurute BSFOOOOOOOOOOOOOOOOO Jan Education a l Jr.jainelibrary.org
Page #90
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma !parIkSAvR0 @ // 39 // @ kazcidapi prekSApUrvakArIticedbhavedevaM yadi vayaM tvayA paribhASitAneva doSAn paribhASAmahe, na caivaM, kiMtvAtmaguNadU. paNameva dopalakSaNaM brUmo, na ca tathAtvaM kSutpipAsayorastItyAzayenAha-- to sakkA vuttuM je chuhataNhAI jiNassa kira dosA / jai taM dUsejja guNaM sAhAviyamappaNo kaMvi // 73 // kA tacchakyaM vaktuM yatkSudhAtRSNAdi jinasya kila doSaH / yadi tad dUSayedguNaM svAbhAvikamAtmanaH kamapi // 73 // dUsai avAbAhaM iya jai tuha sammao tayaM doso / maNuattaNaMvi doso tA siddhattassa dUsaNao // 7 // dUSayatyavyAbAdhaM iti yadi tava sammatastaddoSaH / manujatvamapi doSastatsiddhatvasya dUSaNataH / / 74 // yadi hi kSAyikasukharUpAtmaguNadUSakatvAt kSuttaSNayordoSatvamudbhAvayeyuH pare tarhi manuSyatvamapi kevalinAM kA siddhatvadUSakatayA doSaH prasajyata iti paryanuyoge teSAmapratibhayA nakhazikhAgrairbhUvilekhanameva ciramanuzIlanIyaM syAdatha siddhatvapratibandhakastadvyavahArapratibandhakazca doSo jineSu sannapyAkiMcitkaraH, kaivalyapratibandhakadoSavilayena tadvyavahArasya tatrAntarIyakanirdoSatvavyavahArasya ca nirAbAdhatvAditi yadi te zaradAM zataM paribhAvyottaraM daghustarhi kSutpipAsayorapi kaivalyapratibandhakatve pramANAbhAvAt kathamekaM sIvyatAM nAparapracyutirghAtikarmakSayajanyakevalajJAnaM hi ghAtikarmANi tadavinAbhAvinaH pariNAmA vA pratibadhnanti na tvaghAti vedanIyaM karma, tajjanyakSutpipAsApariNAmau vA'ta eva ghAtikarmajanyAnevASTAdazadoSAndAnAntarAyAdIna sAdhu paribhASante prglbhaastdaahuH| " antarAyA dAnalAbhavIryabhogopabhogagAH / @ 2000@@@@ Jain Education For Private & Personel Use Only D ainelibrary.org
Page #91
--------------------------------------------------------------------------
________________ 0000000000000000000000 hAso ratyaratI bhItirjugupsA zoka eva ca / 1 / kAmo mithyAtvamajJAnaM nidrA cAviratistathA / rAgo dveSazca no doSAsteSAmaSTAdazApyamI / 2 / iti" atra ca (kevalajJAnapratibandhakAH) kevalajJAnakevaladarzanakSAyikasamyaktvacAritradAnAdilabdhipaJcakaM pratyajJAnanidrAmithyAtvAviratyAdyantarAyANAM pRthageva vA pratibandhakatvaM, na cedaMparoktadoSeSu saMbhavati, na hi kSutpipAsayoH kAmAderiva cAritrapratibandhakatvaM dRSTamiSTaM vAnyathA tenaiva tAbhyAM tadatikramaprasaGgAt / nApi tayojJAnAdipratibandhakatvamasti, balApacayajanakatayA tayorIyosamitizrutAbhyAsAdivirodhitAyA dRSTatvAt , kSAyikacAritrajJAnapratibandhakatvamapyanumIyata iti cennAnabhyAsAderiva tayoH kSAyikajJAnAdyapratipanthitvAt , kSudAdeH svajanakabahirindriyavRttipratipanthitayaiva jJAnapratipanthitvAdanyathA mithyAtvodaya iva kSudAdyudaye'pi prAptajJAnopakSayaprasaGgAnnacaivamasti pratyuta kSudAdyudayaM sahamAnAnAM zubhabhAvavatAM maharSINAM tatpravRddhireva zrUyata iti / atha kSudAdijanyAtadhyAnAcchubhabhAvaparihANiH zrUyata iti cenna hyayaM tayoraparAdho'pi tvaratyAderiti vicAraNIyam / pApaprakRtijanyatayA tayordoSatvamiti tu mandapralapitaM, pareNApi kevalini tAdazaprakRtisvIkArAd, atha prazastaviparItabhAvanAprakarSaprayuktApakarSa-10 zAlitvaM doSatvam, tacca rAgAdAviva ca kSudAdAvayasti, dRzyate vItarAgabhAvanAtAratamyena rAgAdemandamandataramandatamAdibhAva iti, tadatyantotkarSAttadatyantApakarSo'pi bhagavatAmiti / evamabhojanabhAvanAtAratamyAt sakRdbhojanakadi-16 napakSamAsasaMvatsarAdyantaritabhojanAdidarzanAt tadatyantotkarSAdAtyantikakSudbhuktyAdyapakarSo'pi teSAM yujyate iti cenmaivaM abhojanabhAvanAyA bhojanabhAvanAM pratyeva pratipanthitvAta, tayA tannivRttAvapi kSudbhuktyAdyanivRttena khalu tapasvinAM 90006666666666OGOOGTOOOO in Educat i ona For Private & Personel Use Only
Page #92
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma // 40 // 30000000007 kSudeva na lagati api tu taiH sA nirudhyata iti, bubhukSAnirodhe bhuktirapi nirudhyata iti cenna, tasyAstadahetutvAditi parIkSAvR0 sphuttiibhvissytyye| idamatra tAtparya-yathA'zarIrabhAvanayA zarIramamatvanivRttireveti tadatyantotkarSAttadatyantApakoM na tu zarIrAtyantApakarSo'pi, kvacittadapakarSasya dRDhataratapaH parizIlanAdyaupAdhikatvAttathA'bhojanabhAvanAtyantotkarSAdapi tadbhutAdyatyantApakarSa eva siddhyati na tu bhojanAtyantApakarSo'pi, kvacittadapakarSasya tapo'rthitAdyaupAdhikatvAditi kima-16 dhikabAlabodhaprayAsena / evaM jarAtaGkajanmAntakakhedAnAmapi kaivalyApratipanthitvAttaddoSatvAbhidhAnamapi pAmarazizupratAraNamAtram / na ca tajjanmamaraNAbhAvaH kevalini saMbhavatyapi, janmamaraNAntarAbhAvastu tatkAraNAbhAvaparyavasitaH san rAgAdyabha vAnnAdhikIbhavitumutsahate / itarajanasAdhAraNyamAtreNa svedAdInAM doSatvoktau ca manuSyatvAdInAmapi doSatvamuktisahaM syAditi vArtAmAtrametat // 74 // nanu kevalinAM kSAyikaM sukhaM prasiddhaM, tena ca saha kSuttaSNAdirUpaM duHkhaM nAvatiSThate, ata eva tatra pAribhASikaM doSatvamityabhipretya zaGkateaha jai jiNassa khaiaM sukkhaM dukkhaM virujjhae teNaM / to sAmaNNAbhAve visesasattA kahaM juttA // 75 // atha yadi jinasya kSAyika saukhyaM duHkhaM virudhyate tena / tatsAmAnyAbhAve vizeSasattA kathaM yuktA // 75 // // 40 // kSAyikasukhazAlinAM hi kevalinAM duHkhasAmAnyameva na bhavati kutastarAM tadvizeSabhUte kSuttaSNe, na hi vRkSasAmAnyAbhAvavati pradeze ziMzapAsaMbhava iti parapratyavasthAnaM, tatra bAdhakamAha TTTTTTTTTTTTTTTTT - 6 Jain Educati o nal For Private & Personel Use Only Philiww.jainelibrary.org
Page #93
--------------------------------------------------------------------------
________________ 00000000000000000000 to veaNijjakammaM udayappattaM kahaM have tss|nny so padesaudao samayammi vivAgabhaNaNAu // 7 // 1 tadvedanIyaM karma udayaprAptaM kathaM bhavettasya / na ca sa pradezodayaH samaye vipAkabhaNanAt / / 76 // | na khalu kevalinAM kSAyikaM sukhaM saMbhavatyudayaprAptena vedanIyakarmaNA tadvirodhAt, kSAyika sukhaM hi vedanIyakarmakSayajanyaM na ca tadudaye tat kSayaH sNbhvtiitibhaavH| atha kSAyikasukhe gauNaM mukhyaM vA duHkhameva sAkSAttatpratipanthi, vedanIyakarma tu tatkAraNatayaivopakSINamevaM ca pradezodayArthakatvAttasya ca duHkhAjanakatvAttadvirahe tatra nityAnandaniHspandatA nirAbAdheti cenna, tatkarmakSAyikabhAvaM prati tatkarmakSayasyaiva hetutvAdanyathA suSuptAvaindriyakasukhaduHkhAdivilaye kSAyikasukhaprasaGgAt / svasamAnAdhikaraNatajjAtIyaprAgabhAvAsamAnakAlInatadvilayasya taddhetutvAnna doSa iti cenna, tathApi lAghavAttaddhetorevAstu kiM teneti nyAyAcca caramaduHkhadhvaMsajanakasya vedanIyakarmakSayasyaiva kSAyikasukhahetutvAnna cedevaM mohodayAbhAvamAtreNopazAntaguNasthAnavartinAmapi kSAyikacAritraprasaGgastasmAttatkarmakSayajanyabhAve tatkarmasattaiva pratibandhiketi yuktamutpazyAmo'tha yuktisiddhamevedamiti cedaho ayuktipriyatvaM devAnAMpriyasya yadatra prasarati pradveSo, na ca zrutaviruddhamapIdaM, zrute kevalini vedanIyavipAkodayopadezena tathaiva vyavasthAnAt, pratyuta tvaduktapradezodayasyaiva siddhAntAsAkSikatvAd // 76 / / atha tadvipAkodayopadezameva prapaJcayatiAvassayaNijuttIi payaDipasatthodayovaeseNaM / Najjai tA suhayAu asuhappaDivakkhavayaNeNaM // 77 // Avazyakaniyuktau prakRtiprazastodayopadezena / nIyate tAH sukhadA asukhapratipakSavacanAt / / 77 / / 000000000000000000 For Private Personal Use Only Jain Education r.jainelibrary.org
Page #94
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma parIkSA vR0 // 41 // 00000000000000000000 Avazkaniyuktau hi tIrthakare'nuttaraH prazastaprakRtyudayastadudayabAhulyAbhibhUtatayA mandazcAprazastaprakRtyudayo vyAvarNitastathAhi-"saMghayaNarUvasaMThANavaNNagaisattasAraUsAsA / emAiNuttarAI havaMti NAmodae tassa / 1 / payaDINaM aNNAsuvi pasatthaudayA aNuttarA hu~ti / khayauvasameviya tahA khayammi avigappamAhaMsu / 2 / assAyamAiAu jA via asuhA havaMti payaDIu / NiMbarasalavuva pae Na hu~ti tA asuhayA tassatti / 3 / " atra khayauvasameviya tahatti kSayopazame'pi sati ye dAnalAbhAdayaH kAryavizeSA api zabdAdupazame'pi ye kecana tepyanuttarA bhavantIti kriyAyogastathA karmaNaH kSaye sati kSAyikajJAnAdiguNasamudAyam avigappamAhaMsutti avikalpaM vyAkarNanAdivikalpAtItaM sarvottamamAkhyAtavantastIrthakRdgaNadharA iti gAthArtha iti vyAkhyAnAdaudayikakSAyopazamikaupazamikakSAyikabhAvAnAM tIrthakaranAmodayaprasAdAdbhagavatyAdhikyamabhidadhe / tatraudayikAnAM prazastavipAkodayaprAbalyAt , kSAyopazamikaupazamikAnAM ca kSAyikAntarbhAvAttatirodhAnAdveti vizeSo na tu vedanIyodayajanyasukhaduHkhayorapi mohakSayAt kSAyikasukhena tirodhAnaM yuktaM / evaM satyasAtavedanIyaprakRtijanyA sA tasya mUlocchede, dugdhaghaTe nimbarasalavasthAnIyatvAbhidhAnAnupapatteH / na ca prakRtisvarUpavyAvarNanamAtrametaditarathA tAsAM kaNThato'sukhajananAkSamatvAbhidhAnAnupapatteriti vAcyam, rasadRSTAntopanyAsAt / tadvacasobahIyasi sukhe'lpIyasaH kavalAhArAdyaupayikakSudAdiduHkhasyAsatprAyatvatAtparyakatvAdRzyate cAlpasyAvivakSaNaM tatra tatra, na cedevaM tarhi mohakSayajanye sukhe'sAtavedanIyasya svarUpato'virodhitvena, tiktaprakRtikanimbalavAnuviddhadugdhaghaTadRSTAntA-bhidhAnAnupapattiriti dig // 77 // sukhavipAkopadezaka pravacanavacanamudbhAvya duHkhavipAkalezopadezakamapi tadudbhAvayati 999999000000000000@ // 41 // in Educatan ainelibrary.org
Page #95
--------------------------------------------------------------------------
________________ -000000000000000000000000 tattatthasuttabhaNiyA ekkArasa jaM parIsahA ya jiNe / teNavi chuhataNhAI khaiassa suhassa paDikUlaM // 7 // ___ tattvArthasUtrabhaNitA ekAdaza yatparISahAzca jine / tenApi kSudhAtRSNAdi kSAyikasya sukhasya pratikUlam // 78 // adhyAtmikA hi svarasato digambarazAstrameva kiJcitpramANatvenopayanti zvetAmbarazAstraM tu saMvAdakatayeti tAn pratyu|bhayopadezo'pi yujyata iti tAn pratyevamupadeSTavyaM / nanu ekAdaza jina ityubhayeSAM tattvArthasUtram / tathA " egavihabaM. dhagassaNaM bhaMte sajogibhavatthakevalimsa kai parIsahA paNNattA go0 ekkArasa parIsahA paNNattA nava puNa veyaMtitti" prajJaptisUtraM |ca jine ekAdaza parISahAn pratipAdayati, te ca kSutpipAsAzItoSNadaMzacaryAvadhamalazayyArogatRNasparzalakSaNAstaduktam kSutpipAsA zItoSNe daMzacaryA vadho mlH| zayyA rogatRNasparzA jine vedyasya saMbhavAditi' / tathA veyaNijeNaM bhaMte kamme kai parIsahA samoaraMti! go ekkArasa parIsahA samoaraMti paMceva ANupubI cariyA sijjA taheva jalle a / taNaphAsameva jallaya ekkArasa veaNijammitti' / tathA ca pariSoDhuM yogyaiH kSuttaSNAdibhiH saha kSAyika sukhaM kathamavatiSThatAm / athaikAdazetyantaraM na santItyadhyAharttavyamiti cenna svAmitvacintAvasare etasya viparItavyAkhyAnatvAd, etenaikenAdhikA daza netyapyapavyAkhyAnamAveditam / itthaM caikAdaza jine santi vedanIyasattvAnna santi vA mohAbhAvAdityasamarthadurAgrahopi nirstH| evaM ca vedanIyAtmaka kAraNasattvAdekAdaza parIpahAH kevalinyuparyanta iti vyAkhyAnamapi nadyAM nimajataH kAzakuzAvalambanaprAyaM draSTavyam, upacArAnupacArAbhyAmekapraghaTTena svAmitvacittAnaucityAdanyathA mohasattvamAtreNopazAntavItarAgepi dvAviMzatiparIpahAbhidhAnaprasaGgAdasAdhAraNakAraNamevopacAranibandhanamiti cenna, tatsattvasya vastusatkAryeNaiva vyAptatvAdyepi vadanti Jain Educatio n al For Private Personal Use Only Whwininelibrary.org
Page #96
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma // 42 // jinAnAM mandatamavedanIyajanyapariNAmeSu kSuttvaparISahatvAdyuparyoktasUtraM vyAkhyeyamiti te'pi bhrAntA eva, saMbandhavize-pAparIkSA vR0 SeNa parISahatvaviziSTavAcakaparISahazabdAnuSaGgAta, saMbandhAntareNa tadviziSTopasthityasaMbhavAdanyathA karmAntarajanyAkulatAyAmapi tdupcaarprsnggaat||78|| syAdetat bhojanajanakatAvacchedikA mohajanyatAvacchedikA ca kSudhAdiniSThA kAcijAti cyA saiva kSAyikasukhapratibandhakatAvacchediketi tajjAtIyakSudAdyabhAve'pi kevalinAM vedanIyajanyakSudAdisAmAnyasattvA-16 ttatraivaparIpahanayogyatayA parISahazabdavyapadeza iti idamevAbhipretya chAyarUpA eva teSAM parISahA ityapi kazcit / maivaM / na hi kSuttaSNayorbhojanapAnajanakatvaM nAmApi tu tatprayojakatvameva, prayojike ca kSuttaSNe tathAvidhAhAraparyAptivedanIyodayaprajvalitaudaryajvalanopatApajanye / ata evoktaM 'tathAvidhAhAraparyAptinAmakamodayavedanIyodayaprabalaprajvaladaudaryajvalanopatapyamAno hi pumAnAhArayatIti' / nanu sAtavedanIyodayavaicitryAdeva bhuttuSNayorvaicitryam, AhAraparyAptivaicitryaM tu gRhItAzanapAnayoH pariNAmavaicitrya evopayokSyata iti cetsatyam, tathApyazanapAnapariNAmavaicitryArthamavazyaktRptAt | paryAptivaicitryAdeva tadvaicitryopapattAvasAtavedanIyasya sAmAnyata evAsAtahetutvaucityAttadidamabhipretyoktam, na dvayamapyetatpratyekaM tathA yuktamiti, anyathA paryApteranyathAsiddhatayA tadvacanAnaucityAditi manasikRtyAhaassAyaveaNijjaM chahataNhAINa kAraNaM jANa / pajjattisattitadudayajalitaMtajalaNadittANaM // 79 // 7 // 42 // .. asAtavedanIya kSuttRSNAdInAM kAraNaM jAnIhi / paryAptizaktitadudayajjvalitAntavalanadIptAnAm / / 79 // evaM ca sAmAnyato'sAtajanakamasAtavedanIyam, tatkAraNopagrAhakatayAhAraparyAptizca / tadvaicitryaprayojakavaicitryava-10 00000000000000000000000 in Education CATraw.jainelibrary.org
Page #97
--------------------------------------------------------------------------
________________ 000000000000000000000000 ttayovalanopatApaheturmohanIyaM karma tu na kutrApyupayujyata iti kathaM tadvirahAt kSuttRSNAdivirahaH kevalinAmiti zaGkatenaNu chahataNhA taNhAmohudauppattiA riraMsava / bhaNNai aNNA taNhA aNNaM duHkhaM tayaTThati // 8 // la nanu kSudhAtRSNA tRSNAmohodayotpattikA riraMseva / bhaNyate'nyA tRSNA anyaduHkhaM tadarthamiti / / 80 // | nanvazanIyodanye api vRSasyeva tRSNAvyaktirUpatayA mohodayajanye te eva ca kSuttRSNApadAbhidheye iti kathaM na tayo-101 zastajanyatvamiti cenna / paurvAparyabhAvena bubhukSApipAsAbhyAM kSuttaSNayorbhinnatvAttathAhi pUrva tathAvidhA'sAtavedanIyodaya vazAt kSuttaSNAbhyAM bAdhyate jantustatastannivRttyupAyayorazanapAnayostathAtvaM pramiNoti tRptyAdisAdhanatayeSTasAdhanatvaM vA, tato bubhukSati pipAsati vA, tatazca tatra pravartata iti / tatra ca tadupAyamaitrIpravRttahetukatRSNAyA mohajanyatve'pi kSattaSNayostajanyatve na kiJcitpramANaM pshyaamH| atha mohanirodhenaiva tapasvinAM tannirodhadarzanAttayostajanyatvamavasIyata iti cenna / teSAM sarvathA tannirodhAsiddheH, pratipakSabhAvanayA bubhukSApipAsAnirodhenaiva tadabhibhavAdanyathA zarIrakAryAditatkAryavilopaprasaGgAdatha samAneSyasAtavedanIyodaye mUDhAmUDhAnAM duHkhaprakarSApakarSadarzanAt mohakAryatvaM duHkhasyeticetsatyaM / tathApi tRSNAtirekadvArA prakRSTaduHkhaM pratyevAratimohodayAdehetutvAdanyathA samAnavairAgyANAmapyasAtavedanIyodayavaicitryeNa tadavaicitryaprasaGgAt // 8 // atha tRSNotpattiprakAramAhamohAbhiNiveseNaM cauhi vi umakoThayAiheUhiM / pagarisapattA taNhA jAyai AhArasapaNatti // 81 // mohAbhinivezena caturbhiravamakoSThatAdihetubhiH / prakarSaprAptA tRSNA jAyate AhArasaMjJeti // 81 // 0000000000000000000049-1990 JainEducation For Private Personel Use Only jainelibrary.org
Page #98
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma // 43 // 00000000000000000000 ___AhArasaMjJA hyAhArAbhilASaH kSudvedanIyodayaprabhavaH khalvAtmapariNAma ityuktamAvazyakavRttyAdau / ayaM ca zarIrAnurA parIkSAvR0 gArthitAdyaupAdhikatayA yadyapi mohAbhivyaktastaduktam 'saMjJAnaM saMjJA mohAbhivyaktaM caitanyamiti' tathApi kSudvedanIyodayAsAdhAraNahetukatayA tthoktH| sacAvamakoSThatAkSudvedanIyodayamatitadarthopayogaizcaturbhiH samuditairhetubhirupajAyate / tathA| ca pAramANe "carahiM ThANehiM AhArasaNNA samuppajjai umakoThayAe chahAvedaNijassa NaM kammassa udae NaM matIe tadaTTho-14 vaogeNaMti / tatra matirAhArazravaNAdibhyo bhavati / tadarthopayogasvAhAramevAnavarataM cintayata iti vyAkhyAtam / / seyamAhArasaMjJA svakAraNaprakarSAdavAptaprakarSA tRSNeti bhaNyate / sA ca nirantaropasarpadiSTaviSayasaMyogAbhilASasantatirU-1 | pAtedhyAnamayatvamAskandantI prakRSTaduHkhAGkarasya bIjabhUtA bhavati ||8||nceyN kSudvedanIyodayajanyatvAt kSudeva, tadutta-| kArAbhilASarUpatvAttasyAH, ata eva tAM vinaiva maharSINAM bhojanAdau pravRttirityanuzAstiasaNAimmi pavitti etto cciya taM viNA susaahnnN| Na jahattavihivihANe aiArohaMdi nnidittho||8|| azanAdau pravRttirata eva tAM vinaiva susAdhUnAm / na yathoktavidhividhAne'ticAro handi nirdiSTaH / / 82 // | yato hi mohAbhinivezAnnirantarAhAracintanAM vinavAhArasaMjJopajAyate'to nirmohAnAM yAtrAmAtrArthameva kadAcidapratikuSTapiNDagrahaNamabhilaSatAM tAM vinaiva maharSINAM bhojanAdau pravRttirathAhArasaMjJAhAraheturiti na tAM vinA maharSINAmapi tatra pravRttiriticettarhi pravacanoktakAraNenApi bhojanAdi kurvatAM ytiinaamaahaarsNjnyyaaticaarprsnggH| saMjJAnAM catasRNAmalApyaticArarUpatvAdata eva tAbhihetubhUtAbhiraticArapratikramaNamupadizanti 'paDikkamAmi cauhiM saNNAhiM AhArasaNNAe 0000000000000000000 Jain Education in For Private & Personel Use Only Smainelibrary.org dr.
Page #99
--------------------------------------------------------------------------
________________ 0000000000000000000 bhayasaNNAe mehuNasannAe pariggahasannAetti' na ca kRtyakaraNe'ticAro nAma nvaa'kRtyvidhaanmpi|n ca rAgAdivadazastaivAhArasaMjJAticAro na tu prazasteti vAcyaM, tasyA dvaividhyAvyavasthAnAdAhArasaMjJAtvAvacchedenoktakAraNajanyatvAnupapattezca / kiMceyamAhArasaMjJAhAramAtraM prati hetuH kavalAhAramAtraM prati vA ? nAdyastA vinApi lomAhArAdizravaNAnna dvitIyo lomAhArasyeva kavalAhArasyApi tAM vinaiva saMbhavAttasyAstadahetutvAt // 82 // etenedaM parAstamityAha| eyaM viNA Na bhuttI mehaNasaNNaM viNA jaha abaMbhaM / iya vayaNaMpi paresiM eeNa parAkayaM NeyaM // 83 // etAM vinA na bhuktimaithunasaMjJAM vinA yathA'brahma / iti vacanamapi pareSAM etena parAkRtaM jJeyam // 83 // prazastAbhilASenAhArasaMjJAM vinApi yatInAmAhAropadarzanAdAhArasyAhArasaMjJAvyatirekaprayuktavyatirekazAlitvAbhAvAdeva maithunasaMjJAM vinA strIpuMsasaMyoga ivAhArasaMjJAM vinA kevalinAM tadanupapattiriti vaco'pi nirastamAveditavyam | dRSTAntavaiSamyAd // 83 // etadeva vyanaktiNa hu sA uciyapavittINeva ya supasatthajhANaheutti / AhArova abhaM aNNaha tuha hoi nniddosN||84 // na hi sA ucitapravRttinaiva ca suprazastadhyAnaheturiti / AhAra ivAbrahma anyathA tava bhavati nirdoSam // 84 // kA kevalinAM hi kaivalyasvAbhAvyAdevocitA pravRttirbhavati, na cAbrahmapravRttirucitA bAhyAnAmapi gahaNIyatvAt / tathA| |cAhAra ivAbrahmaNi pravRttina samAnA, na cAhArasyevAbrahmaNaH prazastadhyAnAlambanatvam pratyuta duyonanibandhanatvamevetyanayormahadantarameva / tathA ca pareSAmapi na tatra prvRttirucitaa| na ca tannibandhanakarmasattva eva tadaucityaM nAmaivaM sati 00000000000000000000000 in Educon For Private Personel Use Only Mainelibrary.org
Page #100
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma parIkSA vR0 // 44 // 000000000000000000000006 sAmAnyayatInAmapyAhArasaMjJAyA iva maithunasaMjJAyA api sattvAdAhAra ivAbrahmAdhucitaM syAnna cedamunmattaM vinA ko'pi samarthayati cakSuSmAn / maithunasaMjJAmantarA'brahma netyatra kinnidAnamiti cettasya garhitatvena tIvratarAprazastAbhilApaprabhavatvAditi tattvam / evaM cAhArasaMjJaiva prakarSaprAptA tRSNeti vyavasthitaM // 84 // athAsyA evArtadhyAnahetutvamudghoSayatiAhAraciMtaNubbhavameyaM AhArasaNNamAsajja / vaDDai ajjhANaM iTTAlAbheNa mUDhANaM // 85 // AhAracintanodbhavAmetAmAhArasaMjJAmAsAdya / varddhata ArtadhyAnaM iSTAlAbhena mUDhAnAm / / 85 // nirantarAhAracintanaprasUtayA khalvAhArasaMjJayeSTAbhilASarUpamArtadhyAnaM varddhate, tadaprAptau ca duHkhavegamasahamAnAnAmaratimohodayapAravazyAvedanAviyogapraNidhAnarUpaM tatpravarddhata iti| idaM ca rAgAdivazavarttina evana tu madhyasthasya ydaagmH| majjhatthassa u muNiNo kammapariNAmajaNiyameyaMti / vatthussahAvaciMtaNaparassa sammaM sahatassa // 1 // kuNau pasatthAlaMbaNassa paDiAramappasAvajaM / tavasaMjamapaDiAraM ca sevau dhammamaniANati // 2 // evamapi jJAyate prazastacetovRttyA bhojanAdau pravartamAnAnAmapyArtadhyAnAbhAvAnnAhArasaMjJeti / sattA nu tasyA ArtadhyAnasyeva rAgAdipAravazyadazAyAM yatInAmupayujyata iti // 85 // tato yadbhavati tadAhatatto mANasadukkhaM lahai jio kaMdaNAi kuvaMto / la<
Page #101
--------------------------------------------------------------------------
________________ PSGOOOOOOOOOOGSPOTS tataH punarArtadhyAnaikaliGga krandanarodanAdi kurvan jIvo na kevalaM kSudvedanIyodayaprabhavaM jATharAgnijamevopatApamapi tvaratimohodayaprabhavamapi gADhacittopatApamAmoti jIvaH / kazcittu tathAvidhAdRSTavazAdiSTamupalabhate'pi na tu ratimohodayaprabhavatadaviyogAdhyavasAnarUpAdArtadhyAnAdvizrAmyatIti na mohabhAjAM kadAcidapi pAramArthikaM sukham // 86 // yasya punaH sakalamohopakSayAdeva sAkSAdAtmasAkSAtkAraH samullasati samullasatyeva tasya tadupakSayajanyamekAntakAntamatyantoparatasakalavikalpakallola jAlaM sAtasaMvedanaM, na tu viramate vedanIyodayaprabhavaM kSudhAdikamapItyAhato mohaNIjakhayao tabbhavadukkhANubaMdhaviraheNaM / lahai suhaM savaNNU caei No puNa chuhaM caiDaM // 87 // tanmohanIyakSayatastadbhavaduHkhAnubandhaviraheNa / labhate sukhaM sarvajJaH zaknoti na punaH kSudhAM tyaktam // 87 / / duHkhapratipakSabhUtaH pariNAmo hi sukha, duHkhaM ca yadyatpApaprakRtijanyaM tattadupakSaye tattadguNAntarbhaviSNu sukhamutpadyate / niHzeSasukhaM punaravyAbAdhAkhyaM sakalakarmakSaye vedanIyakSaye vA / tathA ca mohopakSayAdAvirbhUtaM kSAyikacAritrameva vikalpavirahAnnirAkulatvaikamUrti nityaM sukhamAkhyAyatAM na vayamatra vipratipadyAmahe / nanu tanmukhyavRttyA kSAyikaM sukhaM paribhASitaM sAMprataM kSAyikasamyaktvAdAvapi tathA paribhASAprasaGgAdaprAmANikaparibhASAyA anAdaraNIyatvAcca, paribhASya-10 tAM vA tathA, tathApi na tena kSuttRSNAdivirodho na hi nAmAnyakarmopakSayAdanyakarmajanyabhAvapratirodho'nyathA mohAbhAvAjinAnAM manuSyagatyAderapyanudayaprasaGgAd // 87 // atha prakArAntareNa mohasApekSatAM vedanIyasya nirAkarttamAha 10000000000000000000000 Jan Education For Private Personal Use Only hainelibrary.org
Page #102
--------------------------------------------------------------------------
________________ parIkSA vR. adhyAtma ghAiMva veaNIyaM iya jai mohaM viNA Na dakkhayaraM / payarDa paDirUvAu tA aNNAovi pyddiiu|| 88 // ghAtivadvedanIyaM iti yadi mohaM vinA na duHkhakaram / prakaTaM pratirUpAstadanyA api prakRtayaH // 88 // // 45 // ___ 'pare hi pratipAdayanti yanmohodayena jIvaguNaM ghAtayadvedanIyaM svayamaghAti sadapi ghAtitulyamevAta eva ghAtinAM madhye tatparigaNanaM tathA ca mohaM vinA na tat svakAryajananakSamamiti / tadasat tathAhi-kiM tad ghAtitulyatvaM ghAtirasavattvaM vA, tadrasavipAkapradarzakatvaM vA, svakAryajanane tu sat sahabhUtatvaM vA, svApateyasajAtIyApanAyakatvaM vA, svakAryakamUrtikakAryakatvaM vA, doSotpAdakatvaM vA'nyadvA ? nAdyo'siddheH, na dvitIyo'ghAtikAntaraprakRtInAmapi tAdRzatvA|duktaM hi " aghAtinyo hi prakRtayaH sarvadezaghAtinIbhiH saha vedyamAnAstadrasavipAkaM pradarzayanti na tu sarvadA svarasavi pAkadarzanepi tA apekSanta iti, ata eva na tRtIyopi kadAcitkasya(cit) sahabhAvasyAkiJcitkAratvAt, anyathA kadAcittittatsahabhUtAH puNyaprakRtayo'pi kevalinAM kAryAkSamatayA viparItAH prasajeyuH / caturthapakSopakSepo'pi tadupakSepadIkSAvi-| |cakSaNAnAM na dAkSyasAkSI AtmaguNatvajAtyASTakarmakSayajanyAnAmaSTAnAmapi guNAnAM sAjAtyAt tadvad ghAtinAmaSTAnAmapyavizeSeNa ghAtitvaprasaGgAt jJAnadarzanacAritravIryAnyataratvena sAjAtyavivakSaNe tu tasya tajjAtIyApanAyakatvasyA- | siddhatvAt sukhaghaTitAnyataratvasya ca yAdRcchikatvAt / nApi paJcamaH sarvAsAmapi prakRtInAM sajAtIyaprakRtyantarakAryAdhInaprakarSazAlikAryakatvalakSaNasya tasyAvizeSAditarasya ca durvacatvAt / nApi SaSTho'STAnAmapi karmaNAmaSTasiddhaguNapratipanthidoSajanakatvAvizeSAdvakSyate hi 'nANAvaraNAdINaM kammANaM aTTha je ThiyA dosA / tesu gaesu paNAsaM ee| 0000000000000000000000 nijI avrruruvaa paarurururururururu / 45 // in Education in linelibrary.org
Page #103
--------------------------------------------------------------------------
________________ | ahavi guNA jAyatti // ' devatvavyavahArapratipandhidoSatvaM tu kSudAdenirAkRtamevAtha laukikA api kSudhAdipIDita devaM nAnumanyante na ca kSudhaH parA pIDAsti / chuhAsamA veaNA nasthitti cet hanta tarhi kevalalokAnuvRttipraNayI bhavAn manuSyatvamapi tasya kimiti nApanhute te hi svayaMbhuvaM nityajJAnecchAprayatnavantaM lokottaracaritaM bhavaM bhagavantamabhimanyanta iti, saptamastvanirvacanAdeva notthAtumarhati / ghAtimadhye parigaNitatvAdeva ghAtitulyatve tvAyunAmagotreSvapyavi| ziSTamaprayojakaM ceti na kiJcidetat // 88 // nanvanukUlavedanIyaM sukhaM; pratikUlavedanIyaM ca duHkhaM; na ca tathAvidhavedanaM | | rAgadveSau vineti na vItarAgANAM tatsambhava ityAzaGkAyAmAha18 aNukUlaM paDikUlaM ca veaNaM lakkhaNaM suhaduhANaM / Na hu eso egaMto apamattajaIsu tayabhAvA // 89 // anukUlaM pratikUlaM ca vedanaM lakSaNaM sukhaduHkhayoH / na hyeSa ekAnto'pramattayatiSu tadabhAvAt / / 89 / / ___ anukUlavedanIyaM sukhaM, pratikUlavedanIyaM ca duHkhamityupalakSaNaM na tu lakSaNam / samapUjApamAnAnAM samasaMsAramokSANAM cApramattayatInAM sukhaduHkhayoravyApteH nahi te sukhamanukUlatvena duHkhaM ca pratikUlatvena vedayanti / icchAdveSaviSayatvayoreva tadarthatvAt / tathAvidhavedanayogyate eva tallakSaNe iti cedaho kevalisukhaduHkhayorapi tadabAdhAd,anukUlatvAdyatisandhAnepi sukhAdisAkSAtkArAttatsAkSikajAtigarbhameva lakSaNamityanye / etena nirupAdhikecchAviSayatva| nirupAdhikadveSaviSayatvalakSaNayorapi tatsukhaduHkhayorasaMbhavo dUSaNamiti parAstam // 89 // ata eva cAdhruvasukhaduHkhayorbhoga AvazyakaH sa ca karmabandhaheturiti na kevalinAM tatsaMbhava ityapi parAstamityAha OOOOOOOOOOOOttuttuttuttu OOOOOOOOSEBEESCOO Jain Education foliainelibrary.org
Page #104
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma parIkSA vRkSa oru GCSE GOOG adhuvANa suhaduhANaM bhogo bhogeNa kammabaMdho a / Na hu eso egato apamattajaIsu tayabhAvA // 90 // adhruvayoH sukhaduHkhayo go bhogena karmabandhazca / na hyeSa ekAnto'pramattayatiSu tadabhAvAt / / 90 / / na hi karmodayaprabhavayoH sukhaduHkhayo gaM vinA kSayo nAma yadAhu,hyA api "nAbhuktaM kSIyate karma kalpako|Tizatairapi / avazyameva bhoktavyaM kRtaM karma zubhAzubhamiti / " bhogazcAsaktyA dveSeNa ca tatsAkSAtkArarUpaH punaH karmabandhasyAvandhyaM nidAnamiti kathamasau bhagavatAmiticedapramattayatInAmapi kthmsau| atha vipAkakAlaprAptireva bhogastatparisamAptereva ca karmakSaya iti cettadidamanyatrApi tulyam / etena na hyacetayato bhogo nAma cetayatazca mohAvinAbhAva iti parAstam AyuHkarmAdibhogavadupapattena ca tatsaMvedanamanukUlatvAdyaviSayakamapi mohavyAptaM // 90 // athAjJAnajanya |duHkhamAtmajJAnAt kSIyate taduktaM " AtmAjJAnabhavaM duHkham AtmajJAnena hanyate iti" tathA ca sAkSAtkRtAtma- tattvAnAM kathaM duHkhasaMbhava iti cennAtmajJAne satyajJAnajanyaduHkhakSaye'pi vedanIyodayajanyakSudAdyavilayAdityA|zayavAnAhaannANajaMtu dukkhaM nANAvaraNakkhaeNa khayamei / tatto suhamakalaMkiakevalanANA puhabbhUyaM // 91 // ajJAnajaM tu duHkhaM jJAnAvaraNakSayeNa kSayameti / tataH sukhamakalavitakevalajJAnAtpRthagbhUtam / / 91 // yaH khalu jJAnAvaraNodayapAravazyAdAtmanaH sUkSmArthAnAlocanAdijanyaH khedo yazcAtasmiMstaduddhyA pratyarthapariNAmAt / sa khalu tadvilayAdeva vilIyamAnaH svabhAvapratighAtAbhAvAdanAkulatvAcca citrabhittisthAnIyam svata eva sakalajJeyAkA 5000000000000000000000004 // 46 // Jain Educat i on For Private & Personel Use Only
Page #105
--------------------------------------------------------------------------
________________ FEFSGOOaarukaar rapariNAmarUpaM kevalajJAnalakSaNaM sukhamAdadhAtu sakaladuHkhakSaye tu kiM pramANaM ? nahi tasya dRzijJaptisvabhAvApratighAte'-14 pyavyAbAdhasvabhAvApratighAto nAma, sarvAniSTanAzasarvAbhISTalAbhau tvasiddhAveva siddhAvasthAyAmeva tatsaMbhavAdetenedaM vyAkhyAtam / jA sayaM samattaM nANamaNaMtatthavicchidaM vimlN| rahidaM hu uggahAdihi suhaMti egaMtiyaM bhaNiyaM // 1 // jaM kevalattinANaM taM sokkhaM pariNamaM ca so ceva / khedo tassa Na bhaNido jamhA ghAdI khayaM jAdA // 2 // nANaM atyaMtagadaMlogAlogesu vitthaDA dihii| NamaNi savaM iI puNa jaMtu taM lddhNti||3||9shaasyaadettsukhN tAvavividhamaindriyakamatIndriyaM ca, duHkha tvandriyakameva, tatra atIndriyaM sukhaM tAvada mUbhirAtmapariNAmazaktibhirutmAdyamAnajJAnameva nirAkulatayA vyavasthitaM; aindriyakasukhaduHkhe tviSTAniSTaviSayopanipAtAnmUrttAbhiH kSayopazamazaktibhirutpAdyamAnaM jJAnamapekSya pravartete, ata eva bhagavatAM na te taduktam 'sukkhaM vA puNadukkhaM kevalanANissa Natthi dehagadaM / jamhA ANadiyattaM jAdaM tahmA dutaMyaMti' / atrocyte| Naya sukkhaM dukkhaM vA dehagayaM iMdiubbhavaM satvaM / annANamohakajje pamANasiddhe ha saMkoe // 92 // na ca sukhaM duHkhaM vA dehagatamindriyodbhavaM sarvam / ajJAnamohakArye pramANasiddhe khalu saGkoce / / 92 // bhagavatAM hi bhAvendriyAbhAveratirUpaM (aindriyakarUpaM) sukhamajJAnAratijanyaM ca duHkhaM mA bhUccharIreNa sahAniSTaviSayasaMparkajanyasya audayejvalanopatApajanyasya ca duHkhasya ko virodhaH, parokSajJAnahetvindriyamaitrIpravRttihetukatRSNAvyAdhisAtmyasthAnIya 1 sukhaduHkhe 000000000000000000000000 Jain Education in For Private & Personel Use Only S ainelibrary.org
Page #106
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma parIkSA vRkSa // 47 // duHkhamiti niyamozAtpaIyAmo'pi ca sAtA sukhaM janayati na tu 0000000000000000000 eva ramyaviSayasaMsarga iti tajjanyasukhAsaMbhave'pi tatsaMbhavAnnahi duHkhakAraNAni dveSadvAraiva duHkhaM janayantyapi svAhatyeti audayikasukhaduHkhayoraratiratitirobhAve naiva pravRttiriti cet hanta tarhi ratyaratibhyAM tayoranatireke tajanakaka |rmaNApi mohenaiva bhUyatAM kRtamadhikena, tathAca vRzcikabhiyA palAyamAnasyAzIviSamukhe pravezo, na ca ratinAzenaiva duHkhamiti niyamo'pi duHkhitaduHkhe tathA'darzanAt tasmAt svatantrayoH sukhaduHkhayoreva na tannAzakatvamapi tu tajanya| ratyaratyoreveti yuktamutpazyAmo'pi ca sAtAsAtayoraudayikayoH kevalinAmanabhyupagame tIrthakaranAmakarmApi viphalaMprasajyeta, atha jIvavipAkatayA yAvajjIvagatameva sukhaM janayati na tu dehagatamiti cenna cetanadharmatvena tasya dehagatatvAsiddherdaihAnapekSatvameva tadartha iti cenna tasyApi bhagavadehApekSatvAda, indriyaviSayasaMyogAnapekSatvaM tadartha iti cettadana|pekSasya taM vinotpattiM kaH pratiSedhati / na caudayikatvamaindriyakatvavyAptamasti // 92 // evaM cAjJAnAratijanyaduHkhAbhAvAdasAtavedanIyodayajanyameva bhagavatAM duHkhamavaziSyata iti tadalpatvapravAdaH saMgacchata ityanuzAstietto cciya bahadakkhakkhaeNa tesiM chahAiveaNiyaM / NiMbarasalavuva pae appaMti bhaNaMti samayaviU // 93 // ata eva bahuduHkhakSayeNa teSAM kSudhAdivedanIyam / nimbarasalava iva payasi alpamiti bhaNanti samayavidaH / / 93 // itthaM ca nAsukhadA ityatra naJ ISadarthe'lavaNA yavAgUrityatreva draSTavyo'tha kSudvedanApi mahatIti prasiddhaM sukhamapi ca teSAM mahaditi kathamubhayamupapadyata iti cettaTAko mahAn samudrazca mahAniti vadvivakSAbhedAditi gRhANAnyathA bhAvitAtmanAmapi viziSTasukhAnupapatteriti dig||93|| nacaitAdRzamalpamapi duHkhaM bhagavatA kavalAhArAnaupayikamityanuzAsti irukk Jain Education a l For Private & Personel Use Only jainelibrary.org
Page #107
--------------------------------------------------------------------------
________________ 00000000 Naya taMkavalAjoggaM veaNi agaNimaMdayAbhAvA |nny daDDharajjukappaM veaNiaMhaMdi suasiddhaM // 9 // naca tatkavalAyogya vedanIyaM agnimandatAbhAvAt / naca dagdharajjukalpaM vedanIyaM handi zrutasiddham // 94 // | na khalvaduHkhadaM vedanIyamiti prakSepAhArAsamartham tattadalpatAyA ArtadhyAnAdipratipanthitvepi tadapratipanthitvAnna lAkhalveSaudaryajvalanajvAlAM viruNaddhIti vacana siddhamasti / atha bhagavatAM vedanIyaM dagdharajjusthAnikamityanAdipravA-16 kIdaprasiddhamasti, naca tAdRzamapi jaTharAgniprajvAlanAyAlamiti kathaM kavalAhArayogyamiti cenna taddagdharajusthAnikatva-| pravAdasyAprAmANikatvAttaduktaM sUtrakRtAGgavRttau 'yadapi dagdharajusthAnikatvamucyate vedanIyasya tadapyanAgamikamayau ktikaM cAgame hyatyantodayaH sAtasya kevalinyabhidhIyate, yuktirapi ghAtikarmakSayAd jJAnAdayastasyAbhUvanvedanIyodbhavAyAH kSudhaH kimAyAtaM yenAsau na bhavati, na tayocchAyAtapayoriva sahAnavasthAnalakSaNo virodho, nApi bhAvAbhAvayoriva, kAparasparaparihAralakSaNaH kazcidvirodho'stIti, sAtAsAtayozcAntarmuhUrtaparivarttamAnatayA yathA sAtodaya evamasAto-10 dayopIti anantavIryatve satyapi zarIrabalApacayaH kSudvedanIyodbhavA pIDA ca bhavatyeva, na cAhAragrahaNe kiJcit kSayate kevalamAhopuruSikAmAtrameveti / yattu "paJcAzItirjaradvastraprAyAH zeSAH sayoginIti" guNasthAnakramArohe nijagadekAtadapi kSiprakSapaNayogyatvAdyabhiprAyeNa sattAprakRtInAmanyathAtvAsambhavAdetenAta eva dagdharajjukalpena bhavopamAhiNAkalpenApi satA kevalino'pi na muktimAsAdayeyurityAvazyakavRttyuktamapi vyAkhyAtaM bhavopagrAhitvAlpatvavizeSaNAbhyAM 2 tasyoktArthaparyavasAnAt / yadapi pApaprakRtInAmapUrvakaraNe rasaghAtAdeva kevalinAM na tathAvidho'sAtodayo mohasa sya kevalinyAchAyAtapayoriva sahAnunaparivartamAnatayA yathAhAragrahaNe kiJcita 000000000000000000006 Jain Education in a l For Private Personel Use Only IGODainelibrary.org
Page #108
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma // 48 // SOOaannnOOOOGSOOaannnaattu pekSaprakRtInAM sthitighAte'vazyaM rasaghAtAdayo'nyathA parAghAtanAmakarmodayAt kevalI parAhananAdyapi kuryAta parIkSA puNyaprakRtayastu vizuddhiprakarSAt pInavipAkAH kRtA iti tadvipAkamAvalyameva tatreti prameyakamalamArtaNDAbhiprA-10 yamanusRtya kenacidUce' tadapi durAgrahapAravazyavijRmbhitaM rasaghAtAdrasasyeva sthitighAtAt sthiterapyucchedaprasaGgAt / tathAvidhasthitau ca vyavasthitAyAM tathAvidharasaH kiM tvatpANipidheyo'tha kSujanako raso hata eva bhagavatAkulatAmAtraM tvavatiSThatAmiticettadidaM nijavAGmAtrasiddham / yuktyA tu sthititulyatAnurodhena kSujjanakasyaiva tasya siddheH, parAghAtodayena ca svakArya kriyata eva, parahananAdikaM tu bubhukSAdivanmohAyattamiti kathaM taM vinA bhavet / kecittu " mastakasUcivinAzAt , tAlasya yathA dhruvaM bhavati nAzaH / tadvatkarmavinAzo'pi mohanIye kSayaM nIta // 1 // iti" vAcakavacanamavalambya jinakarmaNAM hatavIryatayA kAryAkSamatvaM kalpayantastadvalena kSuttaSNAdInAmapyArambhasaMrambhasamArambhavadaupacArikatvamAtramudbhAvayanti te punaruktavRddhavacanamanAdriyamANA digambaraDimbhA eva bhavantaH kamIntaravipAkavaicitryamapi kathaM sahantAm / apare tUdIraNAM vinA pracurapudgalopanipAtAbhAvAdbhagavadasAtavedanIyasya dagdharajusthAnikatvamUcuH tadUSitamAcAryairevaivaM sati sAtavedanIyasyApi tathAtvaprasaGgAt, samyagdRSTyAokAdazaguNa-10 sthAneSu guNazreNisadbhAvAttadadhikapudgalopasaMhArAdadhikapIDAprasaGgAcca, tasmAdanubhAgavizeSAdeva phalavizeSa iti dhyeyaM / pare punaH prabalapuNyodayAbhibhUtatvameva pApaprakRtInAM dagdharajusthAnikatvamanumanyante tadapyasadyato balavasajAtIyasaMvalanaM hyabhibhavo, balavattvaM cAtra na svavipAkapratipanthyadhikataravipAkatvam, cakravAdInAmapi kSudve Jain Educational For Private Personel Use Only HSjainelibrary.org
Page #109
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education 3003090 danIyAdyabhibhavaprasaGgAnnApi kASThAnnAptaprakarSavipAkavattvam / puNyavipAkAtyantotkarSasya pApavipAkAtyantApakarSAvyAta tvAdanyathA pApaprakRterapyatyantApakarSaprasaGgAttAdRzAbhibhavasya tatkAryapratipandhitvAcca / etena devAnAmapi puNyAbhibhUtaM vedanIyaM nAsmadAdisAdhAraNakSudhAdijanakaM, devAdhidevAnAM tu kaiva katheti pAmarapralapitaM parAstam / na khalu de - ( vAnAM vedanIyamabhibhUtamityeva vicitrasvakAryA'kSamamapi tu tadbhavaupagrAhika vicitrAdRSTavazAdaudAryajvalana vizeSAdyanupa|STambhahetukamiti / evaMca tathAvidhAhAraparyAptirvedanIyaM ca kSuttRDrajanakaM na tvanabhibhUtamapi tatra pravezanIyaM, gauravAdityapi vadanti // 94 // nanvAstAmanyat kevalajJAnamevaudaryajvalanopatApapratibandhakamastvityAzaGkAyAmAha - Naya kevalanANAI chuhAipaDibaMdhagaM jiNiMdassa / dAhassiva maMtAI iya juttaM taMtajuttIe // 95 // naca kevalajJAnAdi kSudhAdipratibandhakaM jinendrasya / dAhasyeva mantrAdItiyuktaM tantrayuktyA / / 95 / / na khalu karatalAnalasaMyogAdisattvepi mantrAdinA dAhapratibandha iva, vedanIyodayAdisattve'pi kevalajJAnAdinA kSudAdipratibandho dRSTosti, yena mantrAderdAhapratibandhakatvamiva tasya tatpratibandhakatvaM siddhi saudha madhyAsIta / nacAdRSTArthasyAgamAdiparigrahaM vinA siddhirnAma, adhauSadhavizeSasyApi kSutpratibandhakatvaM dRzyata iti kevalajJAnasya kathaM na tathAtvamiticedavadhijJAnAderivetigRhANa, kathametadevamiti cedapidhapulAdInAmaudaryajvalanAbhibhAvakabala kAntyAdyanukUla pariNAma vizeSaniyAmakaza|ktimattvAd jJAnAdezcAtathAbhAvAdaprAmANikapratibandhakatvakalpane cAnanteSu tatkalpane gauravaM, mohakSayatvAdinA pratibandhakatve ca tadabhAvatvena tatra kAraNatvaprasaGgaH / etenAnantapratibandhakAnAmanyatamatvenaika evAbhAvaH kAraNamityapi nirastamanabhyupaga
Page #110
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma0 // 49 // Jain Education 5600600 | mAdudAsInapravezApravezAbhyAM vinigamanAvirahaprasaGgAccAtha sarvalabdhisaMpannAnAM bhagavatAM kSudAdipratibandhakalandhyApi bhavi parIkSA vR0 | tavyamiticennaitasya zraddhAmAtrazravaNatvAdvastuto vedanIyakarmakSayajanyalabdhereva tAdRzatvAditi dig||95|| atha kSudAderva(c) lApacAyakatvAt kathamanantavIryANAM tatsaMbhava ityAzaGkayAha khijjai balaM chuhAe Naya taM jujjai aNaMtaviriyANaM / iya vRttaMpi Na suttaM balaviriyANaM jao bheo // 96 // kSIyate balaM kSudhayA naca tadyujyate'nantavIryANAm / idamuktamapi na sUktaM balavIryayoryato bhedaH // 96 // balaM hi zArIraM vIrya cAntaraH zaktivizeSa iti prasiddham / tatra vIryAntarAyakarmakSayodbhUtasya vIryasya jJAnasyeva svayaM bhuvanAbhogalakSaNAbhyantaravyApArarUpasyAnantatvepi bhagavatAM zArIrabalacayApacayau bhavata eva, tayostathAvidhapudgalacayApacaOM yAdhInatvAdetena jJAnasyeva kSAyika (sya ) vIryasyAvikAratvAt kathaM taddhAnivRddhI iti parAstam / yogapariNAmarUpasya balasya (c) zarIranAmakarmapariNativizeSarUpatvenAkSAyikatvAt / uktaMca prajJApanAvRttau "sa punaryogaH zarIra nAmakarmapariNativizeSa iti" kathametaditthamiti ced yoganirodhena tannirodhAt lezyAvadyogo vIrya, zaktirutsAhaH, parAkrama, iti payAMyavacanAcca / athaivaM zarIranAmakarmakSayAt kSAyikaM balaM syAditicetsyAdeva prayatnanirodhAt / paramanizcalatArUpacAritrApRthagbhUtameva tadityeke / kSAyikacAritrasyeva kSAyikavIryasyApi sAdisAntatvaM bahiH pariNAmitvaM ceti tu siddhAntaH // 96 // 5) atha yogajanyApi kriyA bhagavatAM na bhavatIti zaGkate 70000 H 11 88 11 jainelibrary.org
Page #111
--------------------------------------------------------------------------
________________ baMdho parapariNAmA so puNa nANA na viiymohaannN| jogakayAvi hu kiriyA to tesiM hoi nnibbiiy||97|| bandhaH parapariNAmAt sa punarjJAnAnna vItamohAnAm / yogakRtApi kriyA tatteSAM bhavati nirbIjA // 97 / / | atha pariNamanalakSaNA hi kriyA bandhasya bIjaM bhvti| taduktam / "udayagadA kammaMsA jiNavaravasaheNa NiyadiNAbhaNidA / tesu hi suhido ratto duTTho vA baMdhamaNuhavaditti // 1 // " sA ca jJAnAdeva kevalinAM na bhavati mohajanyatvAttasyA ata evoktam "geNhadiNevaNa muMcadiNa paraMpariNamadi kevalI bhgvN| pecchadi samaMtado so jANadi savaM nnirvsesNti||2||" tasmAt kAyayogAderapi grahaNamocanAdikriyA teSAM nirbIjaiva, nahi sveSTasAdhanatAjJAnaM vinA cikIrSA, tAM vinA ca pravRttiH saMbhavati, nacecchAyAM satyAM vItamohatvaM naam|nnvevN sthAnaniSadyAvihAradharmopadezAdayo'pi tiSThAsAdyabhAvAtteSAmucchidyeran iti cetsatyaM, prayatnamantareNa svabhAvAdeva teSAM saMbhavopadezAttaduktam "ThANaNisejjavihArA dhammuvadeso aNiyadiNA tesiM / arahatANaM kAle mAyAcArova itthINaM ti|" yathAhi mahilAnAM prayatnamantareNApi tathAvidhayogyatAsadbhAvAt svabhAvabhUta eva mAyopaguNThanAvaguNThito vyavahAraH pravarttate tathA hi kevalinAM prayatnamantareNApi tathAvidhayogyatAsadbhAvAt sthAna AsanaM viharaNaM dharmadezanA ca svabhAvabhUtA eva pravarttante ityamaracandrIyaM vyAkhyAnam / naca prayatnAnapekSAyAM kAlaniyamAdyanupapattirambhodharANAM gamanAvasthAnagarjanavarSaNaniyamavadupapatteH nanvevaM teSAM puNyavipAko'kiMcitkaraH syAditicet syAdevaudayikyA api takriyAyAH kAryAkAryabhUtayorbandhamokSayorakAraNakAraNatvAbhyAM pahacaviNa paraMpAvaditi ||ddkm / "udayagata 50000000000000000000 9000000000000000000000000 Jain Education a l For Private & Personel Use Only jainelibrary.org
Page #112
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyaatm0|| sAkSAyikItvena paribhASaNAttaduktam "puNNaphalA arahaMtA, tersi kiriyA puNo hi odayigI / mohAdIhiM virahidA, tamhA-IIparIkSA sA khAigitti madA " // 97 // evaM prApte'bhidhIyatebAjogaM viNAvi kiriyA sahAvaojai kahANa taha sovi / tullaM kira vecittaM taha tullamabuddhiputvattaM // 98 // yoga vinApi kriyA svabhAvato yadi kathaM na tathA so'pi / tulyaM kila vaicitrya tathA tulymbuddhipuurvtvm|| 98 // ___ kAyaprayatnAdikaM vinaiva sthAnaniSadyAdikaM bhagavatAM svabhAvata eva bhavedityatra svabhAvata ityasya ko'rthaH kiM kAraNamantaraiva vAdRSTajAtIyakAraNamantarA vA! nAdyaH bauddhamatapravezAt / naca sAmAnyatastannibandhanayogyatAbhyupagamepi tiSThAsAdyabhAvAddezakAlavizeSaniyamaH svabhAvAdeveti vaktuM yuktam, vinA kAraNakrama dezakAlakramAnuvidhAyakakAryasyAkasmikasvaprasaGgAt / atha kevalinA yathA dRSTaM tathaiva tadbhavatIti svabhAvArtha iti cennanvevaM tattadupAdeyAvacchinnavizeSyatayA tattadutpattyavacchinnavizeSyatayA ca kevalajJAnenaiva kAryamAtrasya dezakAlaniyamopapattau tadatiriktakAraNamAtrocchedaprasaGgaH, evaMca ghaTArthitayA daNDAdAvapi pravattirdurghaTA syAd / atha daNDAdyapekSayaiva ghaTotpatteH kevalinA darzanAt tattatra kAraNa| miticettarhi tasya tadapekSAyAM siddhAyAM tathA jJAnaviSayitA, tasyAM ca siddhAyAM tadapekSeti parasparAzrayaprasaGgastasmAnna jJAnaviSayatAntarbhAvena kAraNatApi tvanvayavyatirekAbhyAM, tathAjJAnaviSayatAyAH svabhAvatvaM tu na vArayAmo, naca svabhAva eva kAraNatvamiti kimajJapralApanirAsaprayAsenatena yadA yat kSetraM spraSTavyaM tadA tatsparzanaM svabhAvAdevetyapi vyAkhyAtam / nApi dvitIyapakSaH sundaro, dRSTajAtIyaM prayatna vinA sthAnAderiva dRSTajAtIyAmicchAM vinApi prayatnasaMbhavAt, praya 00000000000000000000000 00000000000000000000000 Jain Education nal For Private Personal use only w.jainelibrary.org
Page #113
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAmAnya pratIcchAyA hetutvamavadhRtamiticecceSTAmAtra pratyapi pravRtterhetutvaM kinnAvadhRtam, prayalajanyatAvacchedakaM vaijAtyaM na kevalikriyAyAmiti cedicchAjanyatAvacchedakaM vaijAtyamapi na tatprayatna iti tulyam / ata eva vinaivecchAM suSuptyAdyavasthAyAM zvAsaprazvAsasantAnAdyanukUlo jIvayoniprayatnaH, AbhogapUrvakaprayatnaM pratIcchAyA hetutvamiti cedAbhogapUrvakakriyAMpratyapi prayatnahetutvaM kutona rocaye chAnasthikAbhogapUrvakatvamAdAya samAdhAnamapyubhayatra tulyam / ata evecchA vinaiva kevalajJAnAbhogena kevalisamudghAtAdau pravRttiryadAgamaH "nAUNa veaNijaM aibahuyaM AuaMca thovAgaM / kammaM paDilehe vaccaMti jiNA samugghAyaM / / tathA na kira samugghAyagao maNavayajogappAMjaNaM kunni|oraaliajogN puNa juMjai paDhamahame samae / ubhayavAvArAu tammIsaM biiachtttthsttme| ticautthapaMcame kammayaM tu tmmttcetttthaao|" yastu brUte pudgalaskandhavizeSasyeva bhagavato'pi lokavyAptiH svabhAvata eveti, sa evaM pratibodhanIyo yattatkAryAnukUlapariNAma eva jIvasya prayatna iti / ata eva karmabandhaH prAyogiko'bhrAdibandhastu vaizrasika iti vyavasthA // 98 // yatpunaruktam "parapariNAmo 'vandhyabandhanidAnamiti" tanna, tadupahitamithyAtvAdibhireva bandhasaMbhave tadupakSayAd / ata eva zrotRNAM ghaTAdijJAnasya sveSTasAdhanatA jJAnAttatra prayokturicchA, tata iSTaghaTAdijJAnasAdhanatayA ghaTAdipade tatsAdhanatayA ca kaNThatAlvAkAbhighAtAdAvicchA, tataH pravRttyAdikrameNa ghaTAdipadaprayoga ityetAdRzaparipATyAH kevalinAmabhAvAnna te zabdaprayokkAraH, kintu vinasAta eva mUrbho niritvarA dhvanayaHzrotRNAM svasvabhASAtvena pariNamayyArthavizeSa bodhayantIti pratyuktamityAha 100000000000000000 0000000000000000000 Jain Education D onal For Private & Personel Use Only Www.jainelibrary.org
Page #114
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma // 51 // 00000000000000 eyaM sahAvavANI kaha juttA jeNa tesi vayajogo / heU davasuassA paoaNaM kammakhavaNA ya // 99 // parIkSA vR0 evaM svabhAvavANI kathaM yuktA yena teSAM vAgyogaH / heturdravyazrutasya prayojanaM karmakSapaNA c|| 99 // zrotRRNAM bhAvazrutakAraNatayA dravyazrutatvamAskandantI vAgayogajanyA hi bhagavadbhASA kathamanakSaramayI, nAtra hetvabhAvo bAdhako bhASAparyAptyAhitavAgyogAderjAgarUkatvAnna cAbhilASajanakazrutajJAnAbhAvo bAdhako'bhilASasamAnAkAjarajJAnamAtrasyaivAbhilASaprayojakatvAdata evoktam "kevalanANeNatthe jAuM je tattha pnnvnnjogge| te bhAsai titthayaro vaya jogasuaMhavai sesaM ti" atha prajJApanIyAnAM gRhIturgrahaNayogyAnAmeva cArthAnAM bhASaNe kiM niyAmakamiti cedamUDhalakSasya bhagavatastathAsvAbhAvyameveti gRhANaitena rAgadveSarUpahetvabhAvo'pi nirastaH etayoranRtabhASAyAmeva hetutvAd / athAnRtabhASAyAM vipralipseva satyabhASAyAmapyanujighRkSaiva heturbhaviSyatIticenna, anugrahArthipravRttAveva taddhetutvAdata eva " tA| muai nANavuTi bhaviajaNavibohaNahAe" ityatrArthapadaM prayojanArthaka ntvicchaarthkmityaahuH| nanu kRtakRtyasya bhagavataH prayojanamapi nAstIticennaikAntataH kRtakRtyatvAsiddherddharmadezanAdinaiva tenodIrNatIrthaGkaranAmakarmaNaH kSapaNIyatvAdyadAgamaH "taM ca kahaM veijjai agilAi dhammadesaNAIhiM ti|" ata evoktaM bhASyakRtApi "NegaMteNa kayattho jeNodinnaM jiNidaNAma se / tadavaMjhaphalaM tassa ya khavaNovAoyameva jaotti" nacAtIrthakarakevalinA dezanAdyanupapattirjJAna-12 51 // dAnAbhyAsAdinikAcitapuNyaprakRtivizeSAdeva tadutpatteretena tIrthakaranAmakarmaNo jIvavipAkitayA tatraiva vipAkamadarzanamucitam natu kaNThatAlvAdyabhighAtakrameNa dezanAdinA pudgalepIti parAstam / jIvavipAkino'pi krodhasya bhrUbha-10 FEEEEEEEEEEEGAGE Jain Education a l For Private & Personel Use Only ejainelibrary.org
Page #115
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education GgatrivalItaraGgAdinA pudgale vipAkadarzanAdrAgadveSarAhityalakSaNaM tu kRtakRtyatvaM bhagavati nirAbAdhameva, vinaiva tau bhagavataH | paramahitopadezakatvasya yogyAnAM ca tataH pratibodhasya svabhAvAdeva nirvAhAdyadAhu:- "jaM ca kayatthassavi se aNuvagayaparAvagArisAbhavaM / paramahiyadesayattaM bhAsayasAbhavamiva raviNo // 1 // kiMca kamalesu rAo raviNo bohei jeNa so tAI / kumuesu ya se doso jaMNavi bujjhaMti se tAI // 2 // jaMbohamaulaNAI sUrakarAmarisao samANA u / kamalakumuANa to taM sAbhavaM tassa tesiM ca // 3 // jahavolUgAINaM pagAsadhammAvisesadoseNaM / uiovi tamorUvo evamabhavANa jiNasUro // 4 // sajjhaM tigicchamANo rogaM rAgI Na bhaNNae vijjo / muNamANo a asajyaM sehayaMto jaha adoso ||5|| taha bhavakammarogaM nAsaMto rAgavaM na jiNavijjo / Na ya dosI abhavAsajjhakammarogaM Nise hNtte|| 6 // mo tuma jo gaMjogge dalie rUvaM karei ruuaaro| Na ya rAgaddosillo taheva jogge vibohaMtotti // 7 // idamatrarahasyaM kimiti bhagavAn bhASata iti pRcchatAmidamuttaraM yatkimayaM hetupraznaH, prayojanaprazno vA ? nAdyaH kSAyikatvAdeva tadvIryasya vAgvargaNAdAnasya ca svahetukAyayogAdilAbhAdhInatvAt / dvitIye * punaruktameva karmakSapaNaM prayojanamiti kimaparaM anuzAsitumavaziSyateH sati prayojane tadicchApekSayaiva pravRttyA bhavitavyamiticedbhavanazIlAyAM tasyAmidamitthameva natvanyatrApi, naca bhavantyapi sA tadicchAmapekSata evApramattapravRttestadanapekSitvAt sAmAyikasyaivocitapravRttihetutvAttaduktam "samabhAvA sAmaiaM taNakaMcaNasattumittavisaotti / NirabhissaMgaM cittaM uci yapavittippahANaM ca tti / " nanvevamucitapravRttAvabhiSvaGgAbhAvaprazastarAgayoH pRthakkAraNatAdvayakalpane gauravamanyathA vyabhicAro, mama tu tatra prazastarAgasyaikasyaiva hetutvamiti lAghavamiticennA'pramattapravRttyanurodhenAprazastarAgadveSApUrvakatva w.jainelibrary.org
Page #116
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma0 // 52 // Jain Education | pramAdApUrvakatvalakSaNaucityadvayAntarbhAvenoktakAraNatA dvaya kalpanAyAH prAmANikatvAdastu vocitapravRttitvAvacchedenApra zastarAgAdyabhAvasyaiva hetutvam / nacAnucitapravRttitvAvacchinnaM prati prazastarAgAdyabhAvasya hetutAyAM vinigamanAvirahospramattapravRttau vyabhicArAnnacApramattAnAM pravRttireva nAstIti sAMpratam, yogaduSpraNidhAnarUpapramAdatyAge'pi taistatsupraNidhAnAtyAgAt, sarvathA yoganirodhasya zailezyavasthAbhAvitvAditi kimityAmreDitavismaraNazIlatAyuSmataH // 99 // atha vAgUnirgamaprayatnAdbhagavatAM khedodIraNaprasaGgamAzaGkayAha Naya vayaNapayatteNaM kheassodIraNaM jiNiMdissa / iharA suhassa pAvai taMNa vA aNNapayaDINaM // 100 // naca vacanaprayatnena khedasyodIraNaM jinendrasya / itarathA sukhasya prApnoti tannavetaraprakRtInAm // 100 / / vAkprayatnajanyaH khedaleza iti yadi sa udIrita eva syAttarhi sukhamapi teSAM kAyayogAdyudIraNIyameva prasajyetAthamohAbhAvAdapravRttimatAM bhagavatAM sukhamapi kAyayogAdyanapekSaM kSAyikamevAbhyupema hati cet, hanta tarhi tIrthakaranAmakarmAOM cudIraNamapi teSAM na syAd / udayAvalikAto bahirvarttinInAM sthitInAM dalikaM kaSAya sahitenAsahitena vA yogasaMjJikena vIryavizeSeNAkRSyodayAvalikAyAM prakSepaNamudIraNeti hi talakSaNamAmananti' na caitadvinA prayatnaM saMbhavIti // 100 // athodayocita kAlaparipAkAt prAgevodayAvalikAyAM karmanayanaM tathAvidhasthitibandhAdhIna mudIraNamiti vyapadizyata iti cedatrocyateNaya taM viriyavirahiyaM jAyai apavattaNava karaNaMti / kevalasahAvapakkhe sugayassa mayaM aNuNNAyaM // 101 // na ca tadvIryavirahitaM jAyate'pavarttaneva karaNamiti / kevalasvabhAvapakSe sugatasya matamanujJAtam // 101 // 90004 1003 parIkSA vR0 // 52 // Www.jainelibrary.org
Page #117
--------------------------------------------------------------------------
________________ GOGOOGGGGGGGGGGGGGGG nahi karmodIraNaM vIrya vinA pravartate karaNatvAdapavartanAvat , athApavartanamapyapavartanIyakarmaNastathAsvAbhAvyAdeveti cetkiM tarhi tatsvabhAvakarmahetureva tadapavartanaheturuta svahetUcitatatkarmaNo'pavarttanaM svabhAvAdeva ! nAdyaH utpattisamanantarameva tadapavartanaprasaGgAt, na dvitIyaH kAraNaM vinA kAryotpattiprasaGgAdatha kimidamapavarttanaM nAma, nUnaM dhvaMsa eva saH, kevalaM prAyazcittAdyabhAve bhogAdeva tannAzo'nyathA tu prAyazcittAdinaivetyeva vizeSaH, naca dIrghasthitikasya isvasthitikApAdanamapavarttanaM nAma, kAlasaMbandharUpAyAH sthiteranapavartanIyatvAditicennaH prAyazcittAdinA karmaNaH sthitereva nAzAd bhasmakeneva bahukAlabhogyadhAnyasthiteH, karmaNaH punarantato dhAnyarAzeriva pradezAnubhavarUpo'pi bhoga Avazyaka evAta eva na kRtanAzA'kRtAgamAdiprasaGgo yadAha bhASyakAra: "kammovakkAmijai apattakAlaMpi jai tao pattA / akayAgamakayanAsA mokkhaannaasaasnnaadosaa||shaann hi dIhakAliassaviNAso tassANubhUio khippaM / bahukAlAhArassa va duyamaggiarogiNo bhogotti // 2 // " athAhArasya bhogo bhakSaNAdika, karmaNastu svajanyasukhaduHkhAnyatarasAkSAtkAra ityasti vizeSa iticenna, karmadravyasyeva nokarmadravyasyApyAtmasAtpariNAmasyaiva pradezabhogatvAt, sukhaduHkhayostu vipAkaphalatvAdata eva dhAnyapradezA iva karmapradezA api bhuktA eva santo dhAnyapariNAmamiva karmapariNAmaM tyajantaHkSINA iti bhnnynte| rasastu karmaNAmadhyavasAyavizeSeNa hanyata eva bhasmakajanitajATharAnalodbhutasparza eva bhujyamAnarasa ivAta eva na prasanna candrAdInAM saptamanarakayogyAsAtavedanIyapradezAnubhave'pi tathAvidhaduHkhaprasaGgo'ta eva ca sarvasya karmaNaH pradezato bhoganiyamo'nubhAgatastu tadbhajanaiveti bhagavanto'bhyadhuH / yadAgamaH-" tattha NaM jaM taM aNubhAgakammaM taM atthegaiaM ve-14 OOOOOOOOGSOOOOOOOOOOOO JainEducationine For Private Personal Use Only
Page #118
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma0 // 53 // 13036 ei atthegaiaM No veei tattha NaM jaM taM padesakammaM taM NiyamA veeitti" bhaassykaaro'pybhydhaat| " sabaM ca, esatayA bhujjai kammamaNubhAgao bhaiaM teNAvassANubhave ke kayaNAsAdao tassatti / " yatpunaruktaM 'kAlasaMbandharUpAyAH sthiterapavarttanamayukamiti' tadasat kazciddhogo varSazatena kazcizca varSasahasreNetyatra tathAvidhasthitibandhAdhyavasAyaprasUtasthitivizeSa|syaiva niyAmakatvAt sthitikarmaNo'tiriktatvAdetena dIrghasthitikasya prAyazcittAdivyatirekaprayuktAgrimakAlika saMbandhazAlino hrasvIkaraNaM taddhaMsajananaprAyazcittAdyAcaraNamaprasiddhamiti apAstam / dIrghasthiterantarAcchedasyaiva isvIkaraNapadArthatvAt / apavarttanIyAyAH sthiterdIrghatva eva kiM pramANam iti cettathAvidhAdhyavasAyaprasUtatvamiti gRhANAtha karmahetunA karmaiva jananIyaM vipAkakAlasya phalahetutA tu tatkSaNaviziSTakAryatvAvacchinnaM tatkSaNatvenaiveti cennaivaM sati janyatadAtma| samavetatvAvacchinnaM prati tadAtmatvena hetutayA prAgabhAvasya viziSyahetutayA vA daizikAtiprasaGgabhaGge karmaNa evoccheda prasaGgAt syAdetaddRDhasya vastuno dIrghA sthitiradRDhasya tvalpIyasIti dAdA eva dIrghAlpasthitihetU iti cetsatyaM tathApi dAdArccayoreva hetuvizeSAdhInatvAd, dAdA sthitivizeSarUpe evetyanye, karmasthitivizeSe ko heturiti cet kaSAyavizeSa evetyavehi " ThiiaNubhAgaM kasAyao kuNaiti" vacanAnnanu tathApi dIrghakamasthiteH prAyazcittAdinAza eva kimaparamapavarttanamiti cedakhaNDAyA rajjorivAkhaNDAyAH karmasthiterhetuvizeSeNa khaNDasAt saMpAdanamevApavarttanamidameva cAntaraGgocchedapadena pratyapAdayamiti kimiti nAvabuddhyase ! paryAyavipariNAmastu paryAyiNa evaM vipariNAmAditi kima- saGgatam / atha khaNDarajjuH pUrvAvayavavibhAgAdanyAvayavasaMyogavizeSeNopapadyatAM khaNDasthitistu kathamiticedbahukAlabhogya Jain Education Conal parIkSA vR0 // 53 // w.jainelibrary.org
Page #119
--------------------------------------------------------------------------
________________ pudgalAnAmadhyavasAyavizeSeNa tatkAlamevAharaNAditi gRhANa, seyaM karmaNAmapavartanA'nikAcitAnAmeva bhavati tiivrnn| jAtapasA punarnikAcitAnAmapIti sthitiH yadAha bhASyakAra:-" sabapagaINamevaM pariNAmavasAduvakamo hojaa| pAyamani-15 kAiANaM tavasA u nikAiANaMpitti / " nanu nikAcitaM nAma bhogaM vinA kSapaNAyogyaM tasya kathaM tapasA kSaya iti cennopazamanAdikAraNAntarAviSayasyaiva nitarAM baddhasya nikAcitArthatvAttAdRzasya ca karmaNo dRDhataraprAyazcittaparizIlanoditAdhyavasAyAtirekaprasUtaikazreNyArohaupayikApUrvakaraNaguNasthAnajanitApUrvAdhyavasAyaiH sthitighAtAdibhireva parikSayasaMbhava iti taduktaM prAyazcittavidhipaJcAzake "eeNa pagAreNaM saMvegAisayajogao ceva / ahigayavisiTThabhAvo tahA tahA hoi NiyameNaM // 1 // tatto tabigamo khalu aNubaMdhAvaNayaNaM va hojAhi / jaiya apuvakaraNaM jAyai seDhIya vihiyaphalA // 2 // evaM nikAiANavi kammANaM bhaNiyametya khvnnNti| tapi ya jujjai eyaM tu bhAviyavaM ao eyNti||3||" atraivamanenaiva nyAyekAnApUrvakaraNazreNijananarUpeNa nikAcitAnAmapyupazamanAdikaraNAntarAviSayatvena nitarAM baddhAnAmapyAstAmanikAcitAnAM kA karmaNAM jJAnAvaraNAdInAM bhaNitamuktamAgame " tavasA u nikAiANaMpIti " vacanAdatra prAyazcittarUpazubhabhAve kSapaNaM sarvathA kSayo bhavati, anikAcitakSapaNaM tu nirvicAramityapi cazabdArthaH yujyate saGgacchate, tatazcaivaM tu evameva karmabandhakarmAnubandhApanayanahetutvenaiva bhAvanIya paryAlocanIyamato nikAcitakarmabandhakSapaNahetutvAcchubhabhAvarUpaM prAyazcittamitivyAkhyAnAdunnIyate yattAdRzAdhyavasAyadvArA tIvratapaso nikAcitakarmakSayahetutvamiti nAtastadRtepyapUrvakaraNe saMbhavAvyabhicAro na vA taddhetutvapratipAdakAgamavirodha iti bodhyam / nanvevamidAnIntanaprAyazcittAnAmapUrvakaraNamakurvatAM| paNa pagAreNaM savasthAnajanitApAizasya calAyogyaM tara 000000000000000000000000 0000000000000000000000 HainEducation For Private Personal use only
Page #120
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma0 // 54 // Jain Education kathaM nikAcitakarmakSapakatvamiti cedidAnIntanacAritrasya mokSajanakatvamiva sAkSAnna kathaMcitparamparayA tu tadvadeva saMbhavIti saMbhAvaya pravRttistu tatra karmabandhakarmAnubandhApanayanArthitayaiveti nAnupapattiretena tadbhavabhogyanikAcitakarmaNo bhogA| deva kSaye kimarthaM tatra pravRttirityapAstam / nikAcitAnAmapi bahukAlasthitInAM jJAnAvaraNIyAdInAM kSayAya tatra pravRttenaca janakatAvizeSa saMbandhena caramabhogasyaiva pratiyogitayA'dRSTanAzakatvAnnAnyasya tannAzakatvamitivAcyaM pareSAM karma| nAzApAragamAderivAsmAkamapi dravyAdipaJcakasya tatkSayahetutvAdravyAdipaJcakaM pratItya karmaNAmudayakSayakSayopazamopazamA| bhidhAnAd yadAha - "udayakhayakhaovasamovasamA jaM ca kammuNo bhaNiyA / dabAi paMcayaM pai juttamuvakkAmaNamaovi tti" mithyAOM tvamohanIyasya hi dravyaM kutIrthyAdikaM, kSetraM kurukSetrAdikaM, kAlaM duSSamAdikaM bhavaM tejovAyve kendriyAdikam anAryamanujakulajanmarUpaM vA, bhAvaM tu kusamayadezanAdikaM vA prApyodayo bhavati / evaM kSayakSayopazamopazamA apyasya dravyaM tIrthakarAdikaM, kSetraM mahAvidehAdikaM, kAlaM suSamaduSpamAdikaM, bhavaM sumanujakulajanmAdikaM, bhAvaM tu samyagjJAna caraNAdikaM, OM prApya bhavatItyevamanyatrApyUhyam / tathAca zastrAdidravyAdikaM prApyAyurAdInAmapi yukta upakrama ityAhu: - atra kutIrthyAdInAM mithyAtvAdau svaprayojyAjJAnadvArA''tmaniSThatayA hetutA / bhavabhAvayostu karmodayajIva pariNAmarUpayoH sAkSAdeva sAtodayAdau srakUcandanAdidravyasya zarIraniSThatayetyAdi yathA'nubhavamUhanIyam / atraiva dRSTAntayanti " puNNApuNNakayaMpi hu, sAyAsAyaM jahodayAIe / bajjhabalAhANAu, dei tahA puNNapAvapi / " yadi nAma puNyapApajanyayorapi sAtAsAtayorudayAdau dravyAdyapekSAnubhavikI tadA tayorapi kAryodayAdyutpAdanAya tadapekSAvazyakI, kAryasya kAraNatayA'pekSitasya 1 EUR0. 000 17875 parIkSA vR0 // 54 // jainelibrary.org
Page #121
--------------------------------------------------------------------------
________________ OOOOOOOOOOOOOOOOOO kAraNena sahakAritayApekSaNAditiparamArthaH / yathAbaddhasyaiva punaH karmaNo vedane mokSAbhAvaprasaGgastadbhavasiddhikasyApi sattAyAmasaMkhyeyabhavArjitakamaNaH sadbhAvAttasya ca nAnAdhyavasAyabaddhatvena narakAdinAnAgatikAraNatvAttasya ca vipAkata evAnubhavane ekasminnapi caramabhave viruddhanAnAbhavAnubhavaprasaGgAt kramazastadanubhave punaH saMsArasantatibandhAvazyakatvAt yadAha-" jai vANubhUio cciya khavijjae kammamannahA na mayaM / tennaasNkhbhvjjiynaannaagikaarnnttnno|shnaannaabhvaannubhvnnaabhaavaade kammi pajjaeNaM vaa|annubhvo baMdhAo mokkhAbhAvo sa cANihotti" syAdetadekatra bhave nAnAbhavA nubhavo na viruddhastattvajJAnabalAhitakAyavyUhasya yogina ekadApi zUkarAdinAnAzarIrAvacchedena zUkarAdizarIropabhogyalAsyAnubhavasaMbhavAdvibhinnAvacchedena sajAtIyAtmaguNAnAM yaugapadyasvIkArAt kathamanyathA yugapadviMzatyaGgulIcAlanAnukU-16 laprayatnopapattirnaca mithyAjJAnavAsanAbhAvAd yoginaH paradAragamanAdinA'dRSTosattiriti, maivaM, manuSyazarIrasya manuSyetarazarIravirodhitvAdanyathA svargajanakAdRSTavato yajvanastadAnImeva svargizarIropagrahaprasaGgAt , tadadRSTasya tadAnImalabdhavRttikatvAnnaivamiti cettarhi tattvajJAnino nAnAvidhAdRSTAnAM kathaM yugapattilAbhaH, kAraNasAmrAjyAt yugapaddhRttilAbho'pi nAnupapanna iti cennanu tathApi tattvajJAnAdeva tAvadadRSTAnAM yugapattilAbha iti devAnAMpriyasyAbhimataM tadeva ca kathaM tatpratibandhakAdRSTakSayaM vinA, naca tatkSayo'pi bhogAdeva, tattvajJabhogasya tadarjakatvAdapi cAdhyavasAyavizeSAdeva vicitrA dRSTakSayopapattau kAyavyUhAdikalpanamaprAmANikamiti diguu| nanu dIrghasthitikaM karma baddhaM vedyate punaralpasthitikamiti kathaM kAnAkRtAgamAdayaH, nacopakrAntasyAnubhavAnna doSastathApi bandhAnanurUpatvAdbhogasyeti cenna, sAdhyarogavadupakramaNIyasvabhAva CGOOGROCEROOOOOttuttuttuttuttuttu Jain Education For Private Personel Use Only Jainelibrary.org
Page #122
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma // 55 // 3000000000000000000000000 syaiva tasya baddhatvAdyaduktam "naNu tanna jahovaciyaM, thaannubhvokyaagmaaiiaa| tappAuggaM ciya taM, teNa ciyaM sajjharo parIkSAvR0 gb|" nanu sAdhyo'sAdhyo vA roga ityeva kathaM vivecanIyamiti cedatra vadanti " aNuvakkamao NAsai, kAleNovakka-1 kI meNa khippaMti / kAleNevAsajjho, sajjhAsajjhaM tahA kammaM " yathAhi-sAdhyo roga upakramasAmagryabhAvAnnijabhukticchedanakAlenaiva nazyati, tatsAmagyAM punaravAgapyasAdhyastu nopakramazatenApi / tathA karmaNopyupakramayogyatayA baddhasya tatsAmagrIsamavadhAnAsamavadhAnAbhyAM kAlenArvAkU ca nAzo'tAdRzastu bhogenaiveti sAdhyAsAdhyatA bhAvyA / nacAnupakrAntasya nopakramaNIyatvamevetivAcyam , svarUpayogyatAyAH sahakAriyogyatA'vyApyatvAdadhyavasAyavizeSajanyatAvacchedakatayaivopakramaNIyatvasiddherimamevAthai sAdhayanti " sajjhAsajhaM kamma kiriyAe dosao jahA rogo| sajjhamuvakAmijai etto cciya sajjharogaM va "kriyAyA upakramalakSaNAyAH, upakramyate vartamAnayatnajanyopakramaviSayaH karmaNa upakramaNIyatvAt tadupakramAya yatitavyamitibhAvaH / prakArAntareNa sAdhayanti " sajjhAmayaheUo sajaniANAsaohavA sjhN| sovakkamaNamayaM puNa deho dehaaibhaavaao|" upakramaviSayaH karma sAdhyaM, sAdhyAmayahetutvAddehavRttitvAdvA dehahetutvAdehavat / sAdhyanidAnatvaM |ca yadyapi karmaNaH sAdhyatvasiddhau siddhyati tathApi tatsaMsAdhyaivAyaM prapaJco nidAnIbhUtAdhyavasAyavaicitryAdvA tatsAdhyami // 55 // tyAhuH / atraiva vaizadyAyopapattyantaraM prakaTayanti "kizcidakAle vi phalaM pAijjai paccae a kAleNaM |th kammaM pAijjai pAraNa vipaccae vnnnn|shbhinnnno jaheha kAlo tulevi pahammi givisesaao|stthe va gahaNakAlo maimeuhAyau(mehAbheyao)bhi-12 norAtaha tullammi vikamme prinnaamaaikiriyaavisesaao|bhinnnnonnubhvnnkaalo jeTho majjho jahaNNo a||jh vA dIhArajU 000000000000000 Jain Education For Private Personel Use Only ainelibrary.org
Page #123
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education G) Dajjhai kAleNa puMjiyA khiSpaM / viyao paDo va sussai piMDIbhUo a kAleNaM / 4 / bhAgo va NirapavattaNa hIrai kamaso jahaNNahA khiSpaM / kiriyAvisesao vA same vi roge tigicchAe | 5|" yathAhyAnAdiphalaM vRkSasthaM yAvatA kAlena pacyate tadavageva garttAprakSepapalAlasthaganAdyupAyena pAcyate, tathA dIrghasthitikatayA baddhaM karmApyadhyavasAnAdibhirarvAgeva pAcyate'thavA yathA tulyespi pathi trayANAM puruSANAM praharaika dvitryAdilakSaNo gativizeSAdbhinnaH kAlo dRzyate evaM tulyasthitikasyApi karmaNastItramandamadhyamAdhyavasAya vizeSAjjaghanya madhyamotkRSTalakSaNastrividho'nubhavakAlo bhavati, yathA vA tulyepi zAstre'dhyetRRNAM matibhedAt kAlabhedastathAtrApi "tahattiyojanagAthA" spaSTA navaraM pariNAmA adhyavasAnAdayaH, kriyA ca cAritrAdilakSaNeti, yathA vA dIrghA rajjuzcireNa dahyate puJjIkRtA tu kSipraM tathA karmApi, yathA vA jalArdrA vitatIkRtaH paTaH kSipraM zuSyati piNDIbhUtastu cireNa tathA karmApi / yathA vA lakSapramANasya dazabhirbhAgo haraNIyaH sa ca yadyapavarttanAM vinaiva hiyeta tadA mahAn bhAgahArakAlaH syAdapavarttanAyAM tu naivaM, lakSasya hi paJcabhirbhAgahAre viMzatisahasrANi labhyeran dazAnAM tu dvau, tAbhyAM ca viMzatisAhasrikasya laghurAzerbhAge hRte jhaTityeva daza sahasrANyAgaccheyuriti, evamAyuSopyanapavarttitasya dIrghaH kAlo'pavarttitasya laghuriti / yathA vA samepi kuSThAdike roge kriyAvizeSAccikitsAyAH kAlabhedastatheti bhASyAmbhodhisaMplavaparicitaH panthAH / athAMzataH pratikSaNaM vinazvarasvabhAvamAyuH kadAcit svabhAvAdeva kAtsrtsnyena kSIyata iti ko'yaM sopakramanirupakramavibhAga iticeddhanta tarhi kAraNAnapekSAyAmaMzataH kSayasamaya eva kuto na kAtsmrtsnyena kSayastadapekSAyAM tu kathaM na bhogaH taditarakAraNavailakSaNyAduktavibhAgA (gavya) vasthA, tAvatkAlamaMzataH kSayamAsAdyaivAyuSaH kAtsnrtsnyena kSayasvA
Page #124
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma // 56 // 100000000000000000000000 bhAvyamiticennanamevaM saugatamatAvalambino bhavatastAvatkAlaM tattadavasthiterapi svabhAvAdevopapattau kimAyaHkarmacaryayA? parIkSA vR0 kiMca svabhAvavailakSaNyamevAsya kuto, na cAyaM prayojanaprazno hetuprazno vA! nAdyaH, prayojanabhedavyavasthiteH prasiddhatvAnna dvitIyaH svabhAvasyAkAryatvAditivAcyaM, pramANapraznasvAdasya, na ca vinA kAryakAraNabhAvaM tathAsvAbhAvyagrAhaka pramANa-I masti anyathA daNDe ghaTajanakatvamagRhItvApi daNDAdeva ghaTo bhavatIti svAbhAvyagrahaprasaGgAjalaM zItamityAdAvapi zItasamavAyasvabhAva eva kAraNatvagrahAdhInagraho natu jalasyaiva zaityamiti svabhAva iti / atha kAryakAraNabhAvagrAhakAdeva tathAsvAbhAvyagraho'stu kimantarA kAryakAraNabhAvagraheNeticetsatyaM, niyatapUrvAvadhimattvasvabhAvasyaiva kAraNatvAdityanyatra vistaraH / tasmAdapavarttanAvadudIraNAkaraNamapi vIryajanyameveti vyavasthitamevaM ca tanmAtrAhuHkhodIraNaprasaGge sukhodIra-16 NaprasaGgo'pi bhagavatAM durnivaarH||101||ath pramAdarUpahetvantarAbhAvAnna yatkizcitkAraNamAtrAt sukhodIraNamiticettarhi tata eva na vAganirgamAhuHkhodIraNamapi, sAtAsAtamanujAyuSAM hi pramAdasahitenaiva yogenodIraNamiti vacanAdityAzayavAnAhakheo NoIrijai kevalijogehi to viNu pamAyaM / tulludayaupabhavo dIsai puNa sovi tattullo // 10 // khedo nodIryate kevaliyogaistadvinA pramAdam / tulyodayahetuprabhavo dRzyate punaH so'pi tattulyaH // 102 // kevalinAM yogAH khalUdIraNAM prati sAmAnyahetubhavanto'pi pramAvaghaTitavizeSasAmagrI vinAna khedamudIrayituM prbhveyuH| yastu khedavinodo bhagavato'pi bhavatItyAdinA vAgnirgamajanyaH khedo bhagavatAM pratipAdyate / sa tu vastuta udayArjito'pi tulyahetubalalabdhajanmatayodIrita iva lakSyate natu paramArthatastathAvidha iti / atha vAkprayogeNa pramAdamApAdyaiva tataH 000000000000000000000 lain Educatio n al For Private & Personel Use Only law.jainelibrary.org
Page #125
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education | khedodIraNApAdanamabhipretamiti cenna vAkprayogasya rAgayoga duSpraNidhAnAdirUpapramAdAvyApyatvAdvItarAgapravRttervyutpAditatvAt // 102 // athaivaM bhagavatAM vAkUprayogAt kathaMcit khedotpattAvapi tadanudIraNokerbhuktyApi kSunnivRttijanyasukhotpattAvapi tadanudIraNasUcanakSamAyAH phalamAha - bhuttIi suduppattI taM puNa jogAdudIriyaM hojA / esA parajuttilayA eeNa pakaMpiyA yA // 103 // bhuktyA sukhotpattistatpunaryogAdudIritaM bhavet / eSA parayuktilatA etena prakampitA jJeyA // 103 // spaSTA // 103 // nanu bhuktivyApAreNa duSpraNihitA yogAH pramAdarUpatAmAskandantaH kathamiva na vedanIyamudIrayeyurata eva na tadanudIrakANAM saptamaguNasthAnavarttinAmapi kavalAhArakrIDAvrIDAvaguNThanamiti kutastarAmuttarottaraguNasthAnapraNayinAM tadityAzaGkAyAmAha - du dupaNihApi kevalijogANa hoi bhuttIe / taM rAgaddosakayaM te puNa tesiM vilINeti // 104 // naca duSpraNidhAnamapi kevaliyogAnAM bhavanti bhuktyA / tadrAgadveSakRtaM tau punasteSAM vilInAviti // 104 // | iya sattamAi phAsagakoDinnAINa kavalabhoINaM / Neva ya duppaNihANaM suppaNihANassa mAhappA // 105 // iti saptamAdisparzakakauNDinyAdInAM kavalabhojinAm / naiva ca duSpraNidhAnaM supraNidhAnasya mAhAtmyAt / / 105 // na khalu kavalAhAravyApAramAtreNa yogAnAM duSpraNidhAnamapi tu tadabhiSvaGgapariNAmenAta eva duSpraNidhAnaduSprayukta jainelibrary.org
Page #126
--------------------------------------------------------------------------
________________ parIkSA vR. adhyAtmAyorbheda iti kathaM nirabhiSvaGgANAM bhuktimAtrAdeva pramAdaH? na khalu zubhayogamudIrayantaHpramattaguNasthAnavartino'pi duSpra- yuJjate kiMpunarvItarAgA iti; na caivaM zubhayogodIraNadazAyAM yogaduSpraNidhAnarUpapramattatvahAniprasaGgaH, yogdussprnnidhaan||57|| liGgakAntarmuhUrttakapariNAmavizeSasyaiva pramattaguNasthAnapadapravRttinimittatvAt / pramattAnAM zubhAzubhayogavyavasthA'siddheti punarasaiddhAntikamalapitam / "tatthaNaM je te pamattasaMjayA te suhaM jogaM paDucca NoAyAraMbhA jAva aNAraMbhA, asuhaM jogaM paDucca AyAraMbhAvi jAva NoaNAraMbhatti" prajJaptau prajJaptatvAnnanu tathApi mA'stu kavalAhAreNa yogaduSpraNidhAnaM parantu zubhayogarUpasyApi tasyAvazyakAdivyApArANAmivAstu pramattaguNasthAnamAtravizrAntatvamiticecchadmasthAnAmArambhaM pratyanumatametanatu niSThAM prati, ata eva kauNDinyAdayaH kSapakazreNI pratipadyamAnAH saptamAdiguNasthAnasparzanAM kAraGkAramevArabdhaM kavalAhAraM pariniSThitavanto, na ca tatpariniSThayA teSAM duSpraNidhAnaM supraNidhAnasya balavattvAnnanu tathApi saptamAdikaguNasthAna iva trayodazaguNasthAnepyArabdhakavalAhAraH pariniSThIyatAM, natu punaH prArabhyatAmavizeSAditi cenna, saptamAdiguNasthAnAnAM dhyAnapradhAnAnAM pUrvapravRttavyApAramAtrAvadhAnavyagratvena vyApArAntarArambhe dhyAnadhArAvicchedaprasaGgAdanyatra ca tadabhAvAdetena svalpakAlatvena saptamaguNasthAne bhojanAbhAve SaSThaguNasthAne'pi tadApattirityapAstam / syAdetat bAhyavyA pAranivRttAvevAdhyAtmadhyAnadhavalasaptamAdiguNasthAnalAbha iti kathaM bhojanAdyantaraivaM kSapakazreNIsaMbhava iti; maivaM zubhayogapravRttyAhitakAyikadhyAnasya tadapratipanthitvAt pratyuta tadanuguNatvAdantarA sUkSmAtmalayasambhavAt // 105 // athAhArakathA cet pramAdajananI tAhAraH sutarAM tajanaka iti prabhAcandravaco mudrayitumAha 000000000000TI0TIma 000000000000000000000000 // 57 // 0000 Jain Educationa lisa Mainelibrary.org
Page #127
--------------------------------------------------------------------------
________________ 30000000000000000000000004 kA heU pamattayAe AhArakaheva Neva AhAro / hoja jaINaiAro aNNaha tIe va teNAvi // 106 // 18 hetuH pramattatAyA AhArakathaiva naivAhAraH / bhaved yatInAmaticAro'nyathA tayeva tenApi // 106 // kA na khalu yatkathA pramAdajananI tadapi pramAdajanakamiti vyAptirasti mAnAbhAvAdanyathA dezakathAyAH pramAdahetutvena deze nivasanto yatayaH pramAdina eva prasajeyuH / atha tAdRgabhiSvaGgajananAnukUlatattaddezaguNavarNanAtmakaiva dezakathA tathA, natUdAsIno dezopi, hantavamAhArakathApyAhAraviSayAbhilASajanakatayaiva tathAnatvanIdRza AhAropIti kimiti nacetayase ? nacedevaM tAhArakathayA yatInAmaticAro natvAhAreNeti kuto vaiSamyam ? / tasmAccAritrapAlanArthatayA nirabhiSva pariNAmena gRhyamANa AhAro na pramAdaheturAhArakathA tu sarAgapariNAmenaiva kriyamANatvAt pramAdaheturityavazyaM pratipattavyam / na ca rAga vinaivAhAra ivAhArakathApi kiM neti paryanuyojyaM ! vinA prayojanaM tadabhAvAnna cAvitathAhArakathApi tathApi tu tadvikatheti tattvam // 106 // atha nidrAjanakatayAhArasya pramAdahetutvamiti nirAkartumAhaNidAeviNa heU bhattI sahayAramettaotIse / jeNa sue NidihA payaDIsA dNsnnaavrnnii|| 107 // nidrAyA api na heturbhuktiH sahacAramAtrAttasyAH / yena zrute nirdiSTA prakRtiH sA darzanAvaraNI // 10 // na khalu kvacana bhuktinidrayoH paurvAparyaM dRSTamiti tAM prati tasyA hetutvameva kalpayitumucitam , anyathA kvacidrAsabhAderapighaTapUrvabhAvadarzanena taM prati tasyApi hetutvaprasaGgAttasmAddarzanAvaraNaprakRtirUpA nidraivendriyavRttinirodharUpanidrA 300000000000000000000000006 Jain Education (Aaw.jainelibrary.org
Page #128
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma // 58 // 0000000000000000000000000 kAprati heturbahvAhArAdikaM ca kadAcittadvRttyudbodhakatayaivopayujyate, natvAhAratvena taddhetutAsti; tathAca hatadarzanAvaraNAnAM lAyA bhagavatAmAhAramAtreNa nidrApAdanapralApo digambarANAmaraNyaruditameva // 107 // atha stokatAnujJAnAdeva tasya pramAdatvamityAzaGkA nirAcikIrSurAhaNa ya tassa thovayAe jeNa aNuNNA taotao dutttto|nniv dayA.jaM NihAipasaMgaotassa // 10 // naca tasya stokatAyA yenAnujJA tatastako duSTaH / nidreva duSTatA yannidrAdiprasaGgatastasya // 108 // pare hyanuminvate 'AhAraH pramAdaH stokatayA tadanujJAnAnnidrAvat'nacedamasiddham "thovAhArothovabhaNio ajo hoi thovaniddoAthovovahiuvagaraNo tassa hu devaavipnnmNtii"tyaadyvaadshtsiddhtvaat|ncopkrnne vyabhicArastasyApi pramAdarUpatvAnna ca vipakSabAdhakatarkavirahaH pramAdatvavirahe vihitasya tasya bAhulyena grahaNaprasaGgAditicenna, nahyayaM svato doSo guNo vA nidrAdijanakatayA brahmacaryaguptivighaTatayA ca doSo bhUyastvasnigdhatvAbhIkSNapravRttyAdiviziSTastaduktam" accAhAraM Na sahe aiNiddheNa visayA uijaMti / jAyAmAyAhAro taMpi pakAmaMNa icchAmi " tathAca kSINamohanidrA'brahmaNAM 0 tadvAttaiva kA ? saMyamopakArakatayA nidrAdyajanakatayA ca stokAhAra eva guNa iti stokatvenaiva tasya vidhirAhArasya rAgaprAptatvena stokatvAMza eva tasya vidhivyApAravizrAmAt, "adagdhadahananyAyena" hi yAvadaprAptaM tAvadeva vidheyaM, ata eva // 5 // " lohitoSNISAt RtvijaH pracarantI" tyatra RtvikpracaraNasya pratyakSasiddhatvena lohitoSNISatvamAtraM vidheyaM " danA-87 nu juhotItyAdau ca " danaH pratyakSasiddhatve karaNatvamAtraM vidheyaM, lakSyalakSaNayozcAnyatarasidhyasiddhyanurodhenobhayatrai 300000000000000000000 Jain Education For Private Personal Use Only COINJaineibrary.org
Page #129
--------------------------------------------------------------------------
________________ voddezyavidheyabhAvavyavasthA''kare prapaJcitA, evaM ca tasya vihitatvaM bhUyograhaNe'prayojaka, stokatayA vidhAnamapi na pramA datvaprayojaka, bhaNitasyApi stokasyaiva vidhAnena pramAdatva(tvA)prasaGgAt , pramAdAnubandhitAM tu tasya na vArayAmaH; pramAdalal hetUnAM jagadAlambanatvAd, yadapakarSo guNastadutkarSo doSa ityapi nAtrAnukUlam , AhArotkarSApakarSayoH svato doSaguNabhAvA-16 bhAvAttattatpariNAmajananadvAraiva tayostathAtvAcca; ata eva snigdhAhArAdi grahaNe'pi sthUlabhadrAdInAM na doSo, navA svalpAhAragrahaNe'pi bAhyatapasvinAM pAramArthiko guNa iti, tasmAdabhiSvaGgAnabhiSvaGgAbhyAM pramAdo'pramAdo vA''hAro natu pramAda eveti nizcayo grAhyaH // 108 // athApavAdikatvAdAhAraH pramAda iti parAcikIrSurAhaAhAroNa pamAobhaNNai avavAiotti kaauunnN| avavAyA volINA vIyabhayANaM jiNANa jo||109|| AhAro na pramAdo bhaNyate apavAdika iti kRtvA / apavAdA vilInA vItabhayAnAM jinAnAM yataH // 109 // | na khalUtsargamArgapAlanAkSamasyAnAcArAdvibhyato mRdumArgapAlanarUpo'pavAdaH kevalinAM saMbhavati; bhayamohanIyasattAyA apyabhAvAnnaca kAraNikatvalakSaNamApavAdikatvaM praamaadiktvvyaaptmsti| syAdetadvaiyAvRttyavedanAdInAM kAraNAnAM pravarttatAM nivarttatAmityAdyAkArakecchAviSayatayaivAhArapravRttihetutvAt kathaM na kAraNikAhAragrahaNe kevalinAM sarAgatvaprasaGgo, na ca kSudvedanAyAH svarUpata eva tatra hetutvAnoktadoSa iti vAcyam, duHkhanivRttyupAyapravRttau duHkhasya svato'nupayogitvAdvidyamAnasyevAvidyamAnasyApi duHkhasya nivRttyArthitayaiva pravRttezca; maivam , duHkhanivRttyarthipravRttau duHkhanivRttIcchAyA hetutve'pi vidyamAnaduHkhanAzopAye vItarAgapravRttau vidyamAnaduHkhasya vinaivecchAmanaucityavarjakatvenopayogAdvastutaH sarvatra (r)(r)(r)(r)(r)(r)(r)(r)(r)(r) hai 300000000000000000 tyAviSayatayaivAhArapravRtti iti vAcyam, sA,duHkhanivRtyArtha prakavanopayogAdvastutaH Jain Education in For Private & Personel Use Only K ainelibrary.org
Page #130
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma parIkSA vR0 // 59 // 0000000000000000000000 kSudevAhArapravRttiheturbubhukSA tu kAcitkI, satyAmapi tasyA mandAgnevinA kSudhaM tadabhAvAd, etena bubhukSaiva taddheturnatu kSut mAnAbhAvAditi parAstam // 109 // atha pAtrAbhAvAt kevalinAmAhAro na bhavatItyAzaGkAM pariha mAhapattaM mamattaheU juttaM vottaM puNo Na dehuba / iharA NimmamabhAvo jiNANa kaha pANipattANaM // 11 // pAtraM mamatvaheturyukta vaktuM punarna deha iva / itarathA nirmamabhAvo jinAnAM kathaM pANipAtrANAm // 110 // bhagavatAM hi nirmohatvena mamakArAbhAvAt kavalAhAropahArahetupAtradhAraNamanaucityavarjitatayA duravadhIraNaM, na ca svarUpata eva pAtrasya mamatvahetutvamasti, pANipAtrANAmahatAM kevalajJAnAnutpattiprasaGgAdvAhyapAtratvenaiva tathAtvamiti cedvAhyatvaM kimAtmabhinnatvaM AtmopagRhItAnyatvaM zarIrAnyatvaM vA ? azakyaparihArabhinnatvaMvA ? nAdyaH pANipAtrasyApi tathAtvAnna dvitIyo bAhyatvenAbhimatasyApyatathAtvAnna tRtIyaH zarIrasyApi mamatAhetutvena vyabhicAreNa zarIrAnyatvena mamatAhetutvAbhAvAdidaM madIyamiti dhIdvArA jagata eva taddhetutvAt pAtraviSayakamadIyatvadhIdvArApi pANyapANisAdhAraNapAtratvenaiva tathAtvAnnApi caturthaH zarIrasyeva pAtrasyApyazakyaparihAratvAccharIraM nAma karmasthiterdIrghatayA'zakyaparihAramiticedidamapi vedanIyakarmasthiteIrghatayA tathA, yattu" khINammi aMtarAe No se aasakkaparihArotti " kenaciduktaM tadbahuvicAraNIyam / antarAyakSayeNa zaktyA sarvaviSayakavIryotpattAvapi tasya vyaktyA sarvaviSayakatvAbhAvAt , parihArahetorvIryasya sattvepi hetvantarAbhAvAdaparihArasaMbhavAdyogAdihetusAmrAjyAdvIryaprayoge sati vighnAbhAvasyaivAntarAyakSayaprayojanatvAttathAca kSamAzramaNAH"ditassa labhaMtassa va bhuMjaMtassa va Nija(jiNa)ssa esa gunno|khiinnNtraaiatte jaM se vigdhaM Na saMhavaitti" tasmA 00000000000000000000 For Private 3 Personal Use Only Asainelibrary.org
Page #131
--------------------------------------------------------------------------
________________ 000000000000000000000 danantavIryasyApi bhagavataH zarIrabalApacayopadezAdbhavedevAzakyaparIhAro'nyathA zakyaparihAraprAptaM vastrAdikamapi parihatya digambarA eva kevalino bhaveyurityaho asitAmbarArbhakasya vacanacAturI, pAtrAdisattve kevalinAM tatpratilekhanAdiprasaGga iti cenna saMsaktikAle iSTatvAt " sabatthavi saMsattA paDilehA hoi kevalINaM tu / saMsattamasaMsattA chaumatthANaM tu paDilehA" iti vibhajyopadezAt // 110 // athAhAreNa bhagavatAM dhyAnatapovyAghAta ityAzaGkApata parimArTijhANatavovAghAo AhAreNaMti te maI micchA / jhANaM selesIe tavo a Na visissate siNti||11|| dhyAnatapovyAghAta AhAreNeti te matirmithyA / dhyAnaM 'zaileiyAM tapazca na viziSyate eSAmiti // 111 // | kevalino hi zailezyavasthAyAmeva dhyAnamArabhante, tatra ca kavalAhArAnabhyupagamAnna tena tatpratibandho, yadi ca svabhAvasamavasthAnamevAtmano dhyAnamiSyate zazvadeva tathApi na tena tatpratibandho bahiSkriyAyA antarbhAvApratibandhakatvAdyoganizcalatArUpadhyAna eva yogacaJcalatAdhAyakabahiSkriyAyAH pratibandhakatvAt , uktaM ca ratnAkarAvatArikAyAM "na dvitIyaH | kevalinaHzailezIkaraNaprArambhAtprAk dhyAnAnabhyupagamAt,tatrakavalAhArAsvIkArAttaddhyAnasya zAzvatatvAdanyathA gacchato'|pi kathaM naitadvighnaH syAditi"maduktavyAkhyApaddhatyaiva sughaTametat , tapo'pi ca na teSAM vizeSataH saMbhavati, tAdRzanirjaraNIyakamAbhAvAt " aNuttare tave" iti sUtraM tu zailezyavasthAbhAvidhyAnarUpasyAbhyantaratapasaH pAramyamAvedayati, tathaiva sthAnAGgavRttau vyAkhyAnAt / yadapi zarIravyucchittaye pAryantikasaMlekhanAdikaM tapastadapi kAdAcitkamiti na tena tatpratibandho, naca tapo'kAlepi kSudAdikAraNe kutaH kevalinona bhuJjata iti vAcyam , tadAnI bhojane karmabandhAbhAve'pyucitapravRtterabhA 00000000000000000 Jain Education a l For Private & Personel Use Only ainelibrary.org
Page #132
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtmaka parIkSA vR0 @ // 6 // @ @ @ @ @ 0000000000000000000000 vAnna cAnaucityena pravartante bhagavanto na cAsmadAdivadviziSTatapo'pyucitamiti teSAM tatprasaGgo'smadAdisAdhAraNavyavahArApratipanthitvarUpaucityAt kevalivyavahArAt pratipanthitvarUpaucityasya bhinnatvAt , atha mAsAdirUpe tapaHkAle'pi kSudhAdirUpadaHkhodIraNaprasaGga iti cenna, pratikUlavedanAdirUpapramAdenaiva tadudIraNAdanyathA'pramattA api tapasvinastadudIrayeyustathApi tAvatkAlopahRtaduHkhaM soDhAro jinAH sarvadaiva kuto na tatsahante'nantavIryANAM tattitikSAkSamatvAditi cenna, dIrghakAlamazanaparihAre audArikazarIrasthitivilayaprasaGgena tIrthapravRttyAdhucchedaprasaGgAt , sarvadA duHkhasahanasya tadvyavahArabAhyatvAdU // 111 // idameva vyanaktiorAliadehassa ya ThiI a vuDDI ya No viNAhAraM / teNAvi ya kevaliNo kavalAhArittaNaM juttaM // 112 // ____ audArikadehasya ca sthitizca vRddhizca no vinAhAram / tenApi ca kevalinaH kavalAhAritvaM yuktam // 112 // __ audArikazarIrasthitiH khalvAhArakarmaNa ivAhArapudgalAnAmapyanvayavyatirekAvanuvidhatte. tathA ca kavalAhArAbhAve kevalinAM zarIraM kathamutkarSataH pUrvakoTikAlamavatiSThatAm ? evamaudArikazarIravRddhirapyAhArapudgalaireva pudgalopacaya iti vacanAjalasekAsekAbhyAM latAdInAM vRddhyavRddhidarzanAcca, evaM ca kavalAbhojitve kevalinaH pUrvakoTyAyuSo navamavarSotpannakevalajJAnasyAkAlaM bAlalIlAvilAsaprasaGga iti mahadanucitametat // 112 // nanu sarvamidaM bhagavatAM pUrvAvasthAnatizayitaudArikadehAbhyupagame dUSaNamApateta, natu paramaudArikAbhyupagama iti zaGkate @ @ @ @ // 60 // @ @ @ Jain Education na For Private & Personel Use Only Id jainelibrary.org
Page #133
--------------------------------------------------------------------------
________________ 8000000000000000000 paramorAliadeho kevaliNaM naNu haveja mohakhae / ruhirAidhAurahio teamao abbhapaDalaM v||113|| paramaudArikadehaH kevalinAM nanu bhavenmohakSaye / rudhirAdidhAturahito tejomayo'bhrapaTalamiva // 113 // 2 kavalAhAro hi dhAtUpacayAdyAdhAyakatayaudArikazarIrasthitivRddhyoH prabhavatu, na tu vaikriyAderiva rudhirAdidhAtura hitasya paramaudArikasya sthitau tadapekSAsti, pratyuta mUtrapurISAdimalAdhAyinastasya sattve paramaudArikameva na bhavekAditi atrocyatesaMghayaNaNAmapagaI kevalidehassa dhAurahiatte / poggalavivAgiNI kaha atArise poggale hou // 11 // saMhanananAmaprakRtiH kevalidehasya dhAturahitatve / pudgalavipAkinI kathamatAdRze pudgale bhavatu // 114 // kevalinAM zarIrasya saptadhAturahitatve hi asthirahitatvamapyAvazyaka, tathAca teSAM vajrarSabhanArAcasaMhananaprakRtivipAkodayaH kathaM syAt ?, pudgalavipAkinyAstasyA asthipudgaleSveva vipAkadarzanAt ; " saMhayaNamadviNicautti" vacanAt, athAsthipudgaleSu dRDhatararacanAvizeSa eva tatprakRtijanya iti niyamo natu teSveveticenna, dRDhAvayavazarIrANAM devAnAmapi tatprasaGgAt, pUrvamasthiparyAyapariNatAnAM paramaudArikAvayavAnAM na saMsthAnatvavyabhicAra iti cenna, kadAcittatparyAyapariNateSu pudgalAntareSvapi tatprasaGgAt // 114 // api ca mohakSayAttatkAryarAgadveSavilayAd jJAnotpatti-1 rastu, audArikazarIrAtizayastu nAmakarmAtizayAdevetyanuzAsti 000000000000000000000 11 Join Education For Private & Personel Use Only adjainelibrary.org
Page #134
--------------------------------------------------------------------------
________________ GROOT adhyAtma0 mohavilaeNa nANaM NAmudayA ceva tassa pAraMmaM / to vaNNAiviseso taM hou Na dhAurahiattaM // 115 // parIkSAvR0 mohavilayena jJAnaM nAmodayAccaiva tasya pAramyam / tadvarNAdivizeSaH tadbhavatu na dhAturahitatvam // 115 // PI " saMghayaNarUvasaMThANavaNNagaisattasAraUsAsA / emAiNuttarAI havaMti NAmodayA tassa // 1 // " iti vacanAdbha gavatAM dehe nAmakarmodayAtizayAvarNAdyatizaya eva pAramyaM, natu sarvathA dhAturahitasvaM, mohakSayasya tatrAtantratvAd, nAmakarmAtizayasya varNAdyatizaya evopayogitvAttathaivopadezAttadatizayakAriNInAM labdhInAmapi varNAdyatizAyakatvasyaiva bhaNanAttaduktaM " tathAhi yogamAhAtmyAdyoginAM kaphabindavaH / sanatkumArAderiva, jAyate(nte) sarvaruchidaH // 1 // tathA / yoginAM yogamAhAtmyAtpurISamapi kalpate / rogiNAM roganAzAya, kumudAmodazAli ca // 1 // malaH kila samAmnAto, dvividhaH sarvadehinAm / karNanetrAdijanmaiko, dvitIyastu vapurbhavaH // 3 // yoginAM yogasaMpatti|mAhAtmyAdvividho'pi sH| kastUrikAparimalo, rogahA sarvarogiNAm // 4 // yoginAM kAyasaMsparzaH, siJcanniva sudhaarsaiH| kSiNoti tatkSaNaM sarvA-nAmayAnAmayAvinAm // 5 // nakhAH kezA radAzcAnyadapi yogazarIrajam / bhajate bhaiSajIbhAvamiti savauSadhiH smRtA // 6 // tathAhi tIrthanAthAnAM, yoginAM cakravarttinAm / dehAsthisakalastomaH, 1 / / sarvasvargeSu pUjyate // 7 // " iti, evaM ca bhagavatAM kavalAhArasvIkAre na kizcit (kSo) kSyate, tena kSudvedanA-16 nAzAttajjanyamalasya calabdhivizeSeNa surabhIkaraNAtUnaca bhagavatAM jATharAnalanAza eva yukto,mohakSayasya tadanAzakatvAla 00000000000000000000000 PEOS 0000000 JainEducatior g ional For Private Personel Use Only wjainelibrary.org
Page #135
--------------------------------------------------------------------------
________________ (r)(r)(r)(r)(r)(r)(r)(r)(r)(r)(r)(r)(r) bdhivizeSasya tannAzakatve ca tatkAraNIbhUtataijasazarIravighaTanaprasaGgAlabdhInAM kAraNaghaTanavighaTanadvAraiva kAryaghaTanavighaTanayostantratvAt // 115 // api ca paramaudArikAbhyupagame'pi tasthitivRddhI AhArapudgalApekSe eveti pramANayatiorAliattaNeNaM taha paramorAliaMpi kevlinno| kavalAhArAvekkhaM ThiiMca vuDiM ca pAuNai // 116 // audArikatvena tathA paramaudArikamapi kevalinaH / kavalAhArApekSA sthitiM ca vRddhiM ca prApnoti // 116 // __ paramaudArikasthitiH khalvaudArikasthititvena kavalAhArApekSiNI, na ca tadanapekSiNyAM vanaspatyAdizarIrasthitI vyabhicAraH, kSujanitakAzyAdiparihAraNa dhAtUpacayAdidvArA dhAtumaccharIrasyaiva tajanyatvAtsthitau tajanyatvasyopacArAddhAtumattvasya copalakSaNatvAnna paramaudArikasya tathAtvaM, vizeSaNatve'pi saMhananopaSTabdhasya tasya pareNApi dhAtumattvAbhyupagamAttatparyAyaparityAgena paryAyAntarApattereva kevalamabhyupagamAd , astu caudArikatvAvacchinnaM pratyevAhArapudgalatvena hetutA lAghavAttathApi paramaudArika kavalAhArApekSasthitikameveti siddham ||116||ath kavalAhArasvIkAre kevalinAM tajjanyamatijJAnAnutpattiM pariharatiNa ya maiNANapasattI kavalAhAreNa hoi kevlinno| pupphAIaMvisayaM aNNaha ghANAi giNhijjA // 117 // na ca matijJAnaprasaktiH kavalAhAreNa bhavati kevalinaH / puSpAdikaM viSayaM anyathA ghrANAdi gRhNIyAt // 117 // na khalu kavalAhAramAtreNa bhagavatAM rasanendriyajanyajJAnotpattiprasaGgaH, viSayasattvepi mtijnyaanaavrnnkssyopshm|ruupttkaarnniibhuutlbdhiindriyaabhaavaat| anyathA sabhAbhUmau suravikIrNa bahalakusumaparimalAdapi ghrANendriyodbhavamati 0000000000000000000000 Jain Education a l For Private & Personel Use Only jainelibrary.org
Page #136
--------------------------------------------------------------------------
________________ 66 adhyAtma0 jJAnaprasaGgAduktaM ca nadyaH pakSastAvanmAtreNa rasanendriyajJAnAsaMbhavAdanyathA'maranikaranirantaranirmuktakusumapariOM malAdisaMvandhAt ghrANendriyajJAnamapi bhavediti" syAdetat, kavalAhAro hi na svarUpataH sukhaM duHkhaM vA janayati, // 62 // api tu rasanendriyajanyamadhuratiktAdirasodbodhadvArA'ta eva pittadravyeNa tiktarasodbodhAccharkarAbhakSaNAdapi duHkhodbhava iti bhagavatAM tajjanyasukhasvIkAre tajjanakamadhurAdirasarAsanaprasaGga iti cenna, bhagavatAM kavalAhAra - OM rasAsvAdajanyasukhaduHkhAnutpattAvapi tataH kSudAdiduHkhanivRttestajjanyasukhotpattervA saMbhavAttittAdyauSadhAdevi dhAtuOM sAmyadvAraiva tasya taddhetutvAd, ata eva rasAsvAdaM varjayitvaiva bhuJjatAmapramattayatInAM na tatphalAnupapattiH, nanu OM tathApi rasanendriyeNAhArarasagrahaNe tatastadvyaJjanAvagrahaprasaGgo, dravyendriyatadubhayasaMsargarUpavyaJjanapUraNAttadutpatteH, tadApUraNaM cAsaMkhyeyaiH samayaiH pratibodhakamalakodAharaNAbhyAM nandyadhyayanAdavaseyaM tathAhi -" vaMjaNoggahassa parUvaNaM kari - ssAmi paDibohagaditeNaM, se jahANAmae keI purise kaMci purisaM suttaM paDibohijjA amugaamugatti, tattha coae panavagaM evaM vayAsI, kiM egasamayapavidvA poggalA gahaNamAgacchanti, jAva No saMkhejjasamayapavidyA poggalA gahaNamAga cchaMti, asaMkhejjasamayapaviTThA poggalA gahaNamAgacchaMti / settaM paDibohagaditeNaM, se kiM taM mallagaditeNaM, ! malagAditeNaM se jahANAmae keI purise AvAgasIsAu mallagaM gahAya tatthegaM udagabiMdu pakkhivejjA se naTThe, anne vi pakkhitte OM se vi naTTe evaM pakkhippamANesu 2 hohI se udagabiMdU jeNaM taM mallagaM rAvihiti hohI se udagabiMdU jeNa taMsi mallagaM si ThAhiti, hohI se udagabiMdU jeNa taM mallagaM bharehii, hohI se udagabiMdU jeNa taMsi mallagaMsi na ThAhiti, hohI se udagabiMdU jeNa 7 Jain Education 30004 parIkSA vR0 // 62 // w.jainelibrary.org
Page #137
--------------------------------------------------------------------------
________________ GROOOOOOOOOOOOOOOO taMmallaga pavAhehitti, evAmeva pakkhippamANehiM arNatehiM poggalehiM jAhe taM vaMjaNaM pUriaM hoi tAhe huMtikarei, no cevaNaM | jANei ke vesa saddAi" ityAdIti cetsatyaM, uktasUtre grahaNavidhiniSedhayorvijJAnagrAhyatAmadhikRtyopadezo, na tu saM. bandhamAtramadhikRtya, prathamasamayAdArabhyaiva saMbandhasaMbhavAdata eva " asaMkhajasamayapaviThThA poggalA gahaNamAgacchantI" | tyatra caramasamayapraviSTA eva vijJAnajanakatvena grahaNamAgacchanti, tadanye tvindriyakSayopazamopakAriNa iti sarveSAM sAmAnyena grahaNamuktamiti mlygiricrnnaaH|| tathA ca vyaJjanAvagrahopakArigrahaNAbhAvepi rasanarasasambandharUpaM tadahaNaM | bhagavatAmapyaviruddhameveti kimanupapannam ! atha rasanena saha rasasya baddhaspRSTatAkhyasaMbandharUpaM grahaNaM tathAvidhameveticenna, tathApi dravyapUraNe'pIndriyApUraNAttatpUraNAyAH kSayopazamopanibaddhavAsanArUpatvAduktaM ca bhASyakRtA "dabaM mANaM |pUriamiMdiamApUriaM tahA doNhaM / avaropparasaMsaggo, jayA tayA geNhai tamatthaMti" atrApRritaM vyAptaM bhRtaM vAsi tamityartha iti vyAkhyAtaM, tathA cAhAragrahaNe na vyaJjanAvagrahaprasaGgastadAnIM dravyavyaJjanapUraNasya nikhilavyaJjana|pUraNAvinAbhAvivAbhAvAt / atha baddhaspRSTatAkhyaH saMbandhavizeSopi kSayopazamahetuka eveti taM vinA na tatsaMbhava iticenna, tasya taddhetukatve mAnAbhAvAbhAve'pi na no hAnirddhAtusAmyAdyaupayikasaMbandhamAtrasyaiva kSunnivRttyAdyaupayikatvAditi dik // 117 // dUSaNAntaraprasaGgamuddharatiiriAvahiAkiriyA kavalAhAreNa jahaNu kevaliNogamaNAiNAviNa have sAkiM tuha pANipihiatti // iryApathikIkriyA kavalAhAreNa yadi nu kevalinaH / gamanAdinApi na bhavet sA kiM tvatpANipihiteti // 118 // 000000000000000000000000 Jain Education ainelibrary.org
Page #138
--------------------------------------------------------------------------
________________ parIkSAvR. zarIre kRtacalopakaraNatAyA sadAbhogasahakRtayogakriyAyA pAkriyAmapi bhagavataH prAyogika adhyAtma kavalAhAreNa kevalinAM pratikramaNayogyaryApathaprasaGgo gamanAdikriyayApi samAno bahusAmAyikatvasyobhayatrAvize- pAttadAhuH"na paJcamo gamanAdinApIryApathaprasaGgAditi," ata eva bAdhakAdgamanAdikriyAmapi bhagavataHprAyogikIM na manyAmahe iticenna, vizeSAvamarzabAdhakAnavatArAdanAbhogasahakRtayogakriyAyA eva tAdRzeryApathikIhetutvAt ; sUkSmAyAM tu tasyAM kArmaNazarIre kRtacalopakaraNatAyA eva hetutvAt // Naya paruvayArahANI teNa sayA joggsmynniyenn| Na ya vAhisamuppattI hiamiaAhAragahaNAu 119 na ca paropakArahAnistena sadA yogyasamayaniyatena / na ca vyAdhisamutpattirhitamitAhAragrahaNAt // 119 // na khalu bhagavatAM bhukterucitasamayaniyatatvAdanyadA sarvadA paropakArAvasarAttadapAyaH, na vA hitamitAhAragrahaNAt pariNatau zUlAdivyAdhisamutpattiH, uktaMca "na tRtIyastRtIyayAmamuhUrttamAtra eva bhagavatAM bhuktaH zeSamazeSakAlamupakArAvasarAnna caturthaH parijJAya hitamitAhArAbhyavahArAditi" atha yathA zUlAdivyAdhisamutpattirna bhavati tathA bhuJjIyeti parijJAne rAgaprasaGgo'nyAdRzaparijJAnaM tu tAdRzAbhyavahArAprayojakamiticenna, mohotpAdyamAnajJAnasyaiva rAgAkrAntatvAducitapravRttinirvAhakaviSayAvabhAsakasya tasyAtAdRzatvAt // 18 Na purIsAidugaMchiyamesiM NiddaDDamohabIANaM / aisayao Na paresiM vivittadese vihANA ya // 120 // na purISAdijugupsitameSAM nirdagdhamohabIjAnAm / atizayato na pareSAM, viviktadeze vidhAnAJca // 120 // na khalu kavalAhAreNa kevalinAM purISAdijugupsitaM saMpadyate, jugupsAmohanIyataroH samUlamunmUlitatvAnna 30036000635600609500000 00000000000000000000 Jain Education in For Private & Personel Use Only COMainelibrary.org
Page #139
--------------------------------------------------------------------------
________________ 00000000000099990000000 draSTaNAM tadutpattistIrthakRtAmatizayabalAdevAhAranIhAravidheradRzyatvAtsAmAnyakevalibhistu viviktadeze tatkaraNAduktaM ca "naM SaSTho yatastasmin kriyamANe tasyaiva jugupsA saMpadyetA'nyeSAM vA? na tAvattasyaiva bhagavato nirmohatvena jugupsAyA asaMbhavAt, athAnyeSAM tatkiM manujAmarendratadramaNIsahasrasaGghalAyAmanaMzuke bhagavatyAsIne sA teSAM na saJjAyate, atha bhagavataH sAtizayatvAnna tannAmyaM teSAM taddhetustarhi tata eva tannIhArasya carmacakSuSAmadRzyatvAnna doSaH, sAmAnyakevalibhistu viviktadeze tatkaraNAdoSAbhAva iti" yattu "titthayarAtappiaro haladharacakkI ya vAsudevA ya / maNuANa bhogabhUmI AhAroNatthiNIhAro"iti vacanAt tIrthaGkarAdInAM AhArakAle'pi na nIhArajugupsitamiti, tatkimatizayabalAjATharAnalodrekAdvAnAdyastAdRzAtizayAzravaNAt, sAdhAraNyenAtizayatvAyogAda, atizayenApi dRSTakAryakaraNe'dRSTakAraNopajIvanAdvitIyapakSAzrayaNAvazyakatvAcca, na dvitIyastAdRzajATharAnalena bhasmakavadAhAramAtrabhasmIkaraNaprasaGgAdathAhAraparyAptI rasIbhUtamAhAraM dhAturUpatayA pariNamayati, khalarasIkRtaM tu jATharAnalo bhasmIkarotIti na doSa iti cennAhAraparyAptisahakRtajATharAnalasya rasIbhUtAhArapariNativizeSa eva niyAmakatvAdanyathA tatkAle'pi jATharAnalodbhUtasparzasya jAgarUkatvenAhArabhasmIbhAvaprasaGgAdAhAraparyAptijanyarasapariNAmasya jATharAnalajanyAhAradAhapratibandhakatvAdikalpane gauravAdU, etena taptAyogolake jala miva tajATharAnale'zitamiti (mapi) bhasmIbhavatIti pAmaropanyasto dRSTAntaH praastH| kiJcaitAdRzAprAmANikAtizayakalpane AhAraM vinApi zarIrasthitiprayojaka evAtizayaH kuto na kalpyate, mohe satyAhArAvazyaMbhAva ityenaM niyamamulladhya na tatkalpyata iti cet kavalAhAre sati nirhArAvazyaMbhAva ityenaM BOOG03903033333333333 Jain Education For Private & Personel Use Only M ainelibrary.org
Page #140
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma0 // 64 // 00000000000000000000000004 niyamamulladhyAparamapi kathaM kalpanIyaM, rasIbhUtAhArapudgalAnAmAhAraparyApsyAdinA nIrasIkaraNameva nirhAra ityuktakalpa-10 nAyAM noktaniyamAtikrama iti tu riktaM vacaH, tasya nirhArapadAvAcyatvAt , kavalAhArasya nirhAravizeSeNa vyAptatvAdveti pUrA kimutsUtropahatakutarkanirAsaprayAsena // 120 // atha yo bhagavatAM bhuktyabhAvamatizayameva manyate tamupahasitumAhajo puNa bhuttiabhAvo kevaliNo aisautti jaMpei / so vAyAmitteNaM sAheu suhaM khapupphapi // 121 // yaH punarbhuktyabhAvaH kevalino'tizaya iti jalpati / sa vAGmAtreNa sAdhayatu sukhaM khapuSpamapi // 121 // yaH khalu kevalinAM kuto na bhuktiriti prazne bhuktyabhAvAtizayAdityuttarayati sa khalu cakSuSI nimIlya praznamevo-10 ttarayati, kiJcAsya devAnAMpriyasya nijavAgalIlAmAtreNaivAsiddhasAdhanakutUhalakRto gaganakusumamapyAtmalAbhAya praSTavyaM syAt, atha bhuktyabhAvAtizayopadezakAgamAdbhuktyabhAvaH sAdhyata iti tAtparyamiti cenna; bhuktipratipAdakasyaivAgamasya vyavasthitatvAdAhAranIhAravidheradRzyatvasyaivAtizayasyopadezAdenamulladhya bhuktyabhAvAtizayopadezakazAstrapraNayane mahadvaiparItyamiti kiyanto vA dadhimASabhojane kRSNA vivecanIyAH ? kiJcAyaM na tIrthakRtAmatizayaH sAmAnyakevali-II sAdhAraNyAd, nApi kevalinAmeva devAdisAdhAraNyAd, ata evanaghAtikarmakSayasamuttho'yamatizayoghAtikarmakSayaM vinA'pi // 64 // kA devAdInAM tatzravaNAt, atha devAnAM bhuktyabhAvo na mohakSayAdhInaH kintu kAraNAntaravaikalyaprayukta iti mohakSaya-16 janito bhuktyabhAvo bhagavatAmatizaya iti cenna, bhuktermohajanyatvanirAsena tadabhAvasya tatkSayAjanyatvAnnApi BOGOOOGO=0000000000000005 Jain Education For Private & Personel Use Only jainelibrary.org
Page #141
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education In 3009996 | devakRtaH AtmagataguNotkarSarUpasyAtizayasya tairakaraNAd, nApi sAhajika ubhayavAdyanabhyupagamAditi na kiMcidetat // 121 // athainamarthamupasaMharati evaM kavalAhAro juttIhiM samatthio jiNavarANaM / puvAyariehiM jahA taheva leseNa uvaiTTho // 122 // evaM kavalAhAro yuktibhiH samArthato jinavarANAm / pUrvAcAryairyathA tathaiva lezenopadiSTaH / / 122 / / spaSTA / evaM ca kevalinaH kavalabhojitve samarthite tasya pUrvaprastutaM kRtakRtyatvamakSatamityAha | teNaM kevalanANI kayakicco caiva kavalabhoIvi / nANAINa guNANaM paDighAyAbhAvao siddho // 123 // tena kevalajJAnI kRtakRtya eva kavalabhojyapi / jJAnAdInAM guNAnAM pratighAtAbhAvataH siddhaH || 123 // kavalabhojitve'pi kevalinAM jJAnAdiguNApratighAtAt kRtakRtyatvaM nirAbAdhameva kutaH ? ke ca te jJAnAdiguNAH ? ucyate, jJAnAvaraNakSayAt kevalajJAnaM, darzanAvaraNakSayAt kevaladarzana, mohakSayAt kSAyikasamyaktvacAritre antarAyakSayAddAnAdilabdhipaJcakaM ceti, yadyapi nikhilakarmakSayajanya nikhilaguNabhAjanatayA siddha eva kAtsmrtsnyena kRtakRtyastathApi karmacatuSTayakSayajanyaguNabhAjanatayA kevalI dezakRtakRtyo veditavyaH, nacAviratakSAyikasamyagdRzo'pyevaM kRtakRtyAH prasajeyurni (ri) tyavizeSApatti (te) ritizaGkanIyaM, teSAM dezena kRtakRtyatvaM, kevalinAM tu dezaiH kRtakRtyatvamiti vizeSAt : athaivaM kevalI kRtakRtyo na tvaviratasamyagdRSTiriti kathaM vyavahAra iti cet kevalinamapekSya kRtakRtyatvAbhAvaviSayatvAt, mahatyapi taDAge samudro mahAnna taDAga iti samudramapekSya mahattvAbhAvavyavahAravat, tadavadhikatvaM ca sanni 1000005 ainelibrary.org
Page #142
--------------------------------------------------------------------------
________________ TAGir adhyAtma parIkSA vR0 SCOOOOOOOOOOOOOO dhyAdisiddhaM tatra bhAsate iti vyavahArapaddhatiH, nizcayastvakhaNDameva vastu manyata iti kAtsnyena kRtakRtyaM siddhameva sa kRtakRtyamAha nAnyam // 12 // atha kevalisiddhayoH kevalajJAnasyAviziSTatvAt jJAnasya kArasnyena zuddhau tadAzrayasyApi kAtsnyena zuddhatve kevalinaH kAtsnyena kRtakRtyatvaprasaGga ityAzaGkAyAmAhanANassa visuddhIe appA egantao Na saMsuddho / jamhA nANaM appA appA nANaM va aNNaM vaa||124|| . jJAnasya vizuddhyAtmaikAntato na saMzuddhaH / yasmAdU jJAnamAtmAtmA jJAnaM vA'nyadvA // 124 // jJAnasyaikAntazuddhAvAtmaikAntatastadA zuddhyed yadyAtmA jJAnameva bhavet, na caivamasti, kintu jJAnamAtmaivAtmA tu jJAnadvArA jJAnamanyadvArAnyadapIti sakalaguNasamudAyarUpasyAtmanaH sakalatacchuddhAvevaikAntataH zuddhirAtmanaH zuddhau tu jJAnAdeH zuddhirAvazyakI tasyaikAntatastadabhinnatvAt, idamatrAvadheyam-yad jJAnAdiguNAnAM parasparaM jJAnAtmanozcAtabhAvarUpaM bhedamAzrityA'pRthagbhAvarUpo'bhedo yadA pratipAdyate tadAtmA jJAnameveti na prayogaH, yadA tu nikhilAtmaguNAnAM jJAnena sahAbhedavRttirAzrIyate tadA syAdeva tathA prayogaH, paraM jJAnasyaiva naikAntataH zuddhatvavyavahAra iti na tadAzrayasya ttprsnggH||124|| nanvevamAtmana ekAntataH saMzuddhyabhAve kevalinaHparamAtmatvaM na syAdityAzaGkAyAmAhaevaM paramappattaM nANAiduvAragaM muNeavaM / sabaha paramappattaM siddhANaM ceva saMsiddhaM // 125 // evaM paramAtmatvaM jJAnAdidvArakaM muNitavyam / sarvathA paramAtmatvaM siddhAnAmeva saMsiddham // 125 / / jJAnAdayo hi ye guNAH kevalinAM zuddhAstadvAraiva te paramAtmAnaH, bhAvinibhUtavadupacAreNa vA, sarvathA vartamAna 900000000000000000000000 JainEducation For Private Personal Use Only H jainelibrary.org
Page #143
--------------------------------------------------------------------------
________________ 0000000000000000000 grAhinayena tu siddhAH, atreyaM vyavasthA-AtmAnaH khalu trividhA bAhyAtmAntarAtmA paramAtmA ceti, tatra bAhyAtmAtmatvena gRhyamANaH kAyAdiH, tadadhiSThAyako'ntarAtmA, paramAtmA tu niHzeSakalakarahita, iti taduktaM yogazAstre- "AtmadhiyA samupAttaH, kAyAdiH kIrtyate'tra bahirAtmA / kAyAdeH samadhiSThA-yako bhavatyantarAtmA tu // 1 // cidrUpAnandamayo, niHzeSopAdhivarjitaH shuddhH| atyakSo'nantaguNaH, paramAtmA kIrtitastadjJaiH // 2 // " iti yuktaM caitadantarAtmano dhyAtRtvena bAhyAtmanaH svAntarAtmani svabhedajJAnena mithyAjJAnanivRttiprayojakatayA dhyAnopayogitvAdanye tu mithyAdarzanAdibhAvapariNato bAhyAtmA, samyagdarzanAdipariNatastvantarAtmA, kevalajJAnAdipariNatastu paramAtmA, tatrAdyaguNasthAnatraye bAhyAtmA, tataH paraM kSINamohaguNasthAnaM yAvadantarAtmA, tataH paraM tu paramAtmeti, tathA vyaktyA bAhyAtmA, zaktyA paramAntarAtmA ca, vyaktyAntarAtmA tu zaktyA paramAtmA anubhUtapUrvanayena ca bAhyAtmA, vyaktyA paramAtmA, anubhUtapUrvanayenaiva bAhyAtmAntarAtmA ceti, tathA ca saMgrahagAthe "vattIe bajjhappA, sattIe dovi aMtarappA ya; sattI|e paramappA, bajjhappA bhUapuveNaM ||1||vttiie paramappA, dovi puNa nnennbhuuapuvennN| mIse khINasajoge, sImandharA te taohuMti // 2||tti / " yadyapi zaktiratra na tiryaksAmAnyaM, mithyAdRSTeH samyagdRSTitulyatvAbhAvAt; yena kenaciddharmeNa tulyatvasyAtiprasaGgatvAt. nApyUrddhatAsAmAnya pUrvAparaparyAyasAdhAraNadravyasyaiva tathAtvena yatra bAhyAtmanyantarAtmAdiparyAyo na bhUto na vAbhAvI, tatrAntarAtmAdizaktyabhAvaprasaGgAt ; bhUtapUrvabAhyAtmanyantarAtmani bAhyAtmaza|ktiprasaGgAcca,na ca prApyabhAvAnAmaprAptabhAvasyai(tvAvasthai)vAstvatra zaktiriti vAcyaM, prApyatvaM hi vartamAnaprAgabhAvapratiyogi 90000000000000000 Jain Education anal For Private & Personel Use Only All-jainelibrary.org
Page #144
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma 0 prAptikatvam iti prAcyadoSAnuddhArAT, etena zaktirdharmavizeSa evetyapi parAstam tasyAH phalonneyatvAdevaM vyaktirapi OM durvaceti, tathApi nizcayanayapratIyamAnaM svarUpaM zaktistacca tanniSThadhvaMsA'pratiyogitve sati tanniSThAtyantAbhAvApratiyogi, OM tena nAntarAtmani bhUtapUrvabAhyAtmazaktiprasaGgastatsaryAyANAM tanniSThadhvaMsapratiyogitvAnna cAbhavyAtmanyantarAtmAdiza // 66 // Jain Education tyabhAvaprasaGgo'ntarAtmaparamAtmapadapravRttinimittasamyagdarzana kevalajJAnAdidharmANAmAvaraNamAtreNa tatrAtyantAbhAvAbhAvAdavAdiSaM ca "ettha NiraMjaNabhAve aMjaNamavi biMti vavaharaNakusalA / evaM puNa ghaNapaMtI sahassarassipi aMjijjatti / " syAdetatsamyagdarzanAdimattvaM tAvannAntarAtmapadapravRttinimittaM, paramAtmanyapi sattvAt, kintu kSAyopazamikasamyagdarzaOM nAdimattvaM tad, atyantAbhAvastvabhavye'pyabAdhita eva, tatparyAyANAM tasya kadAcidaprApteriti, maivaM, sarAgasamyagdarzanAderevAntarAtmapadapravRttinimittatvAd, anyathA kSAyikasamyagdRzastattvAbhAvaprasaGgAt, tacca tatrApyabAdhitameva, atha tatra samyagdarzanAdisattva eva kiM pramANamiticedAtmano guNasvabhAvatvAnyathAnupapattireva tatraiva kiM mAnamiticedatrAcaSTa OM spaSTamidam aSTasahasrIkAro " yanmithyAdarzanApakarSakaprakarSakatvena tadvirodhitayA siddhasya samyagdarzanAdeva (deH) prakROM SyamANatvena siddhena paramaprakarSeNa siddhamidhyAdarzanAtyantanivRtteranyathAnupapattyA saMsArAtyantanivRttisiddheH kacit siddhanirvRtAvAtmani siddham guNasvabhAvatvamanyatrApyAtmatvAnyathAnupapattyA sAdhyate ; doSasvabhAvatvaM tu virodhAdvAdhyata iti, taccintyam, tirobhAvadazAyAmapi zaktyA sattvAt sAtatyena doSavattvarUpasya doSasvabhAvatvasya paraparyanuyuktaOM syAnAdinigodasiddhasyAtmatvAnyathAnupapattyA'nyatrApyanivAryatvAd, na khalu doSaguNayoravirodhe tadubhayasvabhAvavirodho parIkSA vR0 // 66 // jainelibrary.org
Page #145
--------------------------------------------------------------------------
________________ 0000000000000000000000 nAmA'viSvagbhAvasyaiva svabhAvArthatvAd, etena sphaTike zyAmikevAtmanyajJAnAdikamupAdhijanitatvAnna svabhAvaH apitu tatrojvalatavAtmani jJAnAdikameva svabhAva iti parAstam , dRSTAntavaiSamyAt, sphaTike zyAmikAyAH svAzrayasaMyogarUpaparaMparAsaMbandhAdujvalatAyAstu sAkSAtsaMbandhAt , sAkSAtsaMbandhena tatra zyAmikA bhramajananaivopAdhezcaritArthatvAdatra tu karmAmajanitadoSaguNayoraviSvagbhAvalakSaNasaMbandhAvizeSAdevAzuddhanizcayagrAhyo dharmo doSaH, zuddhanizcayagrAhyastu guNa iti zuddhanizcayagrAhyadharmavattayaivAtmano guNasvabhAvatvamiti cenna, guNasvabhAvatvasiddhau tathAgrAhyatvasiddhistatsiddhau ca ttsiddhiritynyonyaashryaaditi| atrocyate, samyagdarzanAdikaM tAvannityameva kalpyate, AvaraNavilayAvilayAbhyAM tadAvirbhAvatirobhAvayorevAbhyupagamAttasya ca tAdAtmyenA(tAdAtmyamA)tmatvAvacchedenaiveti siddhamAtmanastatsvabhAvatvamajJAnAdikaM tvAvaraNo-16 panItaMbhAsvataH prakAzAbhAvavadapAramArthikamiti na tatsvabhAvatvaM tasyeti nizcayaH, vyavahArastu samyagdarzanAdivyaktInAmiva | mithyAdarzanAdivyaktInAmapyAtmapariNAmatvAvizeSe'pi guNAnAmasAdhAraNatvena tatsvabhAvatvamAtmano'numanyate, na khalvaupNyAdInAmiva rUpAdInAmapi tejoguNatvAvizeSe'pi tasyauSNyasvabhAvatvamiva rUpAdisvabhAvatvamapi vyavahiyate, svasyaiva |bhAva iti vyutpattyarthasya tanniyAmakatvAnnaca mithyAtvadarzanAdInAmapyasAdhAraNatvaM zaGkanIyaM, siddheSu tadabhAvAdU, naca samyagdarzanAderapyabhavyAdyavRttitvena nAsAdhAraNyaM samyakadarzanAdijanakazakteH pramANabalenAtmatvapuraskAreNaiva kalpanAda, naca karmarUpaiva tacchaktistatkSayeNApi tadutpatterityAgRhyam // 125 // athAsya svabhAvasiddhakriyAsvarUpamAha OOOOOOOOOOOOOaaru 12 Jain Education trainians a rjainelibrary.org
Page #146
--------------------------------------------------------------------------
________________ 3 adhyAtma parIkSAvR0 seGeoreoverest tassa ya sahAvasiddhA kiriyA gunnkrnnjogmhigicc| kammuvaNIAvi have jhuMjaNakaraNaMtu ahigicca 126 tasya svabhAvasiddhA, kriyA guNakaraNayogamadhikRtya / karmopanItApi bhaved yuJjanAkriyAM tvadhikRtya // 126 // kevalino hi zrutaguNakaraNasya kevalajJAna evAntarbhAvAttapaHsaMyamayo!zrutaguNakaraNayozca bAhyAvalambananirapekSatvena zailezyavasthAyAM sarvasaMvaraprAptyAtivizuddhatvena ca guNakaraNamAzritya parApekSArAhityena svAbhAvikyeva kriyA, manovAkkAyarUpaM yuJjanAkaraNaM tvAzritya nAmakarmApekSaNAnna tathA, naca guNakaraNe'pi zarIrAdyapekSAstIti vAcyaM, siddheSu tadabhAvAt , cAritratapasorapi yogAdyapekSatvamate tu naizcayikayorjJAnAviSvagbhUtayostayoriha grahaNamiti mantavyam // 126 // atha yathAsya siddhatvaprAptistathAhaaha so selesIe jhaannaannldddusylkmmmlo| kaNagaM va savaha cciya laddhasahAvo havai siddho // 127 // __ atha sa zailezyAM dhyAnAnaladagdhasakalakarmamalaH / kanakamiva sarvathaiva labdhasvabhAvo bhavati siddhaH // 127 // ___ atha sa bhagavAn , zailezyAM, dhyAnamahimnA sakalakarmaprakRtIH kSayaM nItvA, tadabhAvAdeva sarvathA labdhasvabhAvaH siddho bhavati // 127 // evaM cAsya labdhasvabhAvasya sataH svAbhAvikamidaM guNASTakamAvirbhavatItyAhatassa varanAdasaNavarasuhasammattacaraNaniccaThiI / avagAhaNA aNaMtA muttANaM khiyviriaNc|| 128 // tasya varajJAnadarzanavarasukhasamyaktvacaraNanityasthitiH / avagAhanA'nantA mUrtI(ktA)nAM kSAyikavIrya ca // 128 // 300000000000000000000000 Jain Education ainelibrary.org
Page #147
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education nANAvaraNAINaM kammANaM aTTha je ThiA dosA / tesu gaesu paNAsaM ee aTThavi guNA jAyA // 129 // jJAnAvaraNAdInAM karmaNAmaSTa ye sthitA doSAH / teSu gateSu praNAzaM ete'STApi guNA jAtAH / / 129 / / tasya hi bhagavato jJAnAvaraNakSayAdanantaM jJAnaM, darzanAvaraNakSayAdanantaM darzanaM, vedanIyakSayAt kSAyikaM sukhaM, mohakSayAt kSAyika samyaktva cAritre, AyuH karmakSayAdakSayA sthitiH, nAmagotrayoH kSayAdanantAnAmekatrAvagAhanA, antarAyakSayAdanantavIrya, | cetyaSTau guNAH prAdurbhavanti "anantaM kevalajJAnaM jJAnAvaraNasaMkSayAt / anantaM darzanaM cApi, darzanAvaraNakSayAt // 1 // kSAyike zuddhasamyaktva cAritre mohanigrahAt / anante sukhavIrye ca vedyavighnakSayAt kramAt // 2 // AyuSaH kSINabhAvatvAt, siddhAnAmakSayA sthitiH / nAmagotrakSayA devAmUrttAnantAvagAhaneti // 3 // atra mohakSayajanyaM guNadvayaM nAmagotrakSayajanyastveka eva guNa ityatra paribhASaiva zaraNam, anyathA'vAntaravizeSAnAzrityAnantaguNasabhaMvAdanyathA nyUnatvasabhaMvAcca / syAdetadavagAhanA nAtmano guNaH kintu vyomna eva, tasyaiva tadguNatvena vyavasthitatvAd, na ca tasya sAmAnyato'vagAhanAguNavattvepyanantAnAmekatrAvagAha| nAtmana eva guNa iti vAcyam, anantAnAmapyamUrttatvena pratighAtAbhAvena tenaivaikatrAvagAhanAdAnAd, maivaM pratighAtasya nAmakamapanItazarIrajanitatvena tadabhAvaprayuktapratighAtAbhAvenaiva tadavagAhanAyAH saMbhavAttasyA AtmaguNatvAd, tathApi tasyA nAmakarmapratibaddhya (kha) tvamastu natu gotrapratibaddhya (ddha) tvamiti cenna, nAmagotrayormilitayoreva tatra tatropanyAsa balenaikatra dvayayogA| gotrakarmakSayajanya syAvizeSavyavahArasya guNasya sattve'pi prAdhAnyena nAmakarmakSayajanyasyAvagAhanAguNasyaiva vA tajjanyatvapratijJA jJAnAvaraNakSayajanyepi kevalajJAne mohakSayajanyatvapratijJAvadaucitImaJcatIti na kopi doSaH // 129 // anyeSAM matamAha 9003009999009000005
Page #148
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma // 68 // 1000000000000000000000000 viriyAvagAhaNAu ptteaNnnaamgottkmmkhe| caraNaM ciya mohakhae iya ahaguNatti biMti pare // 130 // parIkSA 70 sthiratAvagAhane pratyekaM nAmagotrakarmakSaye / caraNameva mohakSaye ityaSTau guNA iti bruvate pare // 130 // pare punarukteSu guNeSu mohakSayajanyaM caraNalakSaNamekameva guNamAdRtya nAmagotrakSayajanye ca pRthageva sthairyAvagAhane gunnau| svIkRtyASTasaMkhyAM pUrayanti, taccintyam, avagAhanAyAH svapratibandhakanAmakarmakSayajanyatvena gotrakarmakSayajanyatvAbhAvAdU, amUrtIvagAhanAyA nAmakarmakSayajanyatvepyanantAvagAhanAtvena gotrakarmakSayajanyateti cennAnantAvagAhanAtvasyArthasamAjasi-18 ddhatvAdU , api ca yeyaM nAmakarmakSayajanyA sthiratA pratipAdyate, sA yadi kArmaNazarIravilayopanItapradezacAJcalyavilayarUpA sA nUnaM zailezyavasthAcaramasamayabhAvI sarvasaMvararUpazcaraNadharma eva, cAritratvena cAritrAvaraNakarmakSayajanyatve'pi prakR-2 STacAritratvena yoganirodhajanyatvAditi sphuTIbhaviSyatyagre; tathAca cAritrasthiratayoraikyena yathoktaparigaNanabhaGgaprasa-1 Ggo'pi ca yatsAmAnyAvacchedena yatkarmakSayajanyatvaM tatsAmAnyAkrAntasya tajanyaguNatvavyavahAro'nyathA mohakSayasya sukha-16 vizeSahetutvena sukhasya mohakSayajanyaguNatvena vyavahAraprasaGgAdevaM ca cAritramAtre nAmakarmakSayasyAhetutvAnna tasya tajjanya-10 guNatvaM, etena mohakSayajanyaH samyaktvameva guNazcAritraM tu nAmakarmakSayajanyameva sthiratApadapratipAdyamiti kalpanApi // 68 // parAstA; etenaiva ca sukhaM mohakSayajanya eva guNa ityapi nirastam , evaM saptASTasaMkhyAparigaNanabhaGgaprasaGgAdinIkSayasya nirarthakatvaprasaGgAcca, avyabAdhatvaM vedanIyakSayasya phalamiti na doSa iti cenna; taddhi duHkhAnanuviddhasukhameva natvanyat sakalakarmajanyAkulatAvilayasya tattve tu tasya kRtsnakarmakSayajanyatvameva yuktaM natvekajanyatvaM, kizcaivaM bhavasthavItarAgasiddha-10 00000000000000000000 Jain Education a l Mw.jainelibrary.org
Page #149
--------------------------------------------------------------------------
________________ OOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOO sukhayoravailakSaNyaprasaGgo, jIvanmuktivAdinAmiSTamidamiti cenna, tasyAjJAnAdikaprakarSamAzrityaivAbhyupagamasaMbhavAdanyathA siddhAntavirodhAditi kimutsUtraprarUpaNapravaNena saha vicAraNayA // 130 // athaivaM vyavasthApiteSUktasiddhaguNeSUpanyastaM cAritramasahamAnaH siddhAntapakSAvalambI vimRzatinaNu siddhaMte siddho nocArittI a nnoacaarittii|bhnnio to tassa guNocArittaM jujjae kmhaa||131|| manu siddhAnte siddho no cAritrIca no acaaritrii| bhaNitaH tattasya guNazcAritraM yujyate kasmAt / / 131 // __yathAhi-" siddhe No bhave No abhave" iti vacanAttasya na bhavyatvaM nApyabhavyatvamevaM "siddhe No carittINo acarittI" iti vacanAttasya(na) cAritraM nApyacAritramiti kathamasya cAritraM guNa iti pratijJAyate; nanu cAritrAbhAvenAcAri |tritvasyoktisahatve'pi kathamasya no acAritritvamiti cenna, no viruddhArthakatvena cAritravirodhino'viratipariNAmasyAcAritrapadArthatvAdU , athAbhAvArthakanAzrayaNenAcAritrI siddha ityeva kuto nopadizyata iti cenna, samayAmnAyAnubhavopanItasaMskAramahimnA'cAritrapadAdaviratipariNAmasyaiva jhaTityupasthitau tathopanyAsasyAsAMpradAyikatvAttAdRzapadAdU guNAbhAvadopAnyatarasphUrtimAtrajanitakaThinabhASAnubandhidoSaprasaGgAcca, na ca no acAritrItyuktyaiva caritArthatvaM, cAritrAkAnayA aparipUrtarathontaraprasaGgAditthaM ca no cArittItyatra nopadavinirmokena najapadaprazleSe'pi viruddhopasthityAdikameva dUSakatAbIjaM draSTavyaM, ata eva guNAbhAvasthala eva viruddhopasthitinirAsAya tathAprayogo, natvanyatreti bodhyam // 131 // paraH zaGkate 2000000000000000000000000 Jain Education in hidainelibrary.org
Page #150
--------------------------------------------------------------------------
________________ 3000000 adhyAtma @@@@000000000000 naNu iha desaNisehe Nosado teNa tassa desassa / atyu Niseho kiriyArUvassa Na sattiruvassa 132/parIkSA vR0 nanviha dezaniSedhe no zabdastena tasya dezasya / astu niSedhaH kriyArUpasya na zaktirUpasya // 132 // nanu no cArittItyatra nopadasya dezaniSedhArthakatvAt kriyArUpatadekadezaniSedhe'pi cAritramohakSayajanitasyAtmaparijANAmavizeSarUpasya cAritrasya tatrAkSatatvena na kAcitsUtrabAdhA, atha kriyArUpameva cAritraM natu jJAnAdivacchAzvatAtmapa-kA riNAmarUpaM, ata eva kriyAyAH parabhavAnanugAmitayA tasyaihikatvameva natu pArabhavikatvamityupadiSTaM tathAhi-" ihabhavieM bhaMte caritte parabhavie caritte tadubhayabhavie caritte ? go0 ihabhavie caritte No parabhavie caritte No tadubhayabhavie carite iti"vyAkhyAtaM cedaM caritrasUtre nirvacanavizeSasta(pAtta)thAhi-cAritramaihabhavikameva nahi cAritravAniha bhUtvA tenaiva cAri-1 treNa punazcAritrI bhavati, yAvajjIvatAvadhikatvAttasya, kiJca cAritriNaH saMsAre sarvaviratasya dezaviratasya ca deveSvevotpA-1 dAttatra ca virateratyantamabhAvAnmokSagatAvapi cAritrasaMbhavAbhAvAdU, cAritraM hi karmakSapaNAyAnuSThIyate mokSe ca tasyAkiJci karatvAt yAvajIvamiti pratijJAsamAptestadanyasyA agrahaNatvA(NA)t anuSThAnarUpatvAcca cAritrasya zarIrAbhAve ca tadayogAdata evocyate "siddhe No carittI No acarittI No carittAcarittIti vA" viraterabhAvAditIticedatrocyate // 69 // jai kiriyArUvaM ciya cArittaMNeva aayprinnaamo| to kiriyArUvaM ciya sammattaM nnaayprinnaamo||133|| __ yadi kriyArUpameva cAritraM naivAtmapariNAmaH / takriyArUpameva samyaktvaM nAtmapariNAmaH // 133 // 1000000000000000000000000 en Educon For Private Personal use only
Page #151
--------------------------------------------------------------------------
________________ 000000000000000000000 jaMpuNataMihabhaviyaM taM kiriyArUvameva nneavN| ahavA bhavoNa mokkho No tammi bhave hiamahavA // 134 // yatpunastadaibhavikaM tatkriyArUpameva jJAtavyam / athavA bhavo na mokSo na tasmin bhave hitamathavA // 134 // Naya mokkhasuhe laddhe tayaNuTTANassa haMdi vephallaM / tatkAraNassa iharA nANassa vi hoi vephallaM // 135 // naca mokSasukhe labdhe tadanuSThAnasya bhavati vaiphalyam / tatkAraNasyetarathA jJAnasyApi bhavati vaiphalyam // 135 // Neva paiNNAbhaMgo ahiAvahiparaNaMmi caraNassa / sA vA kiriyArUve suakaraNe jaM karemitti // 136 // naiva pratijJAbhaGgo'dhikAvadhipUraNe caraNasya / sA vA kriyArUpe zrutakaraNe yatkaromIti // 136 // aha caraNamanuhANaM taMNa sarIraM viNutti jai buddhI / teNa viNA nANAI tA tassa aheuaMpattaM // 137 // atha caraNamanuSThAnaM tanna zarIraM vineti yadi buddhiH / tena vinA jJAnAdi tattasyAhetukaM prAptam // 137 / / (api ca) kiriyA khalu odayigI khaiaM caraNaM ti doNha maha bheo| sA teNa bajjhacaraNaM abbhaMtarayaM tu pariNAmo // 138 // kriyA khalvaudayikI kSAyika caraNamitidvayormahAna bhedaH / sA tena bAhyacaraNamAbhyantaraM tu pariNAmaH // 138 / AyAkhalu sAmaie AyA sAmAiassa aTThotti / teNeva imaM suttaM bhAsai taM AyapariNAmaM // 139 // AtmA khalu sAmAyikamAtmA sAmAyikasvArtha iti / tenaivedaM sUtraM bhASate tamAtmapariNAmam // 139 / / 000000000000000000000 Jain Education Themational For Private Personel Use Only
Page #152
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma BOGOOGGGGGGGGGGGGGGGGGG Naya khaiaMpi carittaM jogaNiroheNa taM vilayamei / aNNaha vihalo patto viraho caarittmohss||140|| parIkSA vR0 naca kSAyikamapi cAritraM yoganirodhena tadvilayameti / anyathA viphalaH prApto virahazcAritramohasya // 140 // teNaM suddhavaogo caraNaM nANAu daMsaNamivaNaM / kAraNakajavibhAgA satatamiya kinna siddhesu // 141 // tena zuddhopayogazcaraNaM jJAnAddarzanamivAnyat / kAraNakAryavibhAgAt svatantramiti kinna siddheSu // 141 // kA AsAmayaM tAtparyArtha:-yattAvaduktaM kriyArUpaM cAritraM natu zAzvatAtmapariNAma iti, tatra kiM kriyAyA AntarapariNAmarUpatve'pi yogasApekSatayA na zAzvatatvamityabhimataM kRttIrthA(kriyA)bhivyaktasvarUpasya tasya bAhyatvAdevana tathAtvamiti vA | Adye "NayakhaiyaMvI" tyAdinA samAdhAnaM vakSyate; antye tu bhAvazUnyakriyAyAzcAritratvAnabhyupagamena kathaM kriyArUpatvameva tasya, atha kriyAjanakIbhUto bhAvo jJAnameva, tajanyakriyaiva cAritramityasmAkamabhyupagamaH iticeta, hanta tarhi |niHzaGkitAdibAhyAcAra evAstu samyaktvam , tadanuguNo bhAvastu jJAnameveti samyaktvamapi nAtiricyeta; tathA ca siddhAnAM cAritramiva samyaktvamapi na syAditi duruddharo'pasiddhAntadoSaH, atha na bAhyAcAra eva samyaktvaM tena vinA'pi tacchvaNAt , apitu niHzaGkitAdyAcArazamasaMvegAdiliGgAbhivyaGga-yaH kazcidAtmapariNAma uktaMca "se ya sammatte pasattha|sammattamohaNIyakammANuveyaNovasamakhayasamutthe pasamasaMvegAiliMge suhe AyapariNAme pannatte ti" ayaM ca darzanamoha shnmaah-||70|| kSayakSayopazamopazamajanyo bhAvavizeSa eva natu tattvArthazraddhAnamaparyAptAvasthAyAM tadabhAvAditi paMcAzakavRttI vyavasthitaM / tathAca darzanamohakSayopanItaM kSAyika samyaktvaM siddhAnAmakSatameveti cet, hanta tarhi cAritramapi prekSAdivyApA -kaattuttuttuttuttuttuttuttuttu FREOGRESS Jain Education a For Private & Personel Use Only
Page #153
--------------------------------------------------------------------------
________________ 00000000000000000000000 rAbhivyaGgayazcAritramohakarmakSayakSayopazamopazamopanItaH pariNAmavizeSa eveti siddheSu kSAyikacAritraM kiM vAGmAtranivAraNIyam ; ata eva marudevAdInAM, bAhyAcAraM vinApi nirvANahetucAritrasattA saMbhavinI, kvacilliGga vinApi laiGgikadarzanAt; dhUmaM vinApyayogolake vahnayanubhavAt ; prazamasaMvegAdikaM vinA kRSNazreNikAdInAmapi kSAyikasamyaktvAbhyupagamAcca; atha SaDjIvanikAya eva cAritrasya viSaya iti tatparipAlanakriyaiva cAritraM, samyaktvasya tu jIvAjI-10 vAdipadArthA eva viSaya iti na sA kriyeti cenna tattvatazcAritrasya zuddhAtmaviSayakatvAdata eva "nirabhissaMgaM citta" mityAdinA sAmyapariNatimeva tadAmnAsiSuyuktaM caitat , SaTrajIvanikAyapAlanaprayatnaM vinApi marudevyAdInAM mAdhyasthyamAtreNApi tatsaMbhavAt / tadA'pi kriyAphalamiti kriyaiveti cet nUnamevaM siddhacAritramapi kriyAphalamiti kriyaivocyatA kiM ca vacchidyate, yuktaM caitat ; bhavasthakevalinAmapi kriyAphalasadbhAvamAtrAdeva sNymopdeshaat| kiM te bhaMte jattA ! somilA! jaM me tavaNiyamasaMyamasajjhAyajhANAvassayamAisu joesu jayaNe" tyatra; eteSu ca yadyapi bhagavato na kiJcittadAnIM |vizeSataH saMbhavati tathApi tatphalasadbhAvAttadastItyuktamiti mantavyamitivyAkhyAnAt; atha bAhyakriyAbhivyaGgacAntarakriyaiva, cAritraM sA ca bhavasthakevalinAM marudevyAdInAM ca saMbhavati, ata eva cAnupadoktasthale vizeSata ityuktiriti cet, seyaM yogarUpA vA syAdupayogarUpA vA ? nAdyaH marudevyAdau vyabhicArAt , dvitIye tu siddhaM naH samIhitaM, zuddhopayogalakSaNasya cAritrasya vyavasthApayiSyamANatvAt iti dig / yatpunaruktamaihabhavikatvopadezAdeva na siddhigatau 1 marudevyA. hai000000000000000000000000 in Education in Mainelibrary.org
Page #154
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma0 // 71 // cAritrasattvamiti tadapi svAbhiprAyavijRmbhitam uktopapattibalena cAritrasyAtmaguNatve siddhe kriyArUpatadavizeSa evaihabha| vikatvopadezavizrAmAt bhavapadasya saMsAravAcakatvena mokSagatau tatsattvepyaiha bhavikattvAvirodhAt / atha gatimArgaNAyAM OM siddhagateriva bhavAdhikAre'pi bhavanamAtrArthapuraskAreNa mokSasyApi grahaNaM sAMpradAyikamiti cettathApIha bhave hitamaihabhavikamityarthAzrayaNe na ko'pi doSaH, mokSagatau cAritrasattve'pi tasya mokSAnupakAritvAt nanvevaM jJAnadarzane api pArabha| vike na syAtAmiti cenna parabhavapadArthe devagatyAdau tayorupakAritvAta, atha kriyArUpatve cAritrasya na devabhavAdyanuyAOM yitvaM tasyA manuSyazarIramAtra saMbhavisaMbhavatvAt, AtmapariNAmarUpatve tu tasya tathAtvaprasaGgaH, jJAnAdivadAtmamAtrApekSiNastasya devabhavAnugAmitvasaMbhavAt iti cenna, devabhavotpattisamayodita cAritramohanIya karmaNAtma pariNAmarUpasyApi cAri - trasya vinAzAt, teSAM bhavasvAbhAvyenaivAviratatvAd anyathA pareSAmapi na pratIkAraH zarIriNAM svakAraNAdhIna kriyAsaMbhavAt etena cAritraM mokSa bhavAnanuyAyi devabhavAnanuyAyitvAdityAdyanumAnaparamparApi parAstA'prayojakatvAt, pratibandhakasattvA6) sattvAbhyAM parabhavAnanuyAyitvAnuyAyitvasaMbhavAt / yadyapyuktaM mokSalakSaNasya phalasya labdhatvAnmokSe siddhAnAM cAritrasya vaiphalyamiti, tadapi na, kAryAjanakasya hi kAraNasya vaiphalyaM, natu kArya janayitvA taduttarakAlaM nirvyApAratayA ca tiSThake mAnasyApi, anyathA ghaTajananottarakAlameva daNDAdayo bhajyeranniti mokSajananottarakAlameva ca kevalajJAnAdayo guNA viphalAH prasajyeran, janitakAryANAM kAraNAnAmuttarakAle'pi na vaiphalyamiti cettadidaM mamaivAbhimataM kAryajananottaraM tasya sthitiH kimadhIneti cedyadadhInA jJAnAdeH, svakAraNAdhInA tasyAnantA sthitiriti cedasyApi kiM na tathA, yadapyuktaM Jain Education Int H 0000 parIkSA vR0 // 71 // lainelibrary.org
Page #155
--------------------------------------------------------------------------
________________ 0000000000000000000 mokSe cAritrAbhyupagame yAvajjIvatAvadhikapratijJAbhaGgaprasaGga iti, tatra keyaM pratijJA? yAvajjIvaM sAmAyika karomIti | kAzrutasaGkalpo vA, nirvizeSaM tAdRzaM jJAnameva vA, Adye kevalajJAnenaiva zrutajJAnarUpA sA pratijJA bhagneti kiM bhagnabhaJjane-10 nAntye'pi tadbhaGgaH kiM tatsvarUpaparityAgAt tadgocarakAlAtikramAdvA? nAdyaH jJAnarUpapratijJAyAstadAnImabhaGgaratvAt, na dvitIyastadvocarasya yAvajjIvatAvadhikasya kAlasya nyUnatAyAmeva hyatikramo natvadhikAvadhipAlane'pi / nanu devAdibhavAnubandhyaviratipayuktapratijJAbhaGgabhiyaiva nihnavaparikalpitamaparimiyAetti pAThaM parityajya jIvajjIvAeti pAThamAdadate| saMpradAyadhurINAH, evaM ca yAvajjIvameveti sAvadhAraNapratijJAparyavasAnAtkathaM na mokSe cAritrAbhyupagame tadbhaGga iti, maivaM, yAvajjIvamiti pratijJayaiva sAdhyasiddhau sAvadhAraNapratijJAyA anatiprayojanatvAt , tathaivAbhimatasamayaniyamanAt , atiriktakAlasya tadudAsInatayaiva saMyamAsaMyamAnuvedhe'pi taddhAnivRddhikAritvAt , astu vA yAvajIvameveti sAvadhAraNaiva pratijJA tathApi tasyAH kriyArUpacAritraviSayatvAnna ko'pi doSaH, karomIti sUtrAMze hi bhaavshrutshbdkrnnsyaadhikaarH| | " bhAvasuyasaddakaraNe ahigAro ettha hoi nAyabo" iti vacanAt yathAca zrutasaGkalpasya pratijJAtvamunnIyate tathA nozrutakaraNamAzritya guNakaraNayuJjanakaraNayorapyadhikAraH / "nosuyakaraNe guNajhuMjaNe ya jahasaMbhava hoI iti" vacanAt , evaM ca bhAvapUrvakakriyAyA eva mIlitavacanabalAttadviSayatvamunnIyata itina kiMcidanupapannaM, bhAvapUrvakakriyAyAH kriyApUrvakabhAvasya vAtadviSayatvamiti vinigamanAvirahAt vyastayorevobhayostathAtvamastu iticenna, pradhAnatvena sthUlatvena ca kriyAyA eva tadviSayatvAttatra bhAvasyopasarjanatayaiva pravezAt, kevalasya tu bhAvasyAtisUkSmatvA( sUcI )cchucimukhe muzalapraveza iva na tatra (r)(r)(r)0000000000000000 Jain Education a nal For Private & Personel Use Only Www.jainelibrary.org
Page #156
--------------------------------------------------------------------------
________________ // 72 // adhyAtma0 sthUlapratijJApravezaH ata eva " appA jANai appA" ityAgamena tatrAtmamAtrasAkSikatvamupadiSTam, nahi nizcayo vyavahAramanuruNaddhi, apitu vyavahAra eva vyavahAraM nizcayaM ceti vastusthitiH / atha pratijJAyAH zrutasaMkalparUpatve kevalajJAnAt kuto na tadbhaGga iti cenna, pratijJAtabhaGgAbhaGgAbhyAmeva tadbhaGgAbhaGgavyavahArAt pratijJAyAH zabdoccArarUpAyAstadvikalparUpAyA vA tadAnImeva bhaGgAt, kiMtarhi ? pratijJayA pratijJAnameva vijayatAmiticenna, pradhAne saMyame pratijJAyA apyaGgatvAt ; ata eva tatphalenaivAsya phalavatteti; na ca vyaGgaM karma phalavaditi tasyAstatropayoga iti, vastutaH pratijJAtabhaGge ziSTAcA| ravirodhena zaGkAjanakatayaiva veSAdivat pratijJApyupayoginI, pratijJAte'pramAdena pravRttijanakatsAhAnuguNatayA ceti / yadapyuktam anuSThAnarUpaM cAritraM zarIraM vinA kathaM siddhAnAmiti, tattathaiva, nahi vayaM teSAM kriyArUpaM cAritramabhyupemaH kintu zuddhopayogarUpaM, naca tasyApyutpattAviva sthitAvapi zarIrApekSA, kevalajJAnAderapi tathAbhAvaprasaGgAt naca RjusUtra|nayena tasya pratisamayotpadiSNutayA mokSe zarIraM vinA tadutpattirapi na syAditi vAcyam, tannaye pUrvapUrvakSaNAnAmevottarottarakSaNahetutvAt, anyathA jJAnAdAvapyapratIkArAditidig; atha mAbhUdvAhyakriyArUpatA cAritrasyAstu vAbhyantarakriyArUpatvam, tathApi na sA siddhAnAM taddhetuyogAdervilayAdityAzayaM nirasitumAha-api cetyAdinA, kriyA khalu yogAkhyA zarIranAmakarmopanItatayA bhagavatAmapyaudayikI, cAritraM tu teSAM cAritramohanIya karmakSayopanItatayA kSAyikamiti mahAnanayorbhedaH / nahi yadeva kSAyikaM tadevaudayikamiti saMbhavati, evaM kSAyopazamikopazamikayordraSTavyam, tena 9 jAyate kriyA tAvattAttvikaM cAritralakSaNamanAskandantI cAritra vyavahAraM ca janayantI taTasthatayaiva bhAvibhUtacAritro Jain Education Inte OM0 3000 AL parIkSA vR0 // 72 // Wainelibrary.org
Page #157
--------------------------------------------------------------------------
________________ 33000000000000000000060 pakAritayA dravyacAritramevAbhyantaracAritraM vanavaliptasvapariNAma eva uktaM ca " mohakkhohavihUNo pariNAmo appaNo dhammo tti" tathA AyA sAmAie AyA sAmaiyassa ahetti sUtramapi AtmapariNAmarUpameva cAritramAha,naca yogAkhyaH prazastamanovyApAra eva cAritraM, yogasya bandhahetutvAt , cAritrasya cAnAzravarUpatvAt , etena " athavA paJcasamitiguptitrayapavitritam / caritraM smykcaaritrmityaahurmunipunggvaaH||1|| iti vyAkhyAtam , atra hi caritraM yadi yatInAM ceSTA tadA tasyA bandhahetutvAt , yadi punarupayogastadabhimatatvAditi; atha yogatvena rUpeNa bandhahetutvepi cAritratvenAtathAtvAt tena rUpeNa nirjarAhetutvamaviruddhamiti na ko'pi doSaH, bAhyAtmatvena bandhahetorapyAtmanastathAtvadarzanAt iti cenna, bAhyAtmavyAvRttasya zuddhAtmana iva bandhahetuvyAvRttasya cAritrasya svarUpatA(to)niSkalaGkatvaucityAt, api ca kaSAyahAnyA cAritravRddhistadvaddhyA ca taddhAniriti tatpratipakSabhUtaH zuddhopayoga eva cAritram natu yogastasya kaSAyApratipanthitvAt , teSAM viparItabhAvanAnivartyatvAt , tasmAt kaSAyanivartyastannivarttakazcopayoga eva cAritramiti vyavatiSThate / nanu tathApyastu upayogame(e)va kSAyika cAritraM tathApi tasya yogasApekSatvena yoganirodhAdeva tadvilayasaMbhavAt siddhAnAM na tatsaMbhAvanA, na copayogavilaye nairAtmyApattiH, khaNDopayogavilayepyakhaNDopayogAvilayAt iti cenna, kSAyikatvena tasya nAzAyogAdanyathA cAritramohakSayasya niSphalatvaprasaGgAt, cAritrasya paramavizuddhireva cAritramohakSayaphalamiticet tathApi kSAyikasya sato'vinAzitvavyAptireva balavatI, na cApekSakanAzAdapekSyanAzo'pi, anyathA zarIranAzAt jJAnAdinAzaprasaGgAt , kintvasAdhAraNApekSakanAzAdapekSyanAzaH, na ca yogazcAritrasyA 13 Jain Education Intel For Private & Personel Use Only a ainelibrary.org
Page #158
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma 1 // 73 // +000000000000000000000 sAdhAraNamapekSakaM kintu mohakSayaH, tasya ca punaH kSayAyogAt siddhamakSataM bhagavaccAritramiti sarvamavadAtam . syAdetat, parIkSAvR0 cAritraM yadyupayogaH syAnna tarhi jJAnAdatiricyeta, na ca zuddhAzuddhavyavasthayaiva tasya jJAnAdatirekaH,zuddhAzuddhavyavasthAyAapi tatraiva vizrAnteriticenna, jJAnacAritrayorupayogarUpatve kAryakAraNabhAvavibhAgAdeva bhedAt yathA hi samyaktvajJAnayoviSayAbhedepi tattvarucirUpaM samyaktvaM jJAnena janyate, tattvarocakarUpaM jJAnaM ca tajanayatItyanayorbhedaH tathopayogatvA-19 vizeSepyaviziSTaM jJAnamaviziSTaM caritraM janayati-"annANI kiM kAhI kiMvAnAhIi cheyapAvarga" iti vacanAdajJAninastatrAnadhikarAt, prakRSyamANaM tu cAritraM prakRSTajJAnaM janayatItyanayorbheda iti; nanvevaM prakarSaprAptaM jJAnameva cAritramityApannamiti cedidamitthamevAnyathA rucirUpatApannaM jJAnameva samyagdarzanamityatra kaH pratikAraH tasmAnna vayaM jJAnadarzanacAritrANAma-16 tyantabheda sahAmahe uktaMca "AtmAnamAtmanA vetti, mohatyAgAdya aatmni| tadeva tasya cAritraM, tajjJAnaM tacca drshnm||1||"2 mohatyAgAttadevAtmajJAnameva tasyAtmanazcAritramanAzravarUpatvAt, tatjJAnaM tadeva jJAnaM bodharUpatvAt, tacca darzana tadeva darzanaM zraddhAnarUpatvAditi; idameva cAbhipretyaikAdazaprakAzavivaraNepyuktam , tasmAdanantajJAnadarzanacAritrasukha-16 vIyemayasvarUpo mokSaH sarvepramANasiddho yukta iti, vastutastu darzanacAritre jJAnottarakAlabhAvinI pariNAmavizeSI, na tu tatprakarSarUpe, karmAntaravilayaprasaGgAditaretaralakSaNasAGkaryaprasaGgAcca; prAguktaM tu nizcayanayAbhiprAyeNaiva yuktamiti // 73 / / jJAnAdivat svatantrazcAritrAkhyo guNaH kathaM na siddhAnAM siddhisaudhamadhyAsta iti pUrvapakSaH // 133 // 134 // 10 // 135 // 136 // 137 // 138 // 139 // 140 // 14 // athedaM pratividhitsuH svaprakriyAmupadarzayan siddhAntI pAha-10 000000000000000000000000 Jain Education ww.jainelibrary.org.
Page #159
--------------------------------------------------------------------------
________________ 100000000000000000000000 ettha samAhANavihI jo mUlaguNesu hoja thirbhaavo|so pariNAmo kiriyA jhuMjaNakaraNaM pddicchNto||142|| __ atra samAdhAnavidhiryo mUlaguNeSu bhavet sthirabhAvaH / sa pariNAmaH kriyA yujanAkaraNaM pratIcchan / 142 / / __yaH khalu mUlaguNeSu sthirabhAvaH sa prANAtipAtAdinivRttarUpA kriyaiva yuJjanAkaraNasApekSatvAt vIryAntarAyakSayopazamAdijanyepi tatra yogasyaiva karaNatvAt / itthaM ca yogapariNAma eva cAritraM na tUpayoga eva // 142 // nanvevaM cAritrAcAravIryAcArayorbhedo na syAditi cenna, mUlaguNaviSayakavIryasya cAritrarUpatvepi tatkAraNaviSayakavIryasya vIryAcArarUpatvAt ; upAdhimAtrabhedaprayuktabhedAnaGgIkAre jJAnAcArAdInAmapi vIryAcArAntarbhAvaprasaGgAt / syAdetat , jJAnAcArAdayo jJAnAdikamiva cAritrAcAropi cAritraM pRthageva sUcayati, maivaM, vIryasyApyAcArapRthagbhAvaprasaGgAt, syAdetat, cAritrasya vIryarUpatve aupazamikatvaM na syAt, tasyAnaupazamikatvAnmohavyatiriktakarmaNAmupazamAnupadezAt uktaM ca " mohe vasamo mIse caughAisu aDhakammasu ya sesatti" maivaM, yadi hi vayaM vIryAntarAyakarmakSayopazamajanyatayaiva vIryarUpaM cAritraM pratipAdayAmastadaivedaM dRSaNamApateta, natvevaM, kintu cAritramohakarmakSayakSayopazamopazamAnyatarajanyasyApi tasya yogajanyatayaiva tathAtvamiti; na caikasya kathaM nAnAkarmapariNatijanyatvamitivAcyam, ekatraivendriye jJAnAvaraNadarzanAvaraNavIryAntarAyakarmakSayopazamanAmakarmodayAdyapekSAdarzanAt, pradhAnAzrayaNena ca vyapadezapravRttiriti mohopazamadazAyAmapi kSAyopazamikavIryamAdAya na cAritrasya tathAtvavyapadezaH, anyathA indriyaparyApyudayajanyatvene 000000000009990000000000 Join Education For Private Personal Use Only ainelibrary.org
Page #160
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma0 diyamapyaudAyika vyapadizyeta, na tu kSAyopazamikam , na caivamasti kSAyopazamikAnIndriyANItivacanAta, athaiva-II parIkSA vR0 manantAnubandhyAdInAM tatra pratibandhakatvaM na syAt, niSkaSAyapariNAmarUpatAyAmeva tasya kaSAyANAM prtipnthitvsNbhvaa||74|| diticenna, na hi kaSAyacAritrayozchAyAtapayoriva parasparaparihArarUpatayA virodho nAma, api tu jalajvalanayoriva sahAnavasthAsnusvabhAvatayA, saca parasparAbhAvarUpatAM vinaiva saMbhavI, yuktaM caitat tIvratarakapAyANAmevaivaM tatpratipandhitvAt , alpIyaso'sAmarthyAt, na hi jalakaNikAmAtreNa jvAlAjAlajaTilo vahnirupazAmyati, anyathA tu saMjvalanakaSAyANAmapi cAritrapratibandhakatvaprasaGgaH, na hi kaSAyapariNAme jAgrati niSkaSAyapariNAmarUpaM cAritramavatiSThate; kaSAyakaNavAntasvAntazuddhayaH zuddhopayogarUpaM paramacAritraM parityajya zubhopayogarUpaM gauNacAritramevAdadata iti cenna, tathApi prazastAlambanaM vinApi karmapAravazyena kaSAyavazIkRtAnAmapi mUlaguNeSu yatanayA pravarttamAnAnAM cAritrabhaGgaprasaGgaH, iSTamevedamiticetseyaM durAzayasya digambarasyaiva prakriyA na tvasmAkaM, tIrthapravRtterucchedaprasaGgAdityabhipretyAha__ annaha vakkajaDANaM caMDANaM caMDaruddapabhiINaM / Neva siyA cArittaM suddhavaogetti kAUNaM // 143 // anyathA vakrajaDAnAM caNDAnAM caNDarudraprabhRtInAm / naiva syAcAritraM zuddhopayoga iti kRtvA // 143 // // 74 // ye hi vakrajaDA niSkAraNameva kauTilyamAcaranti, ye ca caNDarudrAcAryaprabhRtayo niSkAraNameva kupyanti, na teSAM kamAyAkrodhau prazastarAgApravRttatayA zubhAviti nojjIvati zubhopayogaH, tadanavakAze tu zuddhopayogo'pi dUra eveti kathaM 6 teSAM cAritravArtApi ? yogasthairyarUpacAritrAbhyupagame tu na kiJcidanupapannam , sajvalanamAyAkopAbhyAM tasyAticArakara 000000000000000000000000 0000000000000000000000 Jain Education Jainelibrary.org
Page #161
--------------------------------------------------------------------------
________________ 10000 Nespi mUlato'napAyAt yadAgamaH " saccevi ya aiyArA saMjalaNANaM tu udayao huMti / mUlacchejaM puNa hoi bArasahaM kasAyANaMti / " yuktaM caitat yathAhi - vajraM jvalanasaMparkAduSNIbhavati, na tu mUlato vinazyanti, tathA saMjvalanAdapi | cAritraM sAticAratAmaJcati na tu mUlato vinazyati uktaM ca "evaM vihANA vi ihaM caraNaM diDaM tiloganAhehiM / jogANa thiro bhAvo jamhA eesi suddho u // 1 // athiro a hoi bhAvo sahakArivaseNa Na puNa taM hnnii| jalaNA jAyai unhaM vajjaM Na ya cayai tattaMpi // 3 // nanvevamuttaraguNAtikrame nirbhaGgacAritramApannamiti cedidamitthameva, kaH kimAha ? uktaMca | paMcAzake "guruguNarahio vi ihaM daTThavo mUlaguNaviutto jo / nahu guNamettavihuNotti caNDaruddo udAharaNaM // 1 // " nanu mUlaguNeSu sthirabhAvazcAritramiti tAvadbhavatAM pratijJA, sa ca zuddhopayogarUpa eva paryavasyati, tenaiva sakalamUlaguNaparipAlanasaMbhavAt tasyaiva ca marudevyAdAvapi sambhavAditicenna, pravRttirUpaprayatnasya tatrAsambhavepi nivRttirUpa, prayatnasya sutarAM sambhavAt prayatna evAyamiticennAtyantasaMyame prayatna eva cAritram, "mANusataM suI saddhAsaMjamaMmi ya vIriyaM;" ityAdau tathopadezAt "bhagavaddarzanAnandayogasthairyamupeyuSaH kevalajJAnamamlAnamAsasAda tadaiva seti " yogazAstravRttau marudevyA api yogasthairyarUpacAritraprAptereva sUcanAt // 143 // cAritrasyopayoga rUpatve dUSaNAntaramapyAha caraNaM jai uvaogo jiNANa tA huMti tinni uvogaa| dosu a aMtarabhAve tatiassa pakappaNA mohA144 caraNaM yadyupayogo jinAnAM tadbhavantu traya upayogAH / dvayozcAntarbhAve tRtIyasya prakalpanA moghA // 144 // 900906
Page #162
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtmaka // 75 // 00000000000000000000000 yadi cAritraM zuddhopayogarUpam , tadA kevalajJAnam, kevaladarzanam, yathAkhyAtacAritraM ceti traya upayogAH keva | parIkSA vR. linAM prAptA iti, kevalino dvAvupayogI ityAgamavirodhaH, evaM cAritreNa saha paryAptasaMjJino'pi trayodazopayogAH prAptA iti; "pajasannisu bAra uvaogA" ityAdhupaplavAnmahadutsUtrasUtraNasUtradhArAyitaM devAnAMpriyasya; atha zuddhopayogarUpasya cAritrasyopayogamArgaNAdhikAre sAkAratayA jJAna evAntarbhAvAnna doSa iti cet, hanta, tarhi sAkA-101 ropayogavibhAga eva kA vyavasthA ? tadAttajJAnavyaktAvantabhAvAnnAvyavastheticet, tarhi viziSTaM jJAnameva taditi tadatiriktacAritrakathApi nirmUlA; karmavaicitryAttadvaicitryamiticettarhi pRthagbhUtasya sato'sya nopayogatvaM, upayogatve vA prAguktadoSAnuparama iti ubhayatrapAzArajaH, tasmAdutsUtraprarUpaNamutsRjya yogasthairyarUpameva cAritramabhyupeyaM // 144 // nanu yogasthairyarUpaHprayatnaH sayogAnAmastu; ayogAnAM tu yogAbhAvAdeva tadabhAvAtkathaM zailezyAM cAritrasambhava ityAzaGkAyAmAhaselesIe jatto nivittirUvo saceva thirbhaavo| naya so siddhANaM piya jaMtesiM vIriyaM natthi // 145 // zailezyAM yatno nivRttirUpaH sa caiva sthirabhAvaH / na ca sa siddhAnAmapi ca yatteSAM vIrya nAsti // 145 // zailezyAmapi yoganirodhopanItatriguptisAmrAjyalakSaNanivRttiprayatnasadbhAvAt paramayogasthairyarUpaM cAritraM nirAbAdham ; samitisAmrAjyalakSaNasya pravRttirUpasya yogopanItasya cAritrasya bAdhepi tadabAdhAt; na ca vIrya vinA vIyavizeSarUpaM cAritraM kathamiti vAcyam, zailezIpratipannAnAM karaNavIryAbhAvepi lbdhiviirysyaabaadhittvaat| 000000000000000000000 Jain Education a l Mjainelibrary.org
Page #163
--------------------------------------------------------------------------
________________ 0000000000000000000000000 yadArSam "tattha NaM je te selesIpaDivannayA teNaM laddhivIrieNaM savIriyA karaNavIrieNaM avIriyatti " ata eva teSAM sarvasaMvaraH saGgacchate uktaM ca "ayogikevaliSveva; sarvatassaMvaro mataH" iti, zailezyavasthAcaramasamaye sakalakakAmaprakRtikSaye hi karmanokarmaNAM kAtsnyena saMvaraH, ayameva ca naizcayiko dharmaH adharmakSayaheturiti gIyate, nanvayaM sarvasaMvaraH siddheSvapi saMbhavIti kathaM teSAM na cAritram , ucyate, siddhigamanasamaye vIryasya kSayeNa teSAM vIryavizeSarUpacAritrAsaMbhavAt , prajJaptaM ca prajJaptau; "tatthaNaM je te asaMsArasamAvaNNagA teNaM siddhA siddhANaM avIriyatti " yattu sakaraNavIryAbhAvAdavIryAH siddhA ityetatsUtravyAkhyAnaM tanmatAntarAbhiprAyeNa saMbhAvyate, anyathA "tassodaiyAIyA bhavattaM ca viNivattae samayaM / saMmattaMnANadaMsaNasuyasiddhattAimottUNaM / tathA-samattacarittAI sAisaMtoa uvasamio a| sAdANAiladdhipaNagaM caraNaM pi ya khAio bhAvotti" bhagavadbhASyakAravacovirodhaprasaGgAt / kiM ca siddhAnAM labdhivIryasattve "siddhA NaM lakviIrieNaM savIriyA karaNavIrieNaM avIriya tti" sUtrakalpanaM syAt, yathA tattha Na je te selesIpaDivannayA te NaM laddhivIrieNaM savIriyA karaNavIrieNaM avIriya tti / " atha zailezIpratipannasiddhayorlabdhivIryAvizeSepi svarUpasatkAraNasyApyabhAvAtsiddhAnAmavIryatvavyapadeza iticenna, evaMvidhe hi vivAde bhASyakAro yamarthamanumanyate tamevArtha pramANayAmaH, atha caraNadAnAdilabdhInAM vikAriNInAmeva tadAnImupakSayo'vikAriNInAM tu sutarAM saMbhavo, vikAriguNopakSaye'vikAriguNaprAdurbhAvaniyamAt iticet, kimidaM vikAritvaM ? zarIrAdyapekSayA pravarttamAnatvaM tadutpAdyamAnatvaM vA, nAdyaH, kevalajJAnAderapi tathAbhAvaprasaGgAt, na dvitIyaH, kSAyikabhAvasya zAzvatatvAt , samayA 000000000000000000000 Jain Education Intemangat
Page #164
--------------------------------------------------------------------------
________________ 00000 adhyAtma // 76 // 00000000000000000 santaritayonidarzanayoriva pravAhApekSayaiva zAzvatatvamiticet, sa pravAho yannimittAdhInastannimittanAzAttannAzaparIkSAvR0 iti siddham caraNadAnAdilabdhInAM sAdisAntakSAyikabhAvatvam, atha jJAnAdipravAha iva cAritrAdipravAhopi na bAhyanimittAdhInaH, kintu svAbhAvika eveticenna; evaM satyavyApRtavIryebhyastIrthakarAdibhyastIrthApravRttiprasaGgAt, etena svarUpApekSayApi zAzvatatvamavikAritvaM ca parAstam / yattu matijJAnAdInAmiva caraNadAnAdilabdhInAM yogasApekSANAM vikAritvamanyAsAM tvavikAritvaM kevalajJAnasyeveti, tadasat, evaM sati matijJAnakevalajJAnayoriva tAsAM parasparaM svruupvailkssnnyprsnggaaditidig,||145|| nanu tathApi "sANaM bhante akiriyA kiM phalA ? goyamA ! siddhigamaNapa-10 javasANaphalA pannattA" iti sUtreNAkriyAyA eva siddhigamanaparyavasAnaphalatvapratipAdanAt kathaM kriyArUpasya cAritrasya tathAtvamityatrAzaGkAyAmAhaaMte ya aMtakiriyA selesI akiriya tti egtttthaa| nANakiriyAhi mokkho etto ciya jujjae eyaM // 146 // 10 ___ ante cAntakriyA zailezyakriyetyekArthAH / jJAnakriyAbhyAM mokSo'ta eva yujyata etat // 146 // ante'ntakriyA zailezI akriyeti ca khalvekArthA eva nAnAzabdAH, kathamiticeducyate, zailezasyeva meroriva niSprakampAvasthA khalu zailezI, saiva cAnte'ntakriyetyabhidhIyate, ejanAdInAM tadvirodhitvAt, anejanAdInAM ca tadupakAritvAt, tathA ca prjnyptiH| "jAvaM caNaM esa jIve sayA samiyaM jAva pariNamai tAvaM ca NaM tassa jIvassa aMte aMtakiriyA havai ? miyaputtA no iNahe samaDhe" ityAdi "antetti" maraNAnte "aMtakiriyatti" sakalakarmakSayarUpA, tathA "jAvaM | CG006 OC5O6GGGO0000000000 Jain Education internation For Private & Personel Use Only ainelibrary.org
Page #165
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education 00000 caNaM bhante sayA samiyaM no eyai jAva no taM taM bhAvaM pariNamai tAvaM ca NaM tassa jIvassa ante antakiriyA havai ? haMtA jAva havaItyAdi" no eyaitti zailezIkaraNAdyoganirodhAnno ejata iti, ejanAdirahitastu nArambhAdiSu varttate, tathA ca na prANAdInAM duHkhApanAdiSu, tathA ca yoganirodhAbhidhAnazukladhyAnena sakalakarmadhvaMsarUpAntakriyA bhavatIti; evaM cAntakriyApi zailezyeveti siddham, akriyApi ca saivAkriyApadasya yoganirodhe rUDhatvAt evaM cAkriyA na kriyetyanayoH samAnArthakatvAdakriyAyAM siddhiparyavasAnaphalatvaM pratipAdyamAnaM kriyAyAmeva vizrAmyatIti na ko'pi doSa:; yuktaM caitat "nANakiriyAhi mokkho " ityAdinA bhASyakAreNApi jJAnakriyAbhyAmeva tallAbhapratipAdanAt ; navAkriyayA mokSa iti sUtramUDhatayA bhAvyam, tatra kriyApadasya pravRttiparatayA, naJazca paryudAsavRttitayA, sarva saMvararUpanivRtiprayatnasyaivAbhidhAnAt // 146 // nanvayaM sarvasaMvaro na nivRttirUpaH prayatnaH, api tu svahetubalAdhInakarmapudgalAdAnacchedarUpa eveti cenna taddhetoreva prayatnarUpatvAdanyathA mokSasyApuruSArthatvApatteH, puruSakRtyo (tyutpAdyo hyarthaH puruSArtha iti zaGkate - naNu joganiroheNaM cArittaM sAsayaM paraM hou / annaha teNa na mokkho udbhavakAle asaMteNaM // 147 // nanu yoganirodhena cAritra zAzvataM paraM bhavatu / anyathA tena na mokSa udbhavakAle'satA // 147 // yadyapi cAritramohakSayeNa yathAkhyAtacAritramudapAdi, tathApi yoganirodhena paramayadhAkhyAtarUpaM cAritramutpAdyatAm ; tattvatazcAritramohasya tatpratipanthitvepi vyavahArAdyogAnAmapi tatpratipanthitvAdyathA khalvacauro'pi caurasaMsargitayA cauraiti vyapadizyate tathA tattvatastadapratipanthitvepi tatpratipandhimohasAhacaryAdyogA api tathA vyapadizyante; tathA ca teSu jAgratsu, na ainelibrary.org
Page #166
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma 10000000000006650000CC paramayathAkhyAtarUpaM cAritramunmIlatItitannirodhAdeva tadutpAda iti, vastutastu paramasthairyarUpaM pAryantikacAritraM yogo parIkSA vR0 panItacalopakaraNatApratibandhya(ddha)mityeva tannirodhena tadutpAdaH, yuktaM caitat, anyathA sayogikevalinAmapi bhu(mu)kti-16 prasaGgAt , jJAnadarzanacAritrarUpasya mokSamArgasya tadAnImabAdhitatvAt, na ca kAraNAntaravilambAdeva tadvilambo yuktaH,I samuditAnAmeteSAmavilambyakAraNatvapratipAdanAyaiva " samyagdarzanajJAnacAritrANi mokSamArgaH" iti sUtre vizeSaNavizeSyabhAvepi vacanabhedanirdezAt, tasmAttadAnIM yoganirodhopanItaparamacAritrAbhAvAdeva paramajJAnadarzanasattvepi na mokSotpAda iti yuktamutpazyAma:, "so ubhayakkhayaheU" ityAdivacanAnyapyetadarthAnupAtIni, zailezIcaramasamaya|bhAvinazcAritrarUpadharmasya zAzvatasyaiva sato mokSajanakatvAt / tadAnIM cAritranAze ca yadevotpadyate tadeva nAzyata iti mahatsaGkaTam , yairapyucyate prayatnavizeSarUpaM pravAhicAritraM tadAnIM nazyatIti, teSAmapi tanmokSajanakamiti vacovyAghAtamAnoti, na khalu kAryotpAdasamaye'sataH kAraNatvaM nAma, tadvayatireke tadvayatirekAbhAvAt , atha kAryAvyavahitapUrvavartitvameva kAraNatvam na tu kAryakAlavRttitvamapi tatra nivezane (vizate)mAnAbhAvAdgauravAt prAgabhAvAdInAmakAraNatvaprasaGgAcceti, mokSotpAdasamaye nazvarasyApi tasya tadavyavahitapUrvavartitayaiva tatkAraNatvaM nirAbAdhamiticettathApi nAzakameva kimiti pRcchAmaH, mokSotpAdakameva tannAzakamiticenna, svasyApi tathAtvena svasya svanAzakatvaprasaGgAt , mokSasAmagrI tannAziketicenna, sAmagrItvenAnAzakatvAt , antyakSaNa eva tannAzaka iti cenna, kSaNasya viziSyAhetutvAt / api caivaM nizcayanayAnurodho na syAt, na hyasau kAryAvyavahitapUrvakAlavarttinaM kAraNaM manyate'pi tu kAryakAlava 000000000000000000 Jain Education For Private & Personel Use Only IAM .jainelibrary.org
Page #167
--------------------------------------------------------------------------
________________ 000000000000000000000000 tinameva, tannaye kAryakAlasaMbandhasyaiva hetutvAt , anyathA dUrakAlavyavahitAnAmapi yena kenacitsaMbandhena hetutvaprasaGgAditidiga // 147 // keSAMcinmatamAha biMti muNINaM sahAvasamavahiI have caraNaM / taM laddhasahAvANaM siddhANaM sAsayaM juttaM // 148 // - keciduvanti munInAM svabhAvasamavasthitirbhavati caraNam / tallabdhasvabhAvAnAM siddhAnAM zAzvataM yuktam // 148 // kecana sUrayaH khalvidaM saGgirante, yanna tAvacchuddhopayogarUpaM cAritraM siddhAntAbhihitadoSamudgarajarjaritatvAnnApi yogasthairyarUpamayogAnAM tadabhAvAt , nApi yogopalakSitavIryasthairyameva, kriyArUpatayA tadanavabhAsAt svasaMvedanena svatantratayaiva grahaNAt, kintu svabhAvasamavasthAnameva tatsa ca svabhAvo niSkaSAyatAdazAyAM mAdhyasthyapariNatirUpaH kaSAyakaNopajIvanepi viratyAdirUpaH svAnubhavasiddha eva; tatra ca pratyekaM kaSAyANAM yogaduSpraNidhAnAdezca virodhitvam , sarvasAvadhavyApArapariNAmAbhivyaGgayaH svatantra evAsAvanugataH svabhAvaH, tatra ca teSAM 2 pratibandhakatvamAgamAdibalAdunneyam , sa cAyaM svabhAvo yathAkrama vizuddhyamAno mohakSayeNopanIyamAno yathAkhyAtacAritramityAkhyAyate, sa eva ca zailezyAmatyantaM vizuddhyamAno mokSalakSaNaphalabhAgU bhavati, naca mokSadazAyAmapi tatpacyavaH, svabhAvapracyave svabhAvavatopi pracyavaprasaGgAt , zyAmatvasvabhAvaparityAgepi svabhAvavata ApAkanihitasya ghaTasyAbhAvAdarzanAnnAyaM niyama iti cennAsAdhAraNasvabhAvaparityAge svabhAva(vi)nimajjanasyAvazyakatvAt , na hi ghaTatvasvabhAvaparityAge ghaTo'nubhUyate, | cAritraM ca jIvasyAsAdhAraNaH svabhAvaH guNatvAd jJAnAdivat ; tathAca labdhasvabhAvAnAM siddhAnAM svabhAvasamavasthAna 30000000000000000000 Jain Education For Private & Personel Use Only yjainelibrary.org
Page #168
--------------------------------------------------------------------------
________________ cha adhyAtma // 78 // 20OOOOOOOOOOOOOOOOO rUpaM cAritraM niSpratyUhameva, 'pare tu svabhAve Atmani samavasthAnamAtmadravyamAtraniratatvamityarthaH' tacca svasamayaparizI- parIkSA 30 lanamityucyate, paryAyaniratAnAM parasamayAkrAntatvAt taduktam , "je pajaesu niradA jIvA parasamayagitti niddihA / / AdasahAmi ThiyA te sagasamayA munneybtti|" tathA ca yathA yathAtmamAtrApekSiNI kriyA tathA tathA cAritravizu-10 ddhiriti, sarvathA labdhAtmalAbhAnAM svAntarbhAvenaiva kartAdiSaTkArakIbhAvakimIritam siddhAnAM svabhAvasamavasthAnarUpaM caaritrmprtyuuhmityaahuH||148 // atrocyatecaraNariuNo na jogA atthasamAeNa savasaMvaraNaM / siddhe taMmi sahAve samavaTThANaMti siddhaMto // 149 // caraNaripavo na yogA arthasamAjena sarvasaMvaraNam / siddhe tasmin svabhAve samavasthAnamiti siddhAntaH // 149 // na khalu caraNapratipanthicAritramohasahacAriNa iti yogAstatpratipanthino yena tannirodhena paramacAritrotpattirvaktuM zakyeta, anyathA darzanAdipratipanthidarzanamohAdisahacAritvena darzanAdAvapi teSAM pratibandhakatvAt tannirodhena paramadarzanAdyutpattimapi vaktuM khalasya rasanocchRkhalAyeta; nanu tarhi zailezyavasthAyAM sarvasaMvaraH kaH? na khalu tadAnIntanaM cAritraM prAktanacAritrAdatiricyate iti ceducyate, tadeva yathAkhyAtacAritraM pratisamayamaneka karma nirjarayan caramanirjarAkAraNatAmApannaM sarvasaMvara ityucyate iti kimanupapannam, na caivaM jJAnamapi sarvasaMvaraH syAt, tasya prakAzavyApAra eva vizrAmAt, karmApanayanasya cAritravyApAratvAt , nanvevaM siddhaM naH samIhitam , cAritramohakSayajanitasyAsya nityatvAt iti cenna, tAdRzasyApyasya vIryavizeSarUpatvAdvIryasAmAnyaM pratyeva cAnvayavyatirekAbhyAM yogAnA hetutvAtta-12 9000000000000000000 78 // Jain Education in W aiainelibrary.org
Page #169
--------------------------------------------------------------------------
________________ 0000000000000000000000000 dvilaye tadvilayAt, na caivaM bhagavatAM zArIrabalacayApacayavaccAritrasyApi tatprasaGgaH, nAmakarmajanyasya zArIrabalasya tathAtve'pi vIryasyAtathAtvAta, ata evoktaM anantavIryatve satyapi bhagavatAM zArIrabalApacaya iti, nanvevaM zArIre bale yogAnAM hetutAstu na tu vIrye iti vIryavizeSarUpaM cAritraM na yogajanya iti cenna, sAmAnyato hetutAgrAhakasya pramANasya balavattvAt , astu vA tathA tathApyaudayikAdibhAvavat kSAyikasyApi tasya caramabhAvanAzakasAmagryaiva | nAzaH, kimatra kurmo yatra balavAnAgamaH, nanvevaM sayogikevalinAM jJAnadarzanacAritrarUparatnatrayasAmrAjyAttadAnImeva muktyavAptiprasaGga iti cenna, caramasamayopalakSitajJAnakriyayoreva muktihetutvAdananyagatyA tathAhetutvakalpanAt, athavAntakriyAdvArA cAritrasya hetutvaM sAkSAt daNDasyeva ghaTAdau svajanyabhUmidvArA tasyAzca tadAnImabhAvanna doSaH, na caivaM cAritrasya caramakAraNatvaM na syAt, iSTatvAt "savaNe nANe ya" ityAdinA vyApAravyApAribhAvenaiva hetuhetumadbhAvopadarzanAt , paramacAritratvenaiva mokSahetutA, pAramyaM ca na vaijAtyaM, kiMtu vaidharmyam , sa ca dharmo|'ntakriyAdirUpazcAritrasyaivopAdhiriti tamevAsau vizeSayati natu jJAnAdikamiti nAtiprasaGgaH, ata evopAdhyupA| dhimatorabhedavivakSayAnte kriyApi cAritramityucyate, evaM ca yogajanyatvAdikaM vizuddhyAdikaM copAdhyaMzamAdAya paryavasyatIti tatra tatra vivakSAvazena vaicitryoktirapi nAsaGgatimatItyapi yuktamutpazyAmaH, yadapyuktaM "paramasthairyarUpaM cAritraM cAJcalyakAriNo yogA nirandhyuriti" tadapyayuktaM, nakhalvAtmapradezAnAmekarUpeNaikatrAvasthAnarUpaM sthairya cAritramabhidhIyate yena tadyogA nirandhyuH, yadbalAtkArmaNazarIropataptasya jIvasya pradezAstIbadahanakathyamAnakSIranIrapradezA iva 000000000000000000000000 Jan Eduent an inte iainelibrary.org
Page #170
--------------------------------------------------------------------------
________________ T adhyAtmaka // 79 // 000000000000000000000000 sarvataH paribhrameyuH, api tu aviratirUpAsthairyapratipanthinamAtmanaH sthairyapariNAmameva cAritramAcakSmahe; na ca tadyogA parIkSAvR0 nirandhyurapi tu moha eva, kathaM tarhi yogAnAM sthirabhAvazcAritraM, ucyate, antarbhAvitaikadezanivRttilakSaNe samyakpravRttirUpe tatra supraNihitAnAM teSAmapramAdaparyavasannatvenopakAritvAt , athavA yo'yaM sthirabhAvo mithyAtvAviratikaSAyA-16 nmUlato nirmUlayati, sa tAvadyogAnapi bandhahetUnmUlato nirmUlayati, tamazaknuvan teSAM sthirIkaraNavyApAreNa teSAM sthirIbhAva ityucyate, etena yogapariNAmarUpatve cAritrasya svarUpato nirAzravatvaM na syAditi praastm| yogasyAtathAtve'pi tatpariNAmarUpasya tasyA(sya)tathAtvAt , na khalu pariNAmini kAzcane'vidyamAnakuNDalatvaM tatpariNAmarUpe kuNDalepyanuvartata iti, yadapi svabhAve samavasthAnaM cAritraM tacca siddhAnAM yuktamiti keSAMcinmataM tadayuktam , yataH svabhA-12 vabhUtasya cAritrasya siddhau tatra samavasthAnamAtmanaH siddhyet , tatsiddhau ca tatsiddhirityanyonyAzrayAt , anyathA jJAnadarzanacAritrasvabhAve samavasthitasyAviratasamyagdRSTazcAritraprasaGgAt , atha sarvasAvadyatyAgapariNAmAbhivyaGgayaH svabhAvavizeSazcAritramiticettahyasau svabhAvavizeSaH sthirabhAvo veti nAmyeva no vivAdo natvarthe, kevalaM sa svabhAvaH siddhigatAvanuvartate natu sthirabhAva ityavaziSyate tatra cAsmAkaM siddhAntovalambanaM na tu bhavatAmiti nirAlambane vastuni kaHkadA-12 grahaH, yaccAtmamAtrApekSiNI kriyA cAritramiti matam , tadapi na AtmAtiriktahetvanapekSakriyAyA AtmAntarbhAvitahetusamAjA- H // 79 // dhInakriyAyAvA tadarthatve'viratasya kSAyikasamyagdRSTazcAritraprasaGgAt , anyAdRzavivakSAyAmuktaparyavasAnAditidig // 149 // | yattu mokSotpattisamayanazvarasya cAritrasya mokSa prati naizcayikI kAraNatAna syAdityuktaM tadviparItameveti pradidarzayiSurAha GOOD000 in Educh an in Mininelibrary.org
Page #171
--------------------------------------------------------------------------
________________ 00000000000000000000000 ujjusuyaNayamaeNaM selesiicrmsmybhaavitti| aMtasamao ciya jao heU heussa kajaMmi // 150 // . RjusUtranayamatena zailezIcaramasamayabhAvI / antasamaya eva yato hetuhetoH kArye // 150 // yattAvadaktaM "so ubhayakkhayaheU selesIcaramasamayabhAvI jo " ityAdivacanAt zailezyavasthAcaramasamayotpadiSNumokSahetarakSayazcAritrAkhyo dharmaH siddhyatIti, tatra etadvacanasya RjusUtranayAnurodhitvAttena ca kAraNAntyasamayasyaiva kAryajanakatvasvIkArAdavasthitacAritrasyaiva caramakSaNakroDIkRtAtmano mokSahetutvapratipAdanAt, ayaM hi uttarakAlAvasthAyino'tAdRzasya vA hetozcaramakSaNameva kAryakSamamAdriyate, na tu tasyottarakAlAvasthitimapyapekSata iti nAvasthitacAritrasyApyakSayatvasiddhiH, tasya ca kSaNasya kSaNasantAnAdbhedavivakSAyAM "seso puNa" ityAdau tataH prAktanacAritrasya bhedapratipAdane'pi na doSaH, kAryotpattisamayanazvarasya kAryakAlasambandho na syAditi tu riktaM vacaH, kAraNataupayikasyA nirupacaritasyAnantarAnantaribhAvasambandhasyApratyUhatvAbyavahitapUrvavarttinAM tu vyavadhAnAdevAnena kAraNatAnabhyupagamA-10 tkevalaM vyAvahArikavyavadhAnAnnaizcayika vyavadhAnaM sUkSmamityeva vizeSaH, idaM ca vyavahArAntarbhAvinizcayAbhiprAyeNoktam , zuddhanizcayAbhiprAyeNa tu kAryAnvayavyatirekapratiyogina eva kAraNatvAt kAraNAntyasamaya eva kAryotpattiH, kriyamANaM kRtamiti vacanAt , na ca kriyamANasya kRtatve kRtakaraNAsamAptiH, dvitIyAdikSaNeSu kriyAyA evAbhAvAttatsamApteH, na ca yAdRzavyApAravatAM daNDAdInAM pUrva sattvaM tAdRzAnAmeva teSAM kvacid ghaTotpattyanantaramapi sattve punastadutpattiprasaGgaH, sthUlatatsattve'pi sUkSmakriyAvigamAt, na ca tathApi dIrdhe'pi kriyAkAle ghaTAdikAryasyAdarzanAnna 0000000000000000000000004 Jain Education a l For Private 3 Personal Use Only w.jainelibrary.org A
Page #172
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma 000000 GOG yaghaDaM milApAmasmatkRtadravyAyavahAreNa siddhi GOOGSPOOOO kriyamANaM kRtamitivAcyam, caramasamayamAtrabhAvinyAH kriyAyA adIrghakAlabhAvitvena dIrghakAle tadanupalambhepi doSA parIkSA vR0 bhAvAt , tarhi mRnmadanAdikAle'pi ghaTaM karomItyeva kathamupalabhe iti cettatra tAvadAtmAnamevopAlabhasva, yena ghaTagatA-2 bhilASotkarSavazAt sthUlamatiH sannantarotpadiSNukAyakoTimapalapasi; uktaM ca bhASyakRtA-"paisamayakajjakoDInira-1 vekkho ghaDagayAhilAsosi / paisamayakajakoDi thUlamaI ya ghaDaM milAesitti / " na ca kRtasya karaNe kriyAvaiphalyaM 6 kriyAM vinA kRtatvasyaivAbhAvAt, kriyAyA niSThAyAmupayogitvAt , ityadhikamasmatkRtadravyAlokAdavaseyam, itthaM ca zai-19 lezIcaramasamaya eva cAritrAghAte mokSotpattistadAnImutpadyamAnasya tasyotpannatvAt , vyavahAreNa siddhigamanAdyasamaye |mokSotpattyupagame'pi nizcayena zailezIcaramasamaye tadabhyupagamAdata eva tena kevalajJAnasyApi kSINamohacaramasamaya evotpattirabhyupagamyate yadAgamaH-"carame nANAvaraNaM paMcavihaM daMsaNaM cauvigappaM / paMcavihamaMtarAyaM khavaittA kevalI ho-19 itti / " atra ca nayavyutpattaye bhASyamevAnusaraNIyam, nanvevamapi utpadyamAnamutpannamitivadvigacchadeva vigatamiti vigacchatazcAritrasyApi tadAnIM vigatatvAt kathamasatA tena mokSotpAdaH, naca tadAnIM tadvigacchadeva neti vAcyam,16 kArmaNaparizATarUpatadvinAzakakriyAyAstadAnIM saMpannatvena tasya vigacchadrUpatvAt , taduktaM "teyAkammANaM puNa saMtANANAdio Na sNghaao| bhavANa hoja sADo selesIcaramasamayaMmitti / " naca tadvigamamokSotpAdayorekasminnapi samaye na virodho yathA parabhavaprathamasamaye prAgdehaparizATottaradehasaGghAtanayoH ydaagmH| "jamhA vigacchamANaM vigayaM uppajamANamuppannaM / to parabhavAisamae mokkhAdANANa na virohottItivAcyam , udAsInayostayorekasamaye'virodho(dhe)'pi kArya 900000000000000000000000 Jain Education a l For Private Personal Use Only
Page #173
--------------------------------------------------------------------------
________________ OOOOOOOOOGSPOOOOOOOO kAraNabhAvApannayostayorutpAdanAzayorekadA virodhAt, naca mokSotpattyanantarameva cAritranAzAbhyupagamAnna doSa iti vAcyam, "tassodaiyAIyA" ityAdinaudayikAdibhAvanAzasamakAlameva kSAyikabhAvanAzopadezAt, iti ceducyatevigacchadrUpasyApi tasya kurvadrUpatvena vinAzaniSThena karaNaniSThApyaviruddhA, naca virodhaH, syAdvAdAzrayaNAt , tattvaM punargambhIrasyArthasya viziSTazrutavido gamyamiti dhyeyam // 150 // nanu siddhau cAritrAbhAve cAritrAvaraNakarmaNaH punarbandhaprasaGgaH, acAritrasya sato jantostadvandhakatvaniyamAdityAzaGkAmapaninISurAhanaya caraNamohabandho siddhANaM acaraNANa sNtaannN| aviraipaccaio so aippasaMgo have iharA // 151 // / na ca caraNamohabandhaH siddhAnAmacaraNAnAM satAm / aviratipratyayikaH so'tiprasaGgo bhaveditarathA // 151 // na khalvacAritratvena siddhAnAM cAritramohanIyakarmabandhaprasaGgo'viratipratyayikatvAttasya, yatkiJcitkAraNamAtreNa taddhajAndhe cAritramohakarmapudgalAnAM siddhAvapi saMsargasattvena tadvandhaprasaGgAdaviratyabhAvAttadabhAvazcAvayoH samAnaH, etena siddhA-13 zcAritramohanIyabaddhAraH, acAritrAtmatvAnmithyAdRSTivadityapAstam, aprayojakatvAddhetoraviratiprayuktasAdhyavyApyupajI|vitvAt, acAritramevAviratirnAdhiketicenna, cAritramohanIyakarmodayajanyatvenAviratipariNAmasyAtiriktatvAt , acAritrameva tajanyamiticenna, tasyAbhAvarUpatvenAjanyatvAt, mAstu janyatvaM tathApi tenAviratipratyayakarmabandho nirvAhayiSyata iti cennAvirateH karmodayajanyatvenopadezAt, vastuto hiMsAdipariNAmarUpAyA aviratestattyAgapariNAmarUpA-16 yAzca virateH svasaMvedanenaiva vailakSaNyaM sphuTataramIkSAmahe, etenAvirataratiriktatve tadabhAva eva cAritramastu, tacca siddhA-16 000000000000000000000000+ Jain Education a l
Page #174
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma0 nAmapyavAdhitamiti parAstam, tayordvayoH svatantratvAt, anyathaikasyAtiriktatve'parasya tadabhAvarUpatve vinigamanAvirahaOM prasaGgAt // 151 // atha cAritrasya jIvalakSaNatvAt kathaM tatparityAge siddhAnAM jIvalakSaNaM samujjIvedityAzaGkAyAmAhajaM ca jiyalakkhaNaM taM uvaiDaM tattha lakkhaNaM liMgaM / teNa viNA so jujjai dhUmeNa viNA huyAsu // 152 // // 81 // Jain Education yacca jIvalakSaNaM tadupadiSTaM tatra lakSaNaM liGgam / tena vinA sa yujyate dhUmena vinA hutAza iva / / 152 / / " nANaM ca daMsaNaM ceva caritaM ca tavo tahA / cIriaM uvaogo a eyaM jIyassa lakkhaNaM " ityanena cAritrasya jIvalakSaNatvapratipAdanAt kathaM tatparityAge siddhAnAM jIvatvam, ityatredamuttaraM yadatra lakSaNazabdo lakSyate'neneti vyutpattyA liGgArthakaH, evaM ca cAritratapasI jIvasya liGge abhUtAMna te vinA'pi siddhAnAM kiMcit kSUyate, liGgaM vinApi OM liGginaH saMbhavAt na ca nairlakSaNyApattiH, asAdhAraNasyopalakSaNasya jAgarUkatvAt, ata evAntaraGgaM talakSaNamanUdyaiva bahilakSaNAbhidhAnAyaitadgAdhAdhikAraH, yuktaM caitat, anyathA ceSTAdInAmapi jIvalakSaNatvena prasiddhatvAt, tadvirahiNAM siddhAnAM nairlakSaNyaprasaGgAt, bahirlakSaNamevedaM natvAntaraGgamiticettadidamAvayoH samAnaM, ceSTAyA bahistvaM zarIrapariNAmitvarUpaM saGgacchate na tu cAritre'pIticenna, bahirvijJAyamAnatvasyAsArvadikabhAvatvasya vA bahistvasyobhayatra tulyatvAt yacca vyava| dAnAzravaceSTApratipanthipariNAmA eva tapazcAritraceSTA naizcayikyaH siddhAnAmabAdhitA eveti kazcit, tadapi na, tattvatastA| dazapariNAmAnAM teSvabhAvAt, tatkarmAbhAveSu tattvavivakSAyAmupacAraprasaGgAt, na ca tAdRzo'pyupacAraH prAmANiko, vinAgamaM tasya nirmUlatvAditi dig|| 152 // nanvevaM siddhAnAM vastutaH saccAritrAbhAve nizcayanayena jJAne jJAnadarzanacAritrAbhedavRtti parIkSA vR0 // 81 // jainelibrary.org
Page #175
--------------------------------------------------------------------------
________________ 100000000000000000000000 tadupacArAnyatarapratisandhAnaM na syAdekatraikadA vidyamAnAnAmeva dharmANAM kAlAdibhirabhedavRttyupacArAnyatarAzrayaNenaikadhamapratyAyanamukhena tAvatAM pratyAyanasaMbhavAdityAzaGkayAhaNaya nicchayassa nANe abheyavitti kahaM crnnvirhe| saMtaM ciya paDivajai phaleNa jaMso asNtNpi||153|| na ca nizcayasya jJAne'bhedavRttiH kathaM caraNavirahe / sadeva pratipadyate phalena yatso'sadapi // 153 / / kA yadyapi cAritraM na tadAnIM vidyamAnaM tathApyanAzravalakSaNe tatphale tadAnIM vidyamAne nizcayena tadabhedavRttistadupacAro kA vA pratisandhIyate, nizcayena phalavattayaiva vastunaH sattAbhyupagamAt, ata eva sadapi jJAnaM vinA viratilakSaNaM phalaM na jJAnaM | asadapi vA tatsvamAdAvapramAdinaH phalasadbhAvAdvidyamAnameva, na caivaM vastunaH puruSavivakSAnusAritApattiH, svarUpAnusAritve'pi tasya vyapadezavizeSasya puruSavivakSAdhInatvAt , kathaMcittadanusAritAyAmapi syAdvAdinAmadoSAcca, evaM ca cAritrabhinnatvena pratisaMhitasyAnAzravalakSaNasya jJAne'bhedapratisandhAnAt tatra tAdrUpyapratItirna viruddhA'nayaiva dizA siddheSu cAritragrAhakANi pramANAni samarthitAni bhavanti, nanvevaM nizcayatasteSAM cAritraM vyavahAratastu netyApannam , taccAsmAkamapyabhimataM, nizcayatastatsattve vyavahAratastadabhAvasyAkiJcitkaratvAt , anyathA nizcayato'ntarAtmani vidyamAnamapi paramAtmatvaM vyavahAreNa parAkriyeta, parAkriyeta ca durdinAbhibhUtasya bhAsvato bhAsvarAlokazAlitvaM, ujjIvyeta ca nizcayena parAkRtamapyAtmano mUrtatvaM svAbhimatamiti vyavahAreNa, tasmAdvastunaH sattAyAM nizcaya eva prayojako vyavahArastu vyapadezamAtra eveti cenna, uktadizaupacArikanizcayena tatsattvepyanupacaritanizcayena tadabhAvAnna hyanupacarita evambhUtasta 000000000000000000000000 zravalakSaNasya jJAnavAna, kathaMcittadanusAritAyAmavivakSAnusAritApattiH, kalaM na jJAnaM JainEducational For Private Personal use only painelibrary.org
Page #176
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma dAnI cAritramabhyupagacchati, AcaraNalakSaNasyaivaMbhAvasyAbhAvAta, AtmavyavasthAnarUpaM bhAvA(va)caraNaM tadAnImabAdhitamiti parIkSAvRkSa cenna, evambhUtasya prasiddhavyutpattyarthamAzrityaiva pravRtteH, anyathA kAlAdibhirabheda iti pratisandhAnaM vinApyAhatya caari||82|| trapadajJAnAdyapasthitiprasaMgAdbhAvacaraNarUpatadarthAkrAntatvAttasya tathAbhiprAyagrahe tatastathopasthitiraviruddhaiveti cet tathApi cAritrapadapravRttinimittAkAntaM jJAnameva paryavasannaM nanvatiriktamiti viparItasiddhiH, nizcayenAbhedasiddhAvapi vyavahAreNa bhedaH setsyata iti cenna, tasya tvayA sAdhakatvenAnabhyupagamAt, tadarthasya tadAnImabhAvAcca / etena zabdasamabhirUDhau vyA khyAtau, RjusUtro'pi zailezIcaramasamayavizrAntaHsanna taduttarakSaNAnAM cAritrAkrAntatAmabhidhatte, tasmAdupacArAdabhikadhIyamAnamapi cAritraM na tatsvabhAvasAdhanAyAlaM, na khalu gotvenopacaritopi SaNDhaH payasA pAtrIM pUrayatIti diguu,||153|| |" athAyA sAmAie AyA sAmAiyassa ahe iti" sUtramanusmRtyAtmarUpatayA siddheSvapi cAritrasya sattAM ye samupa-10 yanti tAnanuzAsitumAhanavi AyA caraNaM ciya AyA sAmAiaMti vynnennN| daviyAyA bhayaNAe caraNAyo svthovutti||15|| nApyAtmA caraNamevAtmA sAmAyikamiti vacanena / dravyAtmA bhajanayA caraNAtmA sarvastoka iti // 154 // dravyArthika hi nayamanusRtya guNapratipannAtmA caraNamityucyate, taduktaM "jIvo guNapaDivanno Nayassa dabahiyassa 10 sAmaianti / " na caitAvatAtmA cAritramevetyAgataM, aSTAnAmapyAtmanAmavizeSeNa niyamaprasaGgAt, atha dravyAtmanaH OOREOGSPOGaa 300000000000000000000 // 82 // Jain Education anal For Private & Personel Use Only w.jainelibrary.org
Page #177
--------------------------------------------------------------------------
________________ 900000000000000000000 kaSAyAdyAtmanA saha bhajanopadezAnna niyama iti cet tarhi dravyAtmanazcaraNAtmanApi bhajanopadezAnna niyama iti tulyam, uktaM ca prajJaptau dvAdazazate dazamoddezake-" kaivihANaM bhaMte AyA paM go ahavihA AyA paM taM daviyAtA kasAyAtA jogAyA uvaogAyA nANAyA daMsaNAyA carittAyA vIriyAyA, jassa NaM bhante daviyAyA tassa kasAyAyA jassa kasAyAyA tassa daviyAyA? go jassa daviyAyA tassa kasAyA siya asthi siya Nasthi, jassa NaM puNa kasAyAyA tassa daviyAyA niyamA atthi, jassa NaM bhante daviyAyA tassa jogAyA evaM jahA daviyAyA ya kasAyAtA ya bhaNiyA tahA daviyAtA ya jogAtA ya bhANiyabA, jassa NaM bhante daviyAyA tassa uvaogAyA evaM savattha pucchA bhANiyabA, jassa daviyAtA tassa uvaogAtA niyamA asthi, jassa vi uvaogAtA tassa daviyAtA niyamA asthi, jassa daviyAyA tassa nANAyA bhayaNAe, jassa puNa nANAyA tassa daviyAyA niyamA atthi, jassa daviyAyA tassa daMsaNAyA niyamA atthi, jassa vi daMsaNAyA tassa daviyAyA niyamA atthi, jassa daviyAyA tassa carittAyA bhayaNAe, jassa carittAyA tassa daviyAyA niyamA asthi, evaM vIriyAyAevi, jassa NaM bhante kasAyAyA tassa jogAyA pucchA ? go? jassa kasAyAyA tassa jogAyA niyamA atthi, jassa puNa jogAyA tassa kasAyAyA siya atthi, siya Natthi, evaM uvaogAtAe vi samaM kasAyAtA NetavA, kasAyAyA ya nANAyA ya paropparaM do vi bhaiavAo jahA kasAyAtA ya uvaogAtA ya tahA kasAyAya daMsaNAyA ya kasAyAyA ya carittAyA ya do vi paropparaM bhaiabAu, jahA kasAyAyA jo |gAyA ya tahA kasAyAyA ya vIriyAyA ya bhaanniybaau| evaM "jahA kasAyAtAe battabayA bhaNiyA tahA jogAtAe vi caramehi GOGRoruOGSPECoru Jain Education inte For Private & Personel Use Only Mainelibrary.org
Page #178
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma0 // 83 // Jain Education Int bhANiyabA jahA davitAyAe vattavayA bhaNiyA tahA uvaogAtAe vi uvarillehiM NeyabA, jassa nANAyA tassa daMsaNAyA parIkSA vR0 niyamA atthi, jassa puNa daMsaNAyA tassa carittAyA siya atthi siya Natthi, jassa puNa carittAyA tassa nANAyA niyamA asthi, nANAyA ya vIriyAyA ya dovi paropparaM bhayaNAe, jassa daMsaNAyA tassa uvarimAo dovi bhayaNAe, jassa puNa carittAyA tassa daMsaNAyA niyamA atthi, jassa carittAyA tassa vIriyAyA niyamA atthi jassa puNa vIriyAyA tassa carittAyA siya atthi siya Natthitti" atra jassa daviyAyA tassa carittAyA bhayaNAetti yataH siddhasyAviratasya vA dravyAtmatve satyapi cAritrAtmA nAsti viratAnAM cAstIti bhajaneti vyAkhyAtam, tathA kaSAyAtidezasUtre cAritrAdhikAre "jassa carittAyA tassa jogAyA niyamatti" vAcanAntare pATho dRzyate, tatra cAritrasya pratyupekSaNAdivyApArarUpasya vivakSitatvAttasya ca yogAvinAbhAvitvAt, yasya cAritrAtmA tasya yogAtmA niyamAdityucyata iti vyAkhyAtam, nanvevaM cAritrazabdena sarvatra tAdRzameva cAritraM vivakSyatAm, itthaM ca siddhAnAM cAritraM nirbAdham, "eyAsi NaM bhante daviyAyANaM kasAyAyANaM | jAva vIriyAyANa ya katare 2 jAva visesAhiyA vA ! go ! sabatthovAu carittAyAu, nANAyAu anaMtaguNAu, kasAyA anaMtaguNAu, jogAyAu visesAhiyAu, vIriyAyAu visesAhiyAu, uvaogadaviyadasaNAyAu tiNNivi tullA visesAhiyA" tathA "koDI sahasapuhuttaM jaINa to thoviyAu caraNAyA / nANAyANaMtaguNA paDucca siddhe ya siddhAu |1| huMti ka sAyAyAu NaMtaguNA jeNa te sarAgANaM / jogAtA bhaNiyAu ajogivajjANa to ahiyA | 2 | jaM selesigayANavi ladvIvipariyaM tao samahiAu / utra ogadaviyadaMsaNa sabajiyANaM tato ahiyA / 3 / 'ityAdAvalpabahutvAdhikAre'pi vyApAra "" H // 83 // ainelibrary.org
Page #179
--------------------------------------------------------------------------
________________ rUpacAritramupAdAsyata iti na kiJcidvirotsyata iticenna, tathApi caraNadAnAdilabdhInAM sAdisAntatvapratipAdakAgamavirodhAnuddhArAttAsAmapi vyApArarUpANAmeva grahaNe yoganirodhAdeva tadupakSaye zailezyAmananuvRttiprasaGgAditi prapaJcitameva prAk , kevalamAtmasvarUpatayA cAritrasya siddhAnanuvRttinivRttaye'sau prayAsaH, sa ca yogAtmeva cAritrAtmanastadAnImananuvartiSNutAbhidhAnAt phalegrahiriti // 154 // athokte'rthe'nukUlamAha| etto cciya siddhANaM khaiyaMmi nANadaMsaNaggahaNaM / samattajAigahaNe bahaNa dosANa saMkaMtI // 155 // ata eva siddhAnAM kSAyike jJAnadarzanagrahaNam / samyaktvajAtigrahaNe bahUnAM doSANAM saMkrAntiH // 155 // kSAyike hi bhAve siddhAnAM jJAnadarzanayograhaNamasti, yadi ca cAritramapi teSAmabhaviSyattarhi tadapyabhyadhAjasyat , na caivaM sukhamapi teSAM kSAyika na syAt kSAyikabhAve tasyAsaMgRhItatvAt / "tesi dasaNaM nANaM khaie bhAve "ka ityeva vacanAditi vAcyam , naca kSAyikeSvaparibhASitasya tasyAgrahaNamAtreNAbhAvaHsaMbhavAt , tarhi tadantarbhUtaM samyaktvamapyagRhItamiti tadapi na syAditi cennAtra sAmAnyasUtre tadagrahaNepyanyatra gatasya tasya tyAgAyogAt, cAri tramapyatra gRhItamiticenna, saiddhAntikaistadagrahaNAt pratyuta niSedhAt , jJAnagrahaNena darzanasyApi grahaNaM, darzajanapadaM ca samyaktvaparaM evamavadhAraNopapattirityapi syAt , tarhi samyaktvagrahaNAdeva sajAtIyatayA cAritragraha-15 Namapi syAt, na syAt , vIryavizeSarUpatayA tasya vIryeNaiva sajAtIyatvAt , "jaha ullA sADIyA" ityAdidRSTAntena prayatnavizeSAdeva kSipratarakarmakSapaNapratipAdanAt, nirjarAM kurvacca vIrya cAritrameva tasya tadvyApAratayaiva siddheH, na 000000000000000000000000 Jain Education For Private Personal Use Only lainelibrary.org
Page #180
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma0 IQca nirjarAmakarvacAritraM nAma svabhAvaparityAgaprasaGgAt , etena jJAnamiva cAritraM mokSe na niSprayojanamiti pUrvapakSoktA parIkSA va pratyuktaM, prakAzarUpajJAnavyApArasya tadAnIM sattvepi nirjarArUpasya cAritravyApArasyAbhAvAt , prathamasamaya evaikahelayA // 84 // sakalaprakAzAduttarakAlaM jJAnasya niSprayojanatvamiticenna, jJeyAkAravaicitryeNa tadvaicitryAdata eva siddheSvapi trailakSaNyaM vyavatiSThate, cAritrasya tu na tadA kazcidupayoga iti tattvaM, yadi ca zubhapariNAmaH samyaktvaM zuddhatarapariNAmazca cAritramiti samyaktvajAtIyameva tadiSyate na vIryajAtIyaM, tadA tadvadeva tannirapekSaM tat syAt , ityAhyam , kiM ca-samya-2 ktvavadeva yadi cAritraM syAt tadA tadvadeva tasya bhAvato yAvadeSa pariNAmo na paripatatIti pratijJA syAdyakSAvezAdinA zraddhAnarUpamAnasapariNAmasyeva pratyAkhyAnarUpamAnasapariNAmasyApi parikSayasaMbhavAt atha pratijJeyazraddhAnopalakSita samyaktvaM vinA sthitikSayaM yakSAvezAdinApi na nivarttate'nyathA tannivRttau cAritranivRtterAvazyakatvAt , evaM pratijJeya kriyopalakSitaM cAritramapi na tannivRttau nivarttate, tathA ca pratijJeyayostayorasAjAtyepi tadupalakSitayostayostAttvikayoH sAjAtyAnna doSaH iticennanaM kriyApi na sAmAyikapratijJAviSayaH,yAvajIvanAvadhikakAlanyUnavRttitvAnniruddha-| yogAdyavasthAyAM tadabhAvAt , api ca tAttvikameva cAritra bhAvazrutasaGkalpaviSayaH, ata eva jaghanyatastasya samayamAtraM kAlamAnamuktaM, bhavAntyasamaya eva tAdRzasaGkalpasaMbhavAttataH paraM ca taduparamAt , dezaviratestu nAnAbhaGgavikalpakavalitatayA na tathAtvamiti, evaM ca bhAvazrutasaGkalpaviSayakAlanAzAdeva sidbhigatAvapi cAritrasya nAza iti yuktamutpa-16 zyAmaH, evaM ca yAvajjIvameveti sAvadhAraNapratijJApi vyAkhyAtA, jIvanaviziSTakAla eva pratijJA natu tadupalakSite 00000000000000000000 00:0060000000000000000 // 84 // Jain Education a l For Private Personal Use Only w
Page #181
--------------------------------------------------------------------------
________________ 0 ve cac thiet ityatra tattAtparyAt, yattvevakArasyAtrAnyayogavyavacchedakatayA parabhave'viratimAsevayiSyAmIti viparItapratijJAprasaGgAnihnavaparikalpito doSaH, so'nyatrApi samAnaH parabhavAnubandhyaviratiprayuktapratijJAbhagabhIrutayA kriyamANAdavadhAraNAdu-16 jambhamANena pratipanthinA zubhAdhyavasAyena na tAdRzapratijJAprasaGga iti samAdhAnamapi tulyaM / 155 / atha prakRtopasaMhArAyAhaamhaMNAbhiniveso siddhANaM acaraNassa pkkhmi|thvibhnnimon tIrai jaMjiNamayamannahA kaauN||156|| ___ asmAkaM nAbhinivezaH siddhAnAmacAritrasya pakSe / tathApi bhaNAmo na zakyate yajinamatamanyathAkartum // 156 / / | spaSTA / evaM ca saiddhAntikamate samarthite cAritraM kathaM siddhAnAM guNo'bhihita iti mahApUrvapakSaM samAdhAtumAhajaivi imo siddhaMto imu kesiMci tahavi sUrINaM / siddhANaM cArittaM tesi mae taM maebhihiaM // 157 // yadyapyayaM siddhAntaH iSTaM keSAMcit tathApi sUrINAm / siddhAnAM cAritraM teSAM mate tanmayAbhihitam / / 157 / / ___ yadyapyuktayuktibhiH siddhAnAM cAritraM nAstIti siddhAntitaM tathApyetA yuktayo dvIpamiva jaladhikallolamAlAH parAvRtya 2/6 " sammattacarittAI sAi saMtoauvasamioadANAiladdhipaNagaM caraNaM pi ya khAio bhAvo / 1|smmttnaanndNsnnsiddhtaaii tu sAioNaMtotti // " bhASyamevAnudhAvanti, tadeva ca pare sUrayo na sahante, kSAyikabhAvastha nAzAnabhyupagamAdha-| dabhyadhAyi malayagiricaraNaiH "anye tu dAnAdilabdhipaJcakaM cAritraM ca siddhasyApIcchanti, tadAvaraNasya tatrApyabhAvAt , AvaraNAbhAvepi ca tadasattve kSINamohAdiSvapi tadasattvaprasaGgAt, tatastanmatena cAritrAdInAM siddhAvasthAyAmapi sadbhAkAvenAparyavasitatvAt ekasmin dvitIyabhaGga eva kSAyiko bhAvo na zeSeSu triSviti"tatazca tanmatopaSTambhenAsmAbhizcAritraM 000000000000000000 ke tin Jain Education Intel For Private & Personel Use Only Mainelibrary.org
Page #182
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma 900000000 iticenna, parabhavAnuvANAta, anyathA sambAravizeSasyaivAsau kAlAgAvamapyubhayostu // 85 // siddhaguNeSu parigaNitaM sAmpradAyikasya matasyAtyantAvarjanIyatvAt , nanvidaM mataM na yuktaM, cAritrasya pratijJAviSayI parIkSAvR0 kRtakAlanAzanAzyatvAt iticenna, parabhavAnubandhyaviratapariNAmAdeva cAritranAzasambhavena sahabhUtasya pratijJAviSayIkRtakAlanAzasyAnyathAsiddhatvena tannAzakatvAyogAt, anyathA samyaktvapratijJAviSayIbhUtayAvajIvanAvadhikakAlanAzAt parabhave samyaktvasyApyanuvRttirna syAt , samyaktvAbhivyaJjakasyAcAravizeSasyaivAsau kAlaH pratijJAyata iti cettarhi |cAritrAbhivyaJjakasyApyAcAravizeSasyaiva kAlaH pratijJAyata iti tulyaM, bhAvazrutasaGkalpaviSayatvamapyubhayostulyameva, kA nanvevaM yadi cAritraM mokSagatAvanuvartate tarhi upazAntamohe lavasaptamAdiSvapi tadanuvRttiprasaGga iti cenna, teSAmapravicAratAmAtreNaivopazAntamohatvokteH, tattvatastu tepyuditacAritramohA eveti kathaM tatsaMbhavaH, cAritrAnuvRttyA mohodayAbhAva eva tatrApAdyata iti cettatra bhavasvabhAva eva zaraNam , anyathA tirazcAmapi dezaviratiH zrUyate na tu teSAmityatra kiM niyAmakaM ? caraNadAnAdilabdhInAM tatra kiM phalami ticedbhavadabhimatam na kiMcit, na caitAvatA kAcana hAni|rasti, nahi prayojanakSatibhiyA sAmagrIkArya nArjayati, svabhAvastu tAsAmakSata eva, viSayopanipAtAbhAvamAtreNaiva vyatInAmajananAt , anyathA prAgiva pariNAmavivarttAnajanayan siddho'pi nUnaM niHsvabhAvaH syAt, RjusUtranayena pratikSaNaM zuddhapariNAmAn janayatyevAsAviti cettarhi tannayenaiva pUrvapUrvakSaNApannAstA api uttarottarakSaNAkrAntAstA janayantIti tulyaM, prAktanaphalaM na janayantIticet prAktanaM phalamasAvapi na janayatIti tulyaM, atha cAritraM yadyadhyavasAyarUpaM tarhi tasyopayogarUpatvena kevalinAmupayogatrayApattiH, yadi ca yogasthairyarUpaM tadA tadvilayAdeva tadvilaya iti cennAdhyavasAyarU 00000000000000000000000404 0 000000000 JainEducation For Private 3 Personal Use Only
Page #183
--------------------------------------------------------------------------
________________ S 000000000000000000000000 |patvepi tasya samyaktvasyevopayogatvenAvivakSaNAt, vIryavizeSarUpatve'pyanantavIryeSu siddheSu tatsaMbhavAt , vastutaH samyakvajAtIyaH pariNAmavizeSazcAritraM natu vIyavizeSarUpaM, anyathA cAritramohanIyaprakRtayo vIryAntarAyaprakRtitvamAsAdayeyuH, nacaivaM prayatnarUpatAM vinA cAritrasya mokSajanakatvaM na syAt, anyathA tasyApuruSArthatvaprasaGgAditi vAcyaM, labdhivIryasya karaNavIryamAtravyApArakatvepi karmakSapaNasya cAritravyApAratvAt , kriyArUpacAritrAntarbhAvitaprayatnamAdAyaiva mokSasya puruSArthatvAt, evaM ca siddhe siddhAnAM cAritre tadacAritrapratipAdakAni vacanAnyekadezamAdAyaiva vizrAmyantIti lAkimatiprasaktAnuprasaktyA // 157 // athaiteSAM svabhAvakriyAsvarUpamAhatesiMsabA kiriyA sahAvasiddhA paNaTTakammANaM / chaNhapi kAragANaM egaDhe jaM samAveso // 158 // teSAM sarvA kriyA svabhAvasiddhA praNaSTakarmaNAm / SaNNAmapi kArakANAmekArthe yatsamAvezaH // 158 // teSAM siddhAnAM sarvApi kriyA svabhAvasiddhA parApekSAvirahAt, nanvabhede kathaM kartRkarmabhAvaH ? iticenna, abhedepi SaNNAM kArakANAmekatra samAvezAdvivakSAvazAt kArakANi bhavantIti nyAyAttathAhi-jJAnAdanyo'pyAtmA jJaptikriyAyAM svatantraH prayokteti kartA, jJaptikriyA ca tena svatantraNa prApyamANatvAt karma, na cAlabdhasya lAbhaH prAptiriti labdhAyA jAeva tasyAH kathaM prAptiriti vAcyam , uttarottarakSaNaviziSTAyAstasyA alabdhAyA eva lAbhAt , aviSvagbhAvasyaiva vA naizcayikaprAptirUpatvAdevaM yena jJAnasvabhAvenAsau jJaptiM janayati sa eva jJAnasvabhAvaH sAdhakatamatvAt karaNaM, yadarthamasau jJaptikriyAM janayati tadasyaiva svarUpaM sampradAnaM, yatazca jJeyAkArakarambitasvarUpAdvizlepe uttarasvarUpAdAnaM tadapAdAnaM, RGEFFFFFFFFFROOGOR4 Jan Education For Private Personal use only sinelibrary.org
Page #184
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtmaka parIkSA vR0 // 86 // POO POOFFERCOTEESOGO yadeva cAnayostAdrapyaM sa eva sambandhaH, yazca guNarUpatApannasya bhAjanaM dravyarUpaH siddhaH sa evAsyAdhAra iti| nanvanyauvaM samAvezAdarzanAdadRSTakalpanamidamiticettatkiM AtmAnamAtmanA vetsI(ttI)tyAdiprayoga(gA)vismRtAH,tatra viSayatvarUpaM karmatvamAzrayatvarUpaM kartatvaM ca noktamiticedvivakSAdhIne kArake kA vA bhAktAbhAktavyavasthA ? prayogabAhulyAbAhulyAnusAriNIyamiticetseyaM svecchAnusAreNaiva pramANamiti dig / evaM darzanAdikriyANAmapi svabhAvasiddhatvamu-nneyaM, nahi teSAM kAcanavibhAvakriyAsti yasyAM svabhAvo na nivizeta, tadevaM sarvAtmanA svabhAvasiddhakriyArUpaM paramAdhyAtma siddheSveva vyavasthitamiti kRtaM tatprarUpaNena zrotRNAM karNayoH pIyUSapAnapAraNam ||158||ath prasaGgatasteSAmeva siddhAnAM bhedAnnirUpayitumAhate puNa panarasabheyA titthaatitthaaisiddhbheennN| tattha ya thINaM siddhiM Na khamai khavaNo abhinivesI159 te punaH paJcadazabhedAstIrthAtIrthAdisiddhabhedena / tatra ca strINAM siddhiM na kSamate kSapaNo'bhivinivezI // 159 // te punaH siddhAstIrthAtIrthAdibhedena paJcadazavidhAstathAca prajJApanAsUtram "aNaMtarasiddhaasaMsArasamAvannagajIvapaNNavaNA pannarasavihA paNattA taMjahA titthasiddhA, atitthasiddhA, titthagarasiddhA, atitthagarasiddhA, sayaMbuddhasiddhA, patteyabuddhasiddhA, buddhabohiyasiddhA, itthIliMgasiddhA, purisaliMgasiddhA, NapuMsagaliMgasiddhA, saliMgasiddhA, aNNaliMgasiddhA, gihiliMgasiddhA, egasiddhA, aNegasiddhatti" tatra tIrthe caturvarNazramaNasaGkarUpe, prathamagaNadhararUpe vA, utpanne sati ye siddhAste tIrthasiddhAH, atIrthe tIrthAbhAve siddhA atIrthasiddhAH, tadabhAvazcAnutpAdo'ntarA vyavacchedo vA, tatra tIrthAnutpAde siddhA 1 strI. 000000000000000000000000 // 86 // Jain Education ! For Private Personal Use Only
Page #185
--------------------------------------------------------------------------
________________ 00000000000000000000000 marudevyAdayaH, tIrthavyavacchede ca siddhAH suvidhisvAmyAdyapAntarAleSu ye jAtismRtyAdinA virajyA'pavRktA, nanu tIryate'neneti tIrtha tadabhAve ca kathaM taraNamiticedvAhyatIrthAbhAvepi krodhalobhopazamarUpAbhyantaratIrthasya sattvAt uktaMca | "kohaMmi u niggahie dAhassovasamaNaM havai titthaM / lohaMmi u niggahie taNhAvoccheyaNaM hoitti|" tathA tIrthakarAHsanto ye siddhAste tIrthakarasiddhAH, sAmAnyakevalinaH santo ye siddhAste'tIrthakarasiddhAH, svayameva bAhyapratyayamantareNaiva nijajAtismaraNAdinA buddhAHsantaH siddhAHsvayambuddhasiddhAH, teca tIrthakarA'tIrthakarabhedena dvividhAH,atra cAtIrthakarairadhikAraH, pratyekaM bAhyaM vRSabhAdikaM kAraNamabhisamIkSya buddhAH santaH siddhAH pratyekabuddhasiddhAH, striyA liGga strIliGgam , strItvasyopa| lakSaNamityarthastacca tridhA vedaH zarIranirvRttirnepathyaM ceti, iha ca zarIranivRttyaivAdhikAro na vedanepathyAbhyAM, tayormokSAnaGgatvAt , tatastasmin liGge vartamAnAH santo ye siddhAste strIliGgasiddhAH, tathA puMliGge puMzarIranirvRttirUpe vidyamAnAssanto ye siddhAste puMlliGgasiddhA, evaM napuMsakaliGgasiddhAH, tathA svaliGge rajoharaNAdirUpe vyavasthitAH santo ye siddhAste svaliGgasiddhAH, anyaliGge parivrAjakAdisambandhini siddhA anyaliGgasiddhAH, gRhaliGge siddhA gRhali-16 GgasiddhA marudevIprabhRtayaH, tathaikasmin samaye ekakA eva santaH siddhA ekasiddhAH, ekasminsamaye'neke siddhA |anekasiddhAH, tatraiteSu siddhabhedeSu strIliGgasiddham kSapaNako na kSamate, yadyapi gRhaliGgasiddhAdikamapi na kSamata evAsau, tathApi prauDhivAdo'yam // 159 // athaitasya mataM dUSayitumupanyasyati 1 digambaraH / 00000000000000000000000 JainEducationa l For Private Personal Use Only tainelibrary.org
Page #186
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma // 87 // 000000000000000000000000 tassa mayaM thIsiddhA je puSviM ceva khiinnthiiveyaa| evaM purisaNapuMsA thIpajjAeNa no siddhI // 16 // parIkSA vR0 .. tasya mataM strIsiddhA ye pUrvameva kSINastrIvedAH / evaM puruSanapuMsakau strIparyAyeNa no siddhiH // 160 // caraNaviraheNa hINattaNeNa pAvapayaDINa bAhullA / maNapagarisavirahAo saGghayaNAbhAvao ceva // 161 // 18 caraNaviraheNa hInatvena pApaprakRtInAM bAhulyAt / manaHprakarSavirahAt saMhananAbhAvatazcaiva // 161 / / iha khalu kSapaNakasyedamabhipretaM " itthIliGgasiddhA" itisUtre liGgaM vedarUpamadhikRtaM natu itthIe liGgaM ithiliGgam , | "itthIe uvalakkhaNaM ti vuttaM bhavai, taM ca tivihaM vedo sarIraMNevatthaM ca, iha sarIranivattIe ahigAro, na veyanevatthehiM ti" nandyadhyayanacUryuktaM strIzarIrarUpaM, evaM ca ye pUrva kSINastrIvedAH santaH siddhAste strIliGgasiddhAH, evaM ye pUrva kSINapuruSavedAH santaH siddhAste puruSaliGgasiddhAH, ye ca pUrva kSINanapuMsakavedAH santaH siddhAste napuMsakaliGgasiddhAH, amumevArtha "vIsa NapuMsagaveyA itthIveyaMmi huMti caaliisaa| puMvee aDayAlA egasamayaMmi sijhaMti // 1 // " ityasmatsiddhAntopyanusarati / zarIranivRttimadhikRtya tu puMzarIrAvasthita eva jantuH siddhyati, strIzarIreNa mokssaanvaapteH| yataH strINAM tAvaduHzIlatayA bhIrutayA hrInimagnatayA cASTAdazasahasrazIlAGgaparikalitaM paramasAhasasAdhyamAcelakyarUpamUlaguNAvaguNThitaM cAritrameva nodetIti ratnatrayasAmrAjyaM vinA kuto mokSaprAptiH, evaM puruSebhyo hInatvAdapi na strINAM On87 // muktiH, nahi hInAnAmutkRSTapadaprAptiH sambhavati, api ca strItvaM tAvanmahApApena mithyAtvasahAyena jantunivartaya 1 strii.| bhavara teca lihilA pratistra kA vikAsa sahanAmI saGgayaNAbhAvao ne siddhAste puruSakapa, evaM ca ye pUrva kAraNevatthaM ca, iha sarIrasata natu itthIe liGga, OOOOOOOOOOOOOOOOO OOOOOO Jain Education in For Private Personel Use Only ATMainelibrary.org
Page #187
--------------------------------------------------------------------------
________________ 00000000000000000000000 tIti katham bahulapApaprakRtiparAbhUtAnAM tAsAM paramapuNyaprAgbhAralabhyA paramAnandasampadudetu, apica-striyastAvatsaptamanarakapRthvyAM na gacchantItyAvayoH samAnaM, tacca tAsAM tAdRzapApapariNAmaprakarSavirahAdeva saGgacchate, evaM ca tAsAM tAdRzapuNyapariNAmaprakarSopi na saMbhavatIti kathaM taM vinA mokSAvAptiH ? evaM saptamanarakapRthvIgamanAyogyatayA tAsu vajrarSabhanArAcasaMhananamapi na svIkriyata iti kathaM tadekasAdhyA siddhistAsAmiti snggrepH|| 161 // athaitannirasitumAhatammicchaM veyakhao sarIranivattiniyamaNiyautti / caraNavirahAiA puNa save taha heyvo'siddhaa||12|| tanmithyA vedakSayaH zarIranirvRttiniyamaniyata iti / caraNavirahAdikAH punaH sarve tava hetavo'siddhAH / / 162 // thIliGasiddhA ityatra yattAvadviparItavyAkhyAnaM digambareNa kRtaM tatkiM sUtrAzAtanAbhayAt, svaparikalpitotsUtrAzAtanAbhayAdvA, Adye sUtrAzAtanAbhayAdvibhyacUyAzAtanAbhayAt kuto na bibheti, na khalu rAjAnamAsevamAnasyApi mahAmantriNo'parAdhyatona tatprayuktaH parAbhavo'ntye tu svairamunmattakelIvilasitaprAyaM vyAkhyAnametat, vedakSayasya zarIranirvattiniyamaniyatatvAt tathAhi-yadi puruSaH prArambhakaH tadA pUrva napuMsakavedaM, tataH strIvedaM, tato hAsyAdiSaTuM kSapayati, tataH puruSavedaM ca khaNDanayaM kRtvAkhaNDadvayaM yugapat kSapayati, tRtIyakhaNDaM tu saMjvalanakrodheprakSipati, yadi ca strIprArambhikA tataH prathamaM napuMsaka eva prArambhakaH tadAsau prathamaM strIvedaM, tataH puruSavedaM, tataH SaTuM, tato napuMsakavedamiti, evaM ca zarIranirvRttiniyamaniyate vedakSaye puruSa eva siddhyati na strItyajJAnavilasitametat, udIrNasyaiva vedasya pUrva kSayastatonu-pU dIrNayorityeva niyama iticenna, kalpanAmAtreNa niyantumazakyatvAt , abhihitakramasya duratikramatvAdU, etena pazcAtkSINa tyatra yattAvadviparItavyAkhyAta iti / caraNavirahAdikAH punaH sa svataha heyavo'siddhA // 162 9000000000000000000000000 Jain Education For Private Personal use only hainelibrary.org
Page #188
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma0 // 88 // Jain Education strIvedAH santaH siddhAH strIliGgasiddhA ityapyapavyAkhyAnaM draSTavyam api ca strIliGgasiddhA ityato naitAdRzArthopasthitirapi, avasthitatvasyaiva saptamyarthatvAt, strIliGgAt siddhA iti paJcamItatpuruSamaryAdayA vizleSalAbhepi niyatavizleSAlAbhAt, niyatavizleSe paJcamyA lakSaNAyAmanirUDha lakSaNAprasaGgAt kiMcaivaM liGgapadasyaiva tAdRzI lakSaNAstu tatpuruSastu prathamAgarbhaevetyatra kiM vinigamakam evaM ca " vIsa NapuMsagaveyA" ityAdAvapi viSamavyAkhyAnaM, tasmA strIliGgasiddhA ityatra cUrNikAkAroktavyAkhyAnameva nyAyyam / nanu strINAM muktau caraNavirahAdIni bAdhakAnyuktAni, tatkathamidaM vyAkhyAnamityAzaGkAyAmAha - " caraNavirahAiyA puNatti " caraNavirahAdayo ye hetavastvayopanyastAste sarve' - siddhA eva, tathA cAsiddhAnAmeteSAM na bAdhakatvamiti bhAvaH / 162 / tadasiddhimevodbhAvayituM prathamaM caraNaviraharUpaM hetuM dUSayatiNegaMtiyamitthINaM duTThattaM saMjamociyA lajjA / tAsiM carittavirahe cAubvaNNo kahaM saMgho // 163 // naikAntikaM strINAM duSTatvaM saMyamocitA lajjA / tAsAM cAritravirahe caturvarNaH kathaM saGghaH // 163 // yattAvaduktaM 'duHzIlatvAdidoSaduSTatayA strINAM na cAritramiti' tadanaikAntikaM zrUyante hi paramazIlazraddhAdiguNazAlitayA sulasAdyA bhagavatAmapi prazasyAH, pUjyante ca bahuvidhaguNagarimayogitayA bhagavajjananyAdayaH purandaraprabhRtibhirapi, puruSA api ca kecana mahArambhaparigrahaniratAH krUrAzayAzca dRzyante, na caitAvatA tajjAtIyasya na siddhiH OM sambhavatIti praNigadyamAnaM hRdyam / evaM strINAmapi kAsAMciduHzIlatvAdidoSaduSTatvepi na tajjAtIyAnAM sarvAsAmeva tadabhAvasambhavaH, syAdetat strINAM tAvat svabhAvata eva mAyAdiprakarSavattvamujjRmbhate, na ca tatprakarSe niSkaSA 160000 parIkSA vR0 // 88 // w.jainelibrary.org
Page #189
--------------------------------------------------------------------------
________________ 0000000000000000000000004 |yapariNAmarUpaM cAritramujjIvatIti, maivaM, tasya strIpuMsayostulyatvAt , zrUyate ca caramazarIriNAmapi nAradAdInAM mAyA| diprakarSavattvaM, teSAM saMjvalanI mAyA na cAritravirodhinIticetsaMyatInAmapi saiva, tathA na ca sarvAsAM mAyAprakarSaniyamo'pi, svabhAvasiddhAyA api tasyA viparItapariNAmanivarttanIyatvAt , bAhulyena tatsaMbhavAdeva ca puruSapradhAnodharma iti vyavasthA / atha salajatayA tAsAM cAritramUlamAcelakyaM na saMbhavi, aprAvRtAnAM ca tAsAM tirazcInAmiva puruSairabhibha vanIyatvAt, "no kappai niggaMdhIe acelAe hontaetti" bhavadAgamenApi niSiddhameva nAzyamiti na tAsAM cAri-1 trasaMbhava iticenna, nAmyaM hi na cAritrAGgaM lajjArUpasaMyamavighAtitvAnna ca dharmopakaraNadharaNena parigrahastasya mUrchArUpatvAt, iti prapaJcitaM prAk / apica mUchI vinApi vastrasaMsargamAtreNa yadi parigrahaH syAttadA jinakalpikasyApi himattau zItasaMpAtanivRttaye dharmArthinA zirasi vastre prakSipte tasya parigrahaprasaGgaH, tasmAdyatanayA dharmopakaraNadhAriNInAM jAsaMyatInAM na saMyamavighAto nAma, yattvanantajantusampAtayonibhUtatayA prANAtipAtaviratiM vinA na tAsAM cAritra| miti tadasabhyapralapitaM, azakyaparihAravirAdhanAyA hiMsAtvAyogAt, anyathA jantusantAnasampUrite loke samucchinnaiva prANinAmahiMsA, kizca strINAM yadi cAritraM na syAt tarhi sAdhuH sAdhvI zrAvakaH zrAvikA ceti caturvarNazramaNasaGghavyavasthA na syAt, tathAca "jo pagare diThabhattiM cAduvaNNassa samaNasaMghassa " ityAditvadAgamavirodhaH, athANuvratadhAriNI zrAvikApi sAdhvItyeva vyapadizyata iticeda, haMta tarhi kevalasamyaktvadhAriNyeva zrAvikAvyapadezamAsAdayedevaM ca zrAvakeSvapi tadvaividhyaprasaGge paJcavidhaHsaGkaH syAt , atha veSadhAriNI zrAvikA sAdhvIti vyapadizyate, zrAva 1000000000000000000000000 zvavidhaHsaGghaH syAta, tarhi kevalasamyaktvadhAradatvadAgamavirodhaH, athANa Jain Education india For Private Personal Use Only ainelibrary.org
Page #190
--------------------------------------------------------------------------
________________ kastu tathAbhUtastattvato yatireveti cAturvidhyaM vyavatiSThata iticet, nUnaM guNaM vinA veSadharaNe viDambakaceSTaiva sA, adhyAtma0 OM etenaikonaSaSTireva jIvAstriSaSTiH zalAkApuruSA iti vyapadezavatrividhopi saGgho vivakSAvazAccaturvidho vyapadizyata // 89 // iti nirastaM, syAdetat, saMbhavatu nAma cAritralezaH strINAM yadvalAdimAH sAdhvIvyapadezamAsAdayeyuH, na ca mokSahetustatprakarSopi tAsu saMbhavI, maivaM, strItvena samaM ratnatrayaprakarSasya virodhAsiddheH, tasya zailezyavasthAcaramasamayabhAvitvenAdRSTaOM tvAttadadarzane ca svabhAvata eva chAyAtapayoriva tayoH pratyakSeNa virodhAgrahAt, pratyakSApravRttau cAnumAnasyApyavRtteH, OM Agamasya tadvirodhapratipAdakasyAzravaNAt, pratyuta tadavirodhapratipAdakasyaiva jAgarUkatvAt adhikamupariSTAdvakSyate / OM atha strItvasamaniyatA mAyA vinA tannivRttiM na nivarttata iti kathaM tadanivRttau cAritraprakarSa iti cettarhi puMstvasamaniyataM krUratvAdikamapi vinA tannivRttimanivarttamAnaM kathaM cAritraprakarSe na virundhyAditi, asvAbhAvikatvAsArvadikatve ! | ubhayatra tulye // 163 // atha hInatvarUpaM dvitIyaM hetuM dUSayitumAha tu hINattaM puNa nANaM laddhiM iDiM balaM ca ahigicca / No paDikUlamasiddhaM tirayaNasAraMmi saMtaMmi // 164 // hInatvaM punarjJAnaM labdhimRddhiM balaM cAdhikRtya / no pratikUlamasiddhaM triratnasAre sati / / 164 / / na khalu strINAM jJAnApekSayA puruSebhyo hInatvaM mokSaprAptipratikUlaM, mASatuSAdInAM tAdRzajJAnaM vinApi tatprAptizravaNAt, agItArthAnAM gItArthapAratantryasyaiva jJAnaphalavattayA jJAnarUpatvAttathAca hAribhadraM vacaH " gurupArataMtanANaM saddahaNaM eyasaMgayaM ceva / etto u carittINaM mAsatusAINa nidditi // 1 // " cAritraprakarSeNa kevalajJAnAvApteH paramabhAvadazAyAma Jain Education Inter 90009000 (CHO parIkSA vR0 // 89 // nelibrary.org
Page #191
--------------------------------------------------------------------------
________________ 000000000000000000000000 siddhaM ca jJAnahInatvamapi, etena striyo na nirvANabhAjaH viziSTapUrvAdhyayanAnadhikAritvAdabhavyavadityapAstam , evaM labdhyapekSayA hInatvamapi tAsAM na pratikUlaM, vAdavikriyAcAraNAdilabdhihetusaMyamavizeSavirahe kathaM tAsAM tadadhikamokSahetutatsattvamiti hi parasyAzayaH, so'yaM durAzayaH,mASatuSAdInAM labdhivizeSahetusaMyamAbhAvepi mokSahetutacchavaNAt, kSAyopazamikalabdhivirahepi kSAyikalabdherapratighAtAt, anyathAvadhijJAnAdikamupamRdya kevalajJAnasyAprAdurbhAvaprasaGgAt, yacca na tu labdhInAM saMyamavizeSahetukatvamAgamika, karmodayakSayakSayopazamopazamahetukatayA tAsAM tatroditatvAdityAdyuktaM tatsAmAnyAbhiprAyeNa, cakravartibaladevavAsudevatvAdiprAptayopi hi labdhayo na ca saMyamasadbhAvanibandhanA tatmAptirityagrimagranthaparyAlocanayA tathAlAbhAt, anyathA kaphavipuNmalAmarzetyAdinA labdhInAM yogajanyatvapratipAdanAnupapatteH, apica labdhihInatvamapi tasyAmasiddham , cakravAdilabdhivirahepi AmazauSadhyAdInAM bhUyasInAM bhAvAt , na ca sarvalabdhisaMpannatvaM kasyApi saMbhavati, muktigAmini vAsudevatvalabdhihInatvAt, na ca kSAyopazamikAdisakalalabdhisaMpannatvamapyekasya sambhavati, nAnAjantupariNAmavaicitryAdhInavaicitryANAM tAsAmekatrAsambhavAt , etena karmakSaye kSAyopazamikalabdhimAtramudetIti kasyacinmatamapAstam , kSayajanakAnAmadhyavasAyAnAM kSayopazamajanakaradhyavasAyairatyantasAjAtyavirahAt ata evoktaM " udayakhayakhaovasamovasamasamutthA bahuppagArA u| evaM pariNAmavasA laddhIo hu~ti jIvANaM ti" RddhyapekSayApi na tAsAM hInatvaM, ratnatrayasAmrAjya satyAdhyAtmikImRddhimAzritya tadasiddheH, bAhya_pekSayA'maharddhi-12 katvAdanyathA tIrthakarAdyapekSayA'maharddhikA gaNadharAdayo na siddhisaudhamadhyAsIran / atha yajAtIye na paramamaharddhikatvaM oFOGGGGGGEOGGE Jain Education onal For Private & Personel Use Only How.jainelibrary.org
Page #192
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma0 // 90 // Jain Education 95000665959556 ca tajjAtIyasya na paramapadayogyatA, naca strIjAtau tIrthakaratvalakSaNaM paramamaharddhikatvamiti na tajjAtIyAnAM muktiriticenna, tAdRzavyAptau pramANAbhAvAt, asiddhezca, strINAmapi kAsAMcit paramapuNyaprakarSeNa tIrthakRttvAvirodhAd, nanu strItvabandhasyAnantAnubandhipratyayakatvAt tIrthakara nAmakarmabandhakasya prakRSTa samyagdarzanapratyayakatvAt strItvatIrthakRttvayorvirodha iticenna, strIvedaM baddhAnantAnubandhiprakSaye vizuddhAdhyavasAyena tIrthakara nAmakarmabandhasambhavAduktavirodhAsiddheH, anyathA vinA strIvedaM jinAnAM tatkSapaNAnupapatteH, strIvedAvirodhepi strItvaM viruddhamiticenna, OM svakAraNAdhInAbhyAM strIzarIranirvRttistrIvedAbhyAM strItvasyArthasamAjasiddhatvAt, etena mallerbhagavataH prAgbhave strItvajinanAmnorubhayorarjanaM viruddhamiti parAstam, prabalapuNyaprAgbhArANAM pApaprakRtinispandabhUtaM strItvam kAdAcitkamityeva ca tasyAzcaryabhUtatvamiti gIyate, yattu mallerbhagavataH strItve zalAkApurutvavyavahAro na syAditi tajjAlmagoSThIpralApamAtram, strItvepi tasya puruSaupayikadharmopadezAdinAtizayamahimnA ca puruSatvavyavahArAvirodhAt atha puruSAnabhi| vandyatvAdAsAM cAritraya'maharddhikatvamanumIyata iticenna, asiddhestIrthakarajananInAM jagadvandyatvAt, ziSyANAmapyAcAryAnabhivandyatvena vyabhicArAcca, sAdhvInAM sAdhumAtrAnabhivandyatayA cAritrahAniranumIyata iticenna, zaikSe vyabhicArAt, vyAptigrAhakapramANAbhAvAcca balApekSayApi hInatvamaprayojakam, anyathA strIbhyo'pi hInabalAH pavAdayaH puruSA ratna- 5 trayasAmrAjye satyapi na mucyeran, hInabalAnAM viziSTacaryArUpaM cAritrameva na syAditicenna, yathAzaktyAcaraNarUpasya () cAritrasya teSAmapyavirodhAt, jinakalpAdiviziSTasAmarthyavirahe'pi siddheH pratipAdanAdAha ca "vAdavikurvaNatvA // 90 // 900000 parIkSA vR0 jainelibrary.org
Page #193
--------------------------------------------------------------------------
________________ 000000000000000000000 dilabdhivirahe zrute kanIyasi ca / jinakalpamanaHparyayavirahe'pi na siddhiviraho'stIti " nanu nedaM yuktaM tathAvidhazaktivirahe cAritrasyAnAdaraNIyatvAditi cennanvevaM jinakalpiko'pi kSINajaGghAbalaH san virAddhacAritraH syAt, zaktimanatikramya yatanayA na tasya cAritravirAdhaneticet tadidamanyatrApi tulyaM, tathA cAgamaH "jayaNAi vaTTiyavaM nahu jayaNA bhaMjae aMgati " apica sarvAsAM strINAM hInabalatvamapyasiddhaM, malliprabhRtInAmanantabalatvAt , dRzyate ca sAmpratInAnAmapi tapovyApArAdau prAyaH puruSApekSayApi prakRSTatvamityanaikAnta(ntika)metat, etenAnupasthApyatApArAzcitakAnupadezena hInabalatvaM tAsAmityapi nirastam , yogyatAmapekSyaiva hi zAstre vicitravizuddhayupadezAt uktaM ca " saMvaranirja|rarUpo bahuprakArastapovidhiH zAstre / yogacikitsAvidhiriva kasyApi kathaJcidupakArIti / " yattu 'hInatvAdityasya | zuSirapUraNAyAM puruSApekSayA'vagAhanAhInatvAdityartha iti' tadunmattAdhyAtmikapralapitam ; ratnatrayasAmrAjye siddhe'vagA-2 hanAhInatvasyAkiJcitkaratvAt , svazarIrApekSayA sarvatrAvagAhanAvaiSamyAbhAvAcca, anyathA sthUlakRzAdizarIrabhedena tabdhavasthAviplavaprasaGgAt / etena saMsthAnahInatvAdityAdikamapyapAstam, anitthaMsthe niSThasaMsthAne sarvasaMsthAnasamAvezAt , etena yaduktaM prabhAcandreNa " strINAM na mokSaH puruSebhyo hInatvAt napuMsakAdivaditi" tadapAstaM draSTavyam, sAmA-10 nyena strINAM pakSatve'zataH siddhasAdhanAddevyAdInAM mokSAnabhyupagamAt, vivAdAspadIbhUtAnAM ca tAsAM pakSatve tadvizeSaNAnupAdAne pakSasya nyUnatvAt , prakaraNAdeva tallAbhe pksssyaapynupaadaanprsnggaadityaacaaryaaH| nanu zrutiprApte'rthe prakaraNAdInAmanavakAzAt zrutiprAptasya pakSasya na prakaraNApekSA, apitvatathAbhUtasya vizeSaNasyaiva tadapekSeticenna,"zrutiliGgavAkya Latest nhanh den muc 16 JainEducation inted For Private Personal Use Only
Page #194
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma parIkSAvR0 prakaraNasthAnasamAkhyAnAM samavAye pAradaurbalyam" ityatra zrutidvitIyetyAdinA dvitIyArUpAyA eva zrutergrahaNAt , | astu vA padameva zrutiH tathApi pakSasyeva vizeSaNasyApi zrutyA'grahaNe nyUnatvameva, vastuto vivAdApannatvamapi mokSa sAmagrIsamavahitatvaparyavasannamevetarasya durvacatvAt, tathA ca pratijJAyA eva balavatpramANena bAdhaH, nahi mokSasAmagrI| samavahitA na mokSabhAja iti na virodhapaddhatiparAhatam / apica strINAM mokSo napuMsakebhyo'dhikatvAt puruSavaditi | satpratipakSopi, etena nyUnatvaM puruSadoSo natu vastudoSaH, nacaitAvataiva vAdiparAjayAt kathAparyavasAnaM, tattvanirNinIpAyAmadoSAdityuktAvapi na ksstiH|| 164 // atha pApaprakRtibAhulyahetuM dUSayitumAhapAvANaM payaDINaM thInivattIi baMdhajaNaNINaM / sammatteNeva khae No tAsiM pAvabahulattaM // 165 // pApAnAM prakRtInAM strInirvRtterbandhajananInAm / samyaktvenaiva kSaye no tAsAM pApabahulatvam // 165 / / __ yattAvaduktaM "mithyAtvasahAyena mahApApena strItvasya nivarttanAnna strIzarIravarttina Atmano muktiriti " tadayuktaM, samya1 ktvapratipattyaiva mithyAtvAdInAM kSayAdisambhavAt , AstrIzarIraM tadanuvRttau tasyAH samyaktvAderapyalAbhaprasaGgAt , uktaM ca yogazAstravRttau-nanu mahApApena mithyAtvasahAyena strItvamayate, nahi samyagdRSTiH strItvaM kadAcid banAtIti kathaM strIzarIravartina Atmano muktiH syAt, maivaM, samyaktvapratipattikAla evAntaHkoTisthitikAnAM sarvakarmaNAM bhAvena mithyAtvamohanIyAdInAM kSayAdisambhavAditi nanu tathApi mA bhUttAsAM samyagdarzanamahinA mithyAtvAdika tathApi strItvasamarjitaH kAmAtireka eva muktipratipanthI, evaM ca striyo na muktibhAjaH puruSApekSayA tIvrakAmatvAt EFFFFFFFFFFFFFFFFFC COCCC00000000000(r)(r)(r)(r)OE // 91 // Jain Education Intel For Private Personel Use Only W inelibrary.org
Page #195
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education napuMsakavat ityanumAnamiti cenna, tIvrasyApi kAmasya zrutAdhyayanAdiprasUtaviparIta pariNAmanivarttanIyatvAt, nahi kAmamanirudhya puruSA api mucyante, evaM ca pUrvAnumAne striyo mokSabhAjaH napuMsakebhyo hInakAmatvAt puruSavat iti satpratipakSo'pi, nanvevaM napuMsakAnAmapi kuto na muktisteSAmapi tIvratarakAmasya viparItapariNAmanivarttanIyatvAt, strIpuruSazarIrayoreva mokSahetutvAnnapuMsakasya svabhAvAdeva na mokSa iti cettarhi lAghavAtpuMzarIratvenaiva mokSahetutAstu, strInapuMsakayostu svabhAvAdeva na mokSaH, AgamasiddhaH strINAM mokSo natu napuMsakasyeti cetso'yamAgamo vivAdagrastaH, akkIbazarIratvenaiva mokSahetutAstviti cenna, puMzarIratvApekSayA'kkI bazarIratvasya gurutvAt, atrocyate - jAtinapuMsa kasya tAvatsamyaktvAdyabhAvAdeva na mokSaH, strINAM tu tatsAmrAjyAttadavirodhaH, evaM ca pramANabalAdguruNApyaklIvazarIratvenaiva hetutA, yena rUpeNa ratnatrayaprAptihetutA tena rUpeNa mokSahetutvAt, anyathA strIklIvayoH svabhAvasAmye striyAH klIbasyeva samyagdarzanAdikamapi na syAt syAdetat-napuMsakAnA'napuMsaka zarIranirvRtterantAnubandhibhiranuvarttitavyam, | strINAM tvAstrIzarIranirvRtteH pratyAkhyAnAvaraNairanuvarttiSyata iti klIbasya na samyagdarzanaM, strINAM tu na cAritrameveti cenna, strItvaklIbatvabandhakatvasAmyena dvayorapyavizeSeNAnantAnubandhyanuvRttiprasaGgAt striyAstatkSayAdisAmagryAM ca kaSAyAntarakSayAdisAmagryA apyabAdhAt, napuMsakasya kuto na tAdRzasAmagrIticettatra svabhAva eva zaraNam ; OM napuMsakatvabandhakAlInAnAmanantAnubandhyAdInAM nikAcanAditi dig // 165 // atha manaHprakarSavirahasaMhananavirahahetuM dUSayati 900000 Hww.jainelibrary.org
Page #196
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma parIkSA vR0 // 92 // 0000000000000000000000 Naya tAmiNaviriyaM asuhaM vasuhaM viNeva ukittN| tArisaNiyamAbhAvA teNa hocrmheuuvi||16|| naca tAsAM manovIryamazubhaM ca zubhamapi naivotkRSTam / tAdRzaniyamAbhAvAt tena hatazcaramaheturapi // 166 // yattAvaduktaM " strINAM saptamanarakapRthvIgamanayogyamanovIryapariNatyabhAvAt mokSagamanahetumanovIryapariNaterapyabhAva iti" tadayuktaM, nahi yatra yatra mokSagamanayogyatA tatra tatra saptamanarakapRthvIgamanayogyateti vyAdhirasti, yadbalena vyApakAbhAvAcApyAbhAvaH siddhyet , prasannacandrAdiSu tadubhayasahacAro dRSTa iti cenna, sahacAradarzanamAtreNa vyApteragrahAt, tAdRzAzubhamanovIryapariNativirahiNi caramazarIriNi vyabhicArAt; etena yatra saptamanarakapRthvIgamanayogyatAvirahastatra muktigamanayogyatAviraha ityabhAvamukhena vyAptirapi parAstA; utkRSTAzubhamanovIryapariNativirahepi utkRTazubhamanovIryapariNatisambhavAdanyathA viparItaniyamaprasaGge muktigamanAyogyAnAmabhavyAnAmapi saptamanarakapRthvIgamanaM 1 na syaat| api ca-nAdhogativiSaye manovIryapariNativaiSamyadarzanAdUrdhvagatAvapi tadvaiSamyam, yato bhujaparisarpAH pakSiNazcatuSpadA uragAzcAdhogatAvutkarSato yathAkrama dvitIyAM tRtIyAM caturthI paJcamI ca pRthvIM gacchanti, Urdhva tu sarvepyutkarSataH sahasrAraM yAvadeveti; syAdetata, teSAmU dhogativaiSamyaM bhavasvAbhAvyAdeva, strINAM tu na tathA, narabhavena saptanarakapRthivyAmapi gamanasambhavAt iticettathApi strIparyAyasyaivAyaM svabhAvo yatsaptamanarakapRthvyAM tA na gacchantIti; mokSe'pi tA na gacchantIti kuto nAsAM svabhAva iticet tatkAraNasAmrAjye tAdRzasvAbhAvyAkalpanAt, tarhi saptamanaraka, pRthivIgamanAbhAvo'pi tAsAM kAraNAbhAvamanveSayatIticettarhi bhujaparisAdInAmapi dvitIyAdinarakapRthivIgamanAbhAva utkRSTAzubhamanoraka 0000000000000000000000 nayamaprasaGge mukti viSaye ma // 92 // Jain Educati o nal For Private Personal Use Only
Page #197
--------------------------------------------------------------------------
________________ SOOOOOOOORSOCCCSFOOOOO kAraNAbhAvamanveSayatIti tulyam , tasmAnna zubhagatyarjanasAmotkarSo'zubhagatyarjanasAmotkarSa vyAmoti, athordhvagatiparamotkarSa evAdhogatiparamotkarSavyApyastenAntarAlikavaiSamyadarzanepi na kSatiriti cenna, tasyApi niyamasya dUSitatvAt etena-strINAM na jJAnAdi paramaprakarSatvAt saptamanarakapRthvIgamanApuNyaparamaprakarSavat, ityapi nirstm| striyo jJAnAdiparamaprakarSAbhAvavatyaH paramaprakarSavAdityarthe hi kiM kena saGgatam, jJAnAdiparamaprakarSoM na strIvRttiH paramaprakarSatvAt ityarthe tu SaSThayAH saptamyarthe lakSaNApattiH, sAmpradAyikasaptamyanupAdAnasyAnyAyyatvam, mohanIyasthitiparamaprakarSe strIvedaparamaprakarSe vyabhicArazca, saptamanarakapRthvIgamanApuNyajAtIyaparamaprakarSatvasya hetvarthatve pakSAvRttitvam jJAnAderapuNyajAtIyatvAbhAvAt, AtmapariNAmatvajAtyA tajjAtIyatvasya strIvedapariNAmAdisAdhAraNatvenAnaikAntikatvAt , strINAM na jJAnAdiparamaprakarSaH guNaprakarSatvAt , ityatra vyAptigrAhakapramANAbhAvaH, jJAnAdiprakarSaH strIvRttinapuMsakAvRttirguNaprakarSatvAt samyagdarzanaprakarSavat ityetena bAdhazca / kiMca chAAsthyakAlAvacchedena jJAnAdiprakarSasya / strIvRttitvAbhAve sAdhye zrutajJAnaprakarSamAdAya pakSakadeze siddhasAdhanam, kaivalyakAlAvacchedena tatsAdhane ca vadato vyAghAtaH, atha cAritraprakarSo na strIvRttirguNaprakarSatvAt zrutajJAnaparamaprakarSavat iticenna, samyagdarzanaprakarSaNa vyabhicArAdU, jJAnaprakarSa vinApi cAritraprakarSasya mASatuSAdau siddhatvenAprayojakatvAcca / evaM caitaddhetunirAse saMhananAbhAvaheturapi parAsto veditavyo, yataH strINAM vajrarSabhasaMhananAbhAvaH kimAgamaniSiddhatvAt sAdhyate ? saptamanaraka-15 pRthvIgamanAyogyatvAdvAnumIyate? nAdyaH niSedhakAgamAzravaNAt, na dvitIyaH saptamanarakapRthvIgamanayogyatvasya vajra 000000000000000000000000 Join Education Mr.jainelibrary.org
Page #198
--------------------------------------------------------------------------
________________ parIkSAvR0 adhyAtma rSabhanArAcasaMhananaparyavasitatvenAtmAzrayAt; atha saptamanarakapRthvIgamanayogyatvAbhAvena viziSTamanovIryapariNatyabhA vo'numIyate, tena ca vajrarSabhanArAcasaMhananAbhAva iti cettatrApi yogyatA yadi vajrarSabhanArAcasaMhananarUpA tadAnyo nyAzrayaH, yadi ca manaHpariNativizeSarUpA tadA tadabhAvena tadabhAvasAdhane AtmAzrayaH, tAdRzAzubhamanovIryaparikiNatiM vinApi vajrarSabhanArAcasaMhananasya caramazarIriNAM sambhavena vyabhicArazca; naca saptamanarakapRthvIgamanayogyatvA bhAvanotkRSTAzubhamanovIryajAtIyavIryAbhAvo'numIyate, tena ca vajrarSabhanArAcasaMhananAbhAvo'numAsyate iti(cenna),yogyatAyA durvacatvAduktAntarbhAve coktadoSAt, evaM cakrakAnavasthAdidUSaNakadambakamudbhAvanIyam / ___ evaM vyavasthite strInirvANasAdhanAyAnumAnamAhuH-manuSyastrIjAtiH kayAcivyaktyA muktyavikalakAraNavatyA tadvatI pravrajyAdhikAritvAt puruSavat, na caitdsiddhm| "guviNI bAlavuDDAya pavAveuMNa kappai" iti siddhAntena tAsAM tadadhikAritvapratipAdanAt , vizeSapratiSedhasya zeSAbhyanujJAnAntarIyakatvAditi / nanu pravrajyAdhikArasya pAramparyeNa mokSahetutayaivanirvAhaH, na caivamalpAyAsasAdhye taddhetudezaviratyAdAveva pravRttiH saGgaccheta, natu bahvAyAsasAdhyasarvaviratAviti vAcyam, dezaviratyAderbhUyobhavaghaTitapAramparyeNa mokSahetutve'pi cAritrasyaivAlpabhavaghaTitapAramparyeNa mokSahetutvAttAdRzapAramparyeNa mokSArthitayA tatra pravRtteryuktatvAtkathamanyathA duSSamAkAlavartino mumukSavastatra pravartiSyanta iticenna,vinA kAraNavaikalyama|dhikAriNaH sAmAnyato mumukSAmAtreNaiva pravRtteH, anyathA viparItazaGkayA pravRttipratibandhaH / kiMcaivaM dezaviratAnAmiva |saMyatInAM pAramparyeNaiva mokSAdhikAritvamabhidhAnIyaM syAt, anyathA'dhikAriNaH sarvadA sAmagrIvaikalye'nadhikAritvaM 000000000000000000000006 000000000000000 Jan Education in For Private Personal use only R ainelibrary.org
Page #199
--------------------------------------------------------------------------
________________ taha itthittaM Na ya puNNakalAlAnA kevalinAM bhavet / nirvivAdam , evaM cAtrikhAnepathyasya vA OOGRESOOGSPOOOOOO syAttasmAnna kiMcidatat, evaM manuSyastrI kAcinnivAtyavikalatatkAraNatvAt puruSavat ityapyAhuH // 166 // evamAcAyanirAkRto'pi kSapaNako daNDena tADito'pi bubhukSito balIrvadda iva punarmukhaM prakSipatikIvassa kappiassiva ithie kappiAI siddhI vi|nn viNA visihacariyaM tAsiM tu visittttkmmkho|| klIbasya kalpitasyeva striyA: kalpitAyAH siddhirapi / na vinA viziSTacayo tAsAM tu vishissttkrmkssyH||167 // pAvaM taha itthittaM Naya puNNaphalANa kevalINa have / paramAsuibhUyANaM Na ya paramorAlio deho // 16 // pApaM tathA strItvaM naca puNyaphalAnAM kevalinAM bhavet / paramAzucibhUtAnAM naca paramaudAriko dehaH // 168 // - nanu jAtinapuMsakasya tAvanna mokSaH api tu kRtrimasyeti nirvivAdam, evaM cAkRtrimAyAH striyopi na mokSo'pi tu gRhItazrAmaNasya puMsa eva kenacidvidyAdharAdinA vidyAmahinnA kRtastrIzarIrasya dhRtastrInepathyasya vA sataH kRtrimastrIkRtasya syAtkadAcit mokSaH, nanu jAtinapuMsakasya samyagdarzanAdikAraNavaikalyAnna muktiH, striyAstu tadasambhavAt sambhavatyeva muktirityupadarzitameveticenna; na khalu jJAnAditrayamAhatyaiva muktijanakamapi tu kevalajJAnAdipratipanthivicitrakarmakSayadvArA, striyAzca vedamohanIyAdika karma puruSebhyaH prabalamiti nirvivAdam , prabalaM ca karma prabalenaivAnuSThAnena kSIyate, anyathA sthavirakalpenaiva mokSasiddhau vipulanirjarArthino jinakalpAdikaM na pratipadyeran , evaM ca purupApekSayA prabalakarmaNAM strINAM puruSebhyo viziSTameva cAritraM tatkSapaNakSama syAt, naca tathA zrUyate "jinakappiyA itthI Na havaI" ityAdinA strINAM jinakalpAdiniSedhAt, kintu tebhyo hInameva, tathAca tAsAM hInena cAritreNa kathaM DOOOOOOOOOOOOOOOOOOOOO 1 For Private Personal Use Only en duen
Page #200
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma // 94 // 00000000000000000000000 prabalakarmakSapaNam , kathaM ca tadakSaye pratipanthini jAgrati kevalajJAnAdiprAdurbhAvaH, kathaM ca tadaprAdurbhAve paramAnanda-| parIkSAvR0 sukhasaMvedanamiti / nanvevaM tAdRzakarmakSapaNArthitayA tAsAM cAritre'pi pravRttirna syAditi cenna, sAmAnyatazcAritrapratyayikanirjarArthitayaiva cAritre pravRttevizeSasya saMzayagrastatayA pravRttyunupayogitvAt ,syAdetat , bAhyakriyAyA hInatve'pi bhAvaprAbalyAdeva prabalakarmakSayaH syAditi,maivam , vinA kriyAprAbalyaM bhAvaprAbalyasyaivAsambhavAdanyathA jinakalpAdikaM vinaiva | | jinakalpAdijanyanirjarAjanakabhAvaprAbalyasambhAvanayA jinakalpAdipratipitsavo'pi jinakalpAdAvudAsIran , nanu tathA pi yathAvatprayatamAnasya sAdhoH krodhAdinottaraguNavaikalye'pi yathA na muniguNarAhityam ,tathA strIvedaprAbalyepi strINAM na |cAritrahAniriti, maivaM, yogasthairyarUpasyApi cAritrasya krodhAdinA'pratighAte'pi brahmacaryaikajIvitasya tasya strIve-19 dodayajanitakAmAtirekeNa pratighAtAt, virodhipracayasyAlpIyasaH pratibandhe sAmarthyAt, tasmAt strIklIbayorubhayorapi kiMcinmuktikAraNavaikalye samAne kalpitayoreva tayormuktirna tvakalpitayoH, svabhAvatastu puruSasyaiva muktiyogyatva-16 miti yuktamAbhAti, tathA puNyasurataroH phalabhUtaM kaivalyamAsAdayatAM kevalinAM pApaniSpandabhUtaM strItvaM na sambhavati, anyathA tIrthaGkarAdayo'pi strItvamAsAdayeyuH, atha strIzarIraM na pApaM, strIvedAdestu pAparUpasya kaivalyaprApteH prAgevopakSepAt neyamupAlambhasambhAvaneti cenna, na khalu pApaprakRtijanyatvena pApatvam , puNyaprakRtijanyatvena vA puNyatvam vyava-13 sthitam, pApaprakRtijanyasyApi rAgasya zubhAzubhAGgatayA dvaividhyavyavasthiteH, apitu pApatvaM pratikUlavedanIyatayA puNyatvaM cAnukUlavedanIyatayA, tatazca strItvaM jagadgarhaNIyamiti pratikUlavedanIyatayA pApameva klIbatvavad, yadyapyevaM kuSThiprabhRtInAM | oOOOGROOOOOOOOOOOOOOO Jan Education intem For Private Personal Use Only
Page #201
--------------------------------------------------------------------------
________________ Jain Education 0000 || vedanAbhibhUtatayA pratikUlavedanIyatayA narAyurapi pApatvamAskanded, na caivamasti, naratiryaksurAyuSAM puNyaprakRtitvena pratipAdanAt, tathApi nizcayatastaddazAyAM tathAtve yatsAmAnyAkrAntasya sarvasya pratikUlavedanIyatvam tatsAmAnyAkrAntasyaiva vyavahAranayaH pApatvamanumanyate, yathA narakAyuSo na tvanyasyeti sarvamavadAtam tathA paramAzucibhUtAnAM strINAM paramapAvitryapAtraparamaudA rikazarIraM na sambhaved, na ca paramaudArikazarIrahInAH kevalinaH sambhaveyuriti na strINAM muktiH // 168 // atrocyate - eyamajuttaM jamhA vicittabhAvA vicittakammakhao / Na ya itthittaM pAvaM jiNANa pAeNa Natthitti // 169 // etadayuktaM yasmAdvicitrabhAvAdvicitrakarmakSayaH / naca strItvaM pApaM jinAnAM prAyeNa nAstIti / / 169 / / yattAvaduktaM 'strINAM puruSApekSayA prabalakarmatvAnna tebhyo hInena cAritreNa tAsAM karmakSaya iti' tadasat, tebhyaH prabalakarmatvasyaiva strINAmasiddheH, strIvedasya puMvedApekSayA prAbalyepi tasya puruSeSvapyabAdhitatvAd, nairantaryeNa prajvalanasya cAniyatatvAt kavivat (?) strItvasamaniyatAnAM doSANAM prAbalyepi kvacitpuMstvasamaniyatAnAM doSANAM api prAbalyAt, astu vA puruSApekSayA prabalakarmatvaM strINAm, "tuSyatu durjana" iti nyAyAt, tathApi tAsAM bhAvavaicitryAdeva vici trakarmakSayaH; adhyavasAyavaicitryAdeva nirjarAvaicitryapratipAdanAt, anyathA sarveSAM cAritriNAM samanirjaratvaprasaGgAt, nanvevamanyathaiva bhAvavaicitrya sambhAvanayA jinakalpikAdInAM jinakalpAdau pravRttirna syAdityuktaM kiM vismRtamiti cenna vismRtaM tvayaiva pratyutAyuktamuktaM, zaktyanigUhanena saMyamavIryollAsa eva hi cAritraM paripUryate, jinakalpikAdInAM ca sthavirakalpApekSayA viziSTamArge jinakalpe zaktAnAM viparItazaGkayA tatra zaktinigUhane cAritrameva hIyeta, kuta H jainelibrary.org
Page #202
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma parIkSA vR0 000000000000000000000000 starAM tadatirekAdhInabhAvavaicitryaprAptisambhAvanA, strINAM tu viziSTamArge zaktireva neti svocitacAritre zaktimanigUhya pravarttamAnAnAM na nAma zaktinigUhanAdhInAM cAritrahAnirasti, evaM cottarottaraM cAritravRddhireva tAsAM sambhavatIti sambhavati bhAvavaicitryAdhIno vicitrakarmakSayaH, idamevAbhipretyoktaM "jinavacanaM jAnIte, zraddhatte, carati, cAryikA shblm| nAsyAstyasambhavo'sya nAdRSTavirodhagatirastIti," naca strIvedodayaprasUtakAmAtirekapratibaddhyatayA brahmacaryaikajIvitaM bhAvavaicitryameva tAsAmasambhavIti vAcyam , strINAmapi durddharabrahmacaryadharaNazravaNAt , kaSAyahAnisAmacyA nokaSAyahAneH sukaratvAdanyathA puMsAmapi kaH pratIkAraH, naca chadmasthAnAM kAtsnyenAniruddhamanasAm kAdAcitkena mAnasavikAralezenAticArasambhave'pyanAcAro nAma, dezabhaGgepi sarvabhaGgAbhAvAt, mAnasikapApasya mAnasapazcAttApAdi-| pratIkAryatvAdU / anyathA chadmasthAnAM pratyAkhyAnabhaGgAvazyakatve pravrajyocchedaprasaGgaH, tasmAt strIklIbayovaiSamyasya darzitatvAttayorubhayoH samAnazIlatve vAGamAtrameva zaraNamiti na kiJcidetat , yadapyuktaM 'pAparUpaM strItvaM paramapuNyaprArabhArANAM kevalinAM na sambhavatIti' tadasat, strItvasya pApatvAsiddheH, jagadgahaNIyatvasyAsiddhatayA tadasAdhakatvAt , bhagavajananyAdInAmahaNIyatvAt , naca strItvaM kevalinAM vItadveSANAM pratikUlavedanIyaM, yena tvaduktarItyApi tatpApatvamAskandet , naca parapratikUlavedanIyatayaiva pApatvaM, bAhyAnAM zrAmaNyasyApi pratikUlavedanIyatvAt , rAgasya zubhAzubhAGgatayA dvaividhyamapi na pApapuNyatvAbhyAm , kintu zubhAzubhatvAbhyAM, puNyapApatvayostu paribhASaiva tantramiti na kiJcidetat, naca strItvaM tIrthakarANAM prAyo'sambhavIti kevalinAmapi tathA, evaM sati vipratvAdijAtirapi tIrthakarANAM prAyo na sambha 100000000000000000000000 // 95 // Jain Education Inter For Private Personel Use Only ainelibrary.org
Page #203
--------------------------------------------------------------------------
________________ 0000000000000000000000 vatIti tajjAtIyA api satyapi jJAnAdisAmrAjye na kevalino bhaveyuH, kiMca tIrthakare'sambhavadatIrthakaratvaM sAmAkAnyakevalinAmapi sambhavediti tasmAtpakSapAtamAtrametat, paramaudArikazarIraM cAzaucanirAsapravaNaM yadi svasAmagryadhInaM sambhavettarhi strINAmapi prAptakaivalyAnAmazaucanirAsAya prabhavenno cenna saMbhavediti saGkepaH // 169 // upasaMharatiiya itthINaM siddhI siddhA siddhaMtamUlajuttIhi / eyaM asadahaMtA cikkaNakammA muNeyavA // 170 // iti strINAM siddhiH siddhA siddhAntamUlayuktibhiH / etAmazraddadhataH dRDhakarmANo jJAtavyAH / / 170 // spaSTA evaM ca prAsAdhi strINAM nirvANaM, tatsiddhau ca siddhAH siddhAnAM paJcadaza bhedAH, tatsiddhau ca siddhaM saprasaGgamadhyAtmanirUpaNam , athaitadupaniSadbhUtamupadizati-- eyaM paramarahassaM eso ajjhppknngksvho| esA ya parA ANA saMjamajogesa jo jtto|| 171 // etatparamarahasyameSo'dhyAtmakanakakaSapaTTaH / eSA ca parAjJA saMyamayogeSu yo yatnaH // 171 // 'etadeva khalu sakalanayapramANavyutpAdanapravaNasya prAkprapaJcasyopaniSadbhUtaM yaH saMyamayogeSu vyApAraH' jJAnasya viratiphalatvAt , tanmayasya zAstrasya tatphalavattayaiva phalavattvAt, tathAca pAramANe "sabesi piNayANaM bahuvihavattavayaM NisAmittA / taM sabaNayavisuddhaM jaM caraNaguNaDio sAhUtti / " nanvevaM vAdagranthasyAsya vAdiparAjaya eva phalaM natu viratiriti na pAramArthikaM phalamiticenna, vijigISUNAM vAdiparAjayasya phalatvepi tattvanirNinISUNAM tattvanirNayadvArA viratereva phalatvAt, eSa eva cAdhyAtmabhAvanAyAdhyAtmyaparIkSAnibandhanam , kanakasyeva kaSopalalekhA, bAhyakaraNavyA irumurururuOeeGGE For Private & Personel Use Only
Page #204
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma parIkSA vR0 SOOOOOOOOOOOOOOOOOOaattttu pArasyaivAbhyantaravizuddhiparIkSAkSamatvAt , tadvirahe tadabhAvAt , taduktamAgame "saJjamajogesu sayA je puNa saMtaviriyA visIyanti / kaha te visuddhacaraNA, bAhirakaraNAlasA huMtitti / " eSaiva ca parA bhagavatAmAjJA tapaHsaMyamayorevodyacchatAM sakalaphalAnujJAnAt taduktam-"ceiyakulagaNasaMghe, AyariyANaM ca pavayaNasue ya / sabesu vi teNa kayaM, tvsNjmmujjmtennNti|" ayaM ca tatroktasakalaguNayogAllAkSaNikaH prayogaH, evaM ca sakalasArabhUtatayA tapaHsaMyamayoreva yatitavyamityupadezasarvasvam, nanvasmAdupadezAccAritre iSTasAdhanatvapratisandhAnepi cAritrAvaraNakarmapratibandhAdeva prANinAM na pravRttirbhaviSyati, tadanudaye ca svata eva tatra pravRttervyartho'yamupadeza iticenna, laghukarmaNAmapi yeSAmiSTasAdhanatvakA jJAnavilambAnna pravRttisteSAmiSTasAdhanatvajJApanAyaiva zAstravyApArAt, punarbandhakAdivyatiriktAnAmeva yogyatvenAdhikAritvAd atathAbhUteSu bhagavadupadezasyApyanatiprayojanatvAt ,api ca zAstropadezazravaNodbhUtazraddhAtizayenAnikAcitakarmaNAM pratibandhakakarmakSayo'pi sambhavedeva, nikAcitakarmaNAmeva dharma zrutvApyapravRtteH uktaMca-aNusiThThA ya bahuvihaM, micchaddihI ya je narA ahmaa| baddhanikAiyakammA sugaMti dhammaM Na ya karatIti / " nanu tathApi dIrghasaMsAritvazaGkayA abhavyatvazaGkayA |ca bahvAyAsasAdhyamokSopAye cAritre pravRttirna bhaviSyatItyAzaGkAyAmAhaAsannasiddhiyANaM jIvANaM lakkhaNaM imaM ceva / teNa Na pavittiroho bhavAbhavattasaMkAe // 172 // AsannasiddhikAnAM jIvAnAM lakSaNamidameva / tena na pravRttirodho bhavyAbhavyatvazaGkayA / / 172 / / saMyamo yama eva hyAsannasiddhikasya jIvasya lakSaNaM tadAhuH-"AsannakAlabhavasiddhiyassa jIvassa lakkhaNaM innmo| 6000-6666000 // 96 // Jain Education For Private Personel Use Only a ainelibrary.org
Page #205
--------------------------------------------------------------------------
________________ T hu tu da toan the visayasuhesu Na rajaha sabatthAmeNa ujamaitti" evaM saMyamapravRttirevAsannasiddhikatvasya tadvyApakabhavyatvasya ca,0 vyApyavyApyasya sutarAM vyApyatvAt , tathAca tajjJAnameva vizeSadarzanatayA tadviparItadIrghasaMsAritvAbhavyatvazaGkAnivartakamiti, tatastannivRttau nirAbAdhA mokSopAye pravRttiH, atha pravRttyuttaraM tadjJAnena vizeSadarzanena pratibandhakazaGkAnivRttistannivRttau ca pratibandhakAbhAvaghaTitasAmagrIsAmrAjyena pravRttirityanyonyAzraya iti cenna, tathApravarttamAnAnAmanyeSAmAsannasiddhikatvaM nizcitya tadvacApyatajAtIyatvasya svasminpratisandhAnenoktazaGkAnivRttyA pravRtterabAdhAt, athavA bhogecchAnivRttirUpaM vairAgyaM tannivartakAsaMyamadveSo vAsannasiddhikatvavyApyatvena pratisaMhita uktazaGkAnivartaka iti na kiJcadanupapannam , vastutastu bhavyAbhavyatvazaGkava svasaMviditA bhavyAbhavyatvazaGkApratibandhikA, tasyA eva bhavyatvavyApyatvAt , taduktamAcAraTIkAyAM-"abhavyasya bhavyAbhavyatvazaGkAyA abhAvAditi" atha na vyApyaM zaGkApratibandhakaM kintu tadarzanaM, tathAca na zaGkA pratibandhikA kintu tadjJAnamiticenna, svasaMviditAyAstasyA eva tadjJAnarUpatvAt , atha svarUpasadvyApyajJAnaM na prativandhakaM kintu vyApyatvena tadUjJAnam , na ca puruSatvavyApyasvarUpasatpuruSatvajJAne'pi puruSatvAbhAvazaGkAnivRtteranubhavabalena svarUpasadvayApyajJAnasyaiva zaGkA nivarttakamitivAcyam, avyApyepi vyApyatvena bhrAmyatastathApyatvaprakArakadharmajJAnAttadviparItazaGkAnivRtteyApyatvaprakArakavyApyajJAnasya zaGkAnivartakatvAt , nacopadarzitA zaGkA svasmin bhavyatvavyApyatvaprakAriketi, neyaM tannivatiketicettathApi bhavyatvavyApyatAdRzazaGkAvAnahamiti jJAnAntareNaiva tAdRzazaGkAnivRttau pravRttirabAdhitaiveti sarvamavadAtam / etena siddhau vA a te te data toc JanEdu17 For Private 3 Personal Use Only Jainelibrary.org
Page #206
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma parIkSAvR0 3900000000000000000000 saMsAryakasvabhAvA eva kecit AtmAna iti sthite'hameva yadi tathA syAM tadA mama viparItaprayojanaM parivrAjakatvamiti zaGkayA na kazcittadarthaM brahmacaryAdiduHkhamanubhavedityudayanamataM parAstam , evamabhavyatvazaGkAnivRttau sAmAnyataH pravRttirdIrghasaMsAritvazaGkAnivRttau dRDhatarakarmakSaye pravRttiriti tattvam // 172 // atha ye vadanti mokSopAye pravRttistAvadvairAgyAdeva, vairAgyaM ca nAbhuktabhogAnAmeva, bhogeSu siddhatvapratisandhAnena tadicchAsantativicchedasambhavAttathAca bhogAn bhuktvaiva tadanantaraM mokSopAye yogamArge pravartiSyAmaha iti, tAnanuzAsitumAhajo puNa bhoe bhottuM icchai tatto ya saMjamaM kAuM / jalaNami pajalittA icchai pacchA sa nivaauN||173||1 yaH punarbhogAn bhuktvecchati tatazca saMyamaM kartum / jvalane prajvalyecchati pazcAtsa nirvAtum // 173 // _ na khalu kAmopabhogena kAmakSayo nAmApi tu tadabhivRddhireva, prAptajAtIye sukhAntare icchAsAmagrIsaJcArAdajJAta icchAvirahAdU, nacaivaM samAnaprakArakecchAM prati samAnaprakArakajJAnasya hetutvamastu, siddhatvaM tu tatrAtantramiti vAcyam , tathApi siddhasukhopAyeSTasAdhanatAsAkSAtkAraprasUtasadRzadarzanodbodhyadRDhatarasaMskAraparamparopanIyamAnopAyAntareSTasAdhanatAsmaraNaparamparAdhInecchAbhivRddheH kAmopabhogAdhInatvAda, atha siddhatvajJAnakRtasAmAnyecchAvicchedasambhavAt nevamiticenna, sAmAnAdhikaraNyena siddhatvajJAnepi sAmAnAdhikaraNyenecchAyA anubhavikatvAt , kathamanyathA proSitasyAjJAtakAntAmaraNasya tatkAntAvalokanAdAvicchA, sAmAnyadharmAvacchedena siddhatvadhIstu yAvadAzrayasiddhatvadhiyaM vinA vizepadarzino na sambhavati, atha sukhatvAdisAmAnAdhikaraNyena siddhatvajJAnamevecchAvirodhi, na ca sukhatvena tattatsukhe kruEaiCOGNOS Jain Education Inter For Private & Personel Use Only H ainelibrary.org
Page #207
--------------------------------------------------------------------------
________________ 000000000000000000000 siddhatvajJAnaM, tena tattatsukhecchAvirodhivazenAnantapratibandhakatvakalpane gauravAt , samAnaprakArakatvenaiva tthaatvaat| itthaM ca sukhatvena siddhatvajJAnadazAyAM tattatsukhabhinnatvenaiva siddha eva tattatsukhe icchAproSitasyApi jJAta eva kAntAvalokane jJAtAnyasvIyakAntAvalokanatveneccheti cenna, tathApi sAmAnyecchA'vicchedepi vizeSecchAvicchedaprasaGgAta, tAvadicchAnAM bhramatvakalpanApekSayA samAnaviSayatvapratyAsattyA samAnaprakArakasiddhatvajJAnasya pratibandhakatvakalpanAyA nyAyyatvAttattatsukhabhinnatvena sukhecchAnAM jJAtAnyakAntAvalokanatvAdineSTasAdhanatAjJAnAnAM jJAtAnyakAntAvalokanatvAdinecchAhetutvakalpanApekSayAvacchedakAvacchedenaiva siddhatvajJAnasya pratibandhakatvakalpanAyA yuktatvAcca, etena sAmAnA|dhikaraNyena siddhatvajJAnasyaiva virodhitvam , proSitasya tvavalokanatvasAmAnyalakSaNayopasthite bhAvyavalokane tatkAntI-10 yatvabhrameNa siddhatattadavalokanetaratatkAntAvalokanatvenaiveccheti nirastam / atha sukhatvenecchAM prati sukhatvena siddhatva-16 jJAnameva pratibandhaka, na tu sukhatvAvacchedena siddhatvajJAnaM, sukhatvavyApakasiddhatvIyasvarUpasambandhena siddhatvaprakArakasukAkhatvAvacchinnavizeSatAkajJAnatvApekSayA vizeSataH svarUpasambandhena siddhatvaprakArakasukhatvAvacchinnavizeSyatAkajJAna-13 tvasyaiva laghutvAt , nacaivaM sAmAnAdhikaraNyena siddhatvajJAnottaraM sAmAnAdhikaraNyenecchApalApaH, ananyagatyA sukhaja-16 nakAdRSTavizeSasyottejakatvasvIkArAt , evaM ca proSitasyApi mRtakAntAvalokanecchApratibandhake tatkAntAvalokanatvena siddhatvajJAne kAntAmaraNajJAnAbhAvAdikamuttejaka vAcyam , nacaivaM gauravaM, vyApakatvanivezApekSayottejakaniveze lAghavAt , anyathA vizeSadarzinaH sAmAnyecchA'vicchedaprasaGgAcceti cenna, evaM satyuttejakatvAbhimatAdRSTakSayasyaiva sAmAnyecchA 300000000000000000000000 Jain Educataa TAL
Page #208
--------------------------------------------------------------------------
________________ DUCTS adhyAtma0 vicchedakatvaucityAt, vastutastu vizeSadarzinaH siddhatvajJAnakRtaH sAmAnyecchAvicchedo nAstyeva, kintu sukhe saMsAra parIkSA vR0 duHkhAnubandhitvajJAnAdveSakRta eva saH, ata evoktam "na jAtu kAmaH kAmAnAmupabhogena zAmyatIti" ata eva // 98 // saMsArasukhamAtra eva dveSe vizeSecchApi viraktasya vicchidyate, yatra tu balavaduHkhAnubandhitvaM na jJAtaM pratyuta tadananu bandhitvameva jJAtam tatra mokSasukhe dveSAbhAvAnmumukSoricchA na vicchidyate, pratyuta samedhate, saamgriisttvaaditi| syAdetat , vijAtIyasukhatvAvacchedena siddhajAtIyatvajJAnameva vijAtIyasukhatvenecchApratibandhakam, nacAviraktasya saMsArasukhe siddhajAtIyatvavastu sadapi bhAsate, mohanIyakarmadoSamahimnA bhAvini sukhe niyamataH siddhasukhe vailakSaNyasyaivopasthiteH taduktam-"pattA ya kAmabhogA kAlamaNaMtaM ihaM suvbhogaa| apurvapi va mannai tahavi ya jIvo maNe sukkhaMti" atrApUrvapadamapUrvajAtIyaparam , anyathA bhAvinaH sukhasya vastuto'pUrvatvAdinArthAnupapattiH, evaM coktakarmadoSavilayena vijAtIyasukhatvAvacchedena siddhajAtIyatvajJAnAdeva saMsArasukhecchAviccheda iti, maivam , siddhasukhe balavaduHkhA(na)nuba-18 kAndhitvajJAnAt tajjAtIyatvajJAnasya dveSahetutadjJAnaprayojakatvAt , taddhi sAmagrIpratipAdanena phalataH saMsArasukhecchAvicchedahetudveSasAmagrIvaikalyasyaiva pratipAdanAt, ata eva "jANijjai ciMtijai jammajarAmaraNasaMbhavaM dukkhaM / Na ya visaesu virajai aho subaddho kavaDagaMThi" ityanena doSamahimnA saMsArasukhe dveSahetubalavaduHkhAnubandhitvajJAnavaikalyamevoktam , ata eva ca "jANei jaha marijai amaraMtaM pi hu jarA vinnaasei| Na ya ubiggo loo aho rahassaM suNimmAya" ityanenaitadeva vivRtam / syAdetat , tajAtIyasukhatvenecchAyA nivRttau yAvattajjAtyAzrayANAM sukhAnAM svarUpasaMsiddhatvameva | 00000000000000000000000000 orungkaaruttaai Jain Education a l For Private Personal Use Only Mw.jainelibrary.org
Page #209
--------------------------------------------------------------------------
________________ 0000000000000000000000 tantraM, maivaM "icchA hu AgAsasamA asaMkhayA" ityAdyAgamaprAmANyabalena jagata evAviruddhamanasAmicchAviSayatvAt , tAva-| dviSayANAmasiddhatvAt, proSitasya sakalatatkAntAvalokanAnAM svarUpataH siddhatvepi mRtakAntAvalokanecchA'darzanAcca, atha siddhatvanizcayAbhAvApekSayA lAghavAdasiddhatvajJAnamevecchAheturiti siddhatvajJAne tannivRttAvicchAnivRttiriticenna, sAmAnAdhikaraNyena siddhatvajJAnasya sAmAnAdhikaraNyenAsiddhatvajJAnAvirodhitvAt , sAmAnyataH siddhatvapramAyAzcAsambhavAt, idaM tu pratibhAti-yathA jalapAnena pipAsAkAraNatRnivRttau pipAsAnivRttiH evaM svakAraNAdhInabhogakarmanivRttAveva bhogecchAnivRttistata eva ca bhogadveSaH, kathamanyathA aviratasamyagdRzaH saMsArasukhe balavaduHkhAnubandhitvaM pratisandadhAnA api na tato nivartante / nanvevaM bhogenaiva bhogakarmanAzAt tannAzArthinastatra pravRttiyukteticetsatyam , yastasya bhogaikanAzyatvaM kuto'pi hetonizcinoti tasya bhogecchAnivRttaye tatra pravRttiryuktaiva yathA kAladaSTasya viSabhakSaNe, yasya tu na tathAnizcayastasya tatra pravRttiviparItaprayojanetitattvam // 173 // apica bhogapravRtterbhoganAzaH sandigdhaH, AyurnirNayasya kartRmazakyatvAccAyatau yogapravRttirapi sandigdhA, pratikSaNamaviratipratyayikakarmabandhazca balavadaniSTasAdhanaM bhagavadvacanAnnirNItameveti kathamevaMvidhAbhilASo vivekinAmujjambhetetyupadizati8 ko vA jiya vIsAso vijulayAcaMcalaMmi aauNmi|sjjo nirujjamo jai jarAbhibhUo kahaM hohI // 17 // ko vA jIva vizvAso vidyullatAcaJcala AyuSi / sajjo nirudyamo yadi jarAbhibhUtaH kathaM bhaviSyati bhavAn / / 174 / / 000000000ccc00CcOS0GGG006 Jain Education Intel For Private & Personel Use Only Mainelibrary.org
Page #210
--------------------------------------------------------------------------
________________ GE adhyAtma 0 0 300000000000000000000000 na khalu vidyullatAcaJcalasya jIvitasya nirNayo nAma, zastrAdinA jhaTiti tadupakramasambhavAt , naca kAlajJAnAdi-parIkSA vR. zAstrAdAyurniIyAyatau pravartiSyata iti vAcyam , tatastathA nirNayAbhAvAt , anyathA pravRttikAlasyApi tato nirNaye zaGkAntarAnavakAzAt, tathA nirNaye tu bhogecchAnivRttaye viSayepi pravRttiH kasyacit pratipAditaiva, kiMca ya evamavi-14 ratipratyayikakarmabandhAna bibheti tasyaivedgabhilASaH syAnnatu saMsArabhIroH, naca saMsArabhIrutAM vinA dharmAdhikArI nAma, tathAbhUtasya tu "samayaM goyama mA pamAyae" ityAdhupadezaparikarmitamateH pratikSaNamapramAda eva matirudeti, tasyAMka coditAyAM na pravRttivilambaH sambhavI sAmagrIsAmrAjyAt , kiMcAyato vArdhakye tAdRzakAyabalAdyabhAvAtkathaM cAritre pravRttiH, kathaM ca tadapravRttAviSTasiddhiriti phalArthinA phalopAyapravRttau na vilambo vidheyH||174|| nanu tathApi dRDhasaM-16 hananAzcAritre pravarttantAM, ye tu rogagrastA hInakAyabalAzca te jinavacanaM jAnAnA api tat zraddadhAnA api saMsArabhIravo'pi kathamasidhArAsamAne yogamArge pravartantAmityAzaGkAyAmAha|dehabalaM jaina daDhaM tahavimaNo dhiDabaleNa jaiyatvaM tisio pattAbhAve kareNa kiMNo jale piyaDa175 dehabalaM yadi na dRDhaM tathApi manodhRtibalena yatitavyam / tRSitaH pAtrAbhAve kareNa kiM no jalaM pibati / / 175 / / O tAdRzadehabalAbhAvepi manovIryasphoraNe yatitavyam , natvAlasyaM vidheyam , nahi kAyikavyApAraprakarSa eva cAritram , kintu zaktyanigUhanaprayukto yogAnAM sthirobhAvastat , ata evAzaktAnAM kapaTarAhityena kiMcitpratIpasevanepi bhaga- // 99 // |vadAjJA'virAdhanA, taduktam-"johujja va asamattho, rogeNa va pillio jhariyadeho / sabamavi jahAbhaNiyaM, kayAvi Na tari DOOO00000 Jain Educatio ha bora For Private & Personel Use Only pa w .jainelibrary.org
Page #211
--------------------------------------------------------------------------
________________ 0000000000000000000000 ja kAuM je // 2 // sovi ya niyayaparakkamavavasAyadhiibalaM agRhNto| muttaNa kUDacariyaM,jaI jayaMto avassajaitti // 2 // " manodhRtibalena ca kAyavAkpravRttirapi kAcidbhavatyeva yayA trikaraNazuddhirAdhIyate, kevalaM vicitratapobhigrahAdika kartumazaknuvato'pi tasya kAyavratayatanayA na hAniH zaktyanigUhanAt , uktaMca-"jai tA asakkaNijjaM, Na tarasi kAUNa to imaM kIsa / appAyattaM na kuNasi, saMjamajayaNaM jaIjoggaMti / " nanu tarhi dhRtibalena vicitrAbhigrahAdikamapi na duSkaram , dRzyante hi dhRtibalena kAyamapi tyajanto mahAsAhasikA iti cenna, dhRtibalasAdhyepi vicitrAbhigrahAdau vratArjanakSamayogahAnirUpabalavadaniSTAnubandhitvapratisandhAnena tatrApravRtteH, ata evoktaM-"mA kuNau jai tigicchaM, ahi. yAseUNa jai tarai sammaM / ahiyAsaMtassa puNo, jaise jogANa hAyaMtitti / " nanvevaM tapasi kasyApi pravRttirna syAttatra niyamato duHkhAnubandhitvajJAnAditicenna, vyAdhicikitsArUpe tapasyAyatisukhAnubandhitvasyaiva jJAnAt, na ca duHkhajanakatvajJAnena tatra dveSaH, balavatsukhAnanubandhiduHkhajanakatvajJAnasyaiva dveSajanakatvAt , anyathA samucchinnA yogamArgavyavasthA, tathApyAtadhyAnajanake dhruvayogahAnijanake ca tatra pravRttirnAstyeva, zubhadhyAnadhruvayogAnukUlyenaiva tadupadezAttaduktam-16 "jaha jaha khamai sarIraM,dhuvajogA jaha jahA na hAyati / kammakkhao aviulo, vicittayA iMdiyadamo ytti|"||175|| ye tu balakAlazocanayaivAlasyopahatAH zaktA api cAritraM nAdriyante te prAnte jarAmaraNabhayabhItAstannivRttyupAyApravRttyA prArthanAmAtreNa prArthitaM, sukhamaprApnuvanto bADhamAtmAnaM zocanti, tatazcArtadhyAnopahatA eva bAlamaraNena mriyanta ityupadizati 000000000000(r)(r)e Jain Education For Private 8 Personal Use Only Harjainelibrary.org
Page #212
--------------------------------------------------------------------------
________________ 3@ @@eeDo@ adhyAtmabalakAlasoyaNAe alasA ciTThati je akypunnnnaa|te patthitA vi lahuM soiMti suhaM apAvaMtA // 176 // parIkSAvR0 // 10 // ____ balakAlazocanayA'lasAstiSThanti ye'kRtapuNyAH / te prArthayanto'pi laghu zocanti sukhamaprApnuvantaH // 176 // jaha NAma koi puriso na dhaNaTThA nidhaNovi ujjamai / mohAipatthaNAe so puNa soeti appaannN||177|| yathA nAma kazcitpuruSo na dhanArthe nirdhano'pyudyacchati / moghayA prArthanayA sa punaH zocatyAtmAnam // 177 / / ye khalu balakAlazocanayaiva dharma nAhatavanto na te maraNabhayabhItAH prArthanAmAtreNa vAJchitasukhamAmuvanti, na hi nirdhanaH pumAnanudyacchan dhanecchAmAtreNa dhanaM labhate, na khalUpAyecchAmAtreNopeyalAbhaH, apitu tayA tadupAyecchA, tatastatra pravRttistatazca tallAbha iti; nanu svaprArthanAmAtrasyAkiJcitkaratvepi bhagavatprArthanayaveSTasiddhirbhaviSyatIticenna, kSINarAgadveSANAM bhagavatAM nizcayataH prArthitasukhAdAyakatvAttadupadiSTaratnatrayArAdhanayaiva mokSaprAptau tatastatprAptivyavahArAt, ata eva-"AruggabohilA, samAhivaramuttamaM ditu / " itIyamasatyAmRSAbhASA uktaMca-"bhAsA asaccamosA, NavaraM bhattIi bhAsiyA esA / Na hu khINapemadosA, diMti samAhiM ca bohiMca // 1 // jaM tehiM dAyacaM taM dinnaM jiNavarehiM 6 savehiM / daMsaNanANacarittassa mokkhamaggassa uvaesotti // 2 // " nanvevaM saMyamepyudyacchatAM tAdRzaprArthanA'kiJcikarIticenna, vandanAdikAriNAmapi vandanAdipratyayikakAyotsargAbhilASavat tadabhilASasya tadabhivRddhitatpratyayikanirjarAhetutvAt, anudyacchatopi tatastallAbha iticenna, tasya bhagavadupadiSTakAraNA' 'rAdhanaparyavasannadAnArthAsambhavena tabhASAyA atathAtvAttaduktaM-"laddhilliyaM ca bohiM, akarato NAgayaM ca ptthito| annaM dAI bohiM, lanbhisi kayareNa irururururururu // 10 // @@@@@@ Jain Education a l For Private & Personel Use Only rjainelibrary.org
Page #213
--------------------------------------------------------------------------
________________ mulleNatti / " nanu tathApi mokSecchAdirUpapravRttisAmagyAM satyAM karmadoSAdeva na pravRttiriticenna, karmadoSasyAnirNayAt, avivekAdapravRttestannirAsAyopadezAdityuktaprAyam // 177 // nanu tathApi duSkRtagarhAmAtreNaiva mithyAduSkRtAdidAnAt pApanivRttirbhaviSyatItyAzaGkAyAmAhajopAvaMgarahaMto taM ceva nisevae puNo pAvaM / tassa garahAvi micchA atahakArohi micchattaM // 178 // yaH pApaM garhastaJcaiva niSevate punaH pApam / tasya gardApi mithyA'tathAkAro hi mithyAtvam // 178 // IoT saMyamaviSayAyAM hi pravRttau vitathAsevanAyAM mithyAduSkRtadAnaprasUtA gardA doSApanayanAyAlaM natupetyakaraNagocarAyAM, naapystkrnngocraayaaN| uktaM ca-"saMjamajoge abbhuTTiyassa jaM kici vitahamAyariyaM / micchA eyaMti viyANiUNa mi-19 cchaMti kAyarvati / " ata eva pratikramaNIyapApakarmAkaraNamevotsargataH pratikramaNamuktam-" jaivi paDikkamiyavaM, avassa kAUNa pAvayaM kammaM / taM ceva Na kAyavaM, to hoi pae paDikkatotti / " nanvevaM dezaviratasya pratikramaNAdikaM na syAditicenna, me padArthasya maryAdAvasthAnarUpasya tatrApyabAdhAd, yastu duSTAntarAtmA maryAdAyAmanavasthita eva mithyAduSkRtaM prayacchati | tasyaiva pratyakSamRSAvAdAdinA tatphalazUnyatvAduktaMca-"jaMdukkaDaMti micchA, taM ceva nisevae puNo pAvaM / paccakkhamusAvAI, mAyAniyaDIpasaMgo yatti / " yastu bhUyastatkAraNamapUrayanneva mithyAduSkRtaM datte tasyaiva tatphalavattaduktam-"jaM dukkaDaMti | | micchA, taM bhujo kAraNaM apuurNto|tivihenn paDikkato, tassa khalu dukkaDaM micchatti / " nanvatItasyaiva pApasya gahoM natvanAgatasya, tathAcAnAgatakAle tadAsevanAyAmapi nAtItapApanivartakasya mithyAduSkRtadAnasya niSphalatvamiticenna, nahi 305OGGGOOOO333333333GGIO GOGOGOGOOG200095660GGOG Jain Education a l For Private & Personel Use Only A ww.jainelibrary.org
Page #214
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma0 // 101 // | dravya mithyAduSkRtadAnameva phalavadapitu ? bhAvamithyAdu kRtadAnam, na ca tAdRzaM maryAdAnavasthitAnAM puMsAM bhavati, tatra tadakSarArthAyogAttathAhi - 'mi' ityayaM varNaH kAya bhAvanamratArUpamRdutvamAda vArthaH 'chatti' asaMyamadoSacchAdanArthaH, mItyayaM 2 cAritrarUpamaryAdArthaH 'du' ityayaM jugupsAmi duSkRtakarmakAriNamAtmAnamityarthe 'katti kRtaM mayA pApamityevamabhyupagamArthe 'Da' itica Devemi lampayAmi tadupazamenetyarthe taduktaM -- "mitti miumaddavatthe, chatti a dosANa chAyaNe hoi / mittia merAiThio, dutti dugaMchAmi appANaM // 1 // katti kaDaM me pAvaM, Datti a Devemi taM uvasameNaM / eso micchAdukkaDapayakkharattho OM samAseNaMti // 2 // " nacAyamartho nirmaryAdAnAM sambhavatIti teSAM niSphalameva tad, avyutpannAnAM tu pratikramaNAdikaM vyutpanna pAratantryeNa dharmapathapravezamAtreNa ca phalavaditidhyeyam, nanu padavAkyayorevArthadarzanAt kathamakSarANAM pratyekamuktArthateti cedvAkyaikadezatvAtpadasyeva padaikadezatvAdvarNAnAmapyarthavattA, pratyekamabhAve samudAyepi tadabhAvAt, sikatAsaOM mudAye tailAbhAvavaditi sampradAyaH nanvevaM pudgalaskandharUpavarNaikadezAnAmapyarthavattvApattiH, kiJcaivaM rAma ityAdau rakArAdInAmapyarthavattvena dhAtuvibhaktivAkyabhinnattvena ca nAmatvAttaduttaraM syAdyutpattiprasaGgaH, na cArthavatpadaM zaktyA arthavatparaM Adhunika saGketitebhyo'pi caitrAdipadebhyaH syAdyutpattidarzanAditicenna, varNaikadezAnAmapi kathaMcidarthavattvAdarthavadityasya yogArthavat paratvAccaitrAdizabdAnAmapi yogArthe'bAdhAt, sarve zabdA vyutpannA eveti pakSAzrayaNAt, na ca padaikadeze (c) yogArthaH sambhavatIti na tataH syAdvyutpattiH, nanu zAbdabodhe padajanyapadArthopasthitereva hetutvAt padasyaivArthavattvam natu vAkyasyApi, AkAGkSAdimahimnA'rthavatpadebhya evApUrvavAkyArthalAbhAt evaM ca vAkyasyApi nArthavattvamiti kuta Jain Education Int parIkSA vR0 // 101 // ainelibrary.org
Page #215
--------------------------------------------------------------------------
________________ 0 00000000 000000000000000000090 starAM padaikadezasya tathAtvamiti cenna, saGketavizeSapratisandhAnena padaikadezAdapyarthapratyayAnubhavena tasyApyarthavattvAd, athaivaM pAmarAdisaGketitAnAmapi zabdAnAmarthavattvaM syAditicetsyAdeva; sAdhutvaM tu tatra nAnuzAsanikatvarUpaM, yattu zaktilakSaNAnyataravattvameva sAdhuttvamiti, tanna, ghaTaH pazyetyAdau prathamAyA dvitIyArthalakSaNApratisandhAnepyasAdhutvajJAne sati zAbdabodhAnudayAt , sAtatyavRttirUpatvena vRttijJAnatvena zAbdabodhahetutayaiva nirvAhe sAdhutvajJAnasya pRthakkAraNatA na syAditi / athaivaM sAdhuzabdAnAmivAsAdhuzabdAnAmapi zaktiH syAditicet , syAdeva, sarveSAM zabdAnAM sarvArthapratyAyanazaktimattvAt , saGketavizeSasahakAreNa ca vishessaarthbodhaaditidig| evaM ca yasya mithyAduSkRtapadAkSarAnusAreNa taddAnaprasUtA gardA tasyaiva sA phalavatItarasya pratijJAtabhaGgenAtathAkArAnmithyAtvameva, atathAkAro hi mithyAtvalakSaNaM taduktam--"jo |jahavAyaM na kuNai, micchaddiDI tao hu ko anno| vaDDei ya micchattaM, parassa saMkaM jaNemANotti / " ata eva ca sarva sAvadyayogaM pratyAkhyAya punastadeva sAvadyamAcarataH sarvaviratipratijJAbhaGgAt tato bhraMzaH, dezaviratestvapratijJAtatvAdeva tallAbhahInatobhayaviratyabhAvena ca mithyAdRSTitvaM syAditi, idaM cAbhinivezena bhagnacAritrasya draSTavyam, anabhini viSTasya tu samyagdarzanakAryabhUtapazcAttApAdidarzanAnna tathAtvaM, virativaiklavyaM tUbhayorapi taduktam-"sabaMti bhANiUNaM, kaviraI khalu jassa sabiyA natthi / so sabaviraivAI, cukkai desaM ca sarva ca // 1 // " etena sAdhUnAM sAdhudharmAyogya zrAvakadharmakaraNe zrAvakadharmAnupraveza iti digambaroktirapAstA, apratijJAte tatrAnupravezAbhAvAt, pratijJAM vinApi tadUbhAve pratijJAyA vaiyarthyaprasaGgAt, pUrvapratijJAyAstvekadezarUpAyA mahApratijJayaiva vinAzAt matijJAnAderiva kevalajJA 000000000 Join Education For Private Personel Use Only Jaw.jainelibrary.org
Page #216
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma parIkSAva // 102 // 000000000000000000000000 nena, apica tAdRzadharma sAdhurAbhogena kuryAdanAbhogena vA, nAdyo'pramAdinastAdRzapravRttyasambhavAt , na dvitIyaH, anAbhogasyAticAramAtrajanakatvAdabhinivezena tatkaraNe ca mithyAdRSTitvameveti va dharmAnupravezaH, etena zrAvakapadamaviratasamyagdRSTiparamityapi parAstam, evaM ca pratijJAbhaGga ubhayaviratibhraMzo'bhiniveze tu mithyAtvaM, parasya zaGkAjananAt mithyAtvAbhivRddhiH, dIkSitasyApyalIkabhASaNena laukikebhyo'pi mahApApIyastvaM uktaMca-"loevi jo sasUgo, aliyaM sahasA Na bhAsae kiNci| aha dikkhio vi aliyaM, bhAsai to kiMca dikkhaaetti|" tathA veSamAtreNa pararaJjanayA mAyAnikRtiprasaGgaH ityAdayo mahAnto'nA bhraSTacAritrasya prAduSyanti, kiMbahunA ? tIvraklezenAnantasaMsArAnubandho'pi syAt uktaMca-"saMsAro a aNaMto, bhaTThacarittassa liMgajIvissa / paMcamahabayatuMgo, pAgAro bhillio jeNanti / " 178 evaM ca zrAvakatvamapi suSThutaram , na tu dIkSitvAttadbhaGgena veSamAtropajIvitvamityupadizaticuyadhammassa u muNiNo suTTayaraM kira susAvagattaMpi / paDiyaMpi phalaMseyaM tarupaDaNAona uccapi // 179 // cyutadharmaNo muneH suSTutara suzrAvakatvamapi / patitamapi phalaM zreyastarupatanAnnodhamapi // 179 // yadA hi mahAyAnapAtrasamAnasaMsArasAgaratAraNapravaNaM saMyama bhagnamavagacchati, tadA saMsArabhIruH kSudrataraGgakalpamapi zrAvakadharmamaGgIkurute, natu nirAdhAra eva veSamAtramupajIvati, saMsArapAtaprasaGgAt, zrAvakatvepi arhaccaityasusAdhupUjAdAnadharmAdenistArasambhavAt , uktaMca-"arahaMtaceiyANaM, susAhupUArao daDhAyAro / sussAvao varataraM, na sAhuveseNa cuyadhammotti / " liGgamAtropajIvane tUktA eva doSAH, atha vratabhaGgepi tasya dharmAntarasambhavAt kathamitthaM garhaNI // 102 // en Education For Private Personal use only
Page #217
--------------------------------------------------------------------------
________________ 00000000000000000000000 yatvamiti cenna, tadbhaGgatadekamAtrajIvitasya guNamAtrasya bhaGgAt uktaMca-"chajjIvaNikAyamahabayANaparipAlaNAi jaidhammo / jai puNa tAi Na rakkhai, bhaNAhi koNAma so dhammo // 1 // chajjIvaNikAyadayAvivajioNeva dikkhio na gihii| jaidhammAo cukko, cukkai gihidANadhammAutti // 2 // " etena tapaso vicitrakarmakSayahetutvAttenaiva tasya zuddhirbhaviSyatItyapi nirastam, na khalUnmUlitamUlasya mahAtarormahatyo'pi zAkhAH phalaM janayeyuH, navA jaladhau bhagnapotasya puMsaH kIlikAdAnena trANaM syAditi; uktaMca-"mahatvayaaNuvayAI, chaDDauM jo tavaM carai annaM / so annANI mUDho, nAvAbuDDo muNeyabo tti / " evaM ca tadbhaGge pUrvaparyAyavAhalyamapyakiJcitkaraM draSTavyam, askhalitadinAnAmeva parigaNanAt, uktaMca-"Na tahiM divasA pakkhA,mAsA varisA vsnggnnijNti| je mUlauttaraguNA, akkhaliyA te gnnijNtitti|" evaM pratibodhyamAnepi yo na dharma pratipadyate, sa dravyaliGgI mithyAdRSTitvaM bhajate, uktaMca-"sesA micchaddihI, gihiliGgakuliGgadabaliGgehinti / " evaM ca saMyamasya dUratvAttagaGge ca mahApApasambhavAt dezaviratipratipattyAdinA svazakti niNIyaiva tatra prayatitavyam ,pratipannasya ca tasya yatanayA yAvajjIvaM nirvAhaH karttavya ityupadezasarvasvam // 179 // atha saMyamino yatkArya yacca na kAryaM tadAhaGR saMjamajoge abbhuTTiyassa saMcattabajjhajogassa / Na pareNa kiMci kajaM AyasahAve NiviTThassa // 18 // saMyamayoge'bhyutthitasya santyaktabAhyayogasya / na pareNa kiJcitkAryamAtmasvabhAve niviSTasya // 18 // yaH khalu saMyamayoge'bhyutthitaH sa viziSTakriyApariNatamatiryathAvasaraM paramopekSAyAmeva nivizate, tasyA eva nirvANasukhavarNikArUpatvAt , tasyAM ca nivizamAnasyAsya na kiJcitpareNa kAryamasti, jJAnadarzanacAritrANAM tadAnImAtmasva GOOGOOGGaattuttuttu 18 Jan Education in For Private Personal Use Only
Page #218
--------------------------------------------------------------------------
________________ parIkSAvR0 adhyAtmabhAvAntarbhUtatvAttadarthamapi parApekSAvirahAditarArthaM tu parApekSA samapriyApriyasya nAstyeva saMyamino yadApam "catta puttakalattassa, NivAvArassa bhikkhunno| piyaMNa vijae kiMci, appiyaMpiNa vijetti|" iyameva cAvasthA prmshreyskrii| // 103 // tadAnIM kAtsnyena rAgadveSAnavakAzAta , prazastarAgadveSayorapi nivarttanIyatayA paramArthato'nupAdeyatvAt , "prakSAlanAddhi paGkasya dUrAdasparzanaM varam ," iti nyAyAt , nanvevaM sAdhoAnamAtra eva vyApAraH syAnnatu dharmopadezAdAviti cedyaH svayamapratibuddho'gItArthazca na tasya vaktumapyadhikAraH-"vuttuMpi tassa Na khamaM kimaMga puNa desaNaM kAuM" iti vcnaat||18|| yastu svayaM niSpannayogatayA pratibuddhavAnutsargApavAdAdyAgamamaryAdAparijJAnakuzalaH sUtrAzAtanAbhIruzca, sa eva svayaM tINaH parAMstArayitumicchuH karuNaikarasiko yathAvadupadizatu, nyAyyamidaM tasya karmetyupadizatisaMviggo gIyattho boheu paraMparAi karuNAe / anno puNa tusiNIo puviM boheu appANaM // 181 // saMvigno gItArtho bodhayatu paramparayA karuNayA / anyaH punastUSNIkaH pUrva bodhayatvAtmAnam // 181 // na khalu kevalagItArthasyopadeze'dhikAraH, saMvegaM vinAbhinivezenotsUtraprarUpaNAdinA tasya mahAdoSasambhavAt , uktaMca | "jaha saraNamuvagayANaM, jIvANa NikiMtae siro jo u / evaM Ayario vihu, ussuttaM pannavaMto yatti" kizca-svayamasaMvinasya tasya paropadezena kA vArthasiddhiH,paropadezasyApi saMyo(vegapUrvakasyaiveSTaphalahetutvAdanyAdRzasyAbhavyeSvapi sambhavAt, evaM 'taddhetorevAstu kiM teneti' nyAyAdiSTaphalahetau saMvega eva tasya pravRttirucitA, apica-saMvegaM vinA lokaraJjanAdyatha| mevopadezAdau pravRttirityavazyamasya mAyAnikRtiprasaGgo durlabhabodhitvaM cetyAtmabodhaname(e)vAtmArthinA yatitavyam , evaM 000000000000000000000000 00000000000000000000004 103 // Jain Education ind i For Private Personal use only
Page #219
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMvignasyApyagItArthasyopadezAdau nAdhikAraH, atI(gI)tArthasya bahujanamadhye prajJApane'haMdAdyAzAtanAprasaGgAt , tasmAtsaMvinagItArthasyaiva tatrAdhikAro nAnyasyeti sthitam , ata eva tAdRzasyaivopadeze'vikalpe tathAkAraH prajJaptaH yadAgamaH "kappAkappe pariNichiyassa saMjamatavaDDagassa u / avigappeNaM tahakArotti' evaM cAnyopadeze parIkSAdivikalpena tathAkAra ityuktaM bhavati Aha ca "iyaraMmi vigappeNaM jaM juttikhamaM tahiM na sesaMmitti" // 181 // nanvevaM dharmopadezAdiparityAgenAtmadhyAnamAtravyApArasya prAdhAnye tadanukUlamekAkitvameva zreyo natu gacchavAsaH ityAzaGkAyAM vyavasthitapanthAnamAhadaveNa joaNego gacche sobhAvaohave ego| egAgI gIo ccia kayAi daveabhAve a // 18 // dravyeNa yo'neko gacche sa bhAvato bhavedekaH / ekAkI gIta eva kadAcidravye ca bhAve ca / / 182 // yaH khalu gacche vasannupacaritAsadbhUtavyavahArAdravyato'nekaH sa eva gurvAyupadezaparikarmitamatiprasUtaikatvabhAvanApAvanAntaHkaraNatayA bhAvato'pyekAkitvaM bhajate'nyastUcchRGkhalatayA tadviparItAmeva bhAvanAM bhAvayan dravyata ekAkyapi bhAvato'neka eva syAd, na khalvagItArthasya gurvAdipAratatryaM vinA guNalezasambhAvanApi,pratyuta mahAnarthasampAta eva, svacchajandagatimatipracAreNecchAkArAdiniyantritasAmAcArIviplavAt , kAryAkAryavivekavaikalyAt, sadAlamvanasamyagdarzanazuddhi| hetusUtrArthapraznacodanAdyasambhavAt , vinayavaiyAvRttyAdijanitanirjarAphalena vaJcanAt , maraNAnte bhaktapratyAkhyAnAdirUpA-16 rAdhanA'sambhavAt, nirbhayatayaiSaNAdyullaGghanAda, ekAkitayA nirantaraM sAha(dhva)sapratipanthistrIjanabhayaprasaGgAta,gurvAdilajjAdhInAkAryacikIrSoparamAsambhavAt, mUrchAdinA vihvalatayAtmasaMyamavirAdhanAprasaGgAt, zubhAzubhaparimANAnAM jhaTiti parA 00000000000000000000000 GOOGaamrurururururururuptu Jain Education a l For Private Personal Use Only w.jainelibrary.org
Page #220
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma // 104 // vartamAnatayA kiSTAdhyavasAye'nivAritakadAlambanagrahaNena bhraMzaprasaGgAta, bhagavaniSiddhaikAkitvacaraNenAjJAvirAdhanAta.IO svAyuktasyApi sAhAyyaviraheNAcireNa tapaHsaMyamabhaGgaprasaGgAcca taduktaM-"ikkassa kaodhammo,sacchaMdagaimaipayArassa / kiMvA kareu ikko, pariharau kahamakajaM vaa||1|| katto suttatthAgamapaDipucchaNa coyaNA va egassAviNao veyAvaccaM ArAhaNayAvi mara-16 nnte||2|| pillijesaNamikko, painnapamayAjaNAu niccabhayaM / kAumaNovi akajaM, na tarai kAUNa bahumajjhe ||3||uccaarpaasvnnvNtpittmucchaaimohio iko / saddavabhANavihattho NikkhiviuM kuNai uDDAhaM // 4 // egadivasaMmi bahuA, suhA| asuhAya jIvapariNAmA / iko asuhapariNao caijja AlaMbaNaM l<<|| 5 // sabajiNapaDikuDaM, aNavatthAtherakappabheoya / / |iko suAuttovi haNai tavasaMjamaM airA ||6||tti"ystu gItArthaH so'pi prAyo gacche vasan dravyato'neka eva bhAvata ekaH, gacchagatAdipadavRddhayaiva guNavRddhayupadezAt ,uktaMca--"gacchagao aNuogI gurusevI aniyayavAsi aautto| saMjoeNa payANaM saMjamaArAhaNA bhnniytti|" api ca jAtakalpasyApi paJcakAdapi hInatAyAmasamAptakalpatvAbhidhAnA-| duktaMca-"jAo a ajAo aduvihakappo a hoi nnaayyo| ikkikovi yaduviho, sammattakappo ya asmtto||1||giiattho | jAyakappo, agIo puNa bhave ajAo ApaNagaM samattakappo tadUNago hoi asamattotti // 2 // " yadA tvasau svocitaM sahAyaMkA na labhate, tadA tadalAbhe tadadhInaguNalAbhavirahAdanipuNasahAyaprayuktasya pratyuta dopasyaiva sambhavAt , saGgaparityAgena // 104 // jJAnamahinA kAmeSvasajannakAkyapi vihareta,yadAgamaH-"Na yA labhijA niuNaM sahAyaM guNAhiyaM vA guNao samaM vaa| ikkovi pAvAi vivajayaMto vihareja kAmesu asajjamANotti / " evaM viharatazcAsyaiva dravyabhAvAbhyAmekatvaM samujjIvati / nanvatra 12.0000000000000000000 dan man For Private Personal use only
Page #221
--------------------------------------------------------------------------
________________ 000000000 OMOMOMOMOMOMOMOMOMOMOMOMOM sUtre viziSyAnabhidhAnAt kathaM gItArthasyaiva zRGgagrAhikayopAdAnamiti cet, pApavivajanakAmAsaGgAbhyAmekAkiviharaNAnujJAnenAkSepAgItArthasyaivAdhikAritvena lAbhAt , agItArthasya tadasambhavAd, na gItArtho gItArthApAratantryeNa viharan pApaM varjayituM zaktaH, jJAnaM vinA samyaksvarUpAvivekena tadvarjanAsambhavAt uktaMca-" annANI kiM kAhI, kiMvA nAhI cheyapAvagati / " ata eva na tasya kAmAnabhiSvaGgo'pi sambhavati, jJAnasAhAyyaviraheNa tadoSAvAraNAt , kevalAgItArthavihAraniSedhAcAsya sUtrasya gItArthaviSayatvam , uktaMca-gIattho avihAro, bIo gIatthamIsao bhaNio / etto taiavihAro, nANunnAo a jiNavarehiti / " api cAgItArthasya gurupAratantryeNaiva jJAnasiddhiH, tasya pAramArthikajJAnAbhAvAt, evaM ca tasya svocitasahAyalAbho nAstyeveti tamullaGghakAkivihArasya niSkAraNatvena svacchandavihAratvaprasaGgA,tathAca gItArtha evAtrAdhikArIti vyavasthitam uktaMca-"tA gIyaMmi imaM khalu tayannalAbhaMtarAyavisayaMti / suttaM ava-10 gaMtavaM niuNehiM tNtjuttiihiNti|"||182|| atra ca mahAn vistArArthinAmanuzAsanaprakAraH, sa ca na kAtsyenAtra vidhAtumucitaHprasaGgAyAtasyAtivistarAyogAt, tathApi sakalasammatamidamanuzAsyatebahuNA iha jaha jaha rAgaddosA lahaM vilijNti| taha taha payaTTiyatvaM esA ANA jiNiMdANaM // 18 // kiMbahuneha yathA yathA rAgadveSau laghu vilIyete / tathA tathA prayatitavyameSAjJA jinendrANAm / / 183 // - iha khalu rAgadveSau saMsArasya kAraNaM, tanmUlakapravRttijanitadharmAdharmAbhyAmevAparAparazarIrasantAnarUpasaMsArotpAdanAta, katadvilaye ca tadanutpattyA puMsAmapunarbhavaH sambhavatIti nirvivAdam , evaM ca yaistattvajJAnAdeva muktirabhidhIyate tairapi tattva vihAro, nANanAstha sUtrasya gItAvanabhiSvaGgo'pi sambhavAnAsambhavAt uktaMca-patA gItArthApAratakaviharaNA 00000 Jain Education Inter For Private & Personel Use Only Madainelibrary.org
Page #222
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma parIkSAvR0 YOG0ccc0000000000000000 jJAnena mithyAjJAnAdinAzakrameNaiva tadutpattyabhyupagamAt rAgadveSavilayasya taddhetutvamavazyamabhyupeyam , yairapi karmaNa eva prAdhAnyena muktihetutvamabhyupeyate,tairapi tatkarmaNo rAgadveSanAzata(zA)dutpattirabhyupeyA, hetUcchede puruSavyApArAt, ye'pi syAdvAdAmRtapAnapInahRdayA jJAnakarmaNoH samuccitya mokSakAraNatvamAhuH, tepi tAbhyAM rAgadveSavilayena vItarAgatvaprAptyaiva tadutpattimAhuH, tatastadubhayakSayAdeva mokSotpattiriti sarveSAmabhimatam , tathAca tadvijayopAya eva pravartitavyam , jJAnaniSThatayA, kriyAniSThatayA, taponiSThatayA, ekAkitayA'nekAkitayA vA yena yenopAyena mAdhyasthyabhAvanA samujjIvati, sasa evopAyaH sevanIyo, nAtra vizeSAgraho vidheyo, nahi samupasthite kArye iSTadezaM yiyAsuranupasthitagajArohAyava pratIkSate natUpasthitamapi turagaM nArohatIti, tasmAdenAmeva bhagavataH paramAjJAmavagamya tadArAdhanA vidheyA, tayaiva sarvArthasiddheriti sarvamavadAtam // 183 // nibandhasiddhiM vinivedya zodhayituM vizeSajJAnabhyarthayateajjhappamayaparikkhA esA suttIhiM pUriyA juttaa|sohNtu pasAyaparA taM gIyatthA visesviuu||184||(spssttaa) grnthprshstiH| etAM vAcamuvAca vAcakavaro vAcaMyamasyAgraNIrasyA eva ca bhASyakRtprabhRtayo nisskrssmaatenire| etAmeva vahanti cetasi parabrahmArthino yogino, rAgadveSaparikSayAdbhavati yanmuktirna hetvntraiH||1|| lAvaNyopacayo yathA mRgadRzaH kAntaM vinA kAminaM, bhaiSajyAnupazAntabhasmakarujaH sadbhakSyabhogo yathA / aprakSAlya ca paGkamaGkasicaye kastUrikAlepanam , rAgadveSakaSAyanigrahamRte moghaprayAsastathA // 2 // COOOOO0000566000000GGGOC // 105 // Jain Education a l For Private Personel Use Only jainelibrary.org
Page #223
--------------------------------------------------------------------------
________________ 000000000000000000000000 AtmadhyAnakathArthinAM tanubhRtAmetA giraH zrotrayoH, zrImajainavaco'mRtAmbudhisamudbhUtAH sudhAbindavaH / etA evaca nAstikasya nitarAmAstikyajIvAtavaH; santaptatrapusambhavadravamucaH pIDAkRtaH karNayoH // 3 // AzAH zrImadakabbarakSitipatizcitraM dviSadbhAminInetrAmbhomalinAzcakAra yazasA yastAH sitAH pratyuta / ekaH sainyaturaGganiSThurakhurakSuNNAM cakAra kSamAmanyastAM hRdaye dadhAra tadapi prItiyoH zAzvatI // 4 // sa shriimttpgcchbhuussnnmbhuudbhuupaalbhaalsthlvyaavlgnmnnikaantikungkmpyHprkssaalitaaghridvyH| SaTkhaNDakSitimaNDalaprasRmarAkhaNDapracaNDollasatpANDityadhvanadekaDiNDimabharaH shriihiirsuuriishvrH||5|| svairaM svehitasAdhanIH prasRmare svIyapratApAnale, vAgmantropahRtA vipakSayazasAmAdhAya laajaahutiiH| yo durvAdikuvAsanopajanitaM kaSTaM ninAya kSayaM, sa zrImAnvijayAdisenasugurustatpaTTaratnaM babhau // 6 // dhArAvAha ivonnamayya nitamA yo dakSiNasyAmapi, svairaM dikSu vavarSa harSajananIrvidvatpadAkhyA apH| tatpaTTatridazAdrituGgazikhare zobhA samagrAM dadhat , sa zrImAnvijayAdidevasuguruH pradyotate sAmpratam // 4 // yadgAmbhIryavinirjito jaladhirapyullolakallolabhRt , rAjJe sarvamidaM nivedayati kiM vyaakiirnnlmbaalkH| tatpaTTodayaparvate'bhyudayinaH puSNAti pUSNastulAM , sa zrImAn vijayAdisiMhasuguruH saubhAgyabhAgyaikabhUH // 8 // gacche svacchatare teSAM, paripATyopatasthuSAm / kavInAmanubhAvena, navInAM kRtimAdadhe // 9 // *SAFEGOGOOGESTEROOFESSEE Jain Educatiome For Private Personal use only w.jainelibrary.org
Page #224
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma0 // 106 // 900006 Jain Educational tathAhi - sAhasrairmaghavA harazca dazabhiH zrautrairvidhizcASTabhiryeSAM kIrttikathAM sudhAdhikarasAM pAtuM pravRttAH samam / te zrIvAcakapuGgavAstrijagatIvikhyAtadhAmAzrayAH, kalyANAdvijayAhvayAH kavikulAlaGkAratAM bhejire // 10 // vyAkaraNe kaSopala ivoddIptaM parIkSAkRtaH, payyaikSanta nibaddharekhamakhilaM yeSAM suvarNa vacaH / te pronmAdikuvAdivAraNaghaTAnirbhedapaJcAnanAH, zrIlAbhAdvijayAhvayAH sukRtinaH prauDhazriyaM zizriyaH // 11 // yatkIrtizrutidhUtadhUrjaTizirovizvasta siddhApagA kallolaplutapArvatA kucagalatkastUrikApaGkile / citraM digvalaye tayaiva dhavale no paGkavArttApyabhUt, prauDhiM tadvibudheSu jItavijayAH prAjJAH parAmaiyaruH // 12 // yeSAmatyupakArasAravilasatsArasvatopAsanAdvAcaH sphAratarAH sphuranti nitamAmasmAdRzAmapya ho / dhIrazlAghya parAkramAstrijagatIcetazcamatkAriNaH, sevyante hi mayA nayAdivijayaprAjJAH pramodena te // 13 // teSAM prApya paropakArajananImAjJAM prasAdAnugAM, tatpAdAmbujayugmasevanavidhau bhRGgAyitaM bibhratA / etanyAyavizAradena yatinA niHzeSavidyAvatAM prItyai kizcana tattvamAptasamayAduddhRtya tebhyo'rpitam // 14 // yadyuccaiH kiraNAH sphuranti taraNeH tatkiM tamaHsaJcayaiH, svAyattA yadi nAma kalpataravaH stabdhairdumaiH kiM tataH / devA eva bhavanti cennivazAstat kiM pratIpaiH paraiH santaH santu mayi prasannamanaso'tyucchRGkhalaiH kiM khalaiH // 15 // bhinnasvargirisAnubhAnuzazabhR (bhRtpra) tyucchalatkandukakrIDAyAM rasiko vidhirvijayate yAvatsvatantrecchayA / tAvadbhAvavibhAvanaikakutukI mithyAtvadAvAnaladhvaMse vAridharaH sphuratvayamiha granthaH satAM prItikRt // 16 // // iti zrImadUyazovijayopAdhyAyaviracitaTIkAsametA'dhyAtmamataparIkSA // parIkSA vR0 // 106 // Hw.jainelibrary.org
Page #225
--------------------------------------------------------------------------
________________ shriimdyshovijynyaayaacaaryprnniitaadhyaatmmtpriikssaa| 100000000000000000000 paNamiya pAsajiNidaM vaMdiya sirivijayadevasUrindaM // ajjhappamayaparikkhaM jahabohamimaM karissAmi // 1 // ajjhappaM NAmAI cauvihaM caubihA ya tacantA / tattha ime atyujjhiya NAmeNajjhappiA NeyA // 2 // jA khalu sahAvasiddhA kiriA appANameva ahigica / bhaNNai paramajjhappaM sA daMsaNaNANacaraNaDDA // 3 // Na viNA rAgaddose ajjhappasseha kiMci paDikUlaM / paradavaM uvagaraNaM kiM puNa dehuca dhammaTuM // 4 // uvadhisahio Na sujjhai satusA jaha tandulA Na sujjhanti / iya vayaNaM pakkhittaM dUre diTuMtavesammA // 5 // jA uvagaraNe mucchA Arambho vA asaJjamo tassa / taha paradavaMmi raI sA kiNNa tuhaM sarIre'vi // 6 // taha paradavammi raI pariNAmo rakkhaNANubandho vA / duhao taNusamamuvahiM pAsanto kiMNa lajesi // 7 // jo kira jayaNApuco vAvAro so Na jhaannpddivkkho| so ceva hoi jhANaM jugavaM maNavayaNakAyANaM // 8 // jhANaM karaNapayatto Na sahAvo taNNa jeNa siddhassa / iharA ThANavibhAgo kaha sukkajjhANabheANaM // 9 // jA khalu sarAgacariyA sAvi ya ussaggamaggasaMlaggA / mottuM avavAyapadaM aippasaGgI paraviseso // 10 // naNu bajhaMgaM sAhaNamavavAo antrnggmussggo| jA puNa sarAgacariyA samucciA Neva suddhAe // 11 // 0000000000000000000000000 Jain Education in For Private Personal Use Only jainelibrary.org
Page #226
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma0 // 107 // Jain Education Int | paDisiddhasevaNaM puNa No avavAo phuDo aNAyAro / tA vatthAI gantho No ussaggo Na avavAo // 12 // uvakuNai jaha sarIraM suddhavaogaM taheva uvagaraNaM / jamhA tao muNINaM sue aNege guNA bhaNiA // 13 // jaha ubahibhAragahaNaM iTuM dujjhANavajaNaNimittaM / to seyaM zrIgahaNaM mehuNasaNNANirohaTThA // 14 // eyaM vidUsagANaM vayaNaM mayaNaMdhavayaNamitra mohA / aNNaha samovahAso dehAhArAigahaNevi // 15 // | rAgassa va dosassa va uddissa suhAsuhe suhAsuhayA / jai puNa visayAvekkhA kaha hojjA to vibhAgo siM // 16 // OM nAmaM ThavaNA davie rAgo doso a bhAvao cauhA / kammaM joggaM baddhaM vajjhantamudIraNovagayaM // 17 // NokammadavyarAo NAyavvo vIsasA paogA ya / samjhAikusuMbhAI doso duTTavvaNAIo // 18 // jaM rAgadosakammaM samuiNNaM je tao a pariNAmA / te bhAvarAgadosA vucchamihaM NayasamoAraM // 19 // koho mANo doso mAyA lobho a rAgapajjAyA / saGgrahaNayamayameyaM doso mAyAvi vivahArA // 20 // ujjusuassa ya koho doso sesesu Natthi eganto / koho cciya loho ciya mANo mAyA ya saddassa // 21 // 6 paradavammi pavittI Na mohajaNiyA va mohajaNNA vA / jogakayA hu pavittI phalakaMkhA rAgadosakayA // 22 // vatthAi Neva gandho muNINa mucchaM vizeva gahaNAo / taha dehapAlaNaTThA jaha AhAro tuhavi iTTho // 23 // jaha dehapAlaNaTTA juttAhAro virAhago Na muNI / taha juttavatthapatto virAhago va vidiTTho // 24 // 630306 parIkSA mU0 OM // 107 // jainelibrary.org
Page #227
--------------------------------------------------------------------------
________________ SEPROaarururururururuvOGE aNasaNasahAvajogA jaha asaNaM aNasaNanti juttamiNaM / juttaM taha vatthAI sahAvao'tappariNayassa // 25 // evaM ca sacelANaM, kaha suttuttaM bhave acelattaM / iya pabhaNaMtassa tuhaM, ko NiyaghararakkhaNovAo // 26 // jai celabhogamettA Na jiyAlakkaparisaho sAhU / bhuJjanto ajiyakhuhAparIsaho to tuma patto // 27 // jaha jalamavagAhanto bhaNNai celarahio sacelo vi / taha thovajuNNakutthiyacelA vi acelayA sAhU // 28 // uvayAreNa acelA, sesamuNI sabahA jiNindA ya / khaMdhAo devadUsaM, cavai tao ceva Arambha // 29 // eeNa jai acelA jiNindajiNakappiAiA sumuNI / to eso ciya maggo NaNNo tti parAkayaM vayaNaM // 30 // jiNakayameva ya kammaM, jai kAyacaM tao tuhaM ihayaM / uvaesasissadikkhAguruvayaNAIhi kiM kajaM // 31 // niratisayANaM kappo, therANa hio Thio a tattheva / paDivajau jiNakappaM, paJcahi~ tulaNAhi~ jutto jo // 32 // vejuvadiTTa osahamiva jiNakahi hi tao maggaM / sevaMto hoi suhI iharA vivarIaphalabhAgI // 33 // aNigRhanto sattiM, bhuJjanto vi jaha No cayai maggaM / aNigRhanto sattiM, taha uvagaraNaM dharanto vi // 34 // kAraNigaM jaha vatthaM, taha AhAro vi daMsio samae / egaM cicA abaraM, giNhatANaM Nu ko bhAvo // 35 // avijiyahirikucchANaM jai NUNaM sajame Na ahigAro / tA kaha ajiadigicchAtaNhANaM tattha ahigAro // 36 // aha hirikucchAhi sayA hirikucchasahAvabhAvaNA No ce / taNhAchuhAhi tA kaha tayabhAvasahAvasaMbuddhI // 37 // 9000000000000000000000000000 Jain Education a l For Private Personal Use Only w.jainelibrary.org
Page #228
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma parIkSA mU0 // 108 // TOROSCOGNREGROCC ussaggavavAyANaM mittIe aha Na bhoaNaM duI / ussaggavavAyANaM mittIi taheva uvagaraNaM // 38 // eeNavagaraNaNaM paJcakkhANassa davao bhNgo| iya kappaNAvi vihavAjukvaNamiva NipphalA NeyA // 39 // siddhantasiddhadharaNaM uvagaraNaM taM muNINa suhakaraNaM / aha hoi pAvaharaNaM iya ahaM binti AyariyA // 40 // pucchA diyaMbarANaM kevalamajjhappiANa uvhaaso| amhANaM puNa ihayaM doNhavi paDiAravAvAro // 41 // paMcasamio tigutto suvihiyvvhaarkiriyprikmmo| pAvai paramajjhappaM sAhU vijiindiyappasaro // 42 // luMpai bajhaM kiriyaM jo khalu AhaccabhAvakahaNaNaM / so haNai bohibI ummaggaparUvaNaM kaauN||43|| savaM sahAvasajhaM Nicchayao parakayaM ca vavahArA / egante micchattaM ubhayaNayamayaM puNa pamANaM // 44 // abbhantaravajjhANaM baliAbaliyattaNaM ti jai buddhI / naNu kayaraM avalattaM vecittaM vAvi vesammaM // 45 // maNipphattI va phalaTThA aNiyayajogo phaleNa vA saddhiM / paDhame samasAmaggI biie vAvAravesammaM // 46 // taie doNhavi samayA cautthapakkho puNo asiddhotti / teNa samAvekkhANaM doNhavi samayatti vatthuThiI // 47 // Nicchayao sakayaM ciya savaM No parakayaM have vatthu / pariNAmAvaMjhattA Na ya vaMjhaM dANaharaNAI // 48 // dinto va haranto vA Na ya kiJci parassa dei avaharai / dei suhaM pariNAmaM harai va taM appaNo ceva // 49 // Na ya dhammo va suhaM vA parassa deyaM Na yAvi haraNija / kayaNAsAkayabhogappamuhA dosA phuDA iharA // 50 // 0000000000000000000000 // 108 // Jain Education For Private & Personel Use Only view.jainelibrary.org
Page #229
--------------------------------------------------------------------------
________________ 900000000000000000000000 bhattAipoggalANa vi Na dANaharaNAi hoi jIvassa / jai taM saJciya hujA to dijA vA avaharijA // 51 // jogavaseNuvaNIyA iTTANiThThA ya poggalA je hu| aNNA te jIvAo jIvo aNNo a tehinto // 52 // kA tamhA saparavibhAgo poggaladaImi patthi nnicchyo| bhogAbhogavisesA vavahArA ceva saparattaM // 53 // puNNapayaDINa udae bhogo bhogaMtarAyavilaeNaM / jai NiyavitteNaM ciya to bhogo kiNNa kiviNANaM // 54 // jo paradavaMmi puNo karei mUDho mamattasaMkappaM / so kaha AyasahAvaM giddho visaesu uvalahai // 55 // NAhaM homi paresiMNa me pare Natthi majjhamiha kiNcii| iya AyabhAvaNAe rAgaddosA vilijanti // 56 // to pariNAmAu ciya bandho mokkho va NicchayaNayassa / NagaMtiyA aNacaMtiyA puNo bAhirA jogA // 57 // |siddhI Nicchayao ciya, doNhaM saMjogao acheyattaM / katthai katthai doNhavi, uvaogo tullavaM ceva // 58 // tulattamavekkhAe NiyamA samudAyajogamahigica / kiriyA visissae puNa nANAu sue jao bhaNiyaM // 59 // jamhA saNanANA saMpunnaphalaM na diti patteyaM / cArittajuA diti hi visissae teNa cArittaM // 6 // evaM vavahArAu balavanto Nicchao munneyvo| egamayaM vavahAro sabamayaM Nicchao vatti // 61 // ahiyA jai tuha kiriyA ahiyaM nANaMpi tassa heutti / kAraNaguNANurUvA kajaguNA va vivarIyA // 62 // aha jai sabaNayamayaM viNicchao igamayaM ca vvhaaro| to so sayalAdeso vigalAdeso kahaM hou // 63 // POGROOOOOOOOOOOOOOOO Jain Education For Private Personal Use Only
Page #230
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma0 parIkSAmU0 // 109 // 0000000000000 mukkhAmukkhavibhAgo icchAmetteNa Natthi egNto| jai atthi to vi nANe caraNaM sArotti taM mokkhaM // 6 // savaNayamayattaM puNa savesiM saMmao jao viso| Naya Nicchayassa teNaM sayalAdesattamegassa // 65 // jeNaM sayalAdeso abhayavittIi nnicchyaadhiinno| teNeva so pamANaM Na pamANaM hoi vvhaaro||66|| jamaNuvayArovi balaM kassai gaMtiyaM have taMpi / egassa mukkhabhAve NiyamA avarovayArotti // 67 // NicchayaNayassa visayaM bhAvaM ciya je pamANamAhaMsu / tasiM viNeva heuM kajuppattIi kA merA // 68 // khAovasamigabhAvo suddho heU suhassa khaiassa / tabbhAveNa kayA puNa kiriyA tabbhAvavuDDikarI // 69 // dhiisaddhAsuhaviviisaviNattI tattadhammajoNitti / taladdhadhammabhAvA vaDDai bhAvaMtaraM tatto // 7 // evaM pavabhAvo kameNa guNaThANaseDhimAruhiya / pakkhINaghAikammo kayakico kevalI hoi // 71 // naNu jai so kayakicco aTThArasadosavirahio devo / tA chuhataNhAbhAvA jujai kamhA kavalabhoI // 72 // to sakkA vuttuM je chuhatahAI jiNassa kira dosA / jai taM dUseja guNaM sAhAviyamappaNo kaMci // 73 // dUsai abAbAhaM iya jai tuha sammao tayaM doso| maNuattaNaMpi doso tA siddhattassa dUsaNao // 74 // aha jai jiNassa khaiaM sukkhaM dukkhaM virujjhae teNaM / to sAmaNNAbhAve visesasattA kahaM juttA // 75 // to veaNijakammaM udayappattaM kahaM have tassa / Na ya so padesaudao samayammi vivAgabhaNaNAu // 76 // 00000000000000000000000 // 1 Jain Education For Private & Personel Use Only ainelibrary.org
Page #231
--------------------------------------------------------------------------
________________ 9000000000000000000000000 AvassayaNijuttIi payaDipasatthodaovaeseNaM / Najai tA suhayAu asuhappaDivakkhavayaNeNaM // 77 // | tattatthasuttabhaNiyA ekArasa jaM parIsahA ya jiNe / teNavi chuhataNhAI khaiassa suhassa paDikUlaM // 78 // assAyaveaNijaM chuhatahAINa kAraNaM jANa / pajattisattitadudayajalitaMtajalaNadittANaM // 79 // naNu chuhataNhA taNhAmohudauppattiA riraMsaca / bhaNNai aNNA taNhA aNNaM dukkhaM tayaTuMti // 8 // mohAbhiNiveseNaM cauhi vi umakoThayAiheUhiM / pagarisapattA taNhA jAyai AhArasaNNatti // 81 // asaNAimmi pavittI etto ciya taM viNA susAhUNaM / Na jahuttavihi vihANe aiAro haMdi NihiTo // 82 // eyaM viNA Na bhuttI mehuNasaNNaM viNA jaha ababhaM / iya vayaNaMpi paresiM eeNa parAkayaM NeyaM // 83 // Na hu sA uciyapavittI va ya supasatthajhANaheutti / AhAro va abhaM aNNaha tuha hoi NihosaM // 84 // AhAraciMtaNubbhavameyaM AhArasaNNamAsaja / vaDDai aTTajjhANaM iTAlAbhaNa mUDhANaM // 85 // tatto mANasadukkhaM lahai jio kaMdaNAi kuvNto| ladhuMpi iTTavisayaM raIi ciMtei aviogaM // 86 // to mohaNIjakhayao tabbhavadukkhANubaMdhaviraheNaM / lahai suhaM savaNNU caei No puNa chuhaM caiuM // 87 // ghAiM va veaNIyaM iya jai mohaM viNA Na dukkhayaraM / payarDa paDirUvAu tA aNNAovi payaDIo // 88 // aNukUlaM paDikUlaM ca veaNaM lakkhaNaM suhaduhANaM / Na hu eso egato apamattajaIsu tayabhAvA // 89 // rumurururururu ongk Jain Educatio n al For Private & Personel Use Only pa w w.jainelibrary.org
Page #232
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma0 // 110 // Jain Education adhuvANa suhaduhANaM bhogo bhogeNa kammabaMdho a / Na hu eso egaMto apamattajaIsu tayabhAvA // 90 // annANajaM tu dukkhaM nANAvaraNakkhaeNa khayamei / tatto suhamakalaMki akevalanANA pucbhUyaM // 91 // Naya sukkhaM dukkhaM vA dehagayaM iMdiumbhavaM savaM / annANamohakajje pamANasiddhe hu saMkoe // 92 // eto ciya bahudukkhakkhaeNa tesiM chuhAiveaNiyaM / NiMbarasalavudha pae appaMti bhaNaMti samayaviU // 93 // Naya taM kavalAjoggaM veaNiaM agaNimaMdayAbhAvA / Na ya daDharajjukappaM veaNiaM haMdi suasiddhaM // 94 // Naya kevalanANAI hAipaDibaMdhagaM jiniMdassa / dAhassiva maMtAI iya juttaM taMtajuttIe // 95 // khijjai balaM chuhAe Na ya taM jujjai aNaMtaviriyANaM / iya vuttaMpi Na sutaM balaviriyANaM jao bheo // 96 // baMdho parapariNAmA so puNa nANA na vIyamohANaM / jogakayAvi hu kiriyA to tesiM hoi NibbIyA // 97 // jogaM viNAvi kiriyA sahAvao jai kahaNNa taha sovi / tulaM kira vecittaM taha tulamabuddhipudhattaM // 98 // eyaM sahAvavANI kaha juttA jeNa tesi vayajogo / heU dadhasuassA paoaNaM kammakhavaNA ya // 99 // Na ya vayaNapayatteNaM kheassodIraNaM jiniMdissa / iharA suhassa pAvai tayaM Na vA aNNapayaDINaM // 100 // Naya taM viriyavirahiyaM jAyai apavattaNava karaNaMti / kevalasahAvapakkhe sugayassa mayaM aNuNNAyaM // 101 // kheo goIrijai kevalijogehi to viNu pamAyaM / tuludayahe upabhavo dIsaha puNa sovi tattullo // 102 // parIkSA mU0 // 110 // v.jainelibrary.org
Page #233
--------------------------------------------------------------------------
________________ huncha bhuttIi suhuppattI taM puNa jogAdudIriyaM hojaa| esA parajuttilayA eeNa pakaMpiyA NeyA // 103 // Na ya duppaNihANaMpi hu kevalijogANa hoi bhuttIe / taM rAgaddosakayaM te puNa tesiM vilINetti // 104 // iya sattamAiphAsagakoDinnAINa kavalabhoINaM / Neva ya duppaNihANaM suppaNihANassa mAhappA // 105 // heU pamattayAe AhArakaheva va aahaaro| hoja jaINaiAro aNNaha tIe va teNAvi // 106 // NidAevi Na heU bhuttI sahayAramettao tIse / jeNa sue NidiThThA payaDI sA daMsaNAvaraNI // 107 // Na ya tassa thokyAe jeNa aNuNNA tao tao duttttho| Niva duTTayA jaM NihAipasaMgao tassa // 108 // AhAro Na pamAo bhaNNai avavAiotti kAUNaM / avavAyA volINA vIyabhayANaM jiNANa jao // 101 // pattaM mamattaheU juttaM vottuM puNo Na dehuncha / iharA NimmamabhAvo jiNANa kaha pANipattANaM // 11 // jhANatavovAghAo AhAraNaMti te maI micchA / jhANaM selesIe tavo aNa visissate siMti // 111 // orAliadehassa ya ThiI a vuDDI ya No viNAhAraM / teNAvi ya kevaliNo kavalAhArittaNaM juttaM // 112 // paramorAliadeho kevaliNaM naNu haveja mohakhae / ruhirAidhAurahio teamao abbhapaDalaM va // 113 // saMghayaNaNAmapagaI kevalidehassa dhAurahiatte / poggalavivAgiNI kaha atArise poggale hou // 114 // mohavilaeNa nANaM NAmudayA ceva tassa pAraMmaM / to vaNNAiviseso ta hou Na dhAurahiattaM // 115 // 90090000000000000000000 Jain Education in For Private Personel Use Only jainelibrary.org
Page #234
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma0 // 111 // Jain Education orAliattaNeNaM taha paramorAliaMpi kevaliNo / kavalAhArAvekkhaM ThiiM ca buddhiM ca pAuNai // 116 // Naya mahaNANapasattI kavalAhAreNa hoi kevaliNo / pupphAIaM visayaM aNNaha ghANAi gihijA // 117 // iriAvahiAkiriyA kavalAhAreNa jai Nu kevaliNo / gamaNAiNAvi Na have sA kiM tuha pANipihiatti 118 Naya paruvayArahANI teNa sayA joggasamayaNiyaeNa / Na ya vAhisamuppattI hiamiaAhAragahaNAu // 119 // Na purIsAiduguMchiyamesiM NiDDUmohabIANaM / aisayao Na paresiM vivittadese vihANA ya // 120 // jo puNa bhuttiabhAvo kevaliNo aisautti jaMpei / so vAyAmitteNaM sAheu suhaM khapukaMpi // 121 // evaM kavalAhAro juttIhiM samatthio jiNavarANaM / putrAyariehiM jahA taheva leseNa uvaThTho // 122 // teNaM kevalanANI kayakicco ceva kavalabhoIvi / nANAINa guNANaM paDighAyAbhAvao siddho // 123 // nANassa visuddhIe appA egantao Na saMsuddho / jamhA nANaM appA appA nANaM va aNNaM vA // 124 // evaM paramappattaM nANA iduvAragaM muNeavaM / savaha paramappattaM siddhANaM caiva saMsiddhaM // 125 // tassa ya sahAvasiddhA kiriyA guNakaraNajogamahigicca / kammuvaNIAvi have juMjaNakaraNaM tu ahigica // 126 // aha so selesIe jhANANaladaDDasayalakammamalo / kaNagaM va saha ciya laddhasahAvo havai siddho // 127 // | tassa varanANadaMsaNavara suhasammattacaraNanizcaTiI / avagAhaNA anaMtA muttANaM khaiyaviriaM ca // 128 // (25) parIkSA mU0 // 111 // w.jainelibrary.org
Page #235
--------------------------------------------------------------------------
________________ DOOOGOO0000G000000000000 nANAvaraNAINaM kammANaM aTTa je ThiA dosA / tesu gaesu paNAsaM ee aTTavi guNA jAyA // 129 // viriyAvagAhaNAu patte NAmagottakammakhae / caraNaM ciya mohakhae iya aTTa guNatti viti pare // 130 // naNu siddhate siddho nocArittI a NoacArittI / bhaNio to tassa guNo cArittaM jujae kamhA // 131 // naNu iha desaNisehe Nosaddo teNa tassa desassa / atthu Niseho kiriyArUvassa Na sattirUvassa // 132 // jai kiriyArUvaM ciya cArittaM va aayprinnaamo| to kiriyArUvaM ciya sammattaM NAyapariNAmo // 133 // jaM puNa taM ihabhaviyaM taM kiriyArUvameva avaM / ahavA bhavo Na mokkho No tammi bhave hi ahavA // 134 // Na ya mokkhasuhe laddhe tayaNuDhANassa haMdi vephalaM / tatkAraNassa iharA nANassa vi hoi bephalaM // 135 // va paiNNAbhaMgo ahiAvahipUraNaMmi caraNassa / sA vA kiriyArUve suakaraNe jaM karemitti // 136 // | aha caraNamaNuTANaM taM Na sarIraM viNutti jai buddhI / teNa viNA nANAI tA tassa aheu pattaM // 137 // (api ca) kiriyA khalu odaigI khaiaM caraNaM ti doNhamaha bheo| sA teNa bajjhacaraNaM abhaMtarayaM tu pariNAmo // 138 // AyA khalu sAmaie AyA sAmAiassa aTThotti / teNeva imaM suttaM bhAsai taM AyapariNAmaM // 139 // Naya khai pi carittaM jogaNiroheNa taM vilayamei / aNNaha vihalo patto viraho cArittamohassa // 14 // 000000000000000000000000 For Private Personal Use Only
Page #236
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma parIkSAmU. // 112 // 00000000000000000000004 teNaM suddhavaogo caraNaM nANAu dasaNamivaNNaM / kAraNakajavibhAgA saptamiya kinna siddhesu // 141 // ettha samAhANavihI jo mUlaguNesu hoja thirabhAvo / so pariNAmo kiriyA juMjaNakaraNaM paDicchaMto // 142 // annaha vakajaDANaM caMDANaM caMDaruddapabhiINaM / Neva siyA cArittaM suddhavaogotti kAUNaM // 143 // caraNaM jai uvaogo jiNANa tA huMti tinni uvogaa| dosu a aMtabUbhAve tatiassa pakappaNA mohA // 144 // selesIe jatto nivittirUvo sa ceva thirabhAvo / naya so siddhANaM pi ya jaMtesiM vIriyaM natthi // 145 // aMte ya aMtakiriyA selesI akiriya tti egaTThA / nANakiriyAhi mokkho etto ciya jujjae eyaM // 146 // naNu joganiroheNaM cArittaM sAsayaM paraM hou / annaha teNa na mokkho ubUbhavakAle asaMteNaM // 147 // keI biMti muNINaM sahAvasamavaTTiI have caraNaM / taM laddhasahAvANaM siddhANaM sAsayaM juttaM // 148 // caraNariuNo na jogA atthasamAeNa savasaMvaraNaM / siddhe taMmi sahAve samavaTThANaMti siddhaMto // 149 // ujjusuyaNayamaeNaM selesIcaramasamayabhAvitti / aMtasamao ciya jao heU heussa kajaMmi // 150 // |naya caraNamohabandho siddhANaM acaraNANa saMtANaM / aviraipacaio so aippasaMgo have iharA // 151 // jaM ca jiyalakkhaNaM taM uvai8 tattha lakSaNaM liMgaM / teNa viNA so jujai dhUmeNa viNA huyAsuba // 152 // Naya nicchayassa nANe abheyavitti kahaM caraNavirahe / saMtaM ciya paDivajai phaleNa jaM so asaMtaMpi // 153 // *00000000000000000000 // 112 // in Education anal For Private & Personel Use Only
Page #237
--------------------------------------------------------------------------
________________ 000000000000000000 navi AyA caraNaM ciya AyA sAmAiaMti bayaNeNaM / daviyAyA bhayaNAe caraNAyA sabathovutti // 154 // etto ciya siddhANaM khaiyaMmi nANadaMsaNaggahaNaM / saMmattajAigahaNe bahUNa dosANa saMkaMtI // 155 // kA ahaM NAbhiniveso siddhANaM acaraNassa pakkhaMmi / tahavi bhaNimo na tIrai jaM jiNamayamannahA kAuM // 156 // jaivi imo siddhaMto i8 kesiMci tahavi sUrINaM / siddhANaM cArittaM tesi mae taM maebhihi // 157 // tesiM savA kiriyA sahAvasiddhA paNaTakammANaM / chaNhaMpi kAragANaM egaTe jaM tamAveso // 158 // te puNa panarasabheyA titthAtitthAisiddhabheeNaM / tattha ya thINaM siddhiM Na khamai khavaNo abhinivesI // 159 // tassa mayaM thIsiddhA je puci ceva khINathIvayA / evaM purisaNapuMsA thIpajjAeNa no siddhI // 16 // caraNaviraheNa hINataNeNa pAvapayaDINa bAhullA / maNapagarisavirahAo saGghayaNAbhAvao ceva // 161 // tammicchaM veyakhao sarIranivattiniyamaNiyautti / caraNavirahAiA puNa sace tuha heyavo'siddhA // 162 // NagaMtiyamitthINaM duhRttaM saMjamociyA lajjA / tAsiM carittavirahe cAuvaNNo kahaM saMgho // 163 // hINattaM puNa nANaM laddhiM iddhiM balaM ca ahigica / No paDikUlamasiddhaM tirayaNasAraMmi saMtaMmi // 164 // pAvANaM payaDINaM thInivattIi baMdhajaNaNINaM / sammatteNeva khae No tAsiM pAvabahulattaM // 165 // Na ya tAsiM maNaviriyaM asuhaM va suhaM vi va ukvittuN| tArisaNiyamAbhAvA teNa hao caramaheUvi // 166 // 700000000000000000000006 Jain Education inte For Private Personal Use Only dainelibrary.org
Page #238
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAtma GOOGO @@@ parIkSA mU // 113 // kIvassa kappiassiva ithie kappiAI siddhI vi / Na viNA visiTTacariyaM tAsiM tu visiTTakammakhao // 167 // pAvaM taha itthittaM Na ya puNNaphalANa kevalINa have / paramAsuibhUyANaM Na ya paramorAlio deho // 168 // eyamajuttaM jamhA vicittabhAvA vicittkmmkho| Na ya itthittaM pAvaM jiNANa pAeNa Natthitti // 169 // | iya itthINaM siddhI siddhA siddhaMtamUlajuttIhiM / eyaM asaihaMtA cikkaNakammA muNeyavA // 17 // eyaM paramarahassaM eso ajjhappakaNagakasavaTTo / esA ya parA ANA saMjamajogesu jo jatto // 171 // |AsannasiddhiyANaM jIvANaM lakkhaNaM imaM ceva / teNa Na pavittiroho bhavAbhavattasaMkAe // 172 // jo puNa bhoe bhottuM icchai tatto ya saMjamaM kAuM / jalaNaMmi pajalittA icchai pacchA sa nighAuM // 173 // ko vA jiya vIsAso vijalayAcaMcalaMmi AuMmi / sajo nirujjamo jai jarAbhibhUo kahaM hohI // 174 // dehabalaM jai na daDhaM tahavi maNodhiivaleNa jaiyatvaM / tisio pattAbhAve kareNa kiM No jalaM piyai // 175 // balakAlasoyaNAe alasA ciTThati je akayapuNNA / te patthitA vi lahuM soiMti suhaM apAvaMtA // 176 // jaha NAma koi puriso na dhaNahA niddhaNovi ujjamai / mohAipatthaNAe so puNa soeti appANaM // 177 // jo pAvaM garahaMto taM ceva nisevae puNo pAvaM / tassa garahAvi micchA atahakkAro hi micchattaM // 178 // cuyadhammassa u muNiNo suTTayaraM kira susAvagattaMpi / paDiyaMpi phalaM seyaM tarupaDaNAo na ucaMpi // 179 // OOOOOOOOOOOOOOOOOOO 000000 Jan Education Inter For Private Personal use only inelibrary.org
Page #239
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMjamajoge anbhuTTiyassa saMcattabajjhajogasta / Na pareNa kiMci kajaM AyasahAve NiviTThassa // 18 // saMviggo gIyattho boheu paraM parAi karuNAe / anno puNa tusiNIo puSviM boheu appANaM // 181 // davveka jo aNego gacche so bhAvao have ego / egAgI gIo citra kayAi dave abhAve a|| 182 // kiM bahuNA iha jaha jaha rAgaddosA lahuM vilijaMti / taha taha payaTTiyacaM esA ANA jiNiMdANaM // 183 // ajjhappamayaparikkhA esA suttIhiM pUriyA juttA / sohaMtu pasAyaparA taM gIyatthA visesaviU // 184 // 0000000000000000000 SUCCUCEoonnnOOOOOS idaM pustakaM muMbayyAM zAha nagInabhAI ghelAbhAI javherIbajAra ityanena nirNayasAgaramudraNAlaye kolabhATavIthyAM 23 tame gRhe bA. rA. ghANekaradvArA mudrayitvA prakAzitam / Published by Shah Naginbhai Ghelabhai, Javeri-Bazar No. 325. Printed by B. R. Ghanekar, at the Nirnaya-Sagar Press, 23, Kolbhat Lane, Bombay. Jain Education inni For Private Personal Use Only
Page #240
--------------------------------------------------------------------------
________________ ITTESTHETITI // iti zrIadhyAtmamataparIkSA smaaptaa|| iti zreSThi-devacandralAlabhAI-jainapustakoddhAra-granthAGkaH 5 For Private & Personel Use Only